Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk Ворша 0 852 2665350 2646561 2026-04-18T23:13:17Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне асоба 2665350 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ворша |Лацінка = Vorša |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Воршы |Герб = Coat of Arms of Vorsza, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Vorsza, Belarus.svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1067 |Статус з = |Магдэбурскае права = 13 сьнежня 1620 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Аршанскі раён|Аршанскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 36 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 101 662 |Год падліку колькасьці = 2025 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовыя індэксы = 211030, 211381—211394, 211396—211398 |СААТА = |Выява = Orša Montage (2017).jpg |Апісаньне выявы = Віды Воршы |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 30 |Шырата сэкундаў = 27 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 25 |Даўгата сэкундаў = 22 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Во́рша''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] пры ўтоку ў яго ракі [[Аршыца|Аршыцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 115 052 чалавекі<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 93 км ад [[Віцебск]]у. [[Аршанскі чыгуначны вузел|Вузел чыгунак]] (лініі на [[Менск]], [[Магілёў]], [[Крычаў]], [[Смаленск]], [[Віцебск]], [[Лепель]]) і аўтамабільных дарог. Ворша — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[места]], цэнтар [[Аршанскі павет|гістарычнага рэгіёну]] (частка [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]), старажытны [[Аршанскі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Да нашага часу тут захаваўся збудаваны ў стылі [[Магілёўскае барока|магілёўскага барока]] [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|комплекс Куцеінскага Богаяўленскага манастыра з царквой Сьвятой Тройцы]], [[барока]]выя [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|езуіцкі калегіюм]], [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|манастыр базылянаў]], кляштары [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|бэрнардынаў]], [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|трынітарыяў]] і [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|францішканаў]], барокава-[[клясыцызм|клясыцыстычны]] [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|дамініканскі касьцёл Сьвятога Язэпа]], помнікі архітэктуры XVII—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Аршанскі замак|мураваны замак]]<ref>Купава М. [http://media.catholic.by/nv/n7/art16.htm Рамантычная загадка беларускай культуры] // «Наша Вера» № 1(7), 1999.</ref>, касьцёлы [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Сьвятога Міхала Арханёла (езуіцкі)]] і [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (бэрнардынскі)]], помнікі архітэктуры XV—XVIII стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]]. Значную частку мясцовых славутасьцяў [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчылі за савецкімі часам]]: [[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|комплекс Куцеінскага Прачысьценскага манастыра]] ў стылі магілёўскага барока, касьцёлы [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Сьвятога Антонія (францішканскі)]] і [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Найсьвяцейшай Тройцы (трынітарскі)]], цэрквы [[царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Раства Багародзіцы]], [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|базылянскую Покрыва Багародзіцы]] ([[віленскае барока]]) і могілкавую Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў. == Назва == [[Файл:Aršanski zamak. Аршанскі замак (1539).jpg|140px|значак|зьлева|''Рша'', 1539 г.]] На думку географа [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], [[тапонім]] Ворша ўтварыўся ад назвы ракі Ршы (сьпярша так звалі цяперашнюю Аршыцу). Тым часам гідронім можна прымеркаваць да часта ўжываных назваў Ржа, Ржанка<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 273.</ref>. Таксама існуе меркаваньне, што тапонім мае [[Балтыйскія мовы|балтыйскае]] (ад найменьня ляшчыны) або [[Фіна-вугорскія мовы|фінска-вугорскае]] паходжаньне (у перакладзе «вада, якая бяжыць у рэчышчы» — рака)<ref>{{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|к}}</ref>. [[Файл:Vorša. Ворша (G. Gastaldi, 1568).jpg|140px|значак|зьлева|''Арша'', 1568 г.]] Да нашага часу адбылася натуральная трансфармацыя назвы места: пачатковае ''Рша'' (''Ръшa'') праз форму ''Арша́'' і далейшы перанос націску на першы склад аформілася ў мясцовых гаворках і [[Беларускі клясычны правапіс|беларускай мове (клясычны правапіс)]] з устаўным зычным «в» — Ворша<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Вольга Іскрык|Іскрык В.]], [[Зьміцер Саўка|Саўка З.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 студзеня 2011 | url = https://belsat.eu/programs/sapraudnyia-nazvy-bielaruskikh-gharadou/ | загаловак = Сапраўдныя назвы беларускіх гарадоў | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.belsat.eu Белсат ТВ] | дата = 9 чэрвеня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Цяперашняе [[Наркамаўка|афіцыйнае напісаньне]] назва места — ''Орша''. Беларускі мовазнаўца [[Вінцук Вячорка]] паказвае на тое, што пачатковае «О-» ў форме ''Орша'' немагчыма вымавіць з прыназоўнікам «у» — «у ''Оршы''», што відаць, гістарычна прычынілася да зьяўленьня прыстаўнога «В-». Увогуле, далучэньне «в-» да словаў з пачатковымі «о-» ёсьць правілам для ўласнабеларускай лексыкі (вобмаль, Восіп, Вольга, вох, вой), тым часам пачатковае «О-» — часты індыкатар небеларускасьці назвы (Ош, Омск і іншае)<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/orsa-ci-vorsa/28722802.html Пад чым гетман Астроскі перамог 80000 маскавітаў?*], [[Радыё Свабода]], 7 верасьня 2017 г.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Воршы}} === Раньнія часы === [[Файл:Aršanski zamak. Аршанскі замак (XVI).jpg|міні|250пкс|[[Аршанскі замак]] з мапы XVI ст.]] [[Файл:Drazdovicz Usiaslau.jpg|140px|значак|зьлева|[[Усяслаў Чарадзей]]]] Дзядзінец старажытнай Воршы (плошча 0,57 [[га]]) разьмяшчаецца ў пры ўтоку ракі Аршыцы ў Дняпро, дзе археолягі выявілі паселішчы [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага]] вякоў<ref>[[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч А.]] Орша // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 357.</ref>. Як адзін з памежных фарпостаў на ўсходных рубяжах [[Полацкая зямля|Полацкай зямлі]] Ворша ўзьнікла, імаверна, каля 1021 году, калі князь кіеўскі [[Яраслаў Мудры]] саступіў князю полацкаму [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыславу Ізяславічу]] [[Віцебск]] і [[Усьвяты|Ўсьвяты]]<ref name="ehb358">[[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч А.]] Орша // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 358.</ref>. Першы пісьмовы ўпамін пра Воршу (пад назвай ''Ръша'') месьціцца ў «[[Аповесьць мінулых гадоў|Аповесьці мінулых гадоў]]» і датуецца 1067 годам: 10 ліпеня сюды прыехаў [[Усяслаў Чарадзей]] на перамовы з кіеўскімі князямі, аднак яны парушылі існыя дамоўленасьці і ўзялі полацкага князя ў палон. Згодна зь зьвесткамі археалягічных раскопак, у тыя часы на месцы Воршы існавала невялікае паселішча, якое ўзьнікла на [[Шлях з варагаў у грэкі|Шляху з варагаў у грэкі]]. Паміж 1101 і 1116 гадамі [[Менскае княства|князь менскі]] [[Глеб Усяславіч]] збудаваў тут фартэцыю. Адначасна мусіла вырасьці і места. З XII ст. — у складзе Смаленскага княства<ref>Principality of Smalensk in the 12th century // {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 354.</ref>. У XIII ст. у сваім маёнтку каля Воршы жыў князь Андрэй Кабыла, далёкім нашчадкам якога (паводле меркаваньня [[Мікалай Карамзін|М. Карамзіна]] і [[Уладзімер Караткевіч|У. Караткевіча]]) быў маскоўскі гаспадар [[Міхаіл Фёдаравіч]] — заснавальнік дынастыі [[Раманавы]]х. === Вялікае Княства Літоўскае === З пачатку княжаньня ў Віцебску [[Альгерд]]а (1320 год) Ворша далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="evkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 379.</ref> як цэнтар намесьніцтва ў [[Віцебскае княства|Віцебскім княстве]]. З ініцыятывы вялікага князя ў першай палове XIV ст. вакол места ўзьвялі [[Аршанскія гарадзкія ўмацаваньні|абарончыя ўмацаваньні]], а ў 1398—1407 гадох ужо на загад [[Вітаўт]]а тут збудавалі [[Аршанскі замак|мураваны замак]]. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) Ворша значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў. Аршанская харугва брала ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] (15.7.1410). З дакумэнтаў XV ст. вядома, што ў месьце дзеяла [[мытня]]. [[Файл:Autor nieznany (malarz z kręgu Lukasa Cranacha Starszego), Bitwa pod Orszą.jpg|міні|250пкс|[[Бітва пад Воршай]] 8 верасьня 1514 г.]] [[Файл:Mikałaj Radzivił Čorny. Мікалай Радзівіл Чорны (1842).jpg|140px|значак|зьлева|[[Мікалай Радзівіл «Чорны»|Радзівіл «Чорны»]]]] У [[Вайна Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім]] (1512—1522) непадалёк ад Воршы 8 верасьня 1514 году адбылася [[бітва пад Воршай|адна з найбольшых бітваў]] пачатку XVI ст. на тэрыторыі [[Эўропа|Эўропы]], у выніку якой абаронцы Вялікага Княства Літоўскага перамаглі колькасна большае [[Масковія|войска маскоўскіх захопнікаў]]. Пра гэтую перамогу ў 1520—1530-я гады невядомы мастак напісаў першую ўва [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропе]] батальную карціну (захоўваецца ў [[Нацыянальны музэі Польшчы|Нацыянальным музэі Польшчы]]). Яе копію можна пабачыць у Аршанскім дамініканскім касьцёле. Апроч таго, слава гэтай перамогі ўслаўляецца ў беларускай народнай песьні: «Слава Воршы ўжо ня горша сярод мест літоўскіх»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-233">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233.</ref>. У 1555 годзе вядомы палітычны і рэлігійны дзяяч [[Мікалай Радзівіл «Чорны»]] заснаваў у Воршы першы на тэрыторыі сучаснай Беларусі [[пратэстанцтва|пратэстанцкі]] [[кальвінізм|закон кальвіністаў]]. Неўзабаве аршанцы стварылі праваслаўнае брацтва, зацьверджанае вялікім князем [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонтам Вазам]] у 1592 годзе, а ў 1649 годзе ў месьце пры царкве Раства Багародзіцы пачала працаваць брацкая праваслаўная школа. У 1558 годзе М. Струбіч надрукаваў мапу «Вялікага Княства Літоўскага, Лівоніі і Маскоўскага княства», на якой упершыню значылася Ворша. У наступным 1559 годзе места атрымала частковае самакіраваньне (абраны войт і 6 памочнікаў), а ў 1577 годзе аршанцы дамагліся права збудаваць гасьціны двор і васкабойню, а прыбыткі ад іх пускаць на ''«потребы местские»''. У XVI ст. праз Воршу прайшоў буйны гандлёвы шлях — [[Вялікі галоўны гасьцінец]], места стала сталіцай [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. [[Файл:Vorša, Dniapro. Ворша, Дняпро (1840).jpg|міні|250пкс|Панарама з Задняпроўя, каля 1840 г.]] [[Файл:Vorša. Ворша (1780).jpg|140px|значак|зьлева|[[Герб Воршы|Магдэбурскі герб]]]] У 1573 годзе ў Воршы зьявіліся [[езуіты]], якія пры дапамозе [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] ў 1616 годзе адкрылі тут свой [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|калегіюм]]. З 1740 году калегіюм меў статус вышэйшай навучальнай установы. Тут выкладалі [[філязофія|філязофію]], [[граматыка|граматыку]], [[паэтыка|паэтыку]], [[рыторыка|рыторыку]], [[лёгіка|лёгіку]]. Пры калегіюме працавала [[музыка|музычная]] бурса і [[Аршанскі школьны тэатар|школьны тэатар]]. Аршанскі калегіюм езуітаў дзеяў да 1820 году. 23 лістапада 1593 году [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Жыгімонт Ваза]] надаў Воршы грамату аб мескім органе самакіраваньня, а 13 сьнежня 1620 году места атрымала [[Магдэбурскае права]], пячатку і герб «''у блакітным полі залаты паўмесяц, паміж рагамі якога срэбны крыж''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}} С. 210.</ref> (гэты герб мае афіцыйны статус і ў наш час). 3 траўня 1621 году афіцыйна зацьвердзілі Аршанскі мескі статут. Атрымаўшы Магдэбурскае права, месьцічы збудавалі ратушу і гандлёвыя рады. Ратуша была зь вежай, гадзіньнікам і вялікім звонам. У ёй праходзілі паседжаньні магістрату і суду. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Воршы і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''приехал к ним из Литвы литвин Илья Григорьев, а привез к ним от оршинского наместника… грамоту''» (1562 год)<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA47&dq=%22%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjGv4X9oLr8AhWM87sIHWwGBbAQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%D0%B7%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&f=false С. 47].</ref>, «''…встретили нас на рубеже 2 литвина оршане, дети боярские, Свирид Пищалов да Юрья Залуский''» (1606 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 4. — М., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA291&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiHx7yVrLL6AhVJR_EDHWOVAWIQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5&f=false С. 291].</ref>, «''…к литвину к оршанину к Грише Полтеву…''» (1608 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?id=cVFfAAAAcAAJ&pg=PA292&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%83&f=false С. 123].</ref>, «''…у литвина у оршенина у Исачка Ермолина…''» (1609 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?id=cVFfAAAAcAAJ&pg=PA292&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 259].</ref>, «''[[Аршанскі павет|Аршанского повету]] <…> литвин шляхтич Семен Судовский''» (1614 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 99].</ref>, «''литвин Александр Лукомский… Аршанского повету, шляхтич''» (1627 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 215].</ref>, «''литвин Корнейко Круковский, уроженец Оршанского повету, шляхтич белоруские веры''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&f=false С. 347].</ref>, «''литвин — сказался роженец де он Оршанской, а зовут де его Гришкою, прозвище Жакович''», «''литвин Гришка Романов… Оршанского повету, шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 401.</ref>, «''литвин Степанко Глинский… шляхтич… Оршанского повету''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 434.</ref> (усе 1632 год), «''Комазов Федор Петров… литвин… Оршанского повета''»<ref>Белорусы в Сибири. — Новосибирск, 2000. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=H7NMAAAAMAAJ&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%90%D0%97%D0%9E%D0%92 С. 49].</ref>, «''Мацулин Яска… литвин… Оршанского повету''»<ref>Белорусы в Сибири. — Новосибирск, 2000. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=H7NMAAAAMAAJ&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD+%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0 С. 56].</ref> (абодва 1635 год), «''…в роспросе сказались: Игнашко Григорьев, родом он литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}} Оршанского повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 131.</ref>, «''литвин <…> в роспросе сказался: Савастьяном зовут Иванов // Оршанского повету из-ыменья пана Казимеря Сапеги из Белынич''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 139.</ref> (абодва 1636 год). У [[матрыкул]]е [[Уроцлаўскі ўнівэрсытэт|Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту]] пад 1713 годам значыцца ''Steph. Skrzebien, Litvanus, Orsensis'', а пад 1729 годам — ''Joh. Boreyko et Stan. Czeczel, Litvani, Orsensis''<ref>Oliančyn D. Aus dem Kultur- und Geistesleben der Ukraine // Kyrios. Vierteljahresschrift für Kirchen- und Geistesgeschichte Osteuropas. Bd. 2, 1937. S. 270.</ref>. У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значыцца ''Lucas Suttovitz Lithvanus ex districtu Orsensi'' (1711—1714 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), ''Jesu Ordyniec… Lithuanus, in districtu Orsanensi natus… Maria Wolknaowski… Lithuanus, in districtu Orsensi natus… Trinitate Espmont… Lithuanus, in districtu Orsanensi natus''<ref>Asuncion A. Diccionario de escritores Trinitarios de Espana y Portugal. T. 2. — Roma, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F972OMryw8kC&q=Orsanensi#v=snippet&q=Orsanensi&f=false P. 531, 546, 567].</ref>. У XVI—XVIII стагодзьдзях у Воршы вялося маштабнае сакральнае будаваньне: касьцёл (1604 год) і калегіюм (1609 год), касьцёлы і кляштары [[бэрнардыны|бэрнардынаў]] (1636 год), [[Ордэн дамініканаў|дамініканаў]] (1649 год), [[Францішкане|францішканаў]] (1680 год), [[базыляны|базылянаў]] (1758 і 1774 гады), [[трынітарыі|трынітарыяў]] (1714 год), Куцеінскі Прачысьценскі манастыр (1631 год), царква Сьвятога Ільлі (1505 год), касьцёл Сьвятога Антонія (1680 год) і іншыя. У XVII ст. Ворша стала адным з мастацкіх цэнтраў Беларусі; тут працавалі вядомыя разьбяры, цесьляры, ювэліры, бройнікі і мастакі. У 1630—1655 гадох пры Куцеінскім манастыры дзеяла [[Куцеінская друкарня|друкарня]] асьветніка [[Сьпірыдон Собаль|Сьпірыдона Собаля]], у якой выйшла больш за 20 кнігаў на кірыліцы. Наклад некаторых выданьняў дасягаў 500 экзэмпляраў. Найбольш вядомыя кнігі: «Букварь», «Молитвослов», «Псалтырь». У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) маскоўскае войска зруйнавала Воршу. У 1661 годзе [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] вынес адмысловую пастанову аб наданьні палёгак месту ў зьвязку з ваеннымі спусташэньнямі. У XVII—XVIII стагодзьдзях Ворша мела аблічча манастырскага места. Амаль палову яе земляў займалі кляштары і манастыры, частка зь якіх знаходзілася па-за межамі места. 11 кляштараў і манастыроў зь велічнымі вежамі касьцёлаў і бліскучымі купаламі цэркваў надавалі Воршы асабліва ўзьнёслы выгляд. Двухпавярховыя камяніцы для жыльля манахаў панавалі над драўлянымі аднапавярховымі дамамі аршанцаў. Для невялікага места такое архітэктурнае спалучэньне было рэдкай адметнасьцю. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1772 год) Ворша апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе стала цэнтрам [[Аршанская правінцыя|Аршанскай правінцыі]] (з 1802 году — павету) [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]. У 1776 годзе расейскія ўлады пазбавілі места Магдэбурскага права<ref name="ehb358"/>. У гэты час тут было 309 будынкаў. У 1778 годзе зьявіўся праект пераплянаваньня Воршы, які прадугледжваў рэгуляваньне вулічнай сеткі, узбуйненьне кварталаў, стварэньне непадалёк ад цэнтру новага пляцу з гасьціным дваром і адміністрацыйнымі ўстановамі. 16 жніўня 1781 году месту даравалі новы расейскі герб «''верхняя частка гербу на залатым полі герб Расеі, ніжняя частка — на блакітным полі пяць стрэл''». У 1812 годзе ў Воршы выявілі ўнікальны помнік пісьменнасьці — «Аршанскае Дабравесьце», якое датуецца XII—XIII стагодзьдзямі. [[Файл:Vorša. Ворша (Lauvergne, 1840) (2).jpg|міні|250пкс|[[Аршанскі езуіцкі калегіюм|Езуіцкі калегіюм]]. Б. Лявэрнь, 1840 г.]] [[Файл:Stendhal.jpg|140px|зьлева|значак|[[Стэндаль]]]] У [[Вайна 1812 году|вайну 1812 году]] французы занялі Воршу і пры адступленьні спалілі яе. Мескім [[інтэндант]]ам ў час францускага панаваньня быў [[Стэндаль|Анры Бэйль]]<ref>{{Спасылка|аўтар=Корбут В.|url=http://pda.ng.by/ru/issues?art_id=32108|загаловак=«Галоўная краса горада — манастыры», або Па слядах Стэндаля і Напалеона|выданьне=«[[Народная газета]]»|год=2009}}</ref>, пазьней ужо вядомы як францускі пісьменьнік [[Стэндаль]]. За часамі вайны ў Воршы збудавалі 2 масты цераз Дняпро. Новы плян забудовы места зацьвердзілі толькі ў 1848 годзе. 28 жніўня 1863 году згодна з выракам расейскага ваеннага суду ў Воршы расстралялі І. Будзіловіча — кіраўніка паўстанцкага аддзелу, які дзеяў у Аршанскім павеце ў часе [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]]. Па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады зачынілі ўсе кляштары, а большасьць касьцёлаў перадалі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскаму патрыярхату]] для перабудовы пад цэрквы з мэтай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі краю]]. У 1880 годзе ў Воршы працавала 5 навучальных установаў, а ў пачатку XX ст. — ужо 9 (657 навучэнцаў). З 1881 году пачаўся рэгулярны пасажырскі рух ракою да [[Магілёў|Магілёва]]. У гэты час у Воршы было 815 драўляных і 22 мураваныя будынкі, 163 крамы. У пачатку 1890 году ў месьце працавала 15 прамысловых прадпрыемстваў (ільнотрапальнае, гарбарнае, крухмальнае, цагельнае, піваварнае і інш.), 9 навучальных установаў (657 вучняў у 1894 годзе), лякарня, 6 лекараў, 2 аптэкі, 3 бібліятэкі, 2 кнігарні, друкарня. Адкрыліся новыя ўстановы: тэлеграфная станцыя (1869 год) і меская публічная бібліятэка (1899 год), з 1906 году — рэальная вучэльня, з 1911 году — жаночая настаўніцкая сэмінарыя. З 1915 году выдавалася газэта [[Оршанский вестник (1915)|«Оршанский вестник»]]. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Воршы апрацоўвалі [[лён]] і [[скура|скуру]], выраблялі [[крухмал]], [[цэгла|цэглу]], [[піва]], працавалі мэханічныя і жалезаліцейныя майстэрні. У месьце вялася здабыча [[вапняк]]у. Ворша славілася [[вапна]]й так, што аршанцы доўгі час мелі мянушку «вапеньнікі». На рацэ Дняпро працавала [[прыстань]], якая мела вялікае значэньне ў жыцьці места. Праз прыстань праходзілі грузавыя і пасажырскія [[параход]]ы (штогод каля 100 суднаў). Існавалі рэгулярныя кірункі руху да [[Магілёў|Магілёва]]. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым — кастрычніку 1918 году Воршу займалі нямецкія войскі. У 1917—1920 гадох у месьце дзеялі органы і арганізацыі розных палітычных сілаў. <gallery widths="150" heights="150" caption="Помнікі сакральнай архітэктуры, зьнішчаныя [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|расейскімі]] і [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|савецкімі]] ўладамі" class="center"> Vorša, Bernardynskaja. Ворша, Бэрнардынская (XVIII).jpg|[[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі пры кляштары бэрнардынаў]], 2-я палова XIX ст. Vorša, Rynak. Ворша, Рынак (1835).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла пры калегіюме езуітаў]], 2-я палова XIX ст. Vorša, Kuciejna. Ворша, Куцейна (1901-18) (2).jpg|[[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Куцеінскі манастыр Прачыстай Багародзіцы]], 1950-я гг. Vorša, Mahiloŭskaja. Ворша, Магілёўская (1901-18) (2).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы пры кляштары трынітарыяў]] (па [[мураўёўкі|маскоўскай перабудове]]), 1950-я гг. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vorša, Zaaršyńnie. Ворша, Зааршыньне (1901-18).jpg|[[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]], 1961 г. Vorša, Muzejny. Ворша, Музэйны (1907).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Царква Покрыва Багародзіцы пры манастыры базылянаў]], 1967 г. Vorša, Daminikanskaja-Franciškanski. Ворша, Дамініканская-Францішканскі (1945-49).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Антонія пры кляштары францішканаў]], 1970-я гг. Vorša, Słabadzkaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Ворша, Слабадзкая, Петрапаўлаўская (1941).jpg|Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, 1970-я гг. </gallery> === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Ворша абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У месьце дзеялі рэгістрацыйны пункт тавараў [[Беларуская цэнтральная гандлёвая палата|Беларускай цэнтральнай гандлёвай палаты]] і рээвакуацыйны пункт для беларускіх уцекачоў<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай першага зьезду КП(б) Беларусі Ворша ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Аршанскі павет з адпаведнымі яго аддзеламі перададзеным з Магілёўскай (Гомельскай) губэрні ў поўнае вядзеньне Віцебскаму губвыканкаму з 1 студзеня 1921 году<ref>{{Артыкул| аўтар = Бараноўскі А. В. | загаловак = Перадача Сененскага і Аршанскага паветаў ў склад Віцебскай губерні.| арыгінал = | спасылка = https://museumhm.by/wp-content/uploads/2019/07/conf19.pdf| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Гісторыя Магілёва: мінулае і сучаснасць | тып = Зборнiк навуковых артыкулаў удзельнiкаў ХІ Мiжнароднай навуковай канферэнцыi 20–21 чэрвеня 2019 г. | месца =[[Магілёў]]| выдавецтва =[[Магілёўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт харчаваньня|МДУХ]] | год = 2019| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 121—124 | isbn = 978-985-572-048-6| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Толькі ў 1924 годзе ў выніку ўзбуйненьня БССР Ворша вярнулася ў склад Беларусі, дзе стала цэнтрам [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] (з 1930 году — раёну). З 1938 году — у Віцебскай вобласьці. 14 ліпеня 1941 году, у часы [[Другая Сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]], савецкая армія пасьпяхова ўжыла каля Воршы новую зброю — устаноўку залпавых стрэлаў «[[Кацюша (зброя)|Кацюша]]». Камандаваў батарэяй «Кацюшаў» капітан [[Іван Флёраў|І. Флёраў]]. 16 ліпеня 1941 году Воршу занялі войскі [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У часы акупацыі існавала група [[партызан (вайна)|партызанаў]]-падпольнікаў на чале з [[Канстанцін Заслонаў|Канстанцінам Заслонавым]], якая дзеяла ў аршанскім чыгуначным дэпо. Гэтая група зрабіла 93 падрывы [[цягнік]]оў за 3 месяцы 1942 году. Па сакавіку таго ж году К. Заслонаў мусіў схавацца ў лесе ад перасьледу нямецкай акупацыйнай улады, аднак ён не спыніў сваёй дзейнасьці; партызан загінуў 14 лістапада 1942 году. 27 чэрвеня 1944 году Воршу занялі войскі [[Трэці Беларускі фронт|Трэцяга Беларускага фронту]]. {{Падвойная выява|справа|Orsha COA (Mogilev Governorate) (1781).png|120|Coat of Arms of Orša, Belarus, 1967.png|120|[[Расейская імпэрыя|Расейскі]] і [[БССР|савецкі]] гербы Воршы}} [[Файл:Karatkievich student.jpg|140px|значак|зьлева|[[Уладзімер Караткевіч|У. Караткевіч]]]] У 1950—1970-я гады савецкія ўлады зьнішчылі царкву Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў, царкву Раства Багародзіцы, францішканскі касьцёл Сьвятога Антонія, Куцеінскі манастыр Прачыстай Багародзіцы, іншыя помнікі сакральнай архітэктуры, амаль цалкам зруйнавалі гістарычную забудову XVII—XX стагодзьдзяў. На месцы старажытнага места паўстала пустэча. 11 сакавіка 1971 году савецкія ўлады зацьвердзілі новы савецкі герб Воршы, аўтарамі якога былі Гаранскі і Янкоўскі. У чэрвені 1984 году за мужнасьць і стойкасьць, выяўленыя ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], Воршу ўзнагародзілі [[ордэн]]ам [[ордэн Айчыннай вайны I ступені|Айчыннай вайны I ступені]]. 19 верасьня 2008 году ў Воршы прайшоў штогадовы [[Дажынкі (фэст)|фэстываль «Дажынкі»]]. У рамках падрыхтоўкі да фэсту места значна ўпарадкавалі. Агулам збудавалі альбо рэканструявалі больш за 500 аб’ектаў. Рамантаваліся мескія [[гасьцініца|гасьцініцы]], [[мост]]у цераз Аршыцу, чыгуначнага і аўтамабільнага вакзалаў. У Воршы збудавалі стадыён і лазьню. Уздоўж берагу Дняпра ўтварыўся дзіцячы парк з атракцыёнамі і невялікім паўкругам. Праводзілася ўпарадкаваньне жытловага фонду цэнтру места, цэнтральнага пляцу і мескага парку, дзе праходзілі асноўныя імпрэзы сьвята. Частку старых дамоў зьнішчылі, каб пашырыць цэнтральныя вуліцы. На падрыхтоўцы Воршы да сьвята працавала больш за 800 прадпрыемстваў з усёй краіны<ref>{{спасылка|url=http://ximik.info/modules.php?name=News&file=article&sid=1501|загаловак=На «Дожинки-2008» в Орше потратят 400 миллиардов|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=14 лютага 2008 г.|мова=ru|копія=http://web.archive.org/web/20080215203506/http://ximik.info/modules.php?name=News&file=article&sid=1501|дата копіі=15 лютага 2008}}</ref>. Працы на аршанскіх помніках гісторыі і архітэктуры пачаліся яшчэ ў 2007 годзе: рамонт даху ў [[езуіты|езуіцкім]] калегіюме (помнік архітэктуры XVII ст.), рэканструкцыя 30-мэтровай вежы гэтага комплексу, на якой паставілі купал і гадзіньнік. Па заканчэньні працаў тут адкрыўся гістарычны музэй і бібліятэка. Пры рэканструкцыі комплексу Аршанскага езуіцкага калегіюму будаўнікі неаднаразова знаходзілі чалавечыя косьці і кумпалы. За часамі СССР у гэтых будынках месьцілася вязьніца. Мяркуецца, што знойдзеныя парэшткі належаць ахвярам камуністычнага рэжыму<ref>{{Спасылка | аўтар = Граблевский О. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 24 ліпеня 2008 | url = https://belaruspartisan.by/life/125474/| загаловак = И дожинки, и докопки| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://regionby.org/ Bulletinonline.org] | дата = 24 жніўня 2013 | мова =ru | камэнтар = }}</ref>. 1 красавіка 2013 году Воршу пазбавілі афіцыйнага статусу гораду абласнога падпарадкаваньня і аб’ядналі ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку з Аршанскім раёнам — Аршанскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Воршы<ref name="pravo.by">{{спасылка|загаловак=Указ Президента Республики Беларусь от 14 января 2013 г. № 27 «Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр»|url=http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=P31300027&p1=1&p5=0|дата публікацыі=14 студзеня 2013|дата доступу=7 лютага 2016|мова=ru|выдавец=Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|фармат=pdf}}</ref><ref name="ГВБ">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-1}} С. 56</ref>. Пры гэтым [[Аршанскі гарадзкі савет]] дэпутатаў ліквідаваны, а яго паўнамоцтвы перададзены раённаму савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200814010258/https://naviny.by/node/250871/href Полномочия Оршанского и Полоцкого городских советов депутатов переданы райсоветам] // [[БелаПАН]]. (18 лютага 2013).</ref>. <gallery widths="150" heights="150" caption="Ворша на старых здымках" class="center"> Vorša, Dniapro. Ворша, Дняпро (M. Astankovič, 1890-99) (3).jpg|З боку Дняпра Vorša, Aršyca. Ворша, Аршыца (1901-18).jpg|З боку Аршыцы Vorša, Zaaršyńnie, Daminikanski-Franciškanski. Ворша, Зааршыньне, Дамініканскі-Францішканскі (J. Dzieržanoŭski, 1913).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл дамініканаў]] Vorša, Daminikanskaja-Franciškanski. Ворша, Дамініканская-Францішканскі (J. Dzieržanoŭski, 1913).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Ворша)|Кляштар францішканаў]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Vorša, Zaaršyńnie. Ворша, Зааршыньне (1907).jpg|Зааршыньне Vorša, Aršyca-Zaaršyńnie, Daminikanski-Baharodzickaja. Ворша, Аршыца-Зааршыньне, Дамініканскі-Багародзіцкая (1901-18).jpg|Зааршыньне Vorša, Kuciejna. Ворша, Куцейна (1910).jpg|[[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Куцейна]] Vorša, Dniapro-Zadniaproŭje, Illinskaja. Ворша, Дняпро-Задняпроўе, Ільлінская (1904).jpg|Задняпроўе і [[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] </gallery> == Геаграфія == {{Кліматычная інфармацыя | Назва_ў_родным_склоне = Воршы | Крыніца = {{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://orsha.eu/bel/Орша/геаграфія/climate_bel.html | загаловак = Клімат Воршы | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 4 сакавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}; {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.sunmap.eu/ru/weather/europe/belarus/vitsyebskaya-voblasts/orsha | загаловак = Клімат Воршы | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 4 сакавіка 2011 | мова = ru | камэнтар = }} <!-- тэмпэратура --> | Студзень_макс = −4 | Студзень_мін = −10 | Люты_макс = −3 | Люты_мін = −10 | Сакавік_макс = 2 | Сакавік_мін = −6 | Красавік_макс = 11 | Красавік_мін = 2 | Травень_макс = 18 | Травень_мін = 7 | Чэрвень_макс = 21 | Чэрвень_мін = 10 | Ліпень_макс = 23 | Ліпень_мін = 12 | Жнівень_макс = 22 | Жнівень_мін = 11 | Верасень_макс = 16 | Верасень_мін = 7 | Кастрычнік_макс = 9 | Кастрычнік_мін = 2 | Лістапад_макс = 2 | Лістапад_мін = −3 | Сьнежань_макс = −2 | Сьнежань_мін = −7 <!-- колькасьць ападкаў --> | Студзень_ападкі = 35 | Люты_ападкі = 30 | Сакавік_ападкі = 34 | Красавік_ападкі = 45 | Травень_ападкі = 60 | Чэрвень_ападкі = 74 | Ліпень_ападкі = 96 | Жнівень_ападкі = 79 | Верасень_ападкі = 61 | Кастрычнік_ападкі = 53 | Лістапад_ападкі = 47 | Сьнежань_ападкі = 41 | Год_ападкі = 655 }} Ворша знаходзіцца на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласьці прыкладна за 180 км на [[усход|ўсход]] ад [[Менск]]у, за 120 км на [[захад]] ад [[Смаленск]]у, за 70 км на [[поўнач]] ад [[Магілёў|Магілёва]] і за 93 км на [[поўдзень]] ад абласнога цэнтру [[Віцебск]]у. Геамарфалягічныя ўмовы тэрыторыі места характаразуюцца яго разьмяшчэньнем у межах [[Аршанскае ўзвышша|Аршанскага ўзвышша]] [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай раўніны]], і адначасна, даліны ракі [[Дняпро|Дняпра]] і яго прытокаў [[Аршыца|Аршыцы]] і [[Адроў|Адрова]]. Гэтыя чыньнікі абумовілі ўзгорысты рэльеф зь вялікімі перападамі вышыняў, якія дасягаюць у заходняй частцы места 12—13 м, ува ўсходняй — 20 м. Сярэдняя вышыня над ўзроўнем мора складае каля 180 мэтраў. Найбольш высокая частка Воршы — раён вуліцы Дамініканскай, дзе абсалютная адзнака вышыні складае 192,14 м. Больш роўная паверхня — гэта раён паміж чыгуначнымі станцыямі Ворша-Ўсходняя і Ворша-Заходняя. Агульны ўхіл тэрыторыі места ідзе ў бок рэчышчаў Дняпра, Аршыцы і Адрова, агульная даўжыня якіх у межах Воршы перавышае 6 км. Добра выражаны рэльеф практычна поўнасьцю забясьпечвае паверхневы сьцёк з тэрыторыі места. У даліне Дняпра знаходзіцца Аршанская мінэральная крыніца. У ваколіцах Воршы растуць [[Хваёвыя лясы|хваёвыя]], [[Яловыя лясы|яловыя]], [[Мяшаныя лясы|мяшаныя]] і дробналісьцевыя лясы. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XVII стагодзьдзе''': 1650 год — каля 5 тыс. чал.<ref name="evkl"/><ref>{{Літаратура/Замкі Беларусі|к}} С. 86.</ref>; 1667 год — каля 1 тыс. чал. * '''XVIII стагодзьдзе''': 1772 год — 793 чал.; 1776 год — 1700 чал.<ref name="ehb358"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1859 год — 4992 чал. (2629 муж. і 2363 жан.), у тым ліку праваслаўных 1042 муж. і 752 жан., каталікоў 152 муж. і 162 жан., юдэяў 1428 муж. і 1443 жан.; 1880 год — 5025 чал. (2606 муж. і 2419 жан.), у тым ліку 1321 праваслаўных, 220 каталікоў, 2484 юдэі<ref>Krzywicki J. Orsza // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/598 598].</ref>; 1881 год — 5025 чал.<ref name="ehb358"/>; 1 студзеня 1896 году — 8338 чал. (4015 муж. і 4313 жан.), зь іх паводле веры: праваслаўных 4175, раскольнікаў 62, каталікоў 664, пратэстантаў 125, юдэяў 3231, іншых 71; паводле стану: мяшчанаў 6453, купцоў і ганаровых грамадзянаў 268, вайсковага стану 419, шляхты 245, духоўнага 161, сялянаў 722, іншых 60<ref>{{Літаратура/ЭСБЕ}}</ref>; 1897 год — 13&nbsp;161 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1904 год — 14&nbsp;764 чал.; 1912 год — 21&nbsp;583 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады Беларусі на старых паштоўках|к}} С. 201.</ref>; 1923 год — 18 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Савецкая гістарычная энцыкляпэдыя}}</ref>; 1939 год — 37 тыс. чал.; 1945 год — каля 3 тыс. чал.; 1959 год — 64&nbsp;400 чал.; 1964 год — 79 тыс. чал..; 1970 год — 100,6 тыс. чал.; 1979 год — 111 тыс. чал.<ref name="bse">{{Літаратура/Вялікая Савецкая Энцыкляпэдыя (3 выданьне)}}</ref>; 1989 год — 123 тыс. чал.; 1995 год — 125 тыс. чал.; 2000 год — 123,9 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|11к}} С. 450.</ref>; * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 125&nbsp;530 чал.; 2009 год — 122,2 тыс. чал.<ref>{{спасылка|url=http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf|загаловак=Статыстычны весьнік Нацыянальнага статыстычнага камітэту Рэспублікі Беларусь «Колькасьць насельніцтва РБ на 1 студзеня 2009 году»|мова=ru|копія=http://web.archive.org/web/20090711005306/http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf|дата копіі=11 ліпеня 2009}}</ref> (у [[Аршанская аглямэрацыя|Аршанскай аглямэрацыі]] — 139 тыс. чал.<ref>{{спасылка|url=http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919|загаловак=У 14 гарадах Беларусі колькасць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек|выдавец=«[[Наша Ніва]]»|дата публікацыі=26 сакавіка 2009|копія=http://web.archive.org/web/20090406193527/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919|дата копіі=6 красавіка 2009}}</ref>) 51 нацыянальнасьці<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vitebsk-region.by/goroda/10-orsha.html| загаловак = Орша| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.vitebsk-region.by Витебский облисполком] | дата = 3 лістапада 2010 | мова =ru | копія = http://web.archive.org/web/20100527095147/http://www.vitebsk-region.by/goroda/10-orsha.html|дата копіі=27 мая 2010}}</ref>; 2015 год — 116 583 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 116 552 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 115 938 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20170812211357/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/43e/43edfac75c6af0938485aaad9646212a.zip Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 115 052 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> {{Bar chart years |Шырыня выявы = 1100 |Вышыня выявы = 350 |Максімум шкалы = 130000 |Крок большай шкалы = 10000 |Крок меншай шкалы = 5000 |Колер большай шкалы = gray(0.8) |Колер меншай шкалы = gray(0.6) |Колер слупка = rgb(0.75,0.8,0.76) |Шырыня слупка = 23 |Зрушэнне пазнакі = (-10,5) |Год1 = 1650 |Значэньне1 = 5000 |Год2 = 1667 |Значэньне2 = 1000 |Год3 = 1772 |Значэньне3 = 793 |Год4 = 1776 |Значэньне4 = 1700 |Год5 = 1880 |Значэньне5 = 5025 |Год6 = 1896 |Значэньне6 = 8338 |Год7 = 1897 |Значэньне7 = 13161 |Год8 = 1904 |Значэньне8 = 14764 |Год9 = 1912 |Значэньне9 = 21583 |Год10 = 1923 |Значэньне10 = 18000 |Год11 = 1939 |Значэньне11 = 37000 |Год12 = 1944 |Значэньне12 = 3000 |Год13 = 1959 |Значэньне13 = 64400 |Год14 = 1970 |Значэньне14 = 100600 |Год15 = 1979 |Значэньне15 = 112397 |Год16 = 1989 |Значэньне16 = 123000 |Год17 = 1998 |Значэньне17 = 125700 |Год18 = 2001 |Значэньне18 = 123247 |Год19 = 2006 |Значэньне19 = 120566 |Год20 = 2009 |Значэньне20 = 117225 |Год21 = 2016 |Значэньне21 = 116552 |Год22 = 2017 |Значэньне22 = 115938 |Год23 = 2018 |Значэньне23 = 115052 |Год24 = 2019 |Значэньне24 = 114135 |Год25 = 2020 |Значэньне25 = 108100 }} === Адукацыя === [[Файл:Flowers in Vorša.JPG|міні|200пкс|Кветкі ў Воршы]] У Воршы працуюць 22 агульнаадукацыйныя сярэднія школы, 2 спэцыяльныя школы, 2 гімназіі, агульнаадукацыйны ліцэй (у [[Барань|Барані]]), 2 вячэрнія школы, навучальна-прамысловы камбінат (НПК), 44 дзіцячыя дашкольныя ўстановы. Сярэднюю адукацыю ў месьце атрымліваюць каля 18 тысячаў вучняў. Працуюць 3 школы мастацтваў і 5 спартовых школаў. [[Файл:Vorša. Ворша (2009).jpg|міні|200пкс|справа|Езуіцкі калегіюм, адноўлены да Дажынак]] У месьце працуюць пэдагагічны, мэханіка-эканамічны і мэдычны каледжы, каледж (былы тэхнікум) чыгуначнага транспарту, а таксама 3 ПТВ і 2 ліцэі. Найбольш значныя ўстановы: * Аршанскі пэдагагічны каледж — адна з найстарэйшых навучальных пэдагагічных установаў Беларусі. Яго гісторыя пачалася 11 ліпеня 1911 году, калі ўтварылася жаночая настаўніцкая сэмінарыя. У розныя часы яна звалася пэдагагічным тэхнікумам, вучэльняй, каледжам. У наш час установа мае назву «Аршанскі каледж УА „ВДУ імя П. М. Машэрава“» і зьяўляецца філіяй [[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|ВДУ імя П. Машэрава]]. У каледжы навучаецца 420 чалавек на 4 аддзяленьнях. * Аршанскі дзяржаўны мэханіка-эканамічны каледж (адкрыўся ў 1954 годзе). У ім навучаецца больш за 1500 чалавек на 6 аддзяленьнях (1 завочнае). * Аршанскі дзяржаўны тэхнікум чыгуначнага транспарту (працуе з 1929 году). Тут існуюць дзённае і завочнае аддзяленьні. Дзее Аршанская філія Інстытуту бізнэсу і мэнэджмэнту тэхналёгіяў [[БДУ]]. === Мэдыцына === У Воршы дзеюць 3 паліклінікі для дарослых, 2 паліклінікі для дзяцей, 2 мескія лякарні, 1 радзільны дом, 2 жаночыя кансультацыі, 2 стаматалягічныя паліклінікі. У канцы XX ст. у Воршы раптоўна ўзрасла колькасьць [[рак (захворваньне)|анкалягічных]] захворваньняў. Афіцыйныя мэдычныя ўлады ніяк не камэнтуюць гэты факт і нават замоўчваюць яго. Між тым толькі ў 2004 годзе фіксавалася 500 новых хворых на рак (у 1987 годзе такіх было менш за 100). Адна з вэрсіяў — уплыў на здароўе жыхароў Воршы [[радыёвыпраменьваньне|радыёвыпраменьваньня]] ад [[Радыёлякацыйная станцыя|РЛС]] [[ракета|ракетнай]] вайсковай часткі, якая знаходзілася амаль на мяжы места ў беспасярэдняй блізкасьці ад мікрараёнаў 1 і 2<ref>[http://www.charter97.org/bel/news/2006/01/19/rak «В Орше тысячи людей умирают от рака»] // «[[БДГ|БДГ. Деловая газета]]», 20 студзеня 2006.</ref>. === Культура === [[Файл:Gate_in_Vorša.JPG|міні|200пкс|Брама ў цэнтры места]] У Воршы дзее 10 бібліятэк: цэнтральная меская імя А. Пушкіна (заснаваная ў 1899 годзе), 3 дзіцячыя і 6 філіяў. У месьце ёсьць 2 паркі адпачынку, 6 палацаў і дамоў культуры, кінатэатар «Перамога». Ворша — радзіма беларускага [[рок-музыка|рок]]-гурта «[[Пані Хіда]]», некалькіх калектываў мастацкай самадзейнасьці і творчасьці. Штогод у Воршы праходзяць літаратурныя чытаньні, прысьвечаныя знакамітаму аршанцу [[Уладзімер Караткевіч|Ўладзімеру Караткевічу]]. === Спорт === [[Файл:Orsha city 2010.JPG|міні|200пкс|Краявід места]] У Воршы існуе мескі стадыён, 4 стадыёны, шмат спартовых заляў, 5 басэйнаў. У 5 [[Дзіцяча-юнацкая спартыўная школа|ДЮСШ]] займаецца спортам больш за паўтары тысячы юнакоў і дзяўчат. Ворша мае свае спартовыя каманды: * Валейбольны клюб «Узьлёт» (мужчыны) * Футбольны клюб «[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]]» (мужчыны) * Хакейны клюб «[[Лякаматыў Ворша|Лякаматыў]]» (мужчыны) * Футзальны клюб «[[Вітэн Ворша|Вітэн]]» (мужчыны) Раней існаваў жаночы гандбольны клюб «[[Ворша (гандбольны клюб)|Ворша]]». З Воршы паходзяць [[срэбны мэдаль|срэбны]] (1994) і [[бронзавы мэдаль|бронзавы]] (1988) прызэр [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] [[Ігар Жалязоўскі]] ([[канькабежны спорт]]), 3-разовая чэмпіёнка сьвету [[Людміла Бядрыцкая]] (барацьба [[самба]]), чэмпіён сьвету [[Ігар Сумнікаў]] ([[роварны спорт]]), [[Бронзавы мэдаль|бронзавая]] (2015) прызэрка чэмпіянату сьвету [[Аліна Талай]] ([[лёгкая атлетыка]]). === Мас-мэдыя === У Воршы працуюць ''«Аршанскае радыё»'' (5 разоў на тыдзень, апроч серады і нядзелі) і тэлеканал ''«Скіф»'' (штодзённая трансьляцыя ідзе з 1992 году), выдаюцца газэты: * ''«Аршанская газета»''. [[Грамадзтва|Грамадзка]]-[[палітыка|палітычнае]] выданьне, заснаванае ў 1917 годзе. Заснавальнік і выдавец — аршанскія мескія ўлады (Аршанскі гарадзкі савет дэпутатаў, Аршанскі раённы савет дэпутатаў, Аршанскі гарадзкі выканаўчы камітэт, Аршанскі раённы выканаўчы камітэт). Выдаецца ў аб’ёме 20 палосаў 3 разы на тыдзень, зь якіх 12 палосаў — у суботу. Наклад — у аўторак і чацьвер — 5447, у суботу — 6951 экзэмпляр. Рэгіён распаўсюджваньня — Ворша і Аршанскі раён. * ''«Трыбуна тэкстыльшчыка»'', заснаваная ў 1934 годзе. Заснавальнік — адміністрацыя РУП ВГП «Аршанскі ільнокамбінат». Выдаецца 1 раз на месяц. Наклад — 2000 экзэмпляраў. Распаўсюджваецца задарма. * ''«Телеком-экспрес»'', заснаваная 23 траўня 1994 году. Заснавальнік і выдавец — ТАА «Тэлеком-Гарант». Выдаецца ў аб’ёме 24 паласы штотыднёва ў чацьвер. Наклад газэты — 17 000 — 19 000 экзэмпляраў. Рэгіён распаўсюджваньня — Ворша, Аршанскі раён, [[Дуброўна]], [[Дубровенскі раён]], [[Талачын]], [[Талачынскі раён]]. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Астроўскага вуліца || '''Пацыянаўская''' вуліца (каля кляштару){{Заўвага|[[:File:Vorša, Trynitarski. Ворша, Трынітарскі (1835).jpg|Плян Трынітарскага кляштару 1835 году]]}} || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца (з 1925) || '''Магілёўская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Карла Маркса вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Леніна вуліца (з 1925) || '''Бабінавіцкая''' вуліца<ref>Русецкі Ю. А. Мастацкая культура Аршанскай зямлі ў канцы X — XIX стагоддзі. — Менск: БелЭн, 2002. С. 125.</ref> || Пецярбурская вуліца<br />Петраградзкая вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Міра вуліца || '''Красная''' вуліца<ref>Шинкевич А.Н. Очерки о земле Оршанской. — Барань, 2013. С. 65.</ref> ||Вуліца Сталіна. |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца (з 1925) || '''Шляхецкая''' вуліца<ref>Агеева Е. [http://www.orshanka.by/?p=926 Откуда берутся названия улиц?]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // «Аршанская газета», 25 красавіка 2010</ref><br>'''Першая Слабадзкая''' вуліца<ref>Шинкевич А.Н. Очерки о земле Оршанской. — Барань, 2013. С. 67.</ref>|| |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Магілёўская''' вуліца (частка)<br />'''Вакзальная''' вуліца (частка) || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Францішка Скарыны вуліца || '''Ільлінская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чарняхоўскага вуліца (з 1945) || '''Вясёлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Энгельса вуліца || '''Гараднянская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Дубровенская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Рынак''' пляц || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Смаленская''' вуліца || |} З [[урбананіміка|урбананімічнай]] спадчыны Воршы да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Васкрасенская, Дамініканская і Замкавая. === Мясцовасьці === Гістарычныя мясцовасьці Воршы: Зааршыньне (Зааршынны пасад), Задняпроўе, прадмесьце Куцейна (Куцеінская слабада), Ільлінская слабада, Надняпроўе (Надняпроўскі пасад). == Эканоміка == {{Асноўны артыкул|Прамысловыя прадпрыемствы Воршы}} Ворша — буйны прамысловы цэнтар Беларусі. У месьце працуе 25 прадпрыемстваў [[машынабудаваньне|машынабудаваньня]], [[мэталаапрацоўка|мэталаапрацоўкі]], [[лёгкая прамысловасьць|лёгкай прамысловасьці]], [[будаўнічыя матэрыялы|будаўнічых матэрыялаў]], прадпрыемствы мясной, малочнай і харчовай галінаў вытворчасьці. Найбольшае прадпрыемства места — РУП ВГП «[[Аршанскі льнокамбінат]]» (заснаваны ў 1930 годзе). Ягоная доля ў мескай вытворчасьці складае прыкладна 50%. Камбінат зьяўляецца адзіным у Беларусі і найбуйнейшым у краінах [[СНД]] прадпрыемствам вытворчасьці [[лён|ільняных]] тканінаў і вырабаў зь іх. Найстарэйшым прадпрыемствам Воршы зьяўляецца РУПП «Станкабудаўнічы завод „Чырвоны барацьбіт“», заснаваны ў 1900 годзе. Таксама працаваў «[[Аршанскі мясакансэрвавы камбінат]]», у склад якога ўваходзілі «[[Аршанская птушкафабрыка]]», «[[Аршанскі камбінат хлебапрадуктаў]]», «[[Аршанскія традыцыі]]» і «[[Воршасырзавод]]». == Транспарт == {{Падвойная выява|справа|Vorša, Čyhunačnaja. Ворша, Чыгуначная (1911) (1).jpg|198|OrshaStation2009-08-08-16.jpg|180|[[Орша-Цэнтральная|Чыгуначная станцыя Ворша]] ў пач. XX ст. (налева) і ў наш час (па перабудове савецкімі ўладамі, направа)}} Ворша — буйны транспартны і найперш чыгуначны вузел Беларусі. Аршанскі чыгуначны вакзал знаходзіцца на ўскраіне места. З Воршы адыходзяць цягнікі ў 6 кірунках, асноўныя зь якіх: [[Масква]] — [[Бэрлін]], [[Санкт-Пецярбург]] — [[Кіеў]]. Першая чыгунка [[Смаленск]] — [[Берасьце]] прайшла праз Воршу ў 1871 годзе. У 1902 годзе пачаўся рух на чыгунцы [[Новасакольнікі]] — [[Жлобін]], у 1923 годзе адкрылася лінія Ворша — [[Крычаў]], а ў 1927 годзе — Ворша — [[Лепель]]. Праз Аршанскі чыгуначны вузел праходзяць 85 пасажырскіх цягнікоў і адыходзяць 66 мясцовых. [[Файл:Orsha-M1Route.JPG|міні|200пкс|Аўтамагістраль [[Берасьце]] — [[Масква]] ({{код дарогі|Аўтамагістраль М1|М1|red|white|-}}, {{код дарогі|Эўрапейскі маршрут E30|E30|green|white|-}}) пад Воршай]] У склад Аршанскай філіі Беларускай чыгункі ўваходзяць лякаматыўнае і вагоннае дэпо. Аршанская чыгунка мае рэйказварачны цягнік і рамонтны цягнік дзеля ліквідацыі вынікаў аварыяў на чыгунцы. Ворша знаходзіцца на перакрыжаваньні аўтамабільных шляхоў на [[Менск]], [[Магілёў]], [[Крычаў]], [[Смаленск]], [[Віцебск]], [[Лепель]]. Аўтавакзал месьціцца ў цэнтры места. Таксама працуюць 2 аўтакасы. З Воршы адыходзяць прымескія і міжмескія аўтобусныя маршруты ў кірунках на [[Горкі (горад)|Горкі]], [[Магілёў]], [[Дуброўна]], [[Віцебск]], [[Менск]]. Грамадзкі транспарт улучае 16 мескіх аўтобусных маршрутаў. Значную частку пасажыраў абслугоўваюць мікрааўтобусы ў якасьці маршрутных таксі. Доля маршрутных таксі ў пасажырскіх перавозках Воршы складае 40%. == Турыстычная інфармацыя == {{Падвойная выява|справа|Vorša, Zaaršyńnie, Baharodzickaja. Ворша, Зааршыньне, Багародзіцкая (1914).jpg|125|Church in Vorša.JPG|130|[[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]] з традыцыйнымі [[Баня (купал)|купаламі-банькамі]] і [[Крыж#Грэцкі|сонцакрыжамі]] (налева) і яна ж адбудаваная [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскім патрыярхатам]] з маскоўскімі [[купал-цыбуліна|цыбулінамі]] і [[Васьміканцовы крыж|васьміканцовымі крыжамі]] (направа)}} === Інфраструктура === Ворша — цэнтар турызму нацыянальнага значэньня, уваходзіць у турыстычны маршрут «Абаронцы і вызваліцелі Віцебскага краю»<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Ворша», санаторыі-прафілякторыі Аршанскага льнокамбінату, турыстычна-аздараўленчым прыватным УП «Ворша». У месьце дзеюць Аршанскі мэмарыяльны музэй К. Заслонава, Аршанскі музэй гісторыі і культуры места, Аршанскі [[Музэй Уладзімера Караткевіча|музэй У. Караткевіча]], Аршанскі этнаграфічны музэй «Млын», Аршанскі музэй драўлянай скульптуры разьбяра С. Шаўрова, меская выстаўная заля. === Славутасьці === На тэрыторыі Воршы знаходзіцца геалягічны помнік прыроды дзяржаўнага значэньня — агаленьне горных пародаў «Ворша». {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Бровар (1883) * Забудова гістарычная (XVIII — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты) * [[Аршанскі замак|Замчышча]] (XII—XVII стагодзьдзі) * [[Аршанскі езуіцкі калегіюм|Калегіюм езуітаў]] (XVII ст.) * Капліца могілкавая (пач. ХХ ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Язэпа]] (1808) * [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Кляштар бэрнардынаў]] (1650-я) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Кляштар трынітарыяў]] (XVIII ст.) {{слупок-2}} * [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Кляштар францішканаў]] (XVII ст.) * [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Манастыр базылянаў]] (1774, патрабуе неадкладнай рэстаўрацыі) * [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Богаяўленскі]]: царква Сьвятой Тройцы і манастырскі корпус (XVII ст.) * Млын (1902) * Могілкі юдэйскія * [[Царква Раства Багародзіцы (Ворша)|Царква Раства Багародзіцы]] (1691, адноўленая ў 2009) * [[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|Царква Сьвятога Прарока Ільлі]] (1883; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) {{слупок-канец}} Апроч таго, статус гістарычна-культурных каштоўнасьцяў маюць мост цераз замкавы роў (1902 год), культурны пласт уздоўж вуліцы Менскай, культурны пласт пасаду Зааршыньня (у бок заводу «Чырвоны барацьбіт»), падмурак царквы Покрыва Багародзіцы пры базылянскім манастыры<ref>Дадатак 1 да пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 19 жніўня 2009 г. № 1088. [https://web.archive.org/web/20090920050340/http://www.government.by/public/shared/rus/solutions/rus_solution103367_2.pdf]</ref>. === Страчаная спадчына === {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Аршанскі замак|Замак]] (XIV ст.) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (трынітарыяў, XVIII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла]] (езуітаў, XVII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Антонія]] (францішканаў, 1680) * Кляштар бэнэдыктынак (XVII ст.) * [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі]] (бэрнардынаў, XVIII ст.) * [[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Кляштар дамініканаў]] (XVIII ст.) * Кляштар марыявітак (XVIII ст.) {{слупок-2}} * Кляштар місіянэраў (XVII—XVIII стагодзьдзі) * [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Богаяўленскі]]: царква Божага Яўленьня (1626) * [[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Манастыр Куцеінскі Прачысьценскі]]: царква Прачыстай Багародзіцы (1635) * Сынагога * Царква і манастыр базылянак<ref>{{Артыкул| аўтар =Інэса Слюнькова. | загаловак =Базыльянскія кляштары на Беларусі. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год =1993 | том = | нумар =5 | старонкі =235, 236 | issn =0130=8068 }}</ref> * [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Царква Покрыва Багародзіцы]] (1774; [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвяты Пасад]]) * Царква Сьвятога Міхала Арханёла * Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла {{слупок-канец}} Пры рэканструкцыі Воршы напярэдадні фэсту «Дажынкі» (2004—2008 гады) мескія ўлады, нягледзячы на пратэсты грамадзкасьці, зьнішчылі некалькі будынкаў — помнікаў гісторыі і архітэктуры. Сярод іх дом №19 на вуліцы Менскай (уваходзіў у [[Дзяржаўны сьпіс гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь]], помнік грамадзянскай архітэктуры апошняй чвэрці XVIII ст.)<ref>[https://www.svaboda.org/a/1048743.html У Воршы руйнуюць гістарычны будынак] // «[[Радыё Свабода]]», 21 сакавіка 2008.</ref>, драўляны будынак XIX ст. (колішні Дом рамёстваў)<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1187911.html?page=1&x=1#relatedInfoContainer Помнік архітэктуры — ахвяра «Дажынак»] // «[[Радыё Свабода]]», 1 жніўня 2008.</ref>, афіцына езуіцкага кляштару — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў, прывакзальны гатэль канца ХІХ ст., чыгуначная школа 1905 году пабудовы, частка жылога корпусу Куцеінскага манастыра (XVII—XVIII стагодзьдзі)<ref>Аршыца Ю. [http://news.vitebsk.cc/2007/12/28/orsha-chyinowniki-suprats-gistaryichnay-spadchyinyi/ Орша: чыноўнікі супраць гістарычнай спадчыны] // [https://web.archive.org/web/20161126020204/http://news.vitebsk.cc/ «Народныя навіны Віцебска»], 28 сьнежня 2007.</ref>. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" caption="Аршанскія краявіды" class="center"> Ворша, гарадзішча.JPG|[[Аршанскі замак|Замкавая Гара]] Траецкая царква. Орша.jpg|[[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцеінская царква Сьвятой Тройцы]] Catholic church of Saint Joseph in Vorša.JPG|[[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар дамініканаў (Ворша)|Касьцёл Сьвятога Язэпа]] Комплекс былога езуіцкага калегіюму. г. Ворша.JPG|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і калегіюм езуітаў (Ворша)|Калегіюм езуітаў]] </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Residential Building of Basilian Monastery in Orsha 01.JPG|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)|Манастыр базылянаў]] Residential Building of Bernardinian Monastery in Orsha 03.JPG|[[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Ворша)|Кляштар бэрнардынаў]] Residential Building of Trinitarian Monastery in Orsha 05.JPG|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў (Ворша)|Кляштар трынітарыяў]] Water-Mill in Vorša.JPG|Вадзяны млын </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Othodox Church in Vorša.JPG|[[Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Ворша)|Ільлінская царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]] Lenina 11 in Orsha 03.JPG|Гістарычная забудова Lenina 26 in Orsha 03.JPG|Гістарычная забудова Lenina 41 in Orsha 02.JPG|Рэальная вучэльня </gallery> == Месты-сябры == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік местаў-сяброў Воршы |- | * {{Сьцяг Малдовы}} [[Бэлц]], [[Малдова]] (1996) * {{Сьцяг Францыі}} [[Воз-ан-Влен]], [[Францыя]] * {{Сьцяг Расеі}} [[Вязьма]], [[Расея]] * {{Сьцяг Польшчы}} [[Мінск Мазавецкі]], [[Польшча]] * {{Сьцяг Баўгарыі}} [[Пернік]], [[Баўгарыя]] * {{Сьцяг Летувы}} [[Цельшы]], [[Летува]] (2009) |} == Асобы == Нарадзіліся ў Воршы: {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Сяргей Вакар]] (1928—1998) — беларускі скульптар * [[Яўген Васілёнак]] (1917—1973) — беларускі пісьменьнік * [[Леў Выгоцкі]] (1896—1934) — псыхоляг, заснавальнік культурна-гістарычнай школы ў псыхалёгіі * [[Францішак Дзеружынскі]] (1779—1850) — беларускі й амэрыканскі рэлігійны дзяяч, адзін з пачынальнікаў адукацыйнае сыстэмы каталіцкага касьцёлу ў ЗША * [[Тамара Драздова]] (1919 — 1980, [[Харкаў]]) — украінская мастачка, выкладчыца мастацтва * [[Леанід Ерын]] (нар. 1951) — беларускі вайсковы і дзяржаўны дзяяч * [[Ігар Жалязоўскі]] (нар. 1963) — беларускі канькабежац * [[Уладзімер Караткевіч]] (1930—1984) — беларускі пісьменьнік, паэт, стваральнік беларускага гістарычнага раману * [[Францішак Карэ]] (1731—1802) — генэральны вікары ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], генэрал Таварыства Езуса (езуітаў) * [[Самуэль Кміціч]] (XVII ст.) — аршанскі харунжы, правобраз Анджэя Кміціца ў рамане Г. Сянкевіча «Патоп» {{слупок-2}} * [[Мікола Купава]] (нар. 1946) — беларускі мастак * [[Уладзімер Лабуноў]] (нар. 1939) — беларускі навуковец і дыплямат * [[Мікалай Ляпешка]] (нар. 1952) — беларускі дыплямат * [[Зінаіда Мажэйка]] (1933 — 2014) — беларуская этнамузыказнаўца, доктар мастацтвазнаўства; уваходзіць у сьпіс 200 найбольш вядомых жанчын-інтэлектуалаў сьвету * [[Рыгор Пархоменка]] (1904—1943) — беларускі мастак, пісьменьнік * [[Уладзімер Піпін]] (нар. 1972) — беларускі [[скульптар]] * [[Ларыса Салавей]] (нар. 1934) — настаўніца, мастацтвазнаўца * [[Сяргей Санько]] (нар. 1962) — беларускі філёзаф, этноляг, кандыдат філязофскіх навук (2004). * [[Павал Севярынец]] (нар. 1976) — беларускі палітык і публіцыст * [[Дзьмітры Сьняжко]] (1903—1959) — эспэрантыст, аўтар першага [[беларуская мова|беларуска]]-[[эспэранта|эспэранцкага]] [[слоўнік]]а * [[Аляксандар Шынкевіч]] (нар. 1956) — беларускі краязнаўца * [[Маргарыта Яфімава]] (1927—2015) — [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўца]], [[Пэдагогіка|пэдагог]], адна з пачынальнікаў стварэньня гісторыі [[Беларуская дзіцячая літаратура|беларускай дзіцячай літаратуры]] {{слупок-канец}} == Глядзіце таксама == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Аршанская акруга]] * [[Аршанскі павет]] * [[Аршанская правінцыя]] * [[Аршанскі езуіцкі калегіюм]] * [[Аршанская бітва (фэст)]] {{слупок-2}} * [[Бітва пад Воршай (1514)]] * [[Бітва пад Воршай (1564)]] * [[Ворша 1991]] * [[Ворша (футбольны клюб)]] {{слупок-канец}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Аршанскі краязнаўчы зборнік / уклад. В. Лютынскі. — {{Ворша (Орша)}}, 1997. — № 2. — 48 с. * Асіноўскі С. Орша: залатыя стрэлы на блакітным полі — {{Менск (Мінск)}}, 1997. — 428 с. * {{Літаратура/БелЭн|11}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Нашы гарады}} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|1}} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} * Русецкі Ю. Мастацкая культура Аршанскай зямлі ў канцы X — XIX стагоддзі. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. * {{Літаратура/Гарады Беларусі на старых паштоўках}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * Шынкевіч А. Аршанская даўніна. — {{Менск (Мінск)}}, 1992. — 141 с. {{слупок-2}} * Шынкевіч А. Аршаншчына: спадчына мінулага. — {{Ворша (Орша)}}, 1997. — 68 с. * Шынкевіч А. Падарожжа па Дняпры. Аршанскі гарадскі фонд аховы помнікаў гісторыі і культуры. — {{Ворша (Орша)}}, 1994. — 40 с. * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * Яршоў І. Вежы над Дняпром. — {{Ворша (Орша)}}, 1996. — 255 с. * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Orsza.| арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGDRUK010375_1865_T20/page/70/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне =Encyklopedyja Powszechna | тып = | месца =[[Варшава|Warszawa]]| выдавецтва =Nakład, druk i własność S.Orgelbranda, Księgarza i Typografa | год = 1865| выпуск = | том = 20 (Optymacl — Polk.)| нумар = | старонкі = 70, 71| isbn = | issn = }} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7}} * Левко О. Средневековая Орша и ее округа: историко-археологический очерк. — Орша, 1993. — 52 с. * {{Кніга|аўтар = Мацкевич Д. И.| частка = |загаловак = Путевые заметки|арыгінал = |спасылка =http://dspace.ut.ee/handle/10062/49669|адказны =|выданьне = |месца =Киев |выдавецтва = Университетская типография|год =1856 |том = |старонкі =231—239 |старонак =307 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі}} * Шинкевич А. Н. Очерки о земле Оршанской Природа, история, народные предания, старина. — Барань, 2013. — 844 с. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{radzima|orsha}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://catholic.by/2/home/news/belarus/pinsk/112207-2012-04-11-07-13-46.html|загаловак = Аршанскі дэканат|фармат = |назва праекту = |выдавец = [[Catholic.by]] |дата = 24 жніўня 2013 |мова = |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://orshacity.narod.ru/index1.htm|загаловак = Старонка пра Воршу|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://orshagorodmoy.info|загаловак = «Орша — город мой!»|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} {{слупок-2}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://panihida.narod.ru/05_music.htm|загаловак = Старонка гурта «Пані Хіда»|фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата =24 жніўня 2013 |мова =ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://okvgu.vsu.by/ |загаловак = Афіцыйная старонка Аршанскага пэдагагічнага каледжу |фармат = |назва праекту = |выдавец = |дата = 24 жніўня 2013 |мова = ru |камэнтар =}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.osmec.by| загаловак = Афіцыйная старонка Аршанскага дзяражаўнага тэхніка-эканамічнага каледжу| фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 24 жніўня 2013 | мова =ru | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Навігацыйная група |назоў = Ворша ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Аршанскі раён |Віцебская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Аршаншчыны}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Ворша| ]] qw62db545d2ypxlm3c5m5h750das0zs Полацак 0 854 2665336 2587869 2026-04-18T19:51:19Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне спасылка 2665336 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Полацак |Лацінка = Połacak |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Полацку |Герб = Coat of Arms of Połack, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of the city of Polotsk Belarus.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 862 |Статус з = |Магдэбурскае права = 4 кастрычніка 1498 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Полацкі раён|Полацкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 36.74 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 84597 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовыя індэксы = 211291, 211400—211402, 211404—211415, 211422 |СААТА = |Выява = Polack Montage (2017).jpg |Апісаньне выявы = Віды Полацку |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 4 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 46 |Даўгата сэкундаў = 41 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''По́лацак''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Дзьвіна|Дзьвіне]] пры ўтоку ў яе ракі [[Палата|Палаты]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Полацкі раён|Полацкага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 84 597 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца непадалёк ад [[Наваполацак|Наваполацку]], разам зь якім складае г. зв. [[Полацкі рэгіён]], за 100 км на паўночны захад ад [[Віцебск]]у. Чыгуначны вузел, празь які праходзяць лініі на [[Маладэчна]], [[Віцебск]], [[Невель]], [[Дзьвінск]]; вузел аўтамабільных шляхоў. Паводле адной з вэрсіяў, тут знаходзіцца [[Геаграфічны цэнтар Эўропы|геаграфічны цэнтар]] [[Эўропа|Эўропы]]. Полацак — найстарэйшы [[замак|горад]] [[крывічы|крывічоў]] і сталіца [[Полацкае княства|першай дзяржавы]] на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Колішняя катэдра Полацкага біскупства [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]]. Даўняе [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[Горад|места]] і цэнтар [[Полацкае ваяводзтва|гістарычнага рэгіёну]], старажытны [[Полацкія замкі|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У наш час — турыстычны цэнтар міжнароднага значэньня, які прэтэндуе на неафіцыйны статус культурнай сталіцы краіны. Тут захаваліся [[Сафійскі сабор (Полацак)|царква саборная Сьвятой Соф’і]] ў стылі [[віленскае барока|віленскага барока]], [[Спаса-Эўфрасіньнеўскі манастыр|комплекс Спаскага манастыра]] з цэрквамі [[Царква Сьвятога Спаса (Полацак)|Сьвятога Спаса]] і [[Царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (Полацак)|Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай]], [[Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў (Полацак)|калегіюм езуітаў]], комплекс [[Полацкі Богаяўленскі манастыр|Богаяўленскага манастыра]] з [[Сабор Яўленьня Гасподняга (Полацак)|царквой Божага Яўленьня]], [[Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў (Полацак)|комплекс кляштару бэрнардынаў з касьцёлам Сьвятой Ганны]], [[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Полацак)|жылы корпус кляштару францішканаў]] і [[Дом Сінябутаў (Полацак)|дом Сінябутаў]], помнікі архітэктуры XI—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Полацкая ратуша|меская ратуша]], [[Полацкі Сафійскі манастыр|манастыр базылянаў]] і [[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Полацак)|францішканскі касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага]], помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]], а таксама цэрквы [[царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Полацак)|Сьвятой Параскевы Пятніцы]] і [[царква Сьвятых Барыса і Глеба (Полацак)|Сьвятых Барыса і Глеба]] [[Бельчыцкі манастыр|Бельчыцкага манастыра]], рэзыдэнцыя полацкіх мітрапалітаў з царквой Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа, [[Касьцёл Маці Божай Ружанцовай і кляштар дамініканаў (Полацак)|комплекс кляштару дамініканаў з касьцёлам Маці Божай Ружанцовай]], [[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Полацак)|езуіцкі касьцёл Сьвятога Стэфана]] (віленскае барока) і могілкавы касьцёл Магілы Гасподняй і Францішка Ксавэрыя, помнікі архітэктуры XII—XIX стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваныя савецкімі ўладамі]]. == Назва == [[Тапонім]] Полацак утварыўся ад назвы ракі [[Палата|Палаты]]. Тым часам [[гідронім]], магчыма, мае [[Балтыйскія мовы|балтыйскае]] паходжаньне ад асноваў ''pal'' або ''palte'' — 'балота, лужына', з далейшай славянскай асыміляцыяй<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 301.</ref>. Варыянты [[Старабеларуская мова|напісаньня]] назвы места ў гістарычных крыніцах: ''Полоцк'', ''Полоцъкъ'', ''Полотскъ'', ''Полотескъ'', ''Полтескъ'', ''Плтескъ'', ''Полческъ''. У нямецкіх хроніках паселішча ўпамінаецца як ''Плоцэке''{{Заўвага|[[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга|Хроніка Вартбэрга]]}}, у скандынаўскіх сагах — ''Pallteskiuborg'', ''Palteskia''<ref name="ehb518">[[Георгі Штыхаў|Штыхаў Г.]], [[Тамара Джумантаева|Джумантаева Т.]], [[Ларыса Сяргеенка|Сяргеенка Л.]] Полацк // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 518.</ref>. У сучаснай [[Беларускі клясычны правапіс|беларускай мове (клясычны правапіс)]] старажытны тапонім аформіўся з устаўным «а» ў канцавым спалучэньні -цк — Полацак<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)|к}} С. 21.</ref>, што адпавядае традыцыйнаму вымаўленьню мясцовых жыхароў<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137722.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Полацк ці Полацак?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 31 жніўня 2019 г.</ref>. Пісьмовае выкарыстаньне гэтай формы пачалося ў канцы XIX ст. у новым беларускім правапісе, які грунтаваўся на [[Фанэтыка|фанэтычным прынцыпе]]. Пазьней у 1920-я гады форма Полацак як нарматыўная{{Заўвага|напрыклад, ''Кайгарадаў А. Кліматычны атляс Беларусі. — Менск, 1927.''}} пачала шырока ўжывацца ў [[БССР]] да [[Рэформа беларускага правапісу 1933 году|палітычнай рэформы беларускага правапісу 1933 году]], а таксама ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] да [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну 1939 году|падзеяў 1939 году]]. Складальніца афіцыйнага даведніка «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» мовазнаўца [[Валянціна Лемцюгова]] прызнае, што форма Полацак ужываецца ў вуснай мове [[беларусы|беларусаў]] на працягу многіх стагодзьдзяў. Разам з тым яна сьцьвярджае, што гэтая форма не вытлумачваецца фанэтычнымі законамі [[Беларуская мова|беларускай мовы]]<ref>Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. Лемцюговай. — Менск: Тэхналогія, 2010.</ref>. Тым часам мовазнаўца [[Юрась Бушлякоў]] зьвяртаў увагу на тое, што ўстаўны гук [а] у назвах местаў адпавядае ўстаўным гукам [э] і [о] у шэрагу беларускіх словаў: Зьміцер, вецер, вузел, журавель, карабель, бабёр, віхор ды іншых<ref>Бушлякоў Ю. Жывая мова. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе.) — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2013. С. 99.</ref>. [[Беларускі афіцыйны правапіс|Цяперашняе афіцыйнае напісаньне]] назвы места — ''Полацк'' ({{мова-ru|Полоцк|скарочана}}). У нарматыўным даведніку «Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь» форма Полацак фіксуецца як варыянтная. Гэта значыць, што пры жаданьні мясцовых жыхароў і ўладаў яна можа стаць нарматыўнай. Дзеля адрозьненьня ад [[Плоцк]]у на [[Мазавецкае княства|Мазовіі]] часам насіў дадатковыя азначэньні — ''Полацак [[Літва|Літоўскі]]''<ref>Kraszewski J. I. Litwa: starożytne dzieje, ustawy, jezyk, wiara, obyczaje, pieśni, przysłowia, podania i t. d. T. 1. — Warszawa, 1847. [https://books.google.by/books?id=wz5FAAAAYAAJ&pg=RA1-PA57&dq=%22Po%C5%82ocku+litewskim%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjBuY-0z_z7AhXi7rsIHeIQCIMQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q&f=false S. 57].</ref><ref>Jakubėnas R. Prasa Wielkiego Księstwa Litewskiego w II połowie XVIII wieku. — Kraków, 2005. S. [https://books.google.by/books?id=PRplAAAAMAAJ&q=%22Po%C5%82ock+litewski%22&dq=%22Po%C5%82ock+litewski%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjosa2Jzfz7AhVF87sIHdBrB90Q6AF6BAgHEAI 50], [https://books.google.by/books?id=PRplAAAAMAAJ&q=%22Po%C5%82ocka+litewskiego%22&dq=%22Po%C5%82ocka+litewskiego%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjr_LKBzvz7AhX4g_0HHTZQAtEQ6AF6BAgHEAI 53].</ref> або ''Полацак [[Белая Русь|Беларускі]]''<ref>Grzegorzewski J. Ku Czarnomorzu. — Kraków, 1919. S. 10.</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Połacak. Полацак (1579, 1890).jpg|значак|Плян [[Полацкія замкі|Полацкіх замкаў]], 1579 г.]] {{Асноўны артыкул|Гісторыя Полацку}} === Полацкае княства === {{Асноўны артыкул|Полацкае княства}} Упершыню Полацак ўпамінаецца ў «[[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]]» пад 862 годам у зьвязку зь дзяльбою гарадоў [[Вялікі Ноўгарад|наўгародзкім]] князем [[Рурык]]ам і ёсьць, такім парадкам, найстарэйшым [[замак|горадам]] на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]<ref>{{Літаратура/Таямніцы полацкай гісторыі|к}} С. 37.</ref><ref>{{Літаратура/Старажытная Беларусь}} С. 58.</ref>. Гэта быў буйны палітычны цэнтар племені [[крывічы|крывічоў]], сталіца [[Полацкае княства|княства]]. {{Падвойная выява|зьлева|Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1586).jpg|102|Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|110|Гербы [[Полацкае княства|Полацкага княства]] (1586 г.) і [[Полацкае ваяводзтва|ваяводзтва]] (1720 г.) з [[Пагоня]]й}} [[Файл:Połacak. Полацак (1579).jpg|значак|Аблога Полацку, 1579 г.]] Полацкае княства бесьперапынна брала ўдзел ў міжусобным змаганьні паміж [[Русь|рускімі]] князямі, ад чаго вельмі цярпелі горад і яго жыхары. Так, у часе чарговай міжусобнай вайны, якая ў летапісах датуецца 980 годам, Полацак захапіла і спаліла войска князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера]]. Гэта пацьвярджаецца зьвесткамі археалягічных дасьледаваньняў, якія зафіксавалі сьляды пажару, датаванага канцом X стагодзьдзя. Найвышэйшага ўздыму старажытны Полацак дасягнуў за часамі [[Усяслаў Чарадзей|Ўсяслава Брачыславіча]] (княжыў у 1044—1101 гадох), вядомага як «Чарадзей». У гэты пэрыяд у горадзе збудавалі [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскі сабор]]. Па сьмерці Ўсяслава Брачыславіча княства ўвайшло ў пэрыяд [[фэўдальная раздробленасьць|фэўдальнай раздробленасьці]]. Усе полацкія князі належалі да мясцовай княскай дынастыі [[Рагвалодавічы|Рагвалодавічаў (Ізяславічаў)]], якія называліся ў летапісах «[[Рагвалод|Рагваложымі]] ўнукамі»<ref name="ehb-6-1-43">Рагвалодавічы // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 43.</ref>. Паводле [[Старабеларуская мова|літоўскага (беларускага)]] перакладу пачатку XVII стагодзьдзя [[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі|«Хронікі»]] [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]], «''…бо [[Таўцівіл|Феафіл]] Полацак узяў <…> па [[Рагвалод-Васіль Рагвалодавіч|Васілю Рагвалодзе]]'' [унуку Ўсяслава Брачыславіча]'', каторы тэж быў [[ліцьвін]], і па [[Глеб Рагвалодавіч|Глебе]], сыне яго, і застаў князем полацкім''»<ref>{{Літаратура/ГСБМ|17к}} С. 66.</ref><ref name="Dajlida-2019-14-37">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 14, 37.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Połacak. Полацак (1611).jpg|значак|Вызваленьне места [[Стэфан Баторы|Стэфанам Баторыем]]. Дрэварыт, 1611 г.]] {{Асноўны артыкул|Полацкае ваяводзтва}} Сучасныя гісторыкі мяркуюць, што станаўленьне ў Полацкім княстве першага выхадца зь [[Літва старажытная|літоўскай]] дынастыі [[Таўцівіл]]а адбылося ў 1250-я гады, імаверна, у выніку пагадненьня паміж палачанамі і князем<ref name="evkl">[[Васіль Варонін|Варонін В.]] Полацк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 444.</ref>. Аднак яшчэ папярэднік Таўцівіла — полацкі князь [[Воін]] — азначаўся як брат вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а<ref name="Varonin-2005-460">[[Васіль Варонін|Варонін В.]] Воінь // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 460.</ref>. Трапіўшы ў сфэру ўплыву [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], Полацак браў актыўны ўдзел у рэалізацыі ягонай замежнай палітыкі ў дачыненьні суседніх зямель: [[Інфлянты|Інфлянтаў]], [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]], [[Пскоўскае княства|Пскова]], [[Смаленскае княства|Смаленску]]. Прытым Полацак ня страціў свайго значэньня: ён стаў адным з найбольшых мескіх цэнтраў Вялікага Княства Літоўскага і нават канкураваў з сталіцай — [[Вільня]]й<ref>[[Васіль Варонін|Варонін В.]] Полацк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 444—445.</ref>. Асноўныя правы і прывілеі жыхароў места замацаваў абласны прывілей, выдадзены [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікім князем]] [[Вітаўт]]ам. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) Полацак значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў. {{Падвойная выява|зьлева|Coat of Arms of Polotsk (XVI c.).jpg|112|Połacak. Полацак (T. Dmachoŭski, 1910).jpg|100|«Пячаць Полацкая» з [[Калюмны|Калюмнамі]] (1578 г.) і [[Герб Полацку|мескі герб]] (1580 г.)}} 4 кастрычніка 1498 году вялікі князь [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] надаў Полацку [[Магдэбурскае права]]. У 1504 годзе ўтварылася [[Полацкае ваяводзтва]]. З XVI ст. пачаў ужывацца [[Герб Полацку|мескі герб]]: «''у блакітным полі на срэбнай вадзе трохмачтавы карабель з разгорнутымі ветразямі''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}}</ref>. [[Файл:Połacak. Полацак (1707).jpg|значак|Плян места, 1707 г.]] Зь першай паловы XVI ст. Полацак стаў арэнай баявых дзеяньняў паміж Вялікім Княствам Літоўскім і [[Маскоўскае княства|Маскоўскай дзяржавай]]. Практычна ў кожную [[Літоўска-маскоўскія войны|такую вайну]] маскоўскія захопнікі праводзілі аблогу места, 3 або 4 разы яны палілі ягоныя гандлёва-рамесныя пасады<ref name="evkl"/>. Полацак значна пацярпеў у [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкую вайну]], асноўныя баявыя дзеяньні якой прыйшліся на тэрыторыю ваяводзтва. У 1563 годзе, па аблозе, якая працягвалася некалькі тыдняў, Полацак захапіла маскоўскае войска на чале з [[Іван Жахлівы|Іванам IV Тыранам]]. Захопнікі вывялі ў Маскву 50-тысячны палон, у тым ліку ўсю шляхту. Некалькі тысячаў палонных загінулі ў дарозе ад марозу і голаду. Апроч таго, акупанты забілі ў Полацку ўсіх каталікоў, а юдэяў патапілі пад лёдам Дзьвіны і Валовага возера<ref> {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 197.</ref>. Толькі праз 15 гадоў [[Сьпіс польскіх манархаў|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторы]] вызваліў места. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Полацку і ваколіцаў [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой)]]: «''литвин… торговый человек города Полоцка Ондрей Митев''» (1609—1610 гады)<ref>Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''…приехал <…> ис Полотцка ко Пскову <…> торговой литвин Спиридонка Кондратьев''» (1623 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 81.</ref>, «''…литвин торговый человек полочанин Кондрашко Яковлев сын''» (1625 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 87.</ref>, «''…Васька Ондреев в роспросе сказался: родом он литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}} Полотцкого повету''» (1631 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 110.</ref>, «''литвин Янька Бобровский… [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]], шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 402].</ref>, «''литвин Александр [Олехновский] в роспросе сказался родом [[Беларусцы|белорусец]], Полоцкого повету, шляхтич; отец его был шляхтич же, испомещен был под [[Вільня|Вильной]] в [[Ашмянскі павет|Ошмянском повете]], и отец де его то имение свое продал, а в то место имение купил в Полоцком повете''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 432].</ref> (абодва 1632 год), «''…на литвина, на полочанина, торгового человека, на Левку Схомроченкова''» (1649 год)<ref>Записки Московского археологического института. Т. 14. — М., 1911. [https://books.google.by/books?id=1rtJAQAAMAAJ&pg=PA412&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi7rs6s26r6AhUxSvEDHU3rB_oQ6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 411].</ref>, «''…а взятой мужик сказал: из Полотцка литвин, Яном зовут Ярин''» (1656 год)<ref>Дополнения к актам историческим, собранные и изданные археографической коммиссией. Т. 4. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?id=doxNAAAAcAAJ&pg=PA68&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%86%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi0weWt5Kr6AhUFjqQKHTu7DOYQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%86%D0%BA%D0%B0&f=false С. 68].</ref>, «''Климановский Богдан… литва, полоцкая шляхта''» (1660 год)<ref>Белорусы в Сибири. — Новосибирск: Изд-во Ин-та истории СО РАН, 2000. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=H7NMAAAAMAAJ&dq=%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B8+%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0+%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&focus=searchwithinvolume&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 С. 48].</ref>. Яшчэ ў 1506 годзе ліцьвінам запісаўся ў [[Кракаўскі ўнівэрсытэт|Кракаўскім унівэрсытэце]] выдатны асьветнік і першадрукар [[Францішак Скарына]]: {{мова-la|Fran. de Poloczko, Litphanus|скарочана}}<ref>Statuta nec non liber promotionum philosophorum ordinis in Universitate studiorum Jagellonica ab anno 1402 ad annum 1849. — Cracoviae, 1849. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=C5gIAAAAQAAJ&q=Litphanus#v=snippet&q=Litphanus&f=false P. 144].</ref>. У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Прага|Празе]] значыцца ''Basilius Kamisky Polotiensis Lituanus'' (1597 год), а ў мэтрыцы сэмінарыі [[Оламаўц]]у — ''Ambrosius Druhovina Lithvanus Polocensis'' (1682—1683 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 51, 59.</ref>. У [[Смаленская вайна|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1632—1634) 16 чэрвеня 1633 году маскоўскія войскі захапілі і спалілі Полацак<ref name="evkl445">[[Васіль Варонін|Варонін В.]] Полацк // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 445.</ref>. У 1654 годзе, з разьвязваньнем [[Вайна 1654—1667 гадоў|чарговай вайны]] супраць [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], Полацак зноў апынуўся пад маскоўскай акупацыяй. На гэты раз, у выніку шматтыднёвай аблогі, 16 чэрвеня 1654 году места мусіла здацца ўсходнім захопнікам. У 1667 годзе, згодна з [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскім пагадненьнем]], Полацак вярнуўся да Вялікага Княства Літоўскага. Праз вайну ён апынуўся ў ліку найбольш пацярпелых літоўскіх местаў (колькасьць насельніцтва скарацілася на 93%)<ref name="evkl445"/>. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] (1700—1721) у Полацку знаходзілася расейскае войска на чале зь [[Пётар I|Пятром I]], які ўчыніў разьню [[Кіеўская грэцка-каталіцкая мітраполія|уніяцкіх]] сьвятароў у мурах саборнай царквы Сьвятой Соф’і і ператварыў яе ў парахавы склад. Напярэдадні адыходу з Полацку расейцы ўзарвалі парахавыя запасы і такім чынам зьнішчылі найбольш старажытную хрысьціянскую царкву Беларусі<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 262.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 37.</ref>. У 1706 годзе ўжо [[Швэцыя|швэдзкае]] войска заняло места, спаліла і разрабавала яго. Усе гэтыя войны і разбурэньні прывялі да паступовага заняпаду Полацку і страты ім ранейшага значэньня. <gallery caption="Полацак у [[Вайна 1812 году|вайну 1812 году]]" widths="150" heights="150" class="center"> Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812).jpg|Панарама з боку Задзьвіньня Połacak, Spas. Полацак, Спас (W. Kobell, 18.08.1812).jpg|[[Спаса-Эўфрасіньнеўскі манастыр|Спаскі манастыр]] Połacak, Ksaveryja. Полацак, Ксавэрыя (W. Kobell, 18.08.1812).jpg|Ксавэрыя. Касьцёл Магілы Гасподняй Połacak, Spas. Полацак, Спас (W. Kobell, 1812).jpg|Спаскі манастыр </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Połacak, Pałata-Spas. Полацак, Палата-Спас (1812).jpg|Прадмесьце Спас Połacak, Spas. Полацак, Спас (Weselsberger, 1812).jpg|Прадмесьце Спас Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1812).jpg|Выгляд з боку Дзьвіны Battle polotsk.jpg|Ніжні Замак </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (XVIII).jpg|значак|Вуліца Вялікая, XVIII ст.]] У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе асноўная, правабярэжная частка Полацку апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у [[Пскоўская губэрня|Пскоўскай губэрні]], а ў выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] (1793 год) — задзьвінская частка. У выдадзеных у 1780 годзе пры [[Імпэратарская акадэмія навук|Імпэратарскай акадэміі навук]] «Тапаграфічных заўвагаў» да падарожжа маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] у «[[Белая Русь|Беларускія]] намесьніцтвы» зазначалася, што Полацак «''заставаўся [[Літва|Літоўскай]] сталіцай да пабудовы [[Гедзімін]]ам места [[Вільня|Вільні]]''»<ref>Топографические примечании на знатнейшие места путешествия Её Императорского Величества в Белорусские наместничества. — СПб., 1780. [https://books.google.by/books?id=-LtlAAAAcAAJ&pg=PA48&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiutOWKxs78AhXu_rsIHaU3B78Q6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D1%8E%22&f=false С. 48].</ref>. 6 верасьня 1776 году ўтварылася [[Полацкае намесьніцтва]], таго ж году расейскія ўлады пазбавілі места Магдэбурскага права. 23 сьнежня 1796 году ўтварылася [[Беларуская губэрня]], у складзе якой апынуўся і Полацак. 13 сакавіка 1802 году места як цэнтар [[Полацкі павет|павету]] ўвайшло ў [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрню]]. Полацак стаў арэнаю жорсткіх баёў у [[Вайна 1812 году|вайну 1812 году]]. Тэрыторыя колішняга ваяводзтва апынулася на шляху адступленьня расейскай арміі на чале з [[Барклай дэ Толі|Барклаем дэ Толі]]. У памяць пра тыя падзеі адзін з мастоў праз Палату мае назву [[Чырвоны мост|Чырвоны]]. [[Файл:Połacak, Vierchni Zamak. Полацак, Верхні Замак (N. Orda, 1875).jpg|значак|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскі сабор]]. {{nowrap|[[Напалеон Орда|Н. Орда]]}}, 1875 г.]] {{Падвойная выява|зьлева|Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1781).png|105|Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1840).png|105|Гербы [[Полацкае намесьніцтва|Полацкага намесьніцтва]] (1781 г.) і [[Полацкі павет|павету]] (1840 г.) з [[Пагоня]]й}} Яшчэ 10 чэрвеня 1812 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай акадэміі]], якая ўтварылася на базе езуіцкага калегіюму. Аднак у зьвязку з паходам Напалеона заняткі ў ёй пачаліся толькі 8 студзеня 1813 году. Гэта была першая вышэйшая навучальная ўстанова на тэрыторыі сучаснай Беларусі з усімі правамі ўнівэрсытэту. Акадэмія мела тры факультэты: тэалягічны, моваў і літаратураў, філязофіі і вольных навук. Тут пад кіраўніцтвам сарака прафэсараў займалася каля шасьцісот студэнтаў. З аўдыторыяў акадэміі пачалі свой шлях гісторык, археоляг і этнограф [[Канстантын Тышкевіч]], астраном і філёзаф [[Якуб Накцыяновіч]], пісьменьнік [[Юзэф Масальскі]]. У полацкай альма-матэр навучаўся мастак [[Валенці Ваньковіч]]. Яе дыплём атрымаў аўтар славутага «Шляхціча Завальні», адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры [[Ян Баршчэўскі]]. [[Файл:Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1893).jpg|значак|Панарама места, 1893 г.]] Дэмакратычныя навучальныя ўстановы сталі на захопленых Расеяй землях магутнай духоўнай апазыцыяй калянізатарам. Полацкую прафэсуру зьвінавацілі ў выхоўваньні антыўрадавых настрояў, і ў 1820 годзе з царскай канцылярыі выйшаў указ: «''Полоцкую академию и подведомственные ей училища упразднить''»<ref>{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}}</ref>. У 1835 годзе на базе езуіцкай акадэміі і піярскай вучэльні адкрыўся [[Полацкі кадэцкі корпус]] (праіснаваў да 1918 году). У 1839 годзе ўлады Расейскай імпэрыі і [[Маскоўскі патрыярхат]] правялі ў месьце сабор, які ліквідаваў [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Грэцка-Каталіцкую Царкву]]. У 1860-я гады ў Полацку працавалі тытунёвая фабрыка, гарэлкавы завод. На 1885 год — 28 прадпрыемстваў (130 работнікаў). Значнае месца ў разьвіцьці Полацку займаў гандаль, пашырэньню якога спрыяла адкрыцьцё ў 1866 руху на лініі [[Дынабург]] — Полацак [[Рыга-Арлоўская чыгунка|Рыга-Арлоўскай чыгункі]]. На 1860 год у месьце працавалі 122 крамы, на 1865—456. У 1872 годзе адкрылася настаўніцкая сэмінарыя. У пачатку XX стагодзьдзя праз Полацак праклалі другую чыгуначную лінію, у месьце працавалі жаночая дзяржаўная гімназія, 6 вучэльняў рознага профілю, 5 царкоўна-прыходзкіх школаў, Талмуд-Тора. У 1903—1904 гадох тут было 288 рамесных майстэрняў (1198 работнікаў, у 1909 годзе — 2060 работнікаў). За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў 1915 годзе, у выніку няўдачаў расейскай арміі, Полацак фактычна стаў прыфрантавым местам. У лютым 1918 году яго занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. <gallery caption="Старая графіка места" widths="150" heights="150" class="center"> Połacak, Spas, Spaskaja. Полацак, Спас, Спаская (1832, 1903).jpg|[[Царква Сьвятога Спаса (Полацак)|Спаская царква]]: да і па надбудове [[купал-цыбуліна|купала-цыбуліны]] Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (D. Strukov, 1864-67).jpg|Ніжні Замак. Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Spas, Kaplica. Полацак, Спас, Капліца (D. Strukov, 1864-67).jpg|[[Спаса-Эўфрасіньнеўскі манастыр|Спаскі манастыр]]. Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (D. Strukov, 1864-67).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Полацак)|Касьцёл Сьвятога Стэфана]]. Д. Струкаў, 1864—1867 гг. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (D. Strukov, 1864-67) (2).jpg|Вуліца Вялікая. Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (N. Orda, 1875-76).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Полацак)|Касьцёл Сьвятога Стэфана]]. {{nowrap|[[Напалеон Орда|Н. Орда]]}}, 1875—1876 гг. Połacak, Rynak-Spaskaja. Полацак, Рынак-Спаская (N. Orda, 1875-76).jpg|[[Касьцёл Маці Божай Ружанцовай і кляштар дамініканаў (Полацак)|Касьцёл і кляштар дамініканаў]]. {{nowrap|[[Напалеон Орда|Н. Орда]]}}, 1875—1876 гг. Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (I. Trutnev, 1866).jpg|[[Бельчыцкі манастыр]]. {{nowrap|[[Іван Трутнеў|І. Трутнеў]]}}, 1866 г. </gallery> === Найноўшы час === [[Файл:Połacak, Rynak-Viciebskaja. Полацак, Рынак-Віцебская (1889-91).jpg|значак|Вялікі пасад, 1889—1891 гг.]] 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Полацак абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У месьце дзеяў рэгістрацыйны пункт тавараў [[Беларуская цэнтральная гандлёвая палата|Беларускай цэнтральнай гандлёвай палаты]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Полацак увайшоў у склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]. З 20 верасьня 1919 году да 15 траўня 1920 году левабярэжную частку места займалі польская войскі. У 1920 годзе газэта [[Наша Ніва]] пісала, што ў Полацкім павеце дзее партызанскі аддзел, які змагаецца за незалежнасьць Беларусі<ref>Наша Ніва. № 1, 1920. С. 4.</ref>. У 1924 годзе Полацак вярнулі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], дзе ён стаў цэнтрам акругі (з 1938 году ў Віцебскай вобласьці). У 1926 годзе тут адкрыўся краязнаўчы музэй, у 1936 годзе — мескі тэатар. 27 верасьня 1938 году Полацак атрымаў афіцыйны статус гораду абласнога падпарадкаваньня. У гэты час места стала прамысловым цэнтрам паўночна-заходняй часткі Беларусі. Асноўнымі галінамі прамысловасьці былі мэталюргічная, мэталаапрацоўчая, абутковая, харчовая, паліграфічная (працаналі 3 друкарні), вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў. Да пачатку 1940 году дзеялі 3 электрастанцыі. У 1940—1941 гадох працавалі 16 школаў, будаўнічы і лясны тэхнікумы, школьная і дашкольная пэдагагічныя вучэльні, 11 клюбаў, кінатэатар, 9 масавых бібліятэк. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 16 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 году Полацак знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. Па аднаўленьні савецкай улады 20 верасьня 1944 году ўтварылася [[Полацкая вобласьць]], але ўжо праз 10 гадоў 8 студзеня 1954 году, яе ліквідавалі. У наступныя дзесяцігодзьдзі Полацак імкліва разьвіваўся. У 1957 годзе тут збудавалі шклозавод, а ў 1958 годзе побач зь местам зьявіўся прамысловы гігант [[Наваполацак]]. 14 студзеня 2013 году Полацак пазбавілі афіцыйнага статусу гораду абласнога падпарадкаваньня<ref name="pravo.by">{{спасылка|загаловак=Указ Президента Республики Беларусь от 14 января 2013 г. № 27 «Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр»|url=http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=P31300027&p1=1&p5=0|дата публікацыі=14 студзеня 2013|дата доступу=7 лютага 2016|мова=ru|выдавец=Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|фармат=pdf}}</ref>. <gallery widths="150" heights="150" caption="Полацак на старых здымках" class="center"> Połacak, Prabojnaja, Bohajaŭlenski. Полацак, Прабойная, Богаяўленскі (1889-91).jpg|Вуліца Прабойная, 1889—1891 гг. Połacak, Zadźvińnie. Полацак, Задзьвіньне (1889-91).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў (Полацак)|Кляштар бэрнардынаў]] на Задзьвіньні, 1889—1891 гг. Połacak, Zamkavy. Полацак, Замкавы (1889-91) (2).jpg|Замкавы праезд, 1889—1891 гг. Połacak, Straleckaja. Полацак, Стралецкая (1889-91).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў (Полацак)|Калегіюм езуітаў]], 1889—1891 гг. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|Агульны выгляд. {{nowrap|[[Мікалай Пракудзін-Горскі|М. Пракудзін-Горскі]]}}, 1912 г. Połacak. Полацак (1912).jpg|Выгляд з паўночнага захаду. М. Пракудзін-Горскі, 1912 г. Połacak, jezuity. Полацак, езуіты (1912).jpg|Інтэр’ер [[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Полацак)|касьцёла езуітаў]]. {{nowrap|М. Пракудзін-Горскі}}, 1912 г. Połacak, Spas. Полацак, Спас (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|[[Спаса-Эўфрасіньнеўскі манастыр|Спаскі манастыр]]. {{nowrap|М. Пракудзін-Горскі}}, 1912 г. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:90000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:4000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1552 from:0 till:12000 bar:1650 from:0 till:9900 bar:1667 from:0 till:700 bar:1817 from:0 till:3340 bar:1861 from:0 till:15028 bar:1887 from:0 till:19434 bar:1891 from:0 till:20321 bar:1897 from:0 till:20751 bar:1939 from:0 till:29600 bar:1959 from:0 till:44000 bar:1974 from:0 till:72000 bar:1991 from:0 till:78700 bar:1998 from:0 till:87500 bar:2009 from:0 till:83700 bar:2018 from:0 till:84597 TextData= fontsize:10px pos:(50,195) text:Дынаміка зьмяненьня колькасьці насельніцтва Полацку </timeline> </div> * '''XVI стагодзьдзе''': 1552 год — 12 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVII стагодзьдзе''': 1650 год — 9,9 тыс. чал., 1667 год — 700 чал.<ref name="evkl445"/> * '''XIX стагодзьдзе''': 1817 год — 3340 чал.<ref>[[Георгі Штыхаў|Штыхаў Г.]], [[Тамара Джумантаева|Джумантаева Т.]], [[Ларыса Сяргеенка|Сяргеенка Л.]] Полацк // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 520.</ref>; 1861 год — 15&nbsp;028 чал.; 1865 год — 13&nbsp;812 чал.; 1887 год — 19&nbsp;434 чал., у тым ліку праваслаўных 3875 муж. і 3718 жан., каталікоў год — адпаведна 595 і 609, пратэстантаў год — 50 і 54, юдэяў год — 4812 і 5157, іншай веры год — 292 і 299<ref>Manteufell G. Połock // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/719 719].</ref>; 1891 год — 20&nbsp;321 чал., зь іх праваслаўных 6989, аднаверцаў 204, раскольнікаў 407, каталікоў 1634, лютэранаў 299, юдэяў 10&nbsp;797, магамэтанін 1; 1897 год — 20&nbsp;751 чал. (9957 муж. і 10&nbsp;794 жан.)<ref>{{Літаратура/ЭСБЕ}}</ref> * '''XX стагодзьдзе''': 1939 год — 29,6 тыс. чал.; 1959 год — 44 тыс. чал.; 1970 год — 64,2 тыс. чал.<ref>[[Георгі Штыхаў|Штыхаў Г.]], [[Тамара Джумантаева|Джумантаева Т.]], [[Ларыса Сяргеенка|Сяргеенка Л.]] Полацк // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 521.</ref>; 1974 год — 72 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Вялікая Савецкая Энцыкляпэдыя (3 выданьне)}}</ref>; 1991 год — 78,7 тыс. чал.; 1995 год — 88 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 172.</ref>; 1998 год — 87,5 тыс.<ref name="ehb518"/>; 2000 год — 82,7 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|12к}} С. 451.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 82,4 тыс. чал.; 2007 год — 81,7 тыс. чал.; 2008 год — 83,4 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 83,7 тыс. чал.; 2009 год — 82 547 чал. (перапіс)<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения год — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2015 год — 85 126 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 85 078 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 85 012 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 84 597 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Полацку месьціцца Гістарычна-філялягічны факультэт і факультэт інфармацыйных тэхналёгіяў [[Полацкі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Полацкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] (астатнія — у [[Наваполацак|Наваполацку]]). Установы сярэдняй спэцыяльнай адукацыі: [[Полацкі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж]], [[Полацкі гандлёва-тэхналягічны каледж Белкаапсаюзу]], [[Полацкі дзяржаўны лясны каледж]], [[Полацкі педагагічны каледж]] УА «[[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|ВДУ]] імя П. М. Машэрава», [[Полацкі дзяржаўны прафэсійна-тэхнічны каледж]], [[Полацкі дзяржаўны прафэсійны ліцэй будаўнікоў]], [[Полацкі дзяржаўны прафэсійны ліцэй хімікаў]]. Апроч таго, працуюць Нацыянальная гімназія, 15 сярэдніх, музычная, мастацкая і 2 спартовыя (у тым ліку алімпійскага рэзэрву) школы, 31 дашкольная ўстанова. === Культура === Дзеюць Цэнтар нацыянальнай культуры і рамёстваў, кінатэатар, філія Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатру імя Якуба Коласа (з 2003 году), 3 палацы культуры, 21 бібліятэка. === [[Сродкі масавай інфармацыі|Мас-мэдыя]] === * Тэлеканалы: «СКІФ-Полацак»; «ТВК (Квант)»; «Саміт+ТБ» * Радыёстанцыі: «Эўропа плюс Полацак» — 102.1 FM; «Рэтра-FM Полацак» — 104.7 FM; «Радыё АНТ» — 107.0 FM * Газэта «[[Полацкі веснік]]» === Спорт === У Полацку функцыянуюць наступныя ўстановы: * Спартовы комплекс «Хімік» * Спартовы комплекс адзінаборстваў «Алімпіец» * Культурна-спартовы комплекс ААТ «Полацак-Шкловалакно» Мясцовы футбольны клюб — «[[Полацак (футбольны клуб)|Полацак]]». == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 800px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Астроўскага вуліца || '''Канаўная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Блюхера вуліца || '''Балагоўская''' вуліца<ref>Гаўрылава В. Гаданімія г. Полацка ў рэтраспектыве часу (ХІV—ХХІ ст.) // Сучасны стан беларускага краязнаўства і валанцёрскі рух. Матэрыялы Рэспубліканская навукова-практычнай канферэнцыі 16 красавіка 2012 г. — Менскі, 2012.</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Валадарскага вуліца || '''Гарбузаўская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Войкава вуліца || '''Невельская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Гагарына вуліца || '''Віцебскі''' тракт || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Гогаля вуліца (з 1909) || '''Вакзальная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Дзяржынскага вуліца (з 1938) || '''Віленская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Зыгіна вуліца || '''Себеская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Калгасны завулак || '''Сіроцінскі''' завулак || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камуністычная вуліца (з 1919) || '''Азараўская''' вуліца <br />'''Азаравая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кандраценкі вуліца || '''Громаўская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Краснова вуліца || '''Вялікая''' вуліца<ref>Дук Д. Полацк і палачане (IX—XVIII стагодзьдзі). — Наваполацк: ПДУ, 2010. С. 92.</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Ушэсьценская''' вуліца || Сака і Ванцэці вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Ніжне-Пакроўская вуліца || '''Вялікая''' вуліца || Леніна вуліца (1919—2009) <br /> Ніжне-Пакроўская вуліца (1848—1918) |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пушкіна вуліца || '''Старавакзальная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Рэспубліканская вуліца || '''Заканаўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца (з 1919) || '''Спаская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Свабоды плошча || '''Рынак''' пляц || Парадная плошча <br /> Корпусная плошча |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Стаханаўскі завулак || '''Шпакоўскі''' завулак || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Сушкова вуліца || '''Папярочна-Заходняя''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сьвярдлова вуліца (з 1938) || '''Задзьвінская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Талстога вуліца (з 1911) || '''Прабойная''' вуліца || Васкрасенская вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Францішка Скарыны вуліца || '''Плігаўская''' вуліца || Пралетарская вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Францішка Скарыны плошча || '''Верхні Рынак''' пляц || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Францішка Скарыны праспэкт || '''Бацечкавая''' вуліца (паўночная траса) <br /> '''Віцебская''' вуліца (паўночная траса) <br /> '''Ільлінская''' вуліца (паўднёвая траса) || Аляксандраўская вуліца (паўночная траса, 1912—1917) <br /> Верхне-Пакроўская вуліца (паўднёвая траса) <br /> Троцкага вуліца (паўднёвая траса) <br /> Арджанікідзэ вуліца (паўднёвая траса) <br /> Карла Маркса праспэкт |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Энгельса вуліца (з 1938) || '''Надзьвінская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Эўфрасіньні Полацкай вуліца || '''Рыская''' вуліца || Фрунзэ вуліца |} З [[урбананіміка|урбананімічнай]] спадчыны Полацку да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Міхайлаўская і Стралецкая, завулак Млынавы і праезд Замкавы. З усіх вуліцаў гістарычнага цэнтру Полацку савецкія ўлады не перайменавалі толькі дзьве: Гогаля і Талстога. Адпаведныя назвы гэтыя вуліцы атрымалі ў выніку [[Русіфікацыя Беларусі|перайменаваньня расейскімі ўладамі]] гістарычных Вакзальнай і Прабойнай вуліцаў. === Мясцовасьці === Гістарычныя мясцовасьці: Баравуха, Бельчыца, Востраў, Вялікі Пасад, Верхні Замак, Грамы, Задзьвіньне, Запалоцьце, Ксты, Лазоўка, Марыненка, Ніжні Замак, Ноўка, Спас, Востраў. == Эканоміка == Прадпрыемствы хімічнай, машынабудаўнічай і мэталаапрацоўчай, лёгкай, харчовай, будаўнічых матэрыялаў, паліграфічнай прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Полацку |- | * ААТ «Полацкі малочны камбінат» * ААТ «Полацкі камбінат хлебапрадуктаў» * ААТ «Полацаклес» |} Апроч таго, дзее [[Полацкая ЦЭС]]. == Транспарт == [[Файл:Belarus-Polatsk-Railway Station-1.jpg|міні|Мескі вакзал]] === Аўтамабільны транспарт === Полацак — буйны транспартны вузел Віцебскай вобласьці. Празь места праходзяць аўтамабільныя дарогі {{таблічка-by|Р|14}} (Полацак — [[Браслаў]]), {{таблічка-by|Р|20}} ([[Віцебск]] — Полацак — [[Беларуска-латвійская граніца|граніца]] [[Латвія|Латвіі]]), {{таблічка-by|Р|24}} (Полацак — [[Расоны]]), {{таблічка-by|Р|45}} (Полацак — [[Глыбокае]] — [[Беларуска-летувіская граніца|граніца]] [[Летува|Летувы]]) і {{таблічка-by|Р|46}} ([[Лепель]] — Полацак — [[Юхавічы]]). Полацак мае рэгулярнае аўтобуснае злучэньне з [[Рыга]]й, [[Менск]]ам, [[Віцебск]]ам, [[Лепель|Лепелем]], [[Браслаў|Браславам]] і іншымі местамі Беларусі. === Чыгуначны транспарт === Полацак — чыгуначны вузел з кірункамі на [[Віцебск]], [[Рыга|Рыгу]], [[Маладэчна]] і [[Невель]]. Пасажырскія цягнікі злучаюць места з [[Гомель|Гомелем]], [[Масква|Масквой]], [[Менск]]ам, [[Паставы|Паставамі]]. Мае прымескае злучэньне з найбліжэйшымі местамі. === Рачны транспарт === За савецкім часам [[Дзьвіна|Дзьвіной]] курсавалі пасажырскія катэры. У наш час рачныя пасажырскія перавозкі не ажыцьцяўляюцца. == Турыстычная інфармацыя == === Інфрастуктура === [[Файл:Dzvina Hotel and Frantsyska Skaryny Avenue in Polack.jpg|міні|Гатэль «Дзьвіна»]] Полацак — пэрспэктыўны цэнтар турызму Беларусі міжнароднага значэньня<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее [[Нацыянальны Полацкі гістарычна-культурны музэй-запаведнік]], які аб’ядноўвае [[Полацкі краязнаўчы музэй]], [[Полацкі музэй беларускага кнігадрукаваньня]], [[Полацкі музэй-бібліятэка Сімяона Полацкага|Полацкі музэй-бібліятэку Сімяона Полацкага]], [[Музэй традыцыйнага ткацтва Паазер’я]], [[Полацкі музэй баявой славы]], [[Полацкі музэй гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора]], [[Полацкі дзіцячы музэй]], [[музэй Тусналобавай-Марчанка]], [[Дом Сінябутаў (Полацак)|Полацкі жылы дом XVII ст.]], Полацкую стацыянарную выстаўку «Шпацыраваньне па Ніжнепакроўскай», Мастацкую галерэю. У месьце рэгулярна праводзіцца міжнародны фэстываль арганнай музыкі «[[Званы Сафіі]]», міжнародны фэстываль старажытнай і сучаснай камэрнай музыкі, фэст сярэднявечнай культуры «[[Рубон]]». Спыніцца можна ў гатэлі «Дзьвіна» або гасьцінічным комплексе «Славянскі». За 2011 год у Полацку пабывалі звыш 250 000 турыстаў і 55 000 паломнікаў, якія выдаткавалі 2,1 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Аляксандар Пукшанскі.|загаловак=Полацак сябе пакажа|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=97555|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=25 траўня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-05-25 98 (27213)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/97559/25may-1.indd.pdf 1], [http://old.zviazda.by/a2ttachments/97559/25may-8.indd.pdf 8]|issn=1990-763x}}</ref> ($375 тыс.). Сучасныя скульптурныя помнікі: «[[Эўфрасіньня Полацкая]]», «[[Помнік Францішку Скарыну (Полацак)|Францішак Скарына]]», «[[Сімяон Полацкі]]», «Усяслаў Чарадзей», «[[Літара Ў]]», «[[Крывічы]]», «[[Геаграфічны цэнтар Эўропы]]» === Славутасьці === [[Файл:Belarus-Polatsk-Cathedral of Sophia-19.jpg|міні|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскі сабор]]]] * [[Барысаў камень (Полацак)|Барысаў камень]] (XII стагодзьдзе) * [[Валова азярцо]] * [[Дом Сінябутаў (Полацак)|Дом Сінябутаў]] (XVII ст.; г. зв. «домік [[Пётар I|Пятра I]]») * Забудова гістарычная (XVII — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты) * [[Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў (Полацак)|Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў]] (1758) * [[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Полацак)|Кляштар францішканаў]] (1778) * [[Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў (Полацак)|Калегіюм езуітаў]] (XVI—XIX стагодзьдзі) * [[Лютэранская кірха (Полацак)|Кірха лютэранская]] (пачатак ХХ ст.) * [[Полацкі Богаяўленскі манастыр|Манастыр Богаяўленскі]] (XVI—XVIII стагодзьдзі): [[Сабор Яўленьня Гасподняга (Полацак)|царква Божага Яўленьня]] (XVIII ст.) * [[Спаса-Эўфрасіньнеўскі манастыр|Манастыр Спаса-Эўфрасіньнеўскі]] (ХІІ—XIX стагодзьдзі): [[Царква Сьвятога Спаса (Полацак)|царква Сьвятога Спаса]] (XII ст.), [[Царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (Полацак)|царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай]] (1847), [[Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа (Полацак)|царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа]] (1893—1897; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) * ''Могілкі'': Ксавэраўскія, Міхайлаўскія, Лютэранскія, Стараверскія, Фатынаўскія, Чырвоныя, Юдэйскія * Фартыфікацыі (першая палова ХХ ст.) * [[Царква Покрыва Багародзіцы (Полацак)|Царква Покрыва Багародзіцы]] (1910-я; мураўёўка) * [[Сафійскі сабор (Полацак)|Царква Сьвятой Соф’і]] (XI—XVIII стагодзьдзі) === Страчаная спадчына === {{Падвойная выява|справа|Собор Спасо-Евфросиньевского монастыря.jpg|115|Church of the Saviour in Połacak (modern).jpg|115|Рэканструкцыя (налева) і сучасны стан (направа) [[Царква Сьвятога Спаса (Полацак)|Спаскай царквы]]; уласьцівы для «[[мураўёўкі|мураўёвак]]» [[купал-цыбуліна|купал-цыбуліну]] надбудавалі толькі ў XIX стагодзьдзі}} * [[Полацкія замкі]] * Капліца (1890-я) * [[Касьцёл Маці Божай Ружанцовай і кляштар дамініканаў (Полацак)|Касьцёл Маці Божай Ружанцовай і кляштар дамініканаў]] (1774—1804) * Касьцёл Магілы Гасподняй і Францішка Ксавэрыя (1786) * [[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Полацак)|Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага]] (1763—1775) * [[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Полацак)|Касьцёл Сьвятога Стэфана]] (XVIII стагодзьдзе) * Кляштар марыявітак * [[Полацкі Сафійскі манастыр|Манастыр Сафійскі базылянаў]] (XVIII стагодзьдзе) * [[Бельчыцкі манастыр|Манастыр Сьвятых Барыса і Глеба]] (XII ст.) * Помнік вайне 1812 году (1850) * Сынагога харальная * Царква Сьвятога Юрыя * Царква Сьвятога Міхала Арханёла * Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (1670<ref>Сементовский А. М. Белорусские древности. — СПб., 1890. С. 109.</ref>) <gallery widths="150" heights="150" caption="Помнікі сакральнай архітэктуры, зьнішчаныя [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|расейскімі]] і [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|савецкімі]] ўладамі" class="center"> Połacak, Bielčyca, Barysahlebskaja. Полацак, Бельчыца, Барысаглебская (1890, 1893).jpg|[[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Полацак)|Царква Сьвятых Барыса і Глеба]] Połacak, Bielčyca-Piatnickaja. Полацак, Бельчыца-Пятніцкая (1893).jpg|[[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Полацак)|Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы]] Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (1900).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Стэфана (Полацак)|Касьцёл Сьвятога Стэфана]] Połacak, Zadźvińnie. Полацак, Задзьвіньне (1920-29).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў (Полацак)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Połacak, Rynak-Spaskaja. Полацак, Рынак-Спаская (1918).jpg|[[Касьцёл Маці Божай Ружанцовай і кляштар дамініканаў (Полацак)|Касьцёл Маці Божай Ружанцовай і кляштар дамініканаў]] Połacak, Vierchni Zamak. Полацак, Верхні Замак (1889-91).jpg|[[Полацкі Сафійскі манастыр|Манастыр базылянаў]] Połacak, Struńnie, Uźvižanskaja. Полацак, Струньне, Узьвіжанская (1915) (2).jpg|Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа ў Струньні Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (1862).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Полацак)|Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага]] </gallery> == Галерэя == === Помнікі сакральнай архітэктуры === <gallery caption="Помнікі сакральнай архітэктуры" widths="150" heights="150" class="center"> Полацк. Інтэр'ер сабора.JPG|[[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскі сабор]], інтэр’ер Belarus-Polatsk-Cathedral of Epiphany-5.jpg|[[Сабор Яўленьня Гасподняга (Полацак)|Царква Божага Яўленьня]] Belarus-Polatsk-Church of Transfiguration-1.jpg|[[Царква Сьвятога Спаса (Полацак)|Царква Сьвятога Спаса]] Руины костёла - panoramio.jpg|Руіны [[Касьцёл Сьвятой Ганны і кляштар бэрнардынаў (Полацак)|касьцёла Сьвятой Ганны]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Полацк. Ефрасіннеўская трапезная царква.JPG|[[Царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (Полацак)|Эўфрасіньнеўская трапезная царква]] Belarus-Polatsk-Lutheran Church-1.jpg|[[Лютэранская кірха (Полацак)|Лютэранская кірха]] Полацк. Крыжаўзвіжанская царква.jpg|[[Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа (Полацак)|Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа]] Полацк. Званіца.jpg|Званіца [[Спаса-Эўфрасіньнеўскі манастыр|Спаса-Эўфрасіньнеўскага манастыра]] </gallery> === Іншыя славутасьці === <gallery caption="Іншыя славутасьці" widths="150" heights="150" class="center"> Belarus-Polatsk-Boris Stone.jpg|[[Барысаў камень (Полацак)|Барысаў камень]] Polatsk State University Historical Info Desk.JPG|[[Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў (Полацак)|Калегіюм езуітаў]] Połacak. Полацак (5.05.2007).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар францішканаў (Полацак)|Кляштар францішканаў]] (другі будынак направа) Połacak. Полацак (2007).jpg|Забудова гістарычнага Рынку </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Belarus-Polatsk-Peter I House-1.jpg|[[Дом Сінябутаў (Полацак)|Дом Сінябутаў]] Belarus-Polatsk-Monastery of Epiphany-2.jpg|Музэй беларускага кнігадруку ў [[Полацкі Богаяўленскі манастыр|Богаяўленскім манастыры]] Polatsk-Euphrosine statue.JPG|Помнік Эўфрасіньні Полацкай Polatsk-F.Skaryna statue.JPG|Помнік Францішку Скарыну </gallery> == Месты-сябры == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік местаў-сяброў Полацку |- | * [[Вэнтсьпілс]], [[Латвія]] * [[Трокі]], [[Летува]] * [[Янава (Летува)|Янава]], [[Летува]] * [[Бэлц]], [[Малдова]] * [[Фрыдрыхсгафэн]], [[Нямеччына]] * [[Яраслаў (горад)|Яраслаў]], [[Польшча]] * [[Гданьск]], [[Польшча]] * [[Вялікі Ноўгарад]], [[Расея]] * [[Вялікія Лукі (горад)|Вялікія Лукі]], [[Расея]] * [[Тосна]], [[Расея]] * [[Электрасталь]], [[Расея]] * [[Абухаў]], [[Украіна]] * [[Камянец-Падольскі]], [[Украіна]] * [[Готлянд (камуна)|Готлянд]], [[Швэцыя]] |} == Асобы == * [[Вольга Антропава]] (нар. 1983) — пераможца конкурсу прыгажосьці «[[Міс Беларусь-2004]]» * [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]] (нар. 1953) — гісторык, літаратар * [[Лявон Баршчэўскі]] (нар. 1958) — беларускі філёляг, перакладнік, грамадзкі дзяяч і палітык * [[Пятро Васючэнка]] (нар. 1959) — беларускі літаратуразнаўца, крытык, празаік, драматург, эсэіст, казачнік і аўтар фэнтэзі * [[Барыс Галёркін]] (1871—1945) — інжынэр, навуковец, акадэмік АН СССР, генэрал-лейтэнант * [[Навум Гальпяровіч]] (нар. 1948) — беларускі пісьменьнік, журналіст * [[Дзьмітры Кайгарадаў]] (1846—1924) — прыродазнавец і папулярызатар прыродазнаўства * [[Каятан Касовіч]] (1814—1883) — першы навуковец санскрытоляг Расейскай імпэрыі * [[Юрась Пацюпа]] (нар. 1965) — беларускі мовазнавец, паэт, празаік, крытык * [[Эўфрасіньня Полацкая]] (1110—1167) — полацкая князёўна, сьвятая, нябесная заступніца Беларусі * [[Сімяон Полацкі]] (1629—1680) — праваслаўны дзяяч, духоўны пісьменьнік * [[Алесь Савіцкі]] (нар. 1924) — беларускі празаік, ганаровы грамадзянін Полацку * [[Леанід Сініцын]] (нар. 1954) — беларускі палітык * [[Францішак Скарына]] (1490—1551) — беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар, навуковец, мысьляр-гуманіст, асьветнік і культурны дзяяч, перакладнік, пісьменьнік, мастак-графік эпохі Адраджэньня * [[Лера Сом]] (нар. 1966) — беларуская паэтка, бард * [[Юры Тарыч]] (1885—1967) — кінарэжысэр і сцэнарыст * [[Нінэль Шчасная]] (1933—2013) — мастачка * [[Ігар Шытаў]] (нар. 1986) — футбаліст == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]] Таямніцы полацкай гісторыі. — {{Менск (Мінск)}}, 1994, 2000, 2002. * {{Літаратура/БелЭн|12}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Кніга|аўтар = [[Дзяніс Дук|Д. У. Дук]]. |частка = |загаловак = Полацк і палачане (ІХ–XVIII стст.)|арыгінал = |спасылка = https://elib.psu.by/bitstream/123456789/608/1/duk_polotsk.pdf |адказны = |выданьне = |месца = [[Наваполацк]] |выдавецтва = [[Полацкі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |год = 210 |том = |старонкі = |старонак = 180 |сэрыя = |isbn = 978-985-531-122-6|наклад = 300}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|polack}} * [https://web.archive.org/web/20181102000914/http://ximik.info/ Навіны Полацку і Наваполацку]{{ref-ru}} * [http://polotskgik.by/ Полацкі гарадзкі выканаўчы камітэт]{{ref-ru}} * {{YouTube|3AYoN-w6AV4|Полацак. Сталіца першай дзяржавы / Загадкі беларускай гісторыі}} {{Навігацыйная група |назоў = Полацак у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Полацкі раён |Віцебская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Полаччыны}} {{Гардарыкі}} [[Катэгорыя:Полацак| ]] [[Катэгорыя:Абласныя цэнтры БССР]] s0kwa4zzqlkgz6xlpzy4o1zu9pl91yd 10 сакавіка 0 957 2665342 2288014 2026-04-18T20:11:13Z Rotondus 11902 /* Нараджэньні */ абнаўленьне зьвестак 2665342 wikitext text/x-wiki {{КаляндарСакавік}} {{Дзень|10|03}} == Падзеі == * [[1535]] — [[Гішпанія|гішпанскія]] мараплаўцы адкрылі [[Галапагоскія астравы]] * [[1646]] — [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] ажаніўся з францускай князёўнай [[Людвіка Марыя Ганзага|Людвікай Марыяй Ганзага]] * [[1801]] — першы [[перапіс насельніцтва]] ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] * [[1876]] — зладжанае першае пасьпяховае [[Тэлефон|тэлефанаваньне]] * [[1939]] — у [[Менск]]у адкрыўся будынак [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету|Дзяржаўнага тэатру опэры й балету Беларусі]] * [[1945]] — самы цяжкі налёт амэрыканскіх бамбардоўшчыкаў [[B-29]] на горад [[Токіё]] * [[1959]] — пачатак паўстаньня супраць кітайскага панаваньня ў [[Тыбэт|Тыбеце]] * [[1972]] — [[Выбух на Менскім радыёзаводзе 1972 году|Выбух на Менскім радыёзаводзе]]. Пад абвалам плітаў перакрыцьця футлярнага цэху загінулі 120 чалавек, больш за 100 пацярпелі * [[1977]] — адкрытыя кольцы плянэты [[Уран (плянэта)|Ўран]] * [[1992]] — [[Беларусь]] устанавіла дыпляматычныя дачыненьні з [[Бэльгія]]й == Нараджэньні == * [[1452]] — [[Фэрдынанд II (кароль Арагона)]] (пам. у 1516) * [[1503]] — [[Фэрдынанд I Габсбург]], аўстрыйскі эрцгерцаг, імпэратар [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]] (пам. у 1564) * [[1772]] — [[Фрыдрых Шлегель]], нямецкі пісьменьнік, паэт, крытык, філёзаф, мовазнавец (пам. у 1829) * [[1842]] — [[Мікола Лысенка]], украінскі кампазытар, піяніст * [[1845]] — [[Аляксандар III Раманаў|Аляксандар ІІІ]], Імпэратар Расеі ад 1881 да 1894 * [[1870]] — [[Эстэр Рахель Камінская]], польская акторка тэатра і кіно габрэйскага паходжаньня (пам. у 1925) * [[1926]] — [[Васіль Супрун]], ініцыятар заснаваньня і кіраўнік беларускага антысавецкага падпольля на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], паэт, краязнавец, архэоляг (пам. у 2007) * [[1928]] — [[Яўген Антонавіч Сідаровіч|Яўген Сідаровіч]], беларускі навуковец у галіне [[фізыялёгія|фізыялёгіі]], [[экалёгія|экалёгіі]], [[інтрадукцыя|інтрадукцыі]] расьлінаў і ахове навакольнага асяродзьдзя * [[1933]] — [[Серафім Андраюк]], літаратурны крытык * [[1940]] — [[Чак Норыс]], амэрыканскі кінаактор і майстар баявых мастацтваў (пам. у 2026) * [[1942]] — [[Міхась Ткачоў]], беларускі археоляг, гісторык архітэктуры, палітычны дзеяч (пам. у 1992) * [[1946]] — [[Уладзімер Гасьцюхін]], беларускі актор кіно і тэатру * [[1953]] — [[Роні Эрл]], амэрыканскі блюзавы гістарыст і музычны інструктар. * [[1957]] — [[Усама бін Ладэн]], шэйх саўдыдаў, кіраўнік [[Аль-Каіда|Аль-Каіды]] (пам. у 2011) ** [[Фёдар Прывалаў]], беларускі акадэмік-расьлінавод * [[1958]] — [[Шэран Стоўн]], акторка ЗША * [[1971]] — [[Юры Шуканаў]], беларускі футбаліст, генэральны дырэктар ФК «Дынама» (Менск). * [[1973]] — [[Ева Герцыгава]], чэская топ-мадэль і акторка * [[1981]] — [[Стывэн Рыд]], ірляндзкі футбаліст * [[1983]] — [[Юнас Ульсан]], швэдзкі футбаліст * [[1984]] — [[Алівія Ўайлд]], акторка ЗША * 1984 — [[Ян Цігараў]], беларускі футбаліст, чэмпіён Беларусі 2004 году == Сьмерці == * [[483]] — [[Сымпліцыюс (папа рымскі)]], [[папа]] ад 468 да 483 году * [[1781]] — [[Міхал Карыцкі]], рымска-каталіцкі дзеяч, паэт-лацініст, пэдагог, філёзаф (нар. у 1714) * [[1856]] — [[Ёван Стэрыя Попавіч]], сэрбскі паэт, празаік, драматург і перакладчык (нар. у 1806) * [[1861]] — [[Тарас Шаўчэнка|Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка]] — выбітны ўкраінскі мастак, літаратар (нар. у 1814) * [[1940]] — [[Міхаіл Булгакаў]], расейскі пісьменьнік, драматург * [[1977]] — [[Вім Схэрмэргорн]], прэм’ер-міністар Нідэрляндаў (нар. у 1894) * [[1985]] — [[Канстанцін Чарненка]], Генэральны сакратар ЦК [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|КПСС]] * [[2001]] — [[Уладзімер Варашылаў]], стваральнік і кіраўнік перадачы «[[Што? Дзе? Калі?]]» (нар. у 1930) * [[2005]] — [[Апанас Цыхун|Апанас Пятровіч Цыхун]], беларускі пэдагог, краязнаўца, літаратар. Заслужаны настаўнік Беларусі. (нар. у 1910) * [[2011]] — [[Янка Сіпакоў]], беларускі пісьменьнік, перакладчык (нар. у 1936) * 2011 — [[Сьвятлана Навумава]], вядомы беларускі навукоўца ў галіне паліталёгіі і паліттэхналёгіяў (нар. у 1956) == Сьвяты == * {{Месяцы}} {{Commonscat|10 March}} [[Катэгорыя:10 сакавіка| ]] i77r7g9t43jjuqlzvhhgqybqscypyd0 Усяслаў Чарадзей 0 4473 2665341 2521388 2026-04-18T20:07:20Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2665341 wikitext text/x-wiki {{Манарх |Імя = Усяслаў Полацкі (Чарадзей) |Лацінка = Usiasłaŭ Połacki (Čaradziej) |Тытул = |Партрэт = Usiasłaŭ Połacki (Čaradziej). Усяслаў Полацкі (Чарадзей).jpg |Памер = |Апісаньне = Усяслаў Чарадзей (уяўны партрэт). Фрагмэнт мініятуры з [[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскага летапісу]], XV ст. |Імя пры нараджэньні = |Пасада = [[Сьпіс полацкіх князёў|Князь полацкі]] |Пачатак тэрміну = 1044 |Канец тэрміну = 1101 |Папярэднік = [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыслаў]] |Наступнік = [[Рагвалод-Барыс Усяслававіч|Рагвалод-Барыс]] |Пасада2 = [[Сьпіс вялікіх князёў кіеўскіх|Вялікі князь кіеўскі]] |Пачатак тэрміну2 = 15 верасьня 1068 |Канец тэрміну2 = красавік 1069 |Папярэднік2 = [[Ізяслаў Яраславіч]] |Наступнік2 = [[Ізяслаў Яраславіч]] |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|29|7|1029}}<ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=Дзьве даты|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=29 ліпеня 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-07-29 142 (27006)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/83527/29lip-8.indd.pdf 8]|issn=1990-763x}}</ref> |Месца нараджэньня = |Дата сьмерці = {{Памёр|14|4|1101|гадоў=71}} |Месца сьмерці = |Дата пахаваньня = |Месца пахаваньня = |Каралеўскі дом = |Дынастыя = [[Рагвалодавічы]] |Каралеўскі гімн = |Каралеўскі дэвіз = |Жонка = |Бацька = [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыслаў]] |Маці = ? |Нашчадкі = [[Давыд Усяслававіч|Давыд]], [[Глеб Менскі|Глеб]], Раман, Расьціслаў, Сьвятаслаў-Юры, [[Рагвалод-Барыс Усяславіч|Рагвалод-Барыс]] }} '''Усясла́ў Брачысла́віч Чарадзе́й''' (1029—1101) — [[Сьпіс полацкіх князёў|князь полацкі]] (1044—1101), [[Сьпіс вялікіх князёў кіеўскіх|вялікі князь кіеўскі]] (1068—1069). Сын [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыслава]], унука [[Рагнеда|Рагнеды]], і невядомай (імя маці гісторыя не захавала). Паводле легендаў, паходжаньне князя прыпісвалася чарадзейным сілам (імаверна, таму яго і празвалі «Чарадзеем»)<ref name="10вякоў">{{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)|к}}</ref>. Пры Ўсяславе адзначаецца найвышэйшы ўздым і тэрытарыяльнае пашырэньне [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. За ўвесь час ад сьмерці [[Яраслаў Уладзімеравіч|Яраслава Ўладзімеравіча]] ў 1054 годзе да [[Мангольская навала|Мангольскай навалы]] ў 30—40-я гады XIII стагодзьдзя ён быў адзіным князем, які заняў кіеўскі вялікакняскі пасад, ня будучы Яраславічам<ref>[[Генадзь Семянчук|Семянчук Г.]] [https://web.archive.org/web/20110519055637/http://epolotsk.com/page.php?id=263 Усяслаў Брачыславіч, князь полацкі (штрыхі да гістарычнага партрэта)] // «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]». № 18, 2002.</ref>. == Біяграфія == === Пачатак княжаньня. Будова === У 1044 годзе па сьмерці бацькі Ўсяслаў стаў полацкім князем, маючы 15—16 гадоў. На працягу першых 16 гадоў крыніцы не паведамляюць пра Полаччыну і дзейнасьць маладога князя. Праўдападобна, гэта тлумачыцца тым, што дзейнасьць Усяслава не выходзіла за межы Полацкай зямлі. А летапісы суседніх дзяржаваў звычайна ўпаміналі Полацак толькі тады, калі ён сваімі дзеяньнямі закранаў інтарэсы Кіева, Ноўгарада альбо падпарадкаваных ім земляў. Імаверна, у гэтыя часы Ўсяслаў займаўся ўнутраным уладкаваньнем сваёй дзяржавы. За Ўсяславам у сярэдзіне XI стагодзьдзя заканчваецца працэс пераносу адміністрацыйнага цэнтру Полацку з «гарадзішча [[Рагвалод]]а» на Верхні замак. Тут, на Верхнім замку ён будуе новы замак-дзядзінец, славуты [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскі сабор]], таксама распачалося ўзьвядзеньне іншых манумэнтальных збудваньняў. У якасьці ўзору для сабора князь абраў [[Сафійскі сабор (Канстантынопаль)|канстантынопальскую Сафію]]. Раней чым у Полацку аналягічныя будынкі зьявіліся толькі ў [[Кіеў|Кіеве]] і [[Ноўгарад]]зе. Гісторыя захавала імёны полацкіх дойлідаў: Давыд, Таўма, Мікула, Капес. Ёсьць сьведчаньне, што Ўсяслаў будаваў і ўмацоўваў ня толькі сваю сталіцу, але і іншыя гарады Полацкай зямлі: [[Браслаў]], [[Друцак (горад)|Друцак]], [[Заслаўе]], [[Лагойск]], [[Копысь]], [[Ворша|Воршу]], [[Менск]]. У сваёй сталіцы Ўсяслаў прымаў вядомага ў Старажытнай Русі паэта-сьпевака [[Баян]]а. Апроч таго, ён стварыў моцнае, добра падрыхтаванае войска, якое паказала свае здольнасьці ў час паходу на торкаў у зьвязе з кіеўскімі князямі<ref>{{Літаратура/Мысьліцелі і асьветнікі Беларусі (1995)|к}}</ref>. === Вайна з Кіевам. Бітва на Нямізе === {{Асноўны артыкул|Бітва на Нямізе}} У 1065 годзе пачалася другая вайна паміж [[Кіеў|Кіевам]] і [[Полацак|Полацкам]]. Усяслаў хадзіў паходам на [[Пскоў]], потым — на [[Ноўгарад]]. Пазьней ён захапіў [[Наваградак]]<ref name="10вякоў" /><ref>''Строкин В. В.'' [http://samlib.ru/s/strokin_w_w/vseslavcharod.shtml Князь Всеслав Чародей и его время]</ref>. У адказ на гэта тры кіеўскія князі, браты-суваладары, нашчадкі [[Яраслаў Мудры|Яраслава Мудрага]], павялі свае войскі на [[Менск]]. Крывавая [[Бітва на Нямізе|бітва]] адбылася на рацэ Нямізе. Апавядаючы пра трагізм Няміскай бітвы 1067, аўтар «[[Слова пра паход Ігаравы]]» з спачуваньнем намаляваў вобраз Усяслава Чарадзея як яскравую гістарычную асобу, мудрага і дзейнага валадара, князя-чарадзея і адначасна як несправядліва пакрыўджанага, няшчаснага чалавека: {{Цытата|На Немизе снопы стелютъ головами, молотятъ цепы харалужъными, на тоце живот кладутъ, веютъ душу от тела. Немизе кровави брезне балогом бяхуть посеяни, посеяни костьми Руськых сынов. Въсеслав князь людем судяше, князем грады рядяше, а сам в ночь вълком рыскаше: из Кыева дорыскаше, до кур, Тьмутораканя; великому Хърсови вълком прерыскаше. Тому в Полотьсте позвониша заутренюю рано у святыя Софеи, а он в Кыеве звон слышаше. Аще и веща душа в друзе теле нъ часто беды страдаше. Тому вещий Боян и първое припевъку смысленый рече: «Ни хытру, ни горазду, ни птичу, горазду суда Божия не минути».}} Хутчэй за ўсё, страты ў гэтай бітве былі вялікімі з абодвух бакоў, бо Яраславічы не адважыліся ісьці на [[Полацак]] і праз 4 месяцы па бітве запрасілі Ўсяслава на перамовы. Летапісец так распавядае пра гэта: «Цалавалі крыж чэсны Ўсяславу, казалі: „Прыйдзі да нас, а мы не зробім табе благое“». Але кіеўскія князі ашукалі Ўсяслава Брачыславіча. Па прыбыцьці на перамовы як толькі той ступіў з чоўна на другі бераг Дняпра каля Воршы, яго схапілі і адвезьлі ў [[Кіеў]], дзе разам з двума малалетнімі сынамі кінулі ў вязьніцу-поруб. === Княжаньне ў Кіеве === [[Файл:Jazep Drazdovič. Usiaslaŭ.jpg|міні|Усяслаў Полацкі. Мастак [[Язэп Драздовіч]], 1923 г.]] Усяслаў прабыў у зьняволеньні больш за 14 месяцаў. Але ў гэты час на Кіеўскую зямлю напалі полаўцы, разьбілі войска Яраславічаў, і тыя ў паніцы зьбеглі хавацца ў розныя гарады сваёй дзяржавы. Абураныя іх паводзінамі кіяне ўзьнялі мяцеж, выпусьцілі зь вязьніцы Ўсяслава Чарадзея з сынамі і пасадзілі полацкага князя на кіеўскі пасад. На вялікакняскім прастоле Ўсяслаў прабыў 7 месяцаў. За гэты час ён разьбіў полаўцаў, учыніў паход на [[Тмутаракань]]. Аднак неўзабаве зьявіўся выгнаны ў час мяцяжу з Кіева Ізяслаў Яраславіч з набраным у Польшчы войскам. Усяслаў з кіянамі пайшоў яму насустрач, каб даць бой. Але, не жадаючы пачынаць братазабойную вайну, ён нечакана для ўсіх уначы пакінуў войска і зьбег у родны Полацак. Дасьледнікі да гэтага часу спрачаюцца пра прычыны такога ўчынку князя. Імаверна, яны былі дастаткова важкімі, бо Ўсяслава ніяк нельга лічыць баязьліўцам ці здраднікам. === Вяртаньне ў Полацак. Рэшта жыцьця === Неўзабаве кіеўскі князь [[Ізяслаў Яраславіч|Ізяслаў]] вярнуў сабе пасад і зноў напаў на Полацкія землі. Не пасьпеўшы арганізаваць добрую абарону Полацку, Усяслаў Чарадзей пакінуў горад і знайшоў прытулак у племені водзь, дзе зьбіраў сілы, каб вярнуць страчаную ўладу. У 1068 годзе на чале водзкага войска ён зьявіўся пад Ноўгарадам. У баі з наўгародцамі Ўсяслаў трапіў у палон, але неўзабаве яго зь невядомых прычынаў адпусьцілі. У 1071 годзе, сабраўшы войска з прадстаўнікоў балцкіх плямёнаў, Усяслаў урэшце вярнуў свой полацкі пасад. У тым жа годзе ён зьдзейсьніў няўдалы паход на Менск, а праз шэсьць гадоў — на Ноўгарад. У адказ на гэта кіеўскія і чарнігаўскія князі ў 1077 і 1078 гадах нападалі на Полацак, але няўдала. Па паразе ў 1078 годзе яны разрабавалі частку Полацкага княства. Усяслаў адказаў на гэта паходам на Смаленск, па чым смаленскі князь Уладзімер (у будучыні — Манамах) правёў некалькі паходаў на Полацак. Да 1084 году кіеўскія князі неаднаразова спрабавалі захапіць Полацак і скінуць Усяслава з пасаду. Але полацкі князь адстаяў свае землі і трывала трымаўся на стальцы сваіх бацькоў. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" caption="Мініятуры [[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскага летапісу]]" class="center"> Battle on Nemiga 02.jpg|[[Бітва на Нямізе]] Vseslav of Polotsk.jpg|Усяслаў перапраўляецца цераз [[Дняпро]] Usiasłaŭ Čaradziej, Kyiv. Усяслаў Чарадзей, Київ.jpg|Кіяне вызваляюць Усяслава Чарадзея зь вязьніцы Usiasłaŭ Połacki, Kyiv. Усяслаў Полацкі, Київ.jpg|Усяслаў Полацкі на вялікакняскім кіеўскім пасадзе </gallery> == Вынікі кіраваньня. Нашчадкі == [[Файл:Usiaslau sr 2005.gif|міні|[[Усяслаў Полацкі (манэта)|Усяслаў Полацкі]]. [[НБ Беларусі]], 2005 г.]] Дзякуючы вайсковаму майстэрству і мудраму кіраваньню Ўсяслава Чарадзея з 1084 году да самай яго сьмерці (1101 год) Полацкае княства існавала бяз войнаў, Полацак разьвіваўся як гандлёвы і культурны цэнтар. Усяслаў меў 6 сыноў — [[Давыд Усяслававіч|Давыда]], [[Глеб Менскі|Глеба]], Рамана, Расьціслава, Сьвятаслава-Юрыя, [[Рагвалод-Барыс Усяславіч|Рагвалода-Барыса]]. Аднак Полацкая зямля, падзеленая паміж сынамі на ўдзелы, уяўляла ўжо меншую пагрозу для Кіева і Ноўгарада. А канчаткова полацкая пагроза зьнікла ў пэрыяд ад захопу [[Уладзімер Манамах|Ўладзімерам Манамахам]] [[Глеб Менскі|Глеба Менскага]] і ягонай сьмерці ў 1119 году да высылкі часткі полацкіх князёў у 1129 годзе ў [[Бізантыя|Бізантыю]] [[Мсьціслаў Уладзімеравіч Харобры|Мсьціславам Уладзімеравічам]]. == Памяць == Ліквідаваўшы Полацк як канкурэнта на палітычнай мапе Ўсходняй Эўропы, нашчадкі Яраслава ня здолелі вынішчыць вобраз Усяслава Брачыславіча з памяці кіянаў і наўгародцаў. Яшчэ ў 1147 годзе ў часе бунту ў Кіеве супраць князя [[Усевалад Алегавіч Чарнігаўскі|Ўсевалада Алегавіча Чарнігаўскага]]: {{Цытата|Кияне же рекоша рад оже ны Богъ тебе избавилъ от великия льсти братю нашю идемъ по тобе и с детми акоже хощеши. И реч единъ человекъ по князи своемъ: рад идемъ, но первое о семъ промыслимы акоже и преж створиша при Изяславе Ярославличе высекше Всеслава ис пороуба злии они и поставили князя собе и много зла быс про то градоу нашему.}} [[Файл:Vseslav of Polotsk monument.jpg|міні|Помнік у Полацку]] У наш час у [[Полацак|Полацку]] 1 верасьня 2007 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё коннага помніка вядомаму полацкаму князю<ref>Раманенкава Г. [https://web.archive.org/web/20110825204445/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1297 Першы конны — Усяславу Чарадзею!] // «[[Культура (газэта)|Культура]]» № 15 (833), 12 красавіка 2008.</ref>. Раней 28 сьнежня 2005 году [[Нацыянальны банк Беларусі]] ўвёў у абарачэньне юбілейную манэту «[[Усяслаў Полацкі (манэта)|Усяслаў Полацкі]]». Постаць Усяслава Чарадзея ўвасобілі ў сваіх творах шматлікія беларускія мастакі і літаратары. {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Брачыслаў Ізяслававіч|Брачыслаў I]] |назва = [[Сьпіс полацкіх князёў|Князь полацкі]] |гады = 1044—1101 |наступнік = [[Рагвалод-Барыс Усяславіч|Рагвалод II Барыс]] }} {{Канец блёку}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Антановіч К. [https://web.archive.org/web/20160305101302/http://kimpress.by/index.phtml?id=5303&page=2 «Змеявік» і пячатка Усяслава Чарадзея] // «[[Культура (газэта)|Культура]]» № 6 (978), 5 лютага 2011. * {{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}} * Козік А. [https://web.archive.org/web/20110717094451/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/inform-bank/06/06.htm Дзе пахаваны Усяслаў Чарадзей?] // «INFORM-БАНК» № 6, 1 сакавіка 2003. * {{Літаратура/Мысьліцелі і асьветнікі Беларусі (1995)}} * {{Артыкул| аўтар = Д.В. Скварчэўскі | загаловак = Нябесныя знакі пад час кіравання полоцкага князья Ўсяслава Брачыславіча. | спасылка = https://adverbum.org/vicebskija-starazhytnasci2010 | мова = | аўтар выданьня = рэдкал. Г.У. Савіцкі, В. А. Шышанаў, Н. Ю. Шаркоўская | выданьне = Віцебскія старажытнасці| тып =матэрыялы навуковай канферэнцыі, прысвечанай 90-годдзю з дня нараджэння Л.В. Аляксеева, 28–29 кастр. 2010 г., Віцебск | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Медысонт]] | год = 2012 | том = | старонкі = 323—328 | isbn = 978-985-6982-46-3| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://asoby.belinter.net/cont.php?x=wcz | загаловак = Усяслаў Чарадзей | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://asoby.belinter.net/cont.php?x=r Гісторыя Беларусі. Асобы] | дата = 12 сакавіка 2011 | мова = | камэнтар = }} [[Катэгорыя:Полацкія князі]] [[Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія]] [[Катэгорыя:Рагвалодавічы]] 2wjgsb9osl66k3q62gc0ilfvzaxzzm6 Полацкае княства 0 7262 2665338 2661822 2026-04-18T19:58:57Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2665338 wikitext text/x-wiki {{Краіна | Назва = Полацкае княства | Лацінка = Połackaje kniastva | НазваЎРоднымСклоне = Полацкага княства | НазваНаДзяржаўнайМове = | Сьцяг =Polotsk Flag.png | Герб = Iziaslav of Polock Seal avers.png | НацыянальныДэвіз = | ДзяржаўныГімн = | Месцазнаходжаньне = Alex K Polotsk general.png | ПодпісПадВыявайМесцазнаходжаньня = Полацкае княства на мапе Эўропы | АфіцыйнаяМова = | Сталіца = [[Полацак]] | ПапярэдняяДзяржава1 = Кіеўская Русь | СьцягПапярэдняйДзяржавы1 = Coin of Yaroslav the Wise (reverse).svg | ВыяваПапярэдняйДзяржавы1 = | ГодПачаткуІснаваньня = X | ГодКанцаІснаваньня = XIV стст. | ПэрыядІснаваньня = | НаступнаяДзяржава1 = Вялікае Княства Літоўскае | СьцягНаступнайДзяржавы1 = Pahonia. Пагоня (1780-89).png | ВыяваНаступнайДзяржавы1 = | НайбуйнейшыГорад =Полацак, [[Менск]], [[Віцебск]] | ТыпУраду = [[манархія]] | ПершаяПадзея = Заснаваньне | ДатаПершайПадзеі = X стагодзьдзе | Падзея1 = Уваход у склад [[ВКЛ]] | ДатаПадзеі1 = 1307 | Падзея2 = Скасаваньне княства | ДатаПадзеі2 = 1397 | ПасадыКіраўнікоў = | ІмёныКіраўнікоў = | Плошча =ХІ ст.-100.000-120.000км² ХІV ст. - ~30.000-40.000км² | МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = | АдсотакВады = | ГодАцэнкіНасельніцтва = | МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = | Насельніцтва = | ШчыльнасьцьНасельніцтва = | ЭтнічныСклад =[[Крывічы]], [[балты]] | КанфэсійныСклад = [[хрысьціянства]], [[паганства|язычніцтва]] | Пісьменнасьць = | ГодАцэнкіСУП = | МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = | СУП = | СУПНаДушуНасельніцтва = | Валюта = | КодВалюты = | ЧасавыПас = | ЧасРозьніцаUTC = | ЧасавыПасУлетку = | ЧасРозьніцаUTCУлетку = | НезалежнасьцьПадзеі = | НезалежнасьцьДаты = | АўтамабільныЗнак = | ДамэнВерхнягаЎзроўню = | ТэлефонныКод = | Дадаткі = [[Файл:Map of Lithuania by Jodocus Hondius and Gerard Mercator, published in Amsterdam in 1609 (cropped).png|300px|мини|Полацкае княства ў складзе Вялікага княства Літоўскага, Карта Літвы Ёдакуса Хондзіуса й Герарда Меркатара, выдадзеная ў Амстэрдаме ў 1609 годзе.]] }} '''По́лацкае кня́ства''' — [[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянскае]] дзяржаўнае ўтварэньне ([[Фэадалізм|фэадальная]] [[дзяржава]]) з сталіцай у [[горад]]зе [[Полацак|Полацку]]. Узьнікла на аснове племяннога княжаньня (правадырства) полацкіх [[крывічы|крывічоў]] з прыкметным уплывам групаў іншаземнага насельніцтва, перш за ўсё [[Балты|балтаў]]<ref>{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 448.</ref>. Існавала з другой паловы X да пачатку XIV стагодзьдзя і ахоплівала (за часамі найвышэйшага ўздыму) поўнач і цэнтар сучаснай [[Беларусь|Беларусі]], а таксама Ніжняе Падзьвіньне (прыдзьвінскія тэрыторыі сучаснай [[Латвія|Латвіі]]). У склад княства, апроч Полацку, уваходзілі такія гарады, як [[Віцебск]], [[Друцак (горад)|Друцак]], [[Менск]], [[Заслаўе]], [[Лагойск]], [[Барысаў]], [[Браслаў]], [[Кукенойс]] (цяпер [[Кокнэсэ]]) ды іншыя. У наш час, паводле наяўных гістарычных зьвестак, Полацкае княства разглядаецца ў якасьці вытоку [[Беларусь|Беларускай дзяржаўнасьці]], увасабленьня ідэі незалежнасьці [[Беларусы|беларускага народу]]<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 66.</ref><ref name="pam58">[[Георгі Штыхаў|Штыхаў Г.]] Палітычная гісторыя Полацка ў 9-11 ст. // {{Літаратура/Памяць/Полацак|к}} С. 58.</ref><ref>[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Арлоў У.]] [https://web.archive.org/web/20110915021245/http://old.knihi.com/10viakou/10v101.html 862. Першыя летапісныя звесткі пра Полацак] // {{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}}</ref>. У замежнай гістарыяграфіі існуе меркаваньне пра тое, што на Русі было дзьве скандынаўскія дынастыі — [[Рурыкавічы]] і [[Рагвалодавічы]]</small><ref name="Stender-Petersen">''Stender-Petersen А.'' Varangica. — Aarhus, 1953. Р. 130—131.</ref><ref name="Pritsak">''Pritsak О.'' The Origin of Rus'. — Cambridge (МА), 1981. Vol. 1. Old Scandinavian Sources other than the Sagas. Р. 137.</ref><ref name="Duczko">''Duczko W.'' Viking Rus: Studies on the Presence of Scandinavians in Eastem Europe. — Leiden, 2004. Р. 126—127.</ref>. Навуковец з [[Данія|Даніі]] [[Адольф Стэндэр-Пэтэрсэн]] лічыў, што на Русі ўтварылася дзьве скандынаўска-славянскія дзяржавы — Наўгародзка-Кіеўская і Полацкая. Аўтар падмацоўвае гэта сьведчаньнем з [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]] пра княжаньне ў Полацку Рагвалода, пра скандынаўскае паходжаньне яго імя. Амэрыканскі гісторык [[Амельян Прыцак]] лічыў, што полацкая дынастыя была адзінай з старажытных скандынаўскіх дынастыяў, якая змагла захавацца ў змаганьні з Рурыкавічамі</small><ref name="Мартынюк">''Мартынюк А. В.'' Alba Ruscia: Белорусские земли на перекрестке культур и цивилизаций (Х—ХVI вв.). — Москва, 2015. С. 9.</ref>. == Назва == У летапісах XII стагодзьдзя Полацкае княства не лічылася [[Русь]]сю<ref>{{Літаратура/Гісторыя Беларусі (у кантэксьце сусьветных цывілізацыяў)|к}} С. 57.</ref>. Напрыклад [[Аповесьць мінулых часоў]] нават супрацьпастаўляе «Рускай зямлі» Полацкую і [[Смаленск]]ую. У пісьмовых крыніцах жыхары Полацкага княства да другой паловы XII ст. выступалі пад старой племянной назвай — [[крывічы]]<ref>{{Літаратура/Нарыс гісторыі Беларусі (2001)|к}} С. 23.</ref>. Сярод параўнальна шматлікіх дакумэнтаў уласна Полацку, складзеных у першай палове XV ст., зусім не ўжываецца азначэньне «[[Русіны|рускі]]»: жыхары места ідэнтыфікуюць сябе проста як «палачане» альбо ўжываецца вызначэньне «нашы»<ref>[[Алег Ліцкевіч|Ліцкевіч А.]] Да пытання пра рутэнізацыю балтаў ВКЛ у XV — пачатку XVI стст. // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12, 2009. С. 72—75.</ref>. == Гісторыя == === Узьнікненьне === Дакладную дату ўзьнікненьня княства вызначыць цяжка. У VIІІ—X стагодзьдзях у [[Крывічы|крывічоў]] існавала правадырства (англ. chiefdom) — дадзяржаўнае этнапалітычнае ўтварэньне на чале з князем-правадыром, якое на працягу другой паловы Х стагодзьдзя перарасло ў [[Фэадалізм|раньнефэадальную]] [[Дзяржава|дзяржаву]]. Першая пісьмовая згадка пра Полацак датуецца 862 годам у зьвязку з раздачай Рурыкам гарадоў сваім дружыньнікам. У [[Лаўрэнцеўскі летапіс|Лаўрэнцеўскім летапісе]] паведамляецца: {{Цытата|У лета 862 прыняў уладу Рурык і пачаў раздаваць мужам сваім гарады: гэтаму Полацак, гэтаму Растоў, іншаму Белавозера. І па тых гарадох варагі — прышлыя, а першае насельніцтва ў Ноўгарадзе — славене, у Полацку — крывічы, у Растове — меры, у Белым возеры — весь, у Мураме — мурамы, і ўсімі тымі валодаў Рурык}} У скандынаўскіх сагах пра Полацак паведамляецца як пра моцнае ўладаньне, якое мела свайго князя Палтэса. Князь Палтэс — мітычная асоба, але пра тое, што ў Полацку рана былі вялікія князі, гаворыцца ў [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]]<ref>[[Георгі Штыхаў|Штыхаў Г.]] Палітычная гісторыя Полацка ў 9-11 ст. // {{Літаратура/Памяць/Полацак|к}} С. 51.</ref>. [[Файл:Anton Losenko. Vladimir and Rogneda.jpg|міні|Уладзімер і Рагнеда, 1770 г.]] Першы вядомы [[сьпіс полацкіх князёў|полацкі князь]] — [[Рагвалод]], незалежны ад Кіева. Гісторыкі спрачаюцца пра ягонае паходжаньне: адныя называюць яго [[славяне|славянінам]] (Валадар Рогу), іншыя — [[варагі|варагам]] (Рунгвальд). Аднак, у кожным разе, гэта дазваляе зрабіць выснову пра княжаньне ў Полацку мясцовай дынастыі, а ня кіеўскага намесьніка. У [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]] пад 980 годам паведамляецца, што Рагвалод ''«имяше власть свою в Полотьске»''. У [[Лаўрэнцеўскі летапіс|Лаўрэнцеўскім летапісы]] больш падрабязна тлумачыцца, што Рагвалод ''«держащю и владеющю и княжащю Полотьскую землю»''. Тут падкрэсьліваецца поўная незалежнасьць Полацкай зямлі, якой «валодаў», г. зн. кіраваў князь Рагвалод. З князем Рагвалодам зьвязаныя драматычныя падзеі міжусобнага змаганьня на Русі. У 972 годзе, па сьмерці князя [[Сьвятаслаў Ігаравіч|Сьвятаслава Ігаравіча]], пачалося замаганьне за ўладу між ягонымі сынамі: [[Наўгародзкае княства|Ноўгародзкім]] князем [[Уладзімер Вялікі|Уладзімерам]] і [[Кіеўскае княства|Кіеўскім]] князем [[Яраполк]]ам. Абодва бакі намагаліся атрымаць падтрымку ад Полацкага княства. З гэтай мэтай Уладзімер прапанаваў Рагвалоду аддаць за яго сваю дачку [[Рагнеда|Рагнеду]]. Яму адмовілі, што азначала пераход на бок Кіева, тады Ўладзімер захапіў і спаліў Полацак, забіў Рагвалода і гвалтам узяў Рагнеду сабе ў жонкі. Мясцовая полацкая дынастыя была, такім чынам, зьнішчаная. Неўзабаве па [[хрышчэньне Русі|хрышчэньні Русі]] сын Рагнеды ад Уладзімера [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслаў]] атрымаў ад бацькі Полацкую зямлю, дзе для яго збудавалі горад Ізяслаў. Пазьней Ізяслаў пераехаў у Полацак і аднавіў Полацкае княства, але цяпер у ім ужо кіравала дынастыя Ізяславічаў — нашчадкаў Рурыка. <center><gallery widths="150" heights="150" caption="Мініятуры [[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскага летапісу]]"> Rahvałod, Rahnieda (Połacak). Рагвалод, Рагнеда (Полацак).jpg|Сваты наўгародзкага князя [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера]] ў [[Рагвалод]]а (налева); Рагвалод гутарыць з [[Рагнеда]]й, якая адмовілася выйсьці замуж за Ўладзімера (направа) Rahnieda, Volodymyr. Рагнеда, Уладзімер.jpg|Помсьцячы за спалены Полацак і забітых бацькоў [[Рагнеда]] спрабуе забіць свайго мужа [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера]] Iziasłaŭ, Rahnieda, Volodymyr. Ізяслаў, Рагнеда, Володимир.jpg|[[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімер]] хоча пакараць [[Рагнеда|Рагнеду]] сьмерцю, але на абарону маці ўстае князевіч [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслаў]] Usiasłaŭ (Połacak). Усяслаў (Полацак).jpg|Пачатак княжаньня [[Усяслаў Брачыславіч|Ўсяслава Брачыславіча]] ў Полацку, фрагмэнт мініятуры </gallery></center> === Найвышэйшы ўздым === [[Файл:Usiaslau sr 2005.gif|міні|[[Усяслаў Брачыславіч|Усяслаў Полацкі]], [[Усяслаў Полацкі (манэта)|манэта]] [[НБ Беларусі]]]] У 1003 годзе пачалося княжаньне [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыслава Ізяславіча]]. За яго кіраўніцтвам Полацак бесьперапынна намагаўся пазбавіцца залежнасьці ад Кіева. У 1020 годзе Брачыслаў учыніў напад на Ноўгарад, абрабаваўшы горад, але на зваротным шляху быў разьбіты кіеўскім князем [[Яраслаў Мудры|Яраславам]]. Той прымусіў Брачыслава падпарадкавацца Кіеву, атрымаўшы за гэта ў валоданьне [[Віцебск]] і [[Усьвят]]. 1044—1101 гады былі часам найвышэйшага ўздыму Полацкага княства, калі ім кіраваў [[Усяслаў Чарадзей|Усяслаў Брачыславіч]]. Першыя гады свайго кіраваньня ён не сварыўся зь Яраславічамі, але зь сярэдзіны 1065 году ізноў распачаў змаганьне з Кіевам за першынства на ўсходне-славянскіх землях. Усяслаў учыніў напады на [[Пскоў]] і Ноўгарад. У 1067 годзе на рацэ [[Няміга|Нямізе]] пад [[Менск]]ам адбылася [[бітва на Нямізе|бітва]] з войскам [[Ізяслаў Яраславіч|Ізяслава Яраславіча]], у якой палачане пацярпелі паразу. Пазьней, у часе мірных перамоваў, Усяслава па-здрадніцку захапілі ў палон і кінулі ў вязьніцу ў Кіеве. Але прабыўшы там некалькі месяцаў, ён быў вызвалены народам і абраны кіеўскім князям. Аднак Ізяслаў, з дапамогай [[Польшча|Польшчы]], вярнуў сабе ўладу спачатку ў Кіеве, а потым, у 1069 годзе, авалодаў і Полацкам, выгнаўшы Ўсяслава і паставіўшы замест яго на княжаньне свайго сына [[Мсьціслаў Ізяславіч|Мсьціслава]]. Ужо ў 1071 годзе Ўсяслаў вярнуўся ў Полацак і, нягледзячы на некалькі паразаў ад Ізяслава, здолеў там утрымацца. У XI стагодзьдзі Полацкая зямля сфармавалася як моцная дзяржава ва Ўсходняй Эўропе. Полацак быў стольным горадам гэтага буйнога княства, якое мела сваю княскую дынастыю, моцнае войска, даволі разьвітую гаспадарку і значныя дасягненьні ў галіне культуры. У 1050-я гады тут збудавалі грандыёзны [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскі сабор]], які сымбалізаваў сілу і незалежнасьць Полацку<ref name="pam58"/>. <center><gallery widths="150" heights="150" caption="Мініятуры [[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскага летапісу]]"> Battle on Nemiga 02.jpg|[[Бітва на Нямізе]] Vseslav of Polotsk.jpg|[[Усяслаў Брачыславіч]] перапраўляецца цераз [[Дняпро]] Usiasłaŭ Čaradziej, Kyiv. Усяслаў Чарадзей, Київ.jpg|Кіяўляне вызваляюць [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Чарадзея]] зь вязьніцы Usiasłaŭ Połacki, Kyiv. Усяслаў Полацкі, Київ.jpg|[[Усяслаў Брачыславіч|Усяслаў Полацкі]] на вялікакняскім кіеўскім пасадзе </gallery></center> === Фэўдальная раздробленасьць === [[Файл:Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1586).jpg|180пкс|значак|Герб Полацкага княства [[Пагоня]] з гербоўніка 1586 г.]] Па сьмерці Ўсяслава Чарадзея Полацкае княства ўвайшло ў пэрыяд фэўдальнай раздробленасьці. Зь яго выдзяліліся [[Віцебскае княства|Віцебскае]], [[Друцкае княства|Друцкае]], [[Менскае княства|Менскае]] ды іншыя. Уласна Полацак атрымаў [[Давыд Усяславіч]]. Амаль адразу ж між князямі пачынаецца змаганьне. У 1127 годзе кіеўскі князь [[Мсьціслаў Уладзімеравіч]] учыніў выправу на Полацак, захапіў яго і выслаў усіх полацкіх князёў у [[Бізантыя|Бізантыю]]. Але ўжо празь пяць гадоў у Полацак ізноў прыйшоў князь з Ізяславічаў: [[Васілька Сьвятаславіч]]. Па яго сьмерці пачалося чарговае змаганьне за горад між прадстаўнікамі віцебскай, менскай і друцкай лініяў нашчадкаў Усяслава Чарадзея. Паступова ў Полацку зацьвердзілася Віцебская лінія, але час ад часу Полацак трапляў у залежнасьць ад [[Смаленскае княства|Смаленску]], які ставіў сваіх намесьнікаў. === У [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] === [[Файл:Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1672).jpg|міні|180пкс|Герб Полацкага княства з Маскоўскага Тытулярніка (1672 г.)]] На пачатку XIII стагодзьдзя ў Полацку зьявіўся вораг — [[крыжакі]]. Зьяўленьне крыжакоў прыйшлося на час княжаньня [[Уладзімер Полацкі|Вальдэмара]]. Крыжакі заснавалі крэпасьць [[Рыга|Рыгу]], чым перакрылі магістральны гандлёвы шлях да Скандынаўскіх краінаў. Адтуль пачалася экспансія крыжакоў у сфэру ўплыву Полацку, Ніжняе Падзьвіньне перайшло да крыжакоў. [[Файл:Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720).jpg|міні|180пкс|Герб [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]] з Сэнатарскай залі (каля 1720 г.)]] У такіх умовах палачане ўсё часьцей выступалі ў зьвязе зь літоўцамі супраць крыжакоў. З пачатку 1240-х гадоў (паводле іншых крыніцаў — яшчэ з 1190-х гадоў) у Полацку зацьвердзіліся літоўскія князі. Як дакладна гэта было зроблена — шляхам узброенага захопу ці пагадненьня — невядома. З гэтага часу Полацак бярэ ўдзел у спрэчках літоўскіх князёў. Датай уваходжаньня Полацку ў склад Вялікага Княства Літоўскага лічыцца 1307 год, калі ў Полацку пачаў княжыць брат [[Віцень|Віценя]] [[Воін]]. У канцы [[14 стагодзьдзе|XIV ст.]] Полацкае княства спыніла сваё існаваньне, пазьней замест яго ўтварылася [[Полацкае ваяводзтва]]. == Дзяржаўны лад == Дзяржаўны лад Полацкага княства прайшоў на працягу стагодзьдзяў паступовую трансфармацыю. За Ізяславам і Рагвалодам Веча, імаверна, ня мела палітычнай ролі. Ужо пры Брачыславе яно атрымала вылучнае значэньне. Пра гэта сьведчыць Эймундава сага: ''«Дайце мне час параіцца з маімі мужамі, бо яны даюць мне грошы, а я толькі іх трачу»''. Такім чынам, ужо ў XI ст. Веча палачанаў атрымала надзвычай важнае значэньне. Існавала таксама і Рада князя. Рада ня мела яўна акрэсьленых паўнамоцтваў. Князь узгадняў з Радай усе пытаньні, што меў разьвязваць сам. Апроч таго, Рада ня мела акрэсьленага складу. Князь запрашаў на раду да сябе ўсіх, каго пажадае. Найперш гэта былі найбуйнейшыя герархі царквы і палацавыя службоўцы. Асобамі цэнтральнага кіраваньня былі ключнік, падвойскі, тысяцкі, пасаднік (пра яго паведамляе толькі Тацішчаў), цівун ды інш. Тысяцкі кіраваў войскамі — земскім апалчэньнем. Ключнік адказваў за гаспадарскую дзейнасьць і зьбіраў падаткі. Падвойскі сачыў за выкананьнем пастановаў князя і Веча. Цівуны былі прадстаўнікамі князя на вызначаных тэрыторыях і кіравалі імі ад яго імя. У XII ст. узрасла роля Веча. Да ягоных прэрагатываў пачалі адносіць абраньне і выгнаньне князя, складаньне міру і абвяшчэньне вайны. За князем засталася судовая і вайсковая ўлада. Войска князя складалася з дружыны і земскага апалчэньня. Дружына падзялялася на дзьве часткі: «старэйшую» (баляры) і «малодшую» (отракі, дзецкія). Старэйшая Дружына мела вылучны ўплыў на князя, баляры ўваходзілі ў склад Рады, часта выступалі супроць князя. Малодшая дружына была важным апірышчам князя ў змаганьні з балярамі і Вечам. У канцы XII — пачатку XIII стагодзьдзяў у Полацку сфармавалася рэспубліка. Яе можна называць Вечава-тэакратычнай. Улада сканцэнтравалася вакол япіскапа, зь якіх у крыніцах ўпамінаецца Якаў (1300 г). Князі ў Полацку маглі і быць, але ў крыніцах не ўпамінаюцца. Зноў яны зьяўляюцца ў горадзе толькі ў часе княжаньня [[Гедзімін]]а. == Эканоміка == Полацкае княства ўзьнікла і разьвівалася на [[шлях з варагаў у грэкі|шляху з варагаў у грэкі]], гандлявала прадукцыяй сельскай гаспадаркі. Да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] хадзілі гандлёвыя караблі. У Полацку, Віцебску, Менску і іншых гарадох канцэнтраваліся рамесьніцкія майстэрні. == Культура і рэлігія == Полацак быў адным з найважнейшых культурных і рэлігійных цэнтраў у рэгіёне. У 992 годзе тут заснавалі Полацкую япархію, збудавалі некалькі цэркваў. З імём [[Эўфрасіньня Полацкая|Эўфрасіньні Полацкай]] зьвязаныя збор і перапіс кніг, будаваньне манастыра, названага потым Эўфрасінеўскім. Для Эўфрасіньні Полацкай ювэлір [[Лазар Богша]] зрабіў [[Крыж Эўфрасіньні Полацкай|знакаміты крыж]], які стаў нацыянальнай сьвятыняй [[беларусы|беларусаў]]. У сярэдзіне XI ст. у Полацку збудавалі [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскі сабор]]. У горадзе, імаверна, вялося летапісаньне, але Полацкі летапіс не захаваўся. З разьвіцьцём Вільні ў XIV ст. Полацак згубіў значэньне цэнтру. У сярэдзіне XVI ст. тут заснавалаі езуіцкі калегіюм, які меў істотнае адукацыйнае значэньне. У другой палове XVIII ст. Полацак на пэўны час стаў сталіцай [[езуіты|езуітаў]]. == Імёны палачанаў == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Германскія мовы|Германскае]] паходжаньне маюць пашыраныя сярод княскай эліты Полацку імёны [[Рагвалод (імя)|Рагвалод]], [[Глеб]], [[Валадар]], [[Рагнеда]]. Захаваліся зьвесткі пра такія імёны палачанаў, як [[Лазар Богша|Богша]], [[Вісконт|Віскоша]], [[Вайнейка|Войнег]]<ref>Варонін В. [https://www.belhistory.eu/archives/6804 Гордин А. М. «…А потом забралася до Рыма». Граффито полоцкого странника XII века в Италии. Полоцк, 2023. 79 с.] // [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі гістарычны агляд]], 2024.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Сьпіс полацкіх князёў]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Дзяніс Дук|Д. У. Дук]]. |частка = |загаловак = Полацк і палачане (ІХ–XVIII стст.)|арыгінал = |спасылка = https://elib.psu.by/bitstream/123456789/608/1/duk_polotsk.pdf |адказны = |выданьне = |месца = [[Наваполацк]] |выдавецтва = [[Полацкі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |год = 210 |том = |старонкі = |старонак = 180 |сэрыя = |isbn = 978-985-531-122-6|наклад = 300}} * {{Артыкул| аўтар =[[ Аляксандар Ляўданскі|Ляўданскі, А. М.]] | загаловак = Археолёгічныя досьледы ў Полацкай акрузе. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Запіскі аддзелу гуманітарных навук. Кн. 11 | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Інбелкульт]] | год = 1930 | выпуск = | том = 2. Працы Археолёгічнай Камісіі | нумар = | старонкі = 157—198 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Генадзь Семянчук]].| загаловак = Аб пачатках горада Полацка| спасылка = https://kamunikat.org/gadavik-tsentra-belaruskikh-studyyaw-rocznik-centrum-studiow-bialoruskich-4 | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў]] | год = 2018 | том = 4 | старонкі = 56—80 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Літаратура/Таямніцы полацкай гісторыі}} {{слупок-2}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Памяць/Полацак}} {{слупок-канец}} {{Гісторыя Беларусі}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Кіеўскай Русі]] od5nh7oww9yodbsf3vmkjw4p6kp7mo3 Рагвалод 0 8857 2665339 2503812 2026-04-18T20:01:35Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне спасылка 2665339 wikitext text/x-wiki {{Манарх | Імя = Рагвалод | Лацінка = Rahvałod | Варыянт імя = | Тытул = | Жанчына = <!-- любое значэньне, калі так --> | Партрэт = Rahvałod, Rahnieda (Połacak). Рагвалод, Рагнеда (Полацак).jpg | Памер = | Апісаньне = Мініятура [[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскага летапісу]]: сваты князя наўгародзкага [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера]] ў Рагвалода (налева); Рагвалод гутарыць з [[Рагнеда]]й, якая адмовілася выйсьці замуж за Ўладзімера (направа) | Пасада = [[полацкі князь]] | Пачатак тэрміну = сярэдзіна X стагодзьдзя або 960—970-я | Канец тэрміну = 978 або 980 | Каранацыя = | Папярэднік = | Наступнік = [[Ізяслаў Уладзімеравіч]] | Імя пры нараджэньні = | Дата нараджэньня = каля 920 | Месца нараджэньня = | Дата сьмерці = 978 або 980 | Месца сьмерці = | Дата пахаваньня = | Месца пахаваньня = | Нашчадкі = '''дачка''':<br />[[Рагнеда]] | Каралеўскі дом = | Дынастыя = | Каралеўскі гімн = | Каралеўскі дэвіз = | Муж = | Жонка = | Жонкі = | Сужэнец = | Бацька = | Маці = | Сайт = }} '''Рагвалод''' (каля 920—978<ref>Новікаў Я. Ваенная гісторыя беларускіх земляў (да канца XII ст.). Т. 1. — {{Менск (Мн.)}}: Логвінаў, 2007.</ref>) — першы гістарычна вядомы [[Сьпіс полацкіх князёў|полацкі князь]] (сярэдзіна X стагодзьдзя або 960—970-я<ref name="ehb">[[Георгі Штыхаў|Штыхаў Г.]] Рагвалод // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 43.</ref> — 978 або 980). Паводле летапісаў прыйшоў з-за мора. Вёў незалежную палітыку, спрабаваў выкарыстаць супярэчнасьці паміж [[Кіеў|Кіевам]] і [[Ноўгарад]]ам. Бацька [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеды]] і трох сыноў. Загінуў у часе захопу [[Полацак|Полацку]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімерам Сьвятаславічам]]. У замежнай гістарыяграфіі існуе меркаваньне пра тое, што на Русі было дзьве скандынаўскія дынастыі — [[Рурыкавічы]] й [[Рагвалодавічы]]</small><ref name="Stender-Petersen">''Stender-Petersen А.'' Varangica. — Aarhus, 1953. Р. 130—131.</ref><ref name="Pritsak">''Pritsak О.'' The Origin of Rus'. — Cambridge (МА), 1981. Vol. 1. Old Scandinavian Sources other than the Sagas. Р. 137.</ref><ref name="Duczko">''Duczko W.'' Viking Rus: Studies on the Presence of Scandinavians in Eastem Europe. — Leiden, 2004. Р. 126-127.</ref>. Навуковец з [[Данія|Даніі]] [[Адольф Стэндэр-Пэтэрсэн]] лічыў, што на Русі ўтварылася дзьве скандынаўска-славянскія дзяржавы — Наўгародзка-Кіеўская і Полацкая. Аўтар падмацоўвае гэта сьведчаньнем з [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]] пра княжаньне ў Полацку Рагвалода, пра скандынаўскае паходжаньне яго імя. Амэрыканскі гісторык [[Амельян Прыцак]] лічыў, што полацкая дынастыя была адзінай з старажытных скандынаўскіх дынастыяў, якая змагла захавацца ў змаганьні з Рурыкавічамі</small><ref name="Мартынюк">''Мартынюк А.В.'' Alba Ruscia: Белорусские земли на перекрестке культур и цивилизаций (Х—ХVI вв.). — Москва, 2015. С. 9.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Рагвалод (імя)}} Рагнвальд або Рагвальд (Ragnvald, Ragvald) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Otterbjörk R. Svenska förnamn. — Svenska språknämnden, 1979.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Ragvald Ragvald], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рага|-раг- (-рэг-)]] / [[Раган|раган-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рагіла|Рагла]], [[Рагін]], [[Рагайла]]; германскія імёны Ragilo, Ragenus, Ragel) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Рагвалод азначае «вырак улады»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 24.</ref>. Яшчэ [[Старабеларуская мова|літоўскі (беларускі)]] пераклад пачатку XVII стагодзьдзя [[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі|«Хронікі»]] [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]] сьведчыў: «''…бо [[Таўцівіл|Феафіл]] Полацак узяў <…> па [[Рагвалод-Васіль Рагвалодавіч|Васілю Рагвалодзе]]'' [унуку [[Усяслаў Полацкі (манэта)|Ўсяслава Полацкага]]]'', каторы тэж быў [[ліцьвін]], і па [[Глеб Рагвалодавіч|Глебе]], сыне яго, і застаў князем полацкім''»<ref>{{Літаратура/ГСБМ|17к}} С. 66.</ref><ref name="Dajlida-2019-14-37">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 14, 37.</ref>. Формы імя ў гістарычных крыніцах: ''Рогъволод'' (980 год), ''Роговолод'' (1128 год). == Паходжаньне == [[Аповесьць мінулых часоў]] (XII ст.) пад 980 годам паведамляе, што «''Рагвалод прыйшоў з-за мора, і меў уладу сваю ў Полацку''» («''Рогъволодъ перешелъ изъ заморья, имяше волость свою Полотьске''»). Іншых зьвестак пра паходжаньне Рагвалода ў крыніцах няма. У Аповесьці мінулых часоў разам з Рагвалодам упамінаецца тураўскі князь [[Тур (князь)|Тур]], што можа сьведчыць пра іх агульнае паходжаньне. == Біяграфія == [[Файл:Rahvałod Połacki i Rahnieda (silver coin, reverse).gif|міні|[[Рагвалод Полацкі і Рагнеда (манэта)|Рагвалод Полацкі і Рагнеда]]. Манэта [[НБ Беларусі]], 2006 г.]] Магчыма, Рагвалод быў сынам полацкай княгіні [[Прадслава|Прадславы]], памянёнай у дамове, якую ў 945 годзе падпісалі [[Бізантыйская імпэрыя|Бізантыя]] і кіеўскі князь [[Ігар Рурыкавіч|Ігар]]<ref>{{кніга|старонкі=31|аўтар=Арлоў Ул.|загаловак=Таямніцы Полацкай гісторыі|месца={{Мн.}}|выдавецтва=Полымя|год=2000|isbn=985-07-0302-4}}</ref>. Рагвалод зьявіўся ў Полацку «''ў дні [[Сьвятаслаў Ігаравіч|Сьвятаслава Ігаравіча]]''» — 945—972 гады, але не пазьней за лета 971 году калі Сьвятаслаў пасадзіў Уладзімера ў Ноўгарадзе, бо ўжо ў той час «''Рагвалод трымае і ўладае і княжа ў Полацкай зямлі''». Але імаверней за ўсё гэта адбылося недзе да 947 году, бо ў тым годзе [[Вольга (вялікая княгіня кіеўская)|Вольга]] перамогшы [[яцьвягі|яцьвягаў]], займалася справамі [[Пскоў|Пскова]], паставіла пагосты па рэках [[Мста|Мсьце]] і [[Луга (рака)|Лузе]], а паводле паданьня нават збудавала ў якасьці кіеўскага фарпоста [[Віцебск]] — такім чынам наведаўшы амаль ўсе землі, акаляючыя Полацак, але не наведаўшы гэтага гораду, між рэчы аднаго з найбуйнейшых ва ўсходнеэўрапейскім рэгіёне. Імаверна, на падставе гэтага магчыма зрабіць выснову, што ў гэты час Вольга ўжо не валодала Полацкай зямлёй, а займалася ўмацаваньнем межаў зь ёй. Летапісы ж нічога не паведамляюць пра Рагвалода да падзеяў 978/980 году. Таму трэба зьвяртаць увагу на тыя падзеі. [[Яраполк Сьвятаслававіч|Яраполк]] у другой палове 975 году забіў свайго брата, [[драўляне|драўлянскага]] князя [[Алег Сьвятаслававіч|Алега]]. Другі Яраполкаў брат, Уладзімер, спалохаўся падобнага лёсу і ў канцы 975 году ўцёк з [[Ноўгарад]]а за мора да [[нарманы|нарманаў]]. Яраполк прызначыў у Ноўгарад свайго намесьніка і пасаднікаў і пачаў адзін уладарыць [[Русь]]сю. [[Вясна|Увесну]] 978 году Ўладзімер вярнуўся з наймаванай нарманскай [[дружына]]й з-за мора ў Ноўгарад, забіў [[намесьнік]]а і прагнаў [[пасаднік]]аў Яраполка, сказаўшы ім: ''"Ідзіце да брата майго і кажыце: «Уладзімер ідзе на цябе, рыхтуйся зь ім біцца»''. Абодва браты пачалі шукаць хаўрусьнікаў. Для Полацка выгодней быў хаўрус з Кіевам, які абяцаў ўзмацненьне за кошт Ноўгарада — натуральнага геапалітычнага супраціўніка на так званым «[[шлях з вараг у грэкі|шляху з вараг у грэкі]]». Хаўрус жа з Ноўгарадам насупраць ня быў бы плённым, бо калі Ноўгарад узмацніцца за кошт Кіева, то наступнай ахвярай будзе Полацак. Імаверна, гэтыя абставіны добра бачыў і Рагвалод. Да гэтага ж Яраполк першым даслаў сватаў у Полацак, такім чынам прапанаваўшы дамову полацкаму князю. Рагвалод у сьвятле вышэйзгаданых акалічнасьцяў прыняў прапанаваную Яраполкам дамову. Гэты хаўрус выявіўся ў тым, што Рагвалод амаль адразу пачаў «''ваяваць [[воласьць|воласьці]] Ноўгародзкія''». Вельмі цікавае пытаньне, якія менавіта ноўгародзкія воласьці ён ваяваў, бо ў той час паміж Полацкім княствам і [[Ноўгародзкая зямля|Ноўгародзкай зямлёй]] былі вялікія нічыйныя яшчэ абшары. Адзінае месца дзе яны больш менш сутыкаліся гэта вярхоўі [[Ловаць|Ловаці]], імаверна, на гэтыя землі і былі скіраваны напады Рагвалода. Яраполк жа адразу па складаньні дамовы паслаў на дапамогу Рагвалоду свае войска каб «''ня даць Уладзімеру ваяваць [[Крывічы|Крыўскую]] зямлю''». Разам з ваяводамі адправіў і паслоў, каб схіліць брата да міру. [[Файл:Rogvolod Post stamp.jpg|міні|Рагвалод. Марка [[Белпошта|Белпошты]], 1993]] Па нападах Рагвалода і Ўладзімер паслаў у Полацак сватоў з словамі: «''Жадаю дачку тваю ўзяць сабе ў жонкі''». Аднак Рагнеда, як вядома «''была ўжо змоўлена за Яраполка''». Рагвалод спытаў у дачкі: «''Ці жадаеш за Ўладзімера?''». Яна ж адказала: «''Не жадаю разуць рабычыча, а жадаю Яраполка''». Няслушна было б думаць, што абразьлівыя словы належаць самой дванаццацігадовай Рагнедзе, хоць яны і былі сказаныя ёю. Гэтак жа няслушна лічыць, што словы Рагнеды паслужылі падставай для вайны. Падставай было тое, што Рагвалод стаў у барацьбе паміж Уладзімерам і Яраполкам на бок апошняга. Адказ Рагнеды быў своеасаблівай дэклярацыяй намераў полацкага князя, у той сытуацыі гэта немінуча вяло да вайны Ноўгарада з Полацкам, якая фактычна ўжо вялася Рагвалодам. Калі «[[отрак]]і» — сваты Ўладзімера паведамілі яму адказ Рагнеды, ён з войскам з нарманаў, ноўгародцаў, [[чудзь|чудзі]] і крывічоў (ізборска-пскоўскіх) прыйшоў пад Полацак, калі «''Рагнеда ужо сабралі да Яраполка''». Рагвалод выйшаў на сустрэчу Ўладзімеру, але атрымаў паразу ў бітве і зачыніўся ў горадзе, спадзяючыся дачакацца кіеўскіх войскаў. Уладзімер жа ўзяў Полацак недзе ў траўні 978 году, «''і паланілі Рагвалода і сыноў яго, і жонку яго, і дачку. І зьневажаў [[Дабрыня Малавіч|Дабрыня]] яго, і ўзгадаў Рагнедзе, як назвала князя рабычычам, і загадаў Уладзімеру быць зь ёю перад бацькам і маці. Потым жа Ўладзімер забіў бацьку, братоў і маці яе, а саму ўзяў у жонкі''». Але бітва з войскам Рагвалода і ўзяцьце гораду, відаць, шмат каштавала войску Ўладзімера, бо калі ўжо ў Полацку ён даведаўся, што побач войскі пасланыя Яраполкам, то спалохаўся і жадаў зьбегчы ў Ноўгарад. Дабрыня, ведаючы, што Яраполк не падабаецца паганцам, утрымаў пляменьніка і паслаў да яраполкавых ваяводаў з дарункамі, прапануючы перайсьці на свой бок. Ваяводы абяцалі перайсьці і выканалі сваё абяцаньне ў бітве пры «''рацэ Друці, за тры дні шляху ад Смаленску''». Такім чынам ваяводы Яраполка спазьняліся да Полацку, імаверна, недзе на 5-10 дзён. Яраполк, які застаўся бяз войскаў, што часткай перайшлі на бок Уладзімера, а часткай былі зьнішчаныя, неўзабаве быў здрадліва забіты. Уладзімер 11 чэрвеня 978 году быў абвешчаны [[Сьпіс вялікіх князёў кіеўскіх|вялікім князям кіеўскім]]. У тым, што Рагвалод загінуў, і яго геапалітычныя і эканамічныя пляны пацярпелі няўдачу, вінаваты толькі зьбег фатальных акалічнасьцяў. == Спадчына == Бясспрэчна, што Рагвалод пакінуў па сабе добрую памяць ў Полацкай зямлі. Пра яго памяталі нашчадкі, сярод якіх таксама былі Рагвалоды, названыя ў ягоны гонар. Імаверна, гэтая памяць мела нейкія матэрыяльныя падмуркі. Магчыма, што менавіта ў часы Рагвалода пачаўся, традыцыйны ў пазьнейшыя часы, полацкі наступ на захад — на [[Ніжняе Падзьвіньне]] і [[Старажытная Літва|Літву]], бо паводле зьвестак археалёгіі, менавіта тады былі заснаваныя [[Герцыке]], [[Лагойск]] і магчыма іншыя гарады на [[Балты|балтыйскіх]] землях. == Нашчадкі == * NN сын (950-я — 978/980?) * NN сын (950-я — 978/980?) * [[Рагнеда]] (966—1000) — з 978/980? жонка [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімера Сьвятаславіча]], [[Сьпіс вялікіх князёў кіеўскіх|вялікага князя кіеўскага]] {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = — |назва = [[Сьпіс полацкіх князёў|Князь полацкі]] |гады = 945—978/980 |наступнік = [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслаў I]] }} {{Канец блёку}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Георгі Навіцыян|Навіцыян Г.]] [https://web.archive.org/web/20160313080524/http://arche.bymedia.net/2006-9/navicyjan906.htm Князь, які «прішелъ и-заморья»: гіпотэза паходжаньня Рагвалода] // [[Arche]]. № 9 (49), 2006. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} * [[Алег Латышонак|Łatyszonek O.]], [[Алесь Белы|Bely A.]] [https://web.archive.org/web/20070702031739/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/annus/2005/03.htm On the Scandinavian origin of Rahvalod] // Annus Albaruthenicus. № 6, 2005. * Rahvałod // {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} [[Катэгорыя:Полацкія князі]] lkylouee7akfsa4vnlhl9pupdi5de65 Уладзімер Караткевіч 0 9339 2665325 2653317 2026-04-18T19:07:06Z ~2026-23914-07 96977 2665325 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі}} {{Пісьменьнік |Імя = Уладзімер Караткевіч |Лацінка = Uładzimier Karatkievič |Імя пры нараджэньні = Уладзімер Сямёнавіч Караткевіч |Грамадзянства = [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |Напрамак = гістарычная проза |Дэбют = «Тут будет канал», «Якубу Коласу» (1951) |Значныя творы = «[[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньне караля Стаха]]», «[[Каласы пад сярпом тваім]]», «[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]]», «[[Чорны замак Альшанскі]]» |ВікіКрыніца = be:s:Аўтар:Уладзімір Караткевіч |ВікіКрыніца пераклады на беларускую = |Палічка = http://knihi.com/Uladzimir_Karatkievic/ |Камунікат = http://kamunikat.org/Karatkievicz_Uladzimir.html }} '''Уладзі́мер Сямё́навіч Каратке́віч''' (26 лістапада 1930, [[Ворша]], [[Віцебская вобласьць]] — 25 ліпеня 1984, [[Менск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]) — беларускі пісьменьнік, празаік, драматург, публіцыст, перакладнік, сцэнарыст, клясык беларускае літаратуры. Адна з найбольш яскравых постацяў у беларускае літаратуры другое паловы XX стагодзьдзя{{зноска|Верабей|2005|Верабей|3}}. Першы беларускі пісьменьнік, які зьвярнуўся да жанру гістарычнага дэтэктыву<ref>{{артыкул |аўтар=[[Алег Грушэцкі|Грушэцкі А. Л.]]|загаловак=Беларускі дэтэктыў. Міфы і рэальнасць|выданьне=[[Літаратура і Мастацтва|Літаратура і мастацтва]] |тып=газэта |месца= Мн.|выдавецтва=[[Выдавецкі дом «Звязда»]] |год=2014 |выпуск=4777 |нумар=28 |старонкі=6}}</ref>. Творчасьць Уладзімера Караткевіча адрозьніваецца рамантычнай скіраванасьцю, высокай мастацкай культурай, патрыятычным патасам і гуманістычным гучаньнем. Пісьменьнік істотна ўзбагаціў беларускую літаратуру ў тэматычных і жанравых адносінах, напоўніў яе інтэлектуальным і філязофскім зьместам{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|459—460}}. Найбольш вядомыя такія творы аўтара, як аповесьці «[[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньне караля Стаха]]», «[[Сівая легенда]]», раманы «[[Каласы пад сярпом тваім]]», «[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]]», «[[Чорны замак Альшанскі]]», эсэ «[[Зямля пад белымі крыламі]]»<ref>{{спасылка|url=http://dic.academic.ru/dic.ns/es/79524/КОРОТКЕВИЧ|загаловак=Короткевич Владимир Семенович |subзагаловак= |аўтар= |authorlink= |coauthors= |quote= |дата публікацыі=2009 |ormat= |work= |выдавец=Энциклопедический словарь |дата доступу=2014-04-01|мова=ru |description= |deadlink= |копія=http://www.peeep.us/29c076f|дата копіі=2014-04-01}}</ref><ref name="slounik">[[Аляксей Гардзіцкі|Гардзіцкі А. К.]] [http://www.slounik.org/81070.html Караткевіч Уладзімір] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)|к}}</ref>. == Біяграфія == === Паходжаньне. Сям’я. Маленства === [[Файл:Siamja Karatkieviča.png|міні|зьлева|Родныя Ўладзімера Караткевіча: цётка Яўгенія Васілеўна, бацька Сямён Цімафеевіч, дзед Васіль Юльлянавіч Грынкевіч, маці Надзея Васілеўна, сястра Натальля й брат Валеры. 1928 год]] [[Файл:Parents Of Korotkevich.jpg|значак|Бацькі У. Караткевіча: Надзея Васілеўна і Сямён Цімафеевіч (у чыне калескага сакратара). 1915 год]] [[Файл:Karatkevicz&maci.jpg|значак|зьлева|Уладзімер Караткевіч у дзяцінстве з маці і сястрой Натальляй, г. [[Ворша]]. 1937 год]] Продкі Караткевіча былі [[шляхта|шляхоцкага]] стану{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|460}} й паходзілі зь беларускага Падняпроўя, з [[Рагачоў|Рагачова]], [[Амсьціслаў|Мсьціслава]], [[Магілёў|Магілёва]] й іншых гарадоў. Адзін са сваякоў пісьменьніка па матчынай лініі, паводле сямейнай легенды — [[Тамаш Грыневіч]], браў удзел у паўстаньні 1863—1864 гадоў{{зноска|Верабей|2005|Верабей|4}}. Паўстанцы пад яго камандаваньнем былі разьбітыя, а яго самога расстралялі ў Рагачове<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref>. Гэтую гісторыю Караткевіч апісаў у эпілёгу расейскамоўнай аповесьці «Предыстория» ({{мова-be|Перадгісторыя|скарочана}}), і ў пралёгу раману «Нельга забыць» («Леаніды не вернуцца да Зямлі»). Нарадзіўся 26 лістапада 1930 году ў горадзе [[Ворша|Воршы]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] ў сям’і інтэлігентаў. Бацька — Сямён Цімафеевіч (1887—1959), закончыў гарадзкое вучылішча ў Воршы, яшчэ падлеткам сам зарабляў сабе на жыцьцё, працаваў у казначэйстве, служыў у царскай арміі пісарам, пасьля працаваў інспэктарам па бюджэце ў Аршанскім раённым фінансавым аддзеле. Маці — Надзея Васілеўна (1893—1977), з роду [[Грынкевічы|Грынкевічаў]], пасьля заканчэньня [[Марыінская гімназія (Магілёў)|Марыінскай гімназіі]] ў [[Магілёў|Магілёве]] некаторы час працавала настаўніцай у сельскай школе пад Рагачовам, пасьля выхаду замуж занялася хатняй гаспадаркай. Маці добра ведала сусьветную літаратуру{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|460}}. У сям’і было трое дзяцей — Уладзімер, ягоны старэйшы брат Валеры (1918 — загінуў у 1941 годзе), старэйшая сястра Натальля (у шлюбе — Кучкоўская; 1922—2003)<ref>{{Кніга|аўтар =Караткевіч У. С. |частка =«Дарога, якую прайшоў» |загаловак =Пра час і пра сябе. Аўтабіяграфіі беларускіх пісьменнікаў. |арыгінал = |спасылка =http://www.usebelarusy.by/be/content/tutejshyya/24530/24531/25406 |адказны = |выданьне = |месца =Мн. |выдавецтва = |год =1966 |старонкі =190—191}}</ref>. У дзіцячыя гады сваяцкае асяродзьдзе шмат у чым уплывала на Ўладзімера. Вялікі ўплыў зрабіў дзед [[па кудзелі]] Васіль Юльлянавіч Грынкевіч (1861—1945), чалавек з багатым жыцьцёвым досьведам, у свой час даслужыўся да губэрнскага казначэя. Васіль Грынкевіч быў дасьціпным апавядальнікам, ад якога ўнук пачуў шмат казак і народных паданьняў, пераняў любоў да прыроды. Пазьней дзед стане прататыпам Данілы Загорскага-Вежы ў рамане «Каласы пад сярпом тваім». Ад свайго дзеда Ўладзімер пачуў легенду «Маці Ветру» пра падзеі [[Крычаўскае паўстаньне 1743—1744 гадоў|Крычаўскага паўстаньня 1743—1744 гадоў]]. Многія расповеды дзеда сталі крыніцай для будучых твораў Уладзімера{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|5}}. Уладзімер навучыўся чытаць вельмі рана, у тры з паловай гады. У дзяцінстве ня толькі любіў слухаць казкі й розныя гісторыі, якія яму чыталі старэйшыя, але імкнуўся дадумваць разьвіцьцё сюжэтаў. З самага раньняга дзяцінства цікавіўся гісторыяй, асабліва гісторыяй Беларусі. У дзіцячыя гады разнастайнасьць ягоных талентаў выявілася й у схільнасьці да маляваньня, якая захавалася на ўсё жыцьцё. Таксама ён меў абсалютны слых, некаторы час займаўся ў музычнай школе<ref>Караткевіч У. С. [https://web.archive.org/web/20100810185335/http://www.uladzimir-karatkevich.com/bio/daroga.html «Дарога, якую прайшоў»] // у кн. Пра час і пра сябе. Аўтабіяграфіі беларускіх пісьменнікаў., Мн., 1966. С. 192</ref>. Таксама моцна ён любіў прыроду; у дзяцінстве адной зь ягоных любімых кніг была кніга [[Альфрэд Брэм|А. Брэма]] «Жыцьцё жывёлаў». У доме Караткевічаў было шмат кніг — і дзядулі, і кнігі бацькоў, і ягоныя{{заўвага|Хатняя бібліятэка згарэла падчас вайны разам з домам.}}. У шэсьць гадоў ім былі напісаныя першыя вершы{{зноска|Верабей|2005|Верабей|6}}. Яшчэ трохі пазьней паспрабаваў пісаць апавяданьні, якія сам жа й ілюстраваў. Акрамя вучобы хадзіў у музычную школу. Яшчэ ў даваенныя гады адправіў ліст [[Карней Чукоўскі|Карнею Чукоўскаму]], на які атрымаў адказ. У 1938 годзе пайшоў у школу ў Воршы. Да пачатку вайны пасьпеў скончыць 3 клясы{{зноска|Верабей|2005|Верабей|6}}. === Гады вайны й нямецкай акупацыі === Вайна застала ў [[Масква|Маскве]], куды пасьля заканчэньня школы паехаў да сястры, якая там вучылася. Трапіў у эвакуацыю ў [[Разанская вобласьць|Разанскую вобласьць]], потым на [[Урал|Ўрал]] у [[Пермская вобласьць|Молатаўскую (Пермскую) вобласьць]]. Рабіў спробы ўцячы на фронт. Праз пэўны час высьветлілася, што Валодзевы бацькі змаглі эвакуявацца й жылі ў горадзе Чкалаве ([[Арэнбург]]у). Туды ж дабралася й сястра. Толькі ў жніўні 1943 году яна змагла прывезьці Валодзю да бацькоў у Арэнбург, дзе ён скончыў 6 клясаў. У кастрычніку 1941 году на фронце загінуў старэйшы брат Валодзі Валеры. Жонку Валерыя Вольгу, якая заставалася на захопленай нямецкімі войскамі тэрыторыі, загубілі акупанты. Летам 1944 году пасьля вызваленьня савецкімі войскамі [[Кіеў|Кіева]] Ўладзімер Караткевіч разам з маці на некаторы час пераехаў у нядаўна вызвалены горад, дзе жылі сваякі. Восеньню 1944 году сям’я вярнулася ў Воршу. === Паваенны час === У другой палове 1940-х гадоў Уладзімер працягваў навучаньне ў школе. Яго школьны сябар, Леанід Крыгман, адзначаў, што Ўладзімер у свае 14 гадоў валодаў энцыкляпэдычнымі ведамі па літаратуры й гісторыі{{зноска|Верабей|2005|Верабей|7}}. У час вучобы ў старэйшых клясах сярэдняй школы Ўладзімер Караткевіч аддаваў даніну літаратурнай творчасьці — пісаў навэлы, апавяданьні, літаратуразнаўчыя артыкулы. У пасьляваенныя гады Ўладзімер, аршанскі школьнік, зьмясьціў на старонках рукапіснага часопісу «Званочак» некалькі сваіх вершаў, а таксама першую сваю прыгодніцкую аповесьць «Загадка Нэфэрціці». Акрамя таго ім быў напісаны шэраг апавяданьняў і артыкулаў{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|460}}. Яшчэ ў восьмай клясе ён ужо амаль цалкам напісаў першы варыянт п’есы «Млын на Сініх Вірах» (пастаўленая ў 1959 г.){{зноска|Верабей|2005|Верабей|7}}. === Кіеўскі пэрыяд === [[Файл:Уладзімер Караткевіч у інтэрнацкім пакоі.jpg|значак|Уладзімер Караткевіч у інтэрнацкім пакоі. Кіеў, пачатак 1950-х гадоў.]] У 1949 годзе Ўладзімер Караткевіч закончыў сярэднюю школу й паступіў на расейскае аддзяленьне [[філялёгія|філялягічнага]] факультэту [[Кіеўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Кіеўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Т. Шаўчэнкі]], які скончыў ў 1954 годзе<ref name="archiŭ">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://archives.gov.by/index.php?id=883847| копія = | дата копіі = | загаловак = Уладзімір Караткевіч: асоба і творчасць| фармат = | назва праекту = | выдавец = Сайт «Архівы Беларусі»| дата доступу = 11 сьнежня 2014 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Пазьней у ім жа скончыў асьпірантуру. За гады вучобы выявіў сябе адным з найбольш здольных студэнтаў, шмат чытаў — у кола яго чытацкіх інтарэсаў уваходзілі творы клясыкаў сусьветнай літаратуры, украінскіх, расейскіх, польскіх, беларускіх аўтараў. Цікавіўся ён ня толькі літаратурай, але й гісторыяй, у першую чаргу Беларусі. Пазнаёміўся з шматлікімі выданьнямі, прысьвечанымі [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчаму паўстаньню 1863—1864 гадоў]]. У [[Кіеў|Кіеве]] Ўладзімер Караткевіч працягваў складаць вершы на беларускай і расейскай мовах, спрабаваў пісаць іх па-ўкраінску й па-польску. У яго студэнцкіх рэфэратах былі грунтоўна распрацаваныя некалькі літаратуразнаўчых тэмаў: пра творчасьць [[Аляксандар Пушкін|Пушкіна]], [[Максім Багдановіч|Багдановіча]] й іншых. У гэты час ён задумаў вялікі гістарычны твор, дзе плянаваў падаць усе акалічнасьці паўстаньня 1863—1864 гадоў. Летам 1950 году ў Воршы, пасьля першага курсу філфаку, Караткевічам быў створаны першы варыянт знакамітай аповесьці «[[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньне караля Стаха]]»{{зноска|Верабей|2005|Верабей|7}}. На радзіме ў аршанскай раённай газэце «Ленінскі прызыў» у 1951 годзе былі надрукаваны два вершы Ўладзімера Караткевіча: «Тут будет канал» ({{мова-be|Тут будзе канал|скарочана}}) (на расейскай мове) і «Якубу Коласу» (на беларускай мове). Летам 1952 году пад уражаньнем паездкі ў [[Вязынка (Маладэчанскі раён)|Вязынку]] — родныя мясьціны [[Янка Купала|Янкі Купалы]] — быў напісаны нарыс «Вязынка», які разам з суправаджальным пісьмом Караткевіч даслаў жонцы Янкі Купалы [[Уладзіслава Луцэвіч|Ўладзіславе Францаўне]]. У гэты ж час ён накіраваў шэраг сваіх раньніх твораў (казкі, вершы, апавяданьні) для ацэнкі [[Якуб Колас|Якубу Коласу]]. Адзін з аднакурсьнікаў і сяброў Караткевіча, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Флярыян Няўважны||uk|Флоріан Неуважний}}, казаў, што Ўладзімер быў душой кампаніі, і што студэнты ставіліся з павагай да ягонай мужнасьці й прынцыповасьці{{зноска|Верабей|2005|Верабей|10}}. Пра свае студэнцкія гады, і пра Ўкраіну, якую Караткевіч вельмі любіў, ён напісаў у аповесьці «У сьнягах драмае вясна» (1957), ў эсэ «Абраная» (1982), а таксама ў эсэ пра [[Тарас Шаўчэнка|Шаўчэнку]] «І будуць людзі на зямлі» (1964), пра [[Леся Ўкраінка|Лесю Ўкраінку]] «Saxifraga» (1971), у нарысе пра [[Кіеў]] «Мой се градок!» (1982){{зноска|Верабей|2005|Верабей|7-8}}. У 1954 годзе Ўладзімер Караткевіч закончыў унівэрсытэт. Ягоная дыплёмная праца на тэму «Казка. Легенда. Паданьне» выклікала неадназначную рэакцыю, і толькі дзякуючы намаганьням акадэміка А. Бялецкага й выкладчыка А. Назароўскага ён атрымаў вышэйшую адзнаку. Увесну 1955 году ён здаў экзамэны [[кандыдат навук|кандыдацкага]] мінімуму й прыступіў да напісаньня дысэртацыі пра паўстаньне 1863 году, але так яе і ня скончыў<ref name="archiŭ"/>. У той жа час прыйшла й ідэя пра напісаньне рамана на гэтую ж тэму{{зноска|Верабей|2005|Верабей|10}}. === Пасьля ўнівэрсытэту === Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэту, у 1954—1956 гг. працаваў настаўнікам расейскай мовы й літаратуры ў сельскай школе<ref name="archiŭ"/>, у вёсцы Лесавічы ў [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У 1956—1958 гг. працаваў настаўнікам у Воршы<ref name="archiŭ"/>. Пазьней вучыўся на Вышэйшых літаратурных курсах (1958—1960), сцэнарных курсах (1962) і Інстытуце кінэматаграфіі ў [[Масква|Маскве]] (цяпер [[Расейскі дзяржаўны інстытут кінэматаграфіі імя З. А. Герасімава]]) і стаў прафэсійным пісьменьнікам. === Менск === [[Файл:MonoLIT Korotkevich.jpg|значак|[[МанаЛІТ]] — дом у [[Менск]]у ([[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Карла Маркса]], 36), у якім жыў Уладзімер Караткевіч з 1973 году. На фасадзе — мэмарыяльная шыльда У. Караткевічу]] [[Файл:Mahiła Ŭładzimira Karatkieviča.JPG|значак|Магіла Ўладзімера Караткевіча на [[Усходнія могілкі|Ўсходніх (Маскоўскіх) могілках]] у Менску]] У пачатку 1963 году Ўладзімер Караткевіч атрымаў у Менску аднапакаёвую кватэру па адрасе вул. Чарнышэўскага, д. 7, кв. 57. Уладзімер Караткевіч пачаў мець таварыскія зносіны зь [[Вячаслаў Рагойша|Вячаславам Рагойшам]]<ref name="рагойшаўспаміны">Дзесяць саг пра Караткевіча / Вячаслаў Рагойша. — Менск : [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], [[2020]]. — 167 с. — (Люстэрка лёсу). ISBN 978-985-02-2013-4.</ref>. Празь некаторы час з Воршы ў Менску да яго пераехала ягоная маці. Увесну 1967 году яны ўдваіх атрымалі кватэру на вул. Веры Харужай, д. 48, кв. 26. У тым жа 1967 годзе, увосень, падчас чытацкае канфэрэнцыі па рамане «[[Каласы пад сярпом тваім]]» ў [[Берасьце|Берасьці]], Уладзімер пазнаёміўся з выкладчыцай Берасьцейскага пэдагагічнага інстытуту Валянцінай Нікіцінай (у дзявоцтве Ватковіч, 1934—1983 гг.), зь якой 19 лютага 1971 году ён ажаніўся{{зноска|Верабей|2005|Верабей|14}}. Ажаніўся Караткевіч даволі позна — амаль у 41 год<ref>{{Спасылка | аўтар = Вольга Анціповіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 30 ліпеня 2009| url = http://www.kp.by/daily/24335.3/526207/| копія = | дата копіі = | загаловак = Тайная любовь писателя Владимира Короткевича| фармат = | назва праекту = | выдавец = kp.by| дата доступу = 29 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Вясной 1973 году яны абмянялі кватэру Караткевіча на вул. Веры Харужай і ейны пакой на трохпакаёвую кватэру на [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Карла Маркса]], 36{{зноска|Верабей|2005|Верабей|15}}, дзе далей і жылі разам з маці Ўладзімера Караткевіча{{зноска|Верабей|2005|Верабей|218}}. Уладзімер Караткевіч прысьвяціў жонцы Валянціне Браніславаўне верш «Таўры» й раман «Чорны замак Альшанскі» (1979), які пачынаецца словамі: «В. К., якой гэты раман абяцаў дзесяць год назад, з удзячнасьцю»{{зноска|Верабей|2005|Верабей|218}}. Валянціна Браніславаўна стала высокакваліфікаваным гісторыкам, мела высокі аўтарытэт у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі й фальклёру]] АН БССР, узнагароджаная Дзяржаўнай прэміяй БССР{{зноска|Верабей|2005|Верабей|219}}. У другой палове 1970-х гг. пачаў працаваць на Беларускім тэлебачаньні, дзе ён вёў праграму «Спадчына», прысьвечаную гісторыі й культуры беларускай зямлі<ref name="archiŭ"/>. Пісьменьнік любіў шмат вандраваць — зь сябрамі й жонкай, у складзе здымачных групаў і навуковых экспэдыцыяў ён наведаў шмат мясьцінаў у Беларусі, таксама наведваў іншыя краіны: двойчы быў у Польшчы (1971, 1977), тройчы ў [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыне]] (1973, 1975, 1979){{зноска|Верабей|2005|Верабей|15}}. Апошнія дні лютага 1983 году былі вельмі трагічнымі для пісьменьніка — у адзін дзень, 28 лютага, памерлі ягоная жонка й родная цётка па матчынай лініі — Яўгенія Васілеўна, у якой ён жыў у вызваленым у 1944 годзе Кіеве{{зноска|Верабей|2005|Верабей|214}}. Паводле словаў пісьменьніка, ён у тыя дні «адчуваў сябе на мяжы нэрвовага надлому»{{зноска|Верабей|2005|Верабей|219}}. У шлюбе з Валянцінай Браніславаўнай ён пражыў 12 гадоў, але дзяцей у іх не было. У пачатку чэрвеня Караткевіч паехаў у Воршу, у бацькоўскі дом да пляменьніцы. У Менск вярнуўся ў пачатку сьнежня. У пачатку лютага 1984 году ім былі напісаныя некалькі вершаў, аднак у канцы лютага Караткевіч моцна захварэў і каля месяца праляжаў у рэанімацыі. Вясной пачаў адчуваць сябе лепш{{зноска|Верабей|2005|Верабей|219}}. Незадоўга да сьмерці Караткевіч наведаў блізкія й дарагія яму мясьціны. Ён зьезьдзіў у Рагачоў, у Кіеў на юбілейную сустрэчу выпускнікоў Кіеўскага ўнівэрсытэту. 12 ліпеня 1984 году ён зь сябрамі, фотакарэспандэнтам [[Валянцін Ждановіч|Валянцінам Ждановічам]] і мастаком [[Пятро Драчоў|Пятром Драчовым]], адправіўся ў паход па Прыпяці, дзе яму стала дрэнна, і ён 20 ліпеня вярнуўся ў Менск{{зноска|Верабей|2005|Верабей|15}}. Памёр 25 ліпеня 1984 году. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Ўсходніх могілках]] у Менску. == Погляды == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Пагоня|Бел-чырвона-белы сьцяг}} Закранаў пытаньне назваў [[Літва|Літвы]] і [[Жамойць|Жамойці]] ў рамане «[[Каласы пад сярпом тваім]]», дзе малады [[Кастусь Каліноўскі]] сьцьвярджае сваю літоўска-беларускую ідэнтычнасьць («''я сам лічу сябе „[[Ліцьвіны|ліцьвінам]]“, [[Беларусы|беларусам]], тутэйшым''»), прытым адзначае пра [[Віская зямля|Віскую зямлю]] (усход Польшчы), што «''там жывуць і [[летувісы|жмудзіны]], і [[немцы]], і [[палякі]], і беларусы''». Таксама паводле раману, «''— Я маю на ўвазе не Літву-жмудзь, — упарта кусаючы вусны, сказаў юнак'' [Кастусь Каліноўскі]''. — Я маю на ўвазе Літву-Беларусь… І потым, вы ж добра ведаеце, адкуль вырасла тая памылка''»<ref>Півавар К. Беларуская ментальнасць у моўнай прасторы мастацкага тэксту : манаграфія. — Віцебск, 2015. С. 42.</ref>. Сярод малюнкаў Уладзімера Караткевіча захаваўся дызайн адзеньня з трыма палосамі — белай, чырвонай і белай — і гербам [[Пагоня]]й у цэнтры<ref>Трефилов С. [https://www.kp.ru/daily/27102/4175762/ Как Владимир Короткевич предсказал моду на байки с «Пагоняй»: рассматриваем книгу рисунков классика] // КП Беларусь. 10.03.2020 г.</ref>. == Творчасьць == [[Файл:Autobio Korotkevich.jpg|значак|зьлева|Аўтабіяграфія з асабістае справы пісьменьніка. 25 красавіка 1957 г.]] Як паэт Караткевіч дэбютаваў у 1951 годзе{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|460}} — апублікаваў у аршанскай раённай газэце «Ленінскі прызыў» два вершы: «Тут будет канал» (на расейскай мове) і «Якубу Коласу» (на беларускай мове)<ref name="archiŭ"/>. У пачатку творчага шляху Караткевіч зьвярнуўся да беларускае гісторыі й фальклёру, пра што сьведчаць ягоныя творы «Казкі і легенды маёй Радзімы», «Лебядзіны скіт», казка «Вужыная каралева». Фантазія пісьменьніка раскрываецца ў казцы «Надзвычайная котка», якую ён пазьней дапрацаваў і назваў «Чортаў скарб». У гэтай казцы пісьменьнік традыцыйны фальклёрны сюжэт напоўніў арыгінальнымі вобразамі й дэталямі, мяккім лірызмам і дабрадушным гумарам{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|462}}. Уладзімер Караткевіч вывучаў, запісваў, і шырока выкарыстоўваў у сваёй творчасьці фальклёр. Будучы студэнтам ён дасьледаваў у сваёй дыплёмнай працы сацыяльныя казкі й легенды ўва [[Усходнія славяне|ўсходнеславянскім]] фальклёры. У другой палове 1950-х гадоў ён выношваў ідэю стварэньня нацыянальнае эпапэі — ён плянаваў напісаць каля 100 тамоў{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|463}}{{зноска|Верабей|2005|Верабей|13—14}}, у якіх павінныя былі быць «Казкі і літаратура для дзяцей ў стылі [[Ганс Крыстыян Андэрсэн|Г. К. Андэрсэна]]» й «Запісы фальклёру»{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|463}}. Некалькі старажытных легендаў пра сьвятых Міколу й Касьяна, зьвязаных зь беларускім фальклёрам, у перакладзе Караткевіча, былі зьмешчаныя ў кнізе [[Аляксандар Назарэўскі|Аляксандра Назарэўскага]] «Из истории русско-украинских связей» (Кіеў, 1963 г.). Шэраг арыгінальных казак ім былі створаныя ў 1970-я — пачатку 1980-х гадоў. На аснове адной зь беларускіх казак узьнікла казка «Верабей, сава і птушыны суд». Несправядлівасьць, як самая ганебная для грамадзтва зьява, ім асуджаецца ў казцы «Кацёл з каменьчыкамі», у якой арганічна аб’ядналіся эпічная апавядальнасьць і праніклівая эмацыйнасьць{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|465}}. У казцы «Нямоглы бацька» пісьменьнік зьвяртае ўвагу на неабходнасьць у павазе й любові да бацькоў. У старажытныя часы на беларускае зямлі быў закон, паводле якога старых бацькоў адводзілі ў лес паміраць. Так сьпярша абыйшоўся са сваім бацькам і герой казкі Пятро. Аднак неўзабаве, насуперак усталяванаму закону, ён уначы ўпотай забраў бацьку. І ў галодны год мудры бацька падказвае сыну, як трэба зрабіць, каб выратаваць людзей ад голаду. Пры стварэньні гэтае казкі Караткевіч, верагодна, абапіраўся на казку «Стары бацька» [[Аляксандар Сержпутоўскі|Аляксандра Сержпутоўскага]], аднак пры гэтым ім была выказаная ўласная аўтарская пазыцыя. У казцы аўтар у тактычнай й далікатнай дыдактычнай форме кажа пра неабходнасьць цаніць дабрыню й мудрасьць{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|465—466}}. [[Файл:Zajva Karatkevicza.jpg|значак|Заява Караткевіча аб уступленьні ў Саюз пісьменьнікаў БССР. 26 красавіка 1957 г.]] У 1958 годзе ён напісаў сатырычна-гумарыстычную аповесьць «[[Цыганскі кароль]]», пры напісаньні якой быў выкарыстаны факт існаваньня на [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзеншчыне]] ў канцы XVIII стагодзьдзя [[Цыганы на Беларусі|цыганскага]] «каралеўства». Матэрыялам для аповесьці паслужыў нарыс гісторыка [[Адам Кіркор|Адама Кіркора]] «Народнасьці Літоўскага Палесься і іх жыцьцё», які быў апублікаваны ў 3 томе «Маляўнічай Расеі» ў 1882 годзе. Пісьменьніку ўдалося насычана, у духу флямандзкае школы, славеснымі фарбамі апісаць стравы й гулянкі ў «палацы» Якуба Знамяроўскага{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|479}}. У гэтай аповесьці Караткевіч ня толькі зьедліва характарызуе цыганскае «каралеўства» й недарэчную сыстэму дзяржаўнага кіраваньня, але й разважае пра гістарычны лёс Беларусі, кранаючы тагачасныя сацыяльна-грамадзкія й нацыянальныя праблемы{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|480}}. Уладзімер Караткевіч зьяўляецца аўтарам паэтычных зборнікаў «Матчына душа» (1958), «Вячэрнія ветразі» (1960), «Мая Іліяда» (1969), «Быў. Ёсьць. Буду» (1986). Ён плённа выкарыстоўваў у сваёй творчасьці здабытак сусьветнае культуры, і адначасова быў глыбока нацыянальным творцам, выказваючы адмысловую прыхільнасьць да фальклёру і гістарычным сюжэтам (вершы «Машэка», «Матчына душа», «Паўлюк Багрым»). У «Балядзе пра Вячка, князя простых людзей» (1957) пісьменьнік зьвярнуўся да вобраза князя [[Вячка]], які ў першае палове XIII стагодзьдзя змагаўся супраць нямецкіх рыцараў. У балядзе князь паказаны як сапраўдны патрыёт свае бацькаўшчыны. Нават параненым, ён біўся супраць мноства ворагаў, і загінуў у баі. Ідэя самаахвярнае барацьбы характэрная для творчасьці Караткевіча{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|467}}. Тэма абуджэньня беларускага народу ў 1880-х гадох была раскрытая Караткевічам у апавяданьні «Кніганошы» (1962), у якім паказаны бесьсьмяротны дух народу, імкненьне простага люду да праўды й асьветы{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|469}}. Таксама ягонае прозе ўласьцівая рамантычная паэтыка. Радасьцю жыцьця напоўненае апавяданьне «Дрэва вечнасьці», асабліва месцы, прысьвечаныя [[Палесьсе|Палесьсю]] й [[Палешукі|палешукам]]. У апавяданьні пісьменьнік выказаў зачараваньне палескімі краявідамі й веліччу палескіх песень. Вобразы прыроды раскрытыя ім у рамане «Каласы пад сярпом тваім», аповесьці «Чазенія», нарысах «Званы ў прадоньнях азёр», «Абдуванчык на кромцы вады». Як пісьменьнік-[[анімалістыка|анімаліст]] паказаў сябе ў апавяданьні «Былі ў мяне мядзьведзі»{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|472—473}}. Уладзімер Караткевіч прафэсійна вывучаў гісторыю [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]. Гэта паслужыла асновай для апавяданьняў «Паляшук», «Сіняя-сіняя», рамана «Каласы пад сярпом тваім» (1965), драмы «Кастусь Каліноўскі» (1965), і іншых паэтычных твораў і публіцыстычных артыкулаў. Часткова гэтая цікавасьць абумоўленая й тым, што ў сям’і захоўвалі памяць пра сваяка па матчынай лініі, аднаго з кіраўнікоў паўстаньня на Магілёўшчыне Тамаша Грыневіча, расстралянага ў Рагачове{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|474}}. Гэты факт лёг у аснову пралёгу да раману «[[Леаніды ня вернуцца да Зямлі]]» («Нельга забыць» (1962). У гісторыка-дэтэктыўнай аповесьці «[[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньня караля Стаха]]» пісьменьнік адлюстраваў падзеі 1880-х гадоў у адным з глухіх куткоў Беларусі. У гэтай аповесьці аўтар імкнуўся паказаць грамадзтва таго часу, зь ягонымі нацыянальнымі, культурнымі і гістарычнымі асаблівасьцямі, зь ягонымі патрыятычнымі ідэямі. Аўтарам асуджаецца здрада радзімы, нацыянальнае й сацыяльнае зло{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|480}}. Выкарыстаныя прыёмы дэтэктыўнага жанру і ў напісаным пазьней сацыяльна-псыхалягічным і філязофскім рамане «[[Чорны замак Альшанскі]]» (1979), у якім Караткевіч разважае пра сувязь часоў. У рамантычнай аповесьці «[[Сівая легенда]]» (1960) праз карціны [[Магілёўскае паўстаньне (1618)|сялянскага паўстаньня]] на [[Магілёў]]шчыне ў першае палове XVII стагодзьдзя аўтар асэнсоўвае лёс Айчыны. Адным з найбольш значных для беларускае літаратуры твораў зьяўляецца раман «[[Каласы пад сярпом тваім]]»{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|478}}. У гэтай кнізе, якую многія называюць галоўнай у творчасьці пісьменьніка, узноўленая шырокая панарама жыцьця народа, перададзена атмасфэра ў грамадзтве напярэдадні паўстаньня. Падзеі рамана адбываюцца ў 1850—1861 гадох, тым ня менш пісьменьніку ўдалося пры дапамозе ўласных разважаньняў і выказваньняў герояў ахапіць у ім падзеі амаль цэлага стагодзьдзя і ў цэлым асэнсаваць лёс Беларусі ў гістарычным кантэксьце. Аўтару ўдалося адзначыць прычыны паўстаньня й ягоныя асаблівасьці. Караткевіч паказаў, што яно мела нацыянальна-вызваленчы характар{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|478—179}}. У 1966 годзе Караткевіч напісаў раман «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», сюжэт якога заснаваны на рэальных падзеях<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://fantlab.ru/autor7766| копія = | дата копіі = | загаловак = Уладзімір Караткевіч| фармат = | назва праекту = Лабаратория Фантастики| выдавец =fantlab.ru| дата доступу = 29 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Штуршком для напісаньня паслужыў запіс з «Хронікі…» [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]] пра тое, што ў XVI стагодзьдзі, напачатку княжаньня [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта I]], зьявіўся чалавек, які называў сябе [[Ісус Хрыстос|Хрыстом]]. У рамане адлюстраваны лятунак беларускага народу аб зьяўленьні Хрыста як збаўцы й выратавальніка. Раман уяўляе сабой прытчу, філязофскія роздумы пра прызначэньне чалавека{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|479}}. У 1973 годзе пісьменьнік напісаў аповесьць «Лісьце каштанаў», якая стала адной з самых аўтабіяграфічных зь ягоных твораў{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|477}}. Аповесьць уяўляе сабой хвалюючыя й сумныя ўспаміны пра некалькі месяцаў, праведзеных ім у вызваленым ад нацыстаў Кіеве, роздумы пра лёс пакаленьня, чыё дзяцінства й юнацтва прыйшліся на час вайны. Па-мастацку падрабязнай распавёў Караткевіч пра Беларусь, ейную культуру, мову, літаратуру, фальклёр і прыроду ў нарысе «[[Зямля пад белымі крыламі]]» (1977). У гэтым нарысе ён ахапіў беларускую гісторыю ад старажытнасьці да 1970-х гадоў, закрануўшы найбольш важныя падзеі, такія як гісторыя [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкая бітва 1410 году]], [[Люблінская унія|Люблінская унія 1569 году]], і іншыя важныя моманты з гісторыі Беларусі{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|478}}. Глыбокімі разважаньнямі над сэнсам жыцьця й лёсам роднае зямлі насычаная аповесьць «[[Ладзьдзя Роспачы]]» (1978). У аповесьці выкарыстана многа алегарычных сымбаляў. Так, сама ладзьдзя Роспачы — гэта Беларусь, якая пераадольвае змрок забыцьця й непрытомнасьці, уваскрашаецца й адраджаецца{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|476}}. Караткевіч таксама напісаў шэраг п’есаў, эсэ, артыкулаў, кінасцэнароў. Трагедыя й веліч нацыянальнае гісторыі ім асэнсаваныя ў п’есах «Кастусь Каліноўскі» (1963), «Званы Віцебска» (1974), «Калыска чатырох чараўніц» (1982), «Маці ветру» (1985){{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|480}}. Уладзімерам Караткевічам былі перакладзеныя на беларускую мову творы [[Гай Валерыюс Катул|Г. В. Катула]], [[Джордж Байран|Дж. Байрана]], [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіча]], [[Іван Франко|І. Франко]], [[Махтумкулі]], [[Мустай Карым|М. Карыма]], [[Элеанора Гашпарава|Э. Гашпаравай]]. Уладзімер Караткевіч пісаў пра гісторыю свайго народу, пра ягонае мастацтва, культуру, духоўнае жыцьцё. Ён выступаў у абарону беларускае мовы й культуры, помнікаў архітэктуры й прыроды. Ён аказаў вялікі ўплыў на грамадзкае, эстэтычнае й духоўнае жыцьцё беларускага народу{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|481}}. Творы Караткевіча перакладзеныя на [[ангельская мова|ангельскую]], [[баўгарская мова|баўгарскую]], [[грузінская мова|грузінскую]], [[гішпанская мова|гішпанскую]], [[латыская мова|латыскую]], [[летувіская мова|летувіскую]], [[малдаўская мова|малдаўскую]], [[мангольская мова|мангольскую]], [[нямецкая мова|нямецкую]], [[польская мова|польскую]], [[расейская мова|расейскую]], [[славацкая мова|славацкую]], [[таджыцкая мова|таджыцкую]], [[узбэцкая мова|узбэцкую]], [[украінская мова|украінскую]], [[француская мова|францускую]], [[чуваская мова|чуваскую]], [[эстонская мова|эстонскую мовы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120422093028/http://who.bdg.by/ob.php?kod=658 Біяграфія Уладзімера Караткевіча на ''who.bdg.by'' («Хто ёсьць хто ў Беларусі»)] {{ref-ru}}</ref>. == Ацэнка й значэньне творчасьці == [[Файл:Lenina 26 in Orsha 04.JPG|значак|[[Музэй Уладзімера Караткевіча]] ў [[Ворша|Воршы]]]] Апублікаваная ў 1964 годзе адна зь першых аповесьцяў Караткевіча «Дзікае паляваньне караля Стаха», у якой аўтар заявіў пра сябе як пра пісьменьніка-гісторыка, прынесла яму некаторую папулярнасьць. Пазьней яна нават была [[Дзікае паляваньне караля Стаха (фільм)|экранізаваная]]. Але раман «Леаніды ня вернуцца да зямлі» быў падвергнуты рэзкай крытыцы. «Афіцыйны» крытык [[Якаў Гярцовіч]] на старонках «[[Советская Белоруссия|Советской Белоруссии]]» папракнуў Караткевіча ў кніжнасьці, другаснасьці, а ягоных герояў назваў адарванымі ад жыцьця фармалістамі, якіх мала цікавіць зьмест савецкага мастацтва й ягоная ідэйная накіраванасьць<ref name="belniva.sb.by">{{Спасылка | аўтар = Надзея Белахвосьцік| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 сьнежня 2010| url = http://belniva.sb.by/korotkevich/article/yago-kl-kala-svaya-l-yada.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Пра Ўладзімера Караткевіча| фармат = | назва праекту = | выдавец = Сельская Газета| дата доступу = 29 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Падобна адгукнуўся маскоўскі рэцэнзэнт Віктар Чалмаеў. Праблема была ў тым, што выказваньне ўласнага меркаваньня аўтараў гэтых артыкулаў было ўспрынятае як дырэктыўнае ўказаньне{{заўвага|У СССР у канцы 1962 году паднялася хваля барацьбы з «фармалізмам», распачатая з таго, што М. Хрушчоў наведаў маскоўскіх мастакоў і рэзка раскрытыкаваў іх. «Фармалістаў» пачалі шукаць ува ўсіх творчых калектывах, у тым ліку і ў Саюзе пісьменьнікаў БССР, у Інстытуце літаратуры АН БССР.}}. У самім апавяданьні ідзе гутарка пра [[Мэтэарытная плынь|мэтэарытную плынь]] — [[Леаніды]], але ў тыя гады краінай кіраваў [[Леанід Брэжнеў]], і ў гэтым убачылі крамолу. [[Галоўнае ўпраўленьне па справах літаратуры і выдавецтваў]] у катэгарычнае форме патрабавала зьмяніць назоў. У самога Караткевіча не запыталі на гэта дазволу, і ў часопісе «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]» раман быў пераназваны ў «Нельга забыць». А ў 1965 годзе ў тым жа журнале быў апублікаваны раман «Каласы пад сярпом тваім», адным з герояў зьяўляецца [[Кастусь Каліноўскі]]. Кніга вельмі дакладна адлюстроўвала жыцьцё Беларусі XIX стагодзьдзя, але цэнзары прад’явілі так шмат прэтэнзіяў, што яны была выдадзена толькі пасьля вялікае колькасьці правак. Падобны лёс чакаў раман «Хрыстос прызямліўся ў Гародні». А творы «У сьнягах драмае вясна» (1957) і «Зброя» былі надрукаваныя толькі пасьля сьмерці пісьменьніка<ref name="belniva.sb.by"/>. Адзін з дасьледнікаў творчасьці Ўладзімера Караткевіча, літаратуразнаўца [[Анатоль Верабей]] назваў Караткевіча гонарам і сумленьнем беларускае літаратуры, пісьменьнікам, які змог цалкам раскрыць душу народу й ягоны нацыянальны характар, выявіць перадавыя грамадзкія й эстэтычныя ідэалы{{зноска|Верабей|2005|Верабей|206}}. Народны пісьменьнік Беларускае ССР [[Янка Брыль]] характарызаваў Караткевіча як нястомнага працаўніка, літаратара, які пастаянна й грунтоўна працаваў над сабой. Ён таксама гаварыў, што многія ведалі Ўладзімера Караткевіча як чалавека невычарпальнага сьветлага настрою, які ўмеў сьмяяцца як дзіцё, усёй душой любіў родных людзей і родную зямлю{{зноска|Верабей|2005|Верабей|3}}. Беларуская пісьменьніца й літаратурны крытык [[Людміла Рублеўская]] кажа, што цэлае пакаленьне беларускіх літаратараў, да якога належыць і яна сама, «выйшла з творчасьці Ўладзімера Караткевіча, прыняўшы сэрцам ягоны гістарычны рамантызм, ягоны трагічны й прыгожы міт пра Беларусь»<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Людміла Рублеўская]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 лістапада 2005| url = http://www.sb.by/kultura/article/geniy-strannik-kometa-ili-portret-pisatelya-v-stile-kollazh-.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Гений, странник, комета, или Портрет писателя в стиле коллаж...| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Советская Белоруссия]]| дата доступу = 29 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Караткевіч стаў адной з найбольш яркіх фігураў беларускае літаратуры XX стагодзьдзя. Асаблівая ягоная заслуга — распрацоўка гістарычнае тэматыкі. Ён падняў у сваіх творах шырокія пласты нацыянальнае гісторыі, перадаўшы дух мінуўшчыны{{зноска|Верабей|2005|Верабей|3}}. Казкам Караткевіча ўласьцівыя натуральнасьць гучаньня, займальны сюжэт, багацьце фантазіі й пазнавальнасьць. У іх арганічна зьмешчаныя фальклёр і фантастычнасьць, таямнічасьць і рэальнасьць. Яму ўдалося абнавіць казачныя сюжэты, паэтычна й узьнёсла перадаць народную мараль і этыку, закрануць філязофскія праблемы{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|466—467}}. Ягонай паэзіі ўласьцівыя патрыятычны патас, асацыятыўнасьць мысьленьня, праніклівы лірызм і філязафічнасьць. Таксама паэзіі Караткевіча ўласьцівыя падвышаная экспрэсіўнасьць, эмацыйнасьць, напружанасьць дзеяньня, кантрастнасьць і яркасьць вобразаў. Ягоныя вершы напоўнены радасьцю й сьвятлом, і, разам з тым, яны элегічна-лірычныя, поўныя драматызму й трагізму{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|468}}. Шматгранна й непаўторна раскрыўся ягоны талент у прозе, якой уласьцівыя праніклівая лірыка, эпічная апавядальнасьць і псыхалягічная паглыбленасьць. У сваёй прозе Караткевіч падняў шырокія пласты беларускае гісторыі, стварыў пазнавальныя характары, раскрыў багаты духоўны сьвет пэрсанажаў беларускае гісторыі{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|468}}. == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === Раманы === * [[Леаніды ня вернуцца да Зямлі]] (Нельга забыць; 1960—1962, апублікаваны ў 1962, кніжнае выданьне — 1982{{заўвага|Першапачатковая назва «Леаніды ня вернуцца да Зямлі», так заўсёды яго называў сам Караткевіч, у тым ліку і ў запісных кніжках апошніх гадоў жыцьця. Упершыню пад назвай «Нельга забыць» раман быў апублікаваны ў часопісе Полымя, 1962, № 5, 6. Кніжнае выданьне раману — 1982 год.}}) * [[Каласы пад сярпом тваім]] (1962—1964, выдадзены ў 1965) * [[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]] (1965—1966, выдадзены на беларускай мове ў 1972) * [[Чорны замак Альшанскі]] (1979) === Аповесьці === * Прэдыстория (канец 1940-х — пачатак 1950-х) * [[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньне караля Стаха]] (1950—1958, выдадзеная ў 1964) * [[У сьнягах драмае вясна]] (1957, выдадзеная ў 1989) * [[Цыганскі кароль]] (1958, выдадзеная ў 1961) * [[Сівая легенда]] (1960, выдадзеная ў 1961) * [[Зброя (аповесьць)|Зброя]] (1964, выдадзеная ў 1981). Працяг раману «Каласы пад сярпом тваім» * [[Ладзьдзя Роспачы]] (1964, выдадзеная на беларускай мове ў 1978) * [[Чазенія (аповесьць)|Чазенія]] (1966, выдадзеная ў 1967). Аповесьць-паэма * [[Лісьце каштанаў]] (1973) * [[Крыж Аняліна]] (няскончаная, выдадзеная ў 1988) === Апавяданьні === * Рябина (Новелла) (1946) * Богун-трава (1946) * Любовь Моав (Легенда) (1950) * «Собачья радость» (1950) * Бетховен (Этюд) (1950) * Профорг Королев (1950) * «Это была старая-старая комната…» (1950) * Скрипка поет (1950) * Клен (1950) * Руки (Музыка)(1950) * Девушка из Быхова (1950-я) * «Когда бароны поняли…» (1950-я, першая палова) * Письмо из развалин Пиллен (Историческая миниатюра) Ягица, трепетная моя лань!.. (1950-я) * Дзядуля (1952) * Паляшук (1952) * Венус паўночная (З цыкла «Вандраваньні ўвосень») (1950-я) * Нямыя браты (1956) * Завеі (1958) * Карней — мышыная сьмерць (1958) * Лятучы галяндзец (1958) * Лясная гісторыя (1958) * Госьць прыходзіць на золкім сьвітаньні (1959) * Подыхі продкаў (Імпрэсія) (1959) * Аліва і меч (1959) * Пасьмяротная гісторыя аднаго цецерука (1959) * Белае Полымя (1959) * Як зьвяргаюцца ідалы (1959) * Лісты не спазьняюцца ніколі (1959) * Ідылія ў духу Вато (1959—1960) * У шалашы (1960) * Блакіт і золата дня (1960) * Маленькая балерына (1961) * Вось і ўсё (1962) * Як поле перайсьці (1962) * Кніганошы (Навэла) (1962) * Барвяны шчыт (1963) {{слупок-2}} * Залаты бог (З цыкла «Казкі мора») (1963) * Сіняя-сіняя (1964) * Краіна Цыганія (1969) * Былі ў мяне мядзьведзі (1970) * Вока тайфуна (1970) * Вялікі Шан Ян (Песьня пра баявыя калясьніцы) (1970) * Калядная рапсодыя (1973) === Нарысы === * [[Зямля пад белымі крыламі]] (1977) * Вільня — часьцінка майго сэрца * Вязынка * Званы ў прадоньнях азёр * Казкі Янтарнай краіны * Мой се гарадок! * Рша камен… === Зборнікі вершаў === * Матчына душа (1958) * Вячэрнія ветразі (вершы й паэмы, 1960) * Мая Іліяда (1969) * [[Быў. Ёсьць. Буду]]. (1986) * Паэзія розных гадоў (1987) === Казкі === * Лебядзіны скіт (1952) * Вужыная каралева (1952) * Аўтух-дамоўнік (1952) * Казка пра Пятра-разбойніка (1952) * Надзвычайная котка (1952) * Мужык і дзіва аднавокае (1952) * З вобразаў казак (1952) * Чортаў скарб (1973) * Верабей, сава і птушыны суд (1973) * Пасварыліся — памірыліся (1977) * Бліны на дрэве, грушы на вярбе (1977) * Скрыпка дрыгвы й верасовых пустэчаў (1977) * Кацёл з каменьчыкамі (1977) * Нямоглы бацька (1980) * Вясна ўвосень (1980) * Жабкі і Чарапаха (1980) * Пра Пана Галавана (сумесна з [[Алег Лойка|Алегам Лойкам]]) (1981) === Легенды === * Маці Ветру (1956) * Легенда аб бедным д’ябле і аб адвакатах Сатаны (1961) === Публіцыстыка === * Абдуванчык на кромцы вады * Людзям простым к добраму навучаньню * Гэта было 10-га сакавіка 1864 года… * З вадой і без вады * Коласаўцы * Мова (што я думаю пра цябе) * Наш агульны клопат * Родная мова * Ці дажывем да ста год, або пасмяротнае рыданне {{слупок-канец}} === П’есы сцэнары === {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === П’есы === * Млын на Сініх Вірах (пастаўленая на тэлебачаньні ў 1959) * Трошкі далей ад Месяца (напісаная 1959—1960) * Званы Віцебска (1974, пастаўленая ў 1977) * Кастусь Каліноўскі (напісаная ў 1963, пастаўленая ў 1978) * Калыска чатырох чараўніц (апублікаваная і пастаўленая ў 1982) * Маці ўрагану (1985, пастаўленая ў 1988) {{слупок-2}} === Сцэнары === * Сьведкі вечнасьці (1964) * Памяць каменя (1966) * Будзь шчасьлівай, рака (1967) * Хрыстос прызямліўся ў Гародні (з [[Уладзімер Бычкоў|У. Бычковым]], 1967) * Чырвоны агат (1973) * Дзікае паляваньне караля Стаха (з [[Валер Рубінчык|В. Рубінчыкам]], 1979) * Чорны замак Альшанскі (з [[Міхаіл Пташук|М. Пташуком]], 1984) {{слупок-канец}} == Пасьмяротныя выданьні == [[Файл:Viktar Shnip.jpg|значак|180пкс|Кіраўнік выдавецтва «Мастацкая літаратура» В. Шніп прэзэнтуе «Збор твораў Караткевіча». XX Міжнародная кніжная выстаўка, Менск, 2013 г.]] Выдадзены Збор твораў у 8-мі тамах (1987—1991). Выдадзены зборнік ягоных перакладаў «Галасы маіх сяброў» (1993). Выдадзеная кніга «Творы» (1996), куды ўключанае тое, што не друкавалася пры жыцьці пісьменьніка. Надрукаваныя лісты мастака да [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Танк|Максіма Танка]], [[Янка Брыль|Янкі Брыля]], латыскіх, украінскіх, польскіх, славацкіх і некаторых іншых пісьменьнікаў, навукоўцаў, сяброў і знаёмых{{зноска|Верабей|2005|Верабей|204}}. У 2011 годзе выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]» пачало 25-томнае выданьне твораў пісьменьніка пад рэдакцыяй [[Анатоль Верабей|Анатоля Вераб’я]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Ларыса Цімошык]].|загаловак=Быць Караткевічам|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=69918|выданьне=[[Звязда|Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=26 лістапада 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-11-26 228 (26836)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/69925/26lis-1.indd.pd 1]|issn=1990-763x}}</ref>. Апрача іншага, у збор будуць уключаныя творы, якія не друкаваліся пры жыцьці пісьменьніка, малюнкі, лісты, дзёньнікі, сцэнарыі дакумэнтальных і мастацкіх фільмаў, інтэрвію, выступленьні{{зноска|Збор1|2012|Уладзімір Караткевіч. Збор твораў у 25 тамах. Т. 1|5}}. Тэксты друкуюцца з адмененымі нематываванымі рэдактарскімі й цэнзарскімі праўкамі. Да збору твораў будуць прыкладзеныя два [[Кампакт-дыск|CD-дыскі]]: на першым будуць зьмешчаныя вершы й песьні ў выкананьні Караткевіча, на другім — ягоныя выступленьні на радыё, тэлебачаньні, у Саюзе пісьменьнікаў, здымкі ў мастацкім фільме «[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні (фільм)|Жыціе і ўзьнясеньне Юрася Братчыка]]» («Хрыстос прызямліўся ў Гародні»){{зноска|Збор1|2012|Уладзімір Караткевіч. Збор твораў у 25 тамах. Т. 1|6}}. Плянуецца, што апошні том выйдзе ў 2020 годзе, да 90-гадовага юбілею Караткевіча. == Экранізацыі == === Мастацкія фільмы === * [[Хрыстос прызямліўся ў Гародні (фільм)|Хрыстос прызямліўся ў Гародні]] (1967) * [[Чырвоны агат]] (1973) * [[Дзікае паляваньне караля Стаха (фільм)|Дзікае паляваньне караля Стаха]] (1979) * [[Лісьце каштанаў (фільм)|Лісьце каштанаў]] (1981) * [[Чорны замак Альшанскі (фільм)|Чорны замак Альшанскі]] (1983) * [[Паром (фільм)|Паром]] (1988) (паводле аповесьці «Паром на бурнай рацэ» * [[Маці ўрагану (фільм)|Маці ўрагану]] (1990) * [[Сівая легенда (фільм)|Сівая легенда]] (1991) === Дакумэнтальныя фільмы === * Сьведкі вечнасьці (1964) * Памяць (1966) * Чырвоны агат (1973) === Мультыплікацыйныя фільмы === * Ладзьдзя роспачы (1987) == Опэры == * Сівая легенда (1978, кампазытар Дз. Смольскі) * Дзікае паляваньне караля Стаха (1989, кампазытар У. Солтан) Уладзімер Караткевіч ёсьць аўтарам лібрэта балету «Кастусь Каліноўскі» (1973){{зноска|Верабей|2005|Верабей|206}}. == Узнагароды == * Ордэн Дружбы Народаў (1980) * прэмія Саюзу пісьменьнікаў Беларусі імя Івана Мележа (1983) — за раман «Нельга забыць» (Леаніды ня вернуцца да зямлі) * Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа (1984 — пасьмяротна) — за раман «Чорны замак Альшанскі»{{зноска|Верабей|2005|Верабей|207}}. == Ушанаваньне памяці == [[Файл:Pamiatnaja doška Ŭladzimieru Karatkieviču (Miensk).JPG|значак|Памятная дошка ў Менску, вул. Карла Маркса, 36]] Пра Караткевіча створаная дакумэнтальная стужка «Быў. Ёсьць. Буду» (1989), відэафільмы «Успамін» і «Рыцар і слуга Беларусі» (абодва — 1991). Імя Караткевіча носіць бібліятэка № 14 у [[Віцебск]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20140407064044/http://interlib.nlb.by/bb/bb/bb_lib.php?region_id=6&lib_id=3917&ministry_id=1&menu_id=1 Библиотека-филиал № 14 им. В. Короткевича ГУ «Централизованная библиотечная система г. Витебска»]{{ref-ru}}</ref>, бібліятэка-філія № 6 у [[Наваполацак|Наваполацку]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140407062622/http://interlib.nlb.by/bb/bb/bb_lib.php?region_id=6&lib_id=4024&menu_id=1 Библиотека-филиал № 6 им. В. Короткевича сети публичных библиотек г. Новополоцка]{{ref-ru}}</ref>, дзіцячая бібліятэка ў [[Ворша|Воршы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140407062421/http://interlib.nlb.by/bb/bb/bb_lib.php?region_id=6&lib_id=4069&ministry_id=1&menu_id=1 Детская библиотека им. В. Короткевича сети публичных библиотек г. Орша]{{ref-ru}}</ref>, грамадзкая бібліятэка ў [[Талін]]е ([[Эстонія]])<ref>[https://web.archive.org/web/20140412134311/https://sites.google.com/site/bibliotekaimvlkorotkevica/ Общественная библиотека им. Владимира Короткевича в Таллинне]{{ref-ru}}</ref>. У Таліне з 2010 году працуе Нядзельная школа беларускае культуры імя Ўладзімера Караткевіча<ref>{{Спасылка | аўтар = Дзяніс Марціновіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 25 студзеня 2012| url = http://denis86.blog.tut.by/tag/nyadzelnaya-shkola-belaruskay-kulturyi-imya-uladzimira-karatkevicha/| копія = https://web.archive.org/web/20150208194116/http://denis86.blog.tut.by/tag/nyadzelnaya-shkola-belaruskay-kulturyi-imya-uladzimira-karatkevicha/| дата копіі = 8 лютага 2015| загаловак = Нядзельная школа беларускай культуры імя Уладзіміра Караткевіча| фармат = | назва праекту = | выдавец = Блог Дзяніса Марціновіча| дата доступу = 8 лютага 2015 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У [[Ворша|Воршы]] (вул. Леніна, 26) існуе [[Музэй Уладзімера Караткевіча|музэй пісьменьніка]], адкрыты ў 2000 годзе. Экспазыцыя складаецца зь дзьвюх заляў; адна прысьвечаная біяграфіі пісьменьніка, другая — творчасьці. Экспазыцыя ўключае ў сябе абстаноўку пасьляваеннага дому на вуліцы Касманаўтаў у Воршы, з мэбляй пісьменьніка й ягонымі рэчамі. Таксама тут узноўлены фрагмэнт кабінэту менскае кватэры Караткевіча<ref>{{Спасылка | аўтар = Яўгенія Каркіяйнэн| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 ліпеня 2014| url = http://news.tut.by/culture/405540.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Последний рыцарь белорусской истории. Фоторепортаж из Оршанского музея Владимира Короткевича| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 30 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Матэрыялы пра жыцьцё й творчасьць пісьменьніка экспануюцца ў Рагачоўскім музэі народнае славы, Віцебскім краязнаўчым музэі<ref name="archiŭ"/>. У экспазыцыі аршанскай школы № 3{{Заўвага|У гэтай школе вучыўся пісьменьнік}} ёсьць заля памяці пісьменьніка<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 4 студзеня 2011| url = http://www.ctv.by/node/49003| копія = https://web.archive.org/web/20150130200206/http://www.ctv.by/node/49003| дата копіі = 30 студзеня 2015| загаловак = Владимир Короткевич — первый белорусский писатель, который писал в стилях хоррор и готики| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Сталічнае тэлебачаньне]]| дата доступу = 30 студзеня 2015 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Мэмарыяльны пакой Уладзімера Караткевіча ёсьць у [[Менскі дзяржаўны прафэсійна-тэхнічны каледж электронікі|Менскім дзяржаўным прафэсійна-тэхнічным каледжы электронікі]]<ref name="archiŭ"/>. У [[Віцебск]]у ўсталяваны помнік у 1994 годзе (скульптар І. Казак, архітэктар В. Рыбакоў). Помнік у Воршы адкрыты 27 чэрвеня 1992 году да 925-годзьдзя Воршы. Першапачаткова помнік месьціўся на месцы згарэлага ў вайну дому, у які сям’я Караткевіча засялілася ў 1939 годзе, але пазьней помнік быў перанесены ў цэнтральны парк Воршы. 14 красавіка 2011 году быў усталяваны помнік Караткевічу ў [[Кіеў|Кіеве]]. Аўтарамі скульптуры сталі беларусы Кастусь Селіханаў і Алег Варвашэня, архітэктар — Аляксандар Корбут<ref>[http://prajdzisvet.org/events/590-u-kijevie-ustaliavali-pomnik-u-karatkievichu.html?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter У Кіеве ўсталявалі помнік У. Караткевічу]{{Недаступная спасылка|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На дамах у Воршы, дзе Караткевіч жыў у канцы 1950-х гадоў, і ў Менску, дзе была ягоная кватэра, усталяваныя памятныя дошкі<ref name="archiŭ"/>. Памятная дошка ўсталяваная на будынку школы № 8 у Воршы, у якой Караткевіч працаваў у 1956—1958 гадох<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 лістапада 2014| url = http://news.tut.by/culture/425267.html| копія = https://web.archive.org/web/20150129210244/http://news.tut.by/culture/425267.html| дата копіі = 29 студзеня 2015| загаловак = Музей, Дняпро і родная хата. Вандроўка па мясцінах Уладзіміра Караткевіча ў Оршы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 29 студзеня 2015 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Імя Караткевіча носіць Фонд дапамогі маладым пісьменьнікам, прэмія выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]»<ref name="archiŭ"/>. Імем Уладзімера Караткевіча названыя вуліцы ў Віцебску, Горадні<ref>{{спасылка|url = http://www.pravo.by/pdf/2011-78/2011_78_9_42180.pdf|загаловак = Рашэнне Гродненскага раённага савета дэпутатаў 26 мая 2011 г. № 82 |выдавец = pravo.by |мова = ru}}</ref>, Рагачове й Воршы{{заўвага|Тут у 1950-х гадох жыла сям’я Караткевіча.}}<ref name="archiŭ"/>. <center><gallery widths="200" heights="200" caption="Помнікі Ўладзімеру Караткевічу" perrow="3"> File:Pomnik Karatkieviču (Vorša).jpg|Помнік у [[Ворша|Воршы]] File:Pomnik Karatkieviču (Viciebsk).jpg|Помнік у [[Віцебск]]у File:Pomnik Karatkieviču (Kijeŭ).jpg|Помнік у [[Кіеў|Кіеве]] </gallery></center> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Анатоль Верабей|Верабей А. Л.]]'' Абуджаная памяць: нарыс жыцця і творчасці Уладзіміра Караткевіча. — Мн., 1997. — 256 с. * ''Верабей А. Л.'' Жывая повязь часоў. — Мн., 1985. * Верабей А. Л. [http://kamunikat.org/Karatkievicz_Uladzimir.html Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч] // {{Літаратура/БелЭн|8к}} С. 57 — 58 * {{Кніга|аўтар=Верабей А. Л. |загаловак=Уладзімір Караткевіч. Жыццё і творчасць |арыгінал=|спасылка= http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/23416/1/Верабей%20А.Л.%20Уладзімір%20Караткевіч%20жыццё%20і%20творчасць.pdf|адказны=Пад рэд. Гарбачэўскай Т. А. |выданьне=2-е |месца= Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2005 |том= |старонкі= |старонак=271 |сэрыя= |isbn=985-08-0666-4 |наклад= |ref=Верабей }} * Верабей А. Л. [https://web.archive.org/web/20160305222801/http://school-city.by/index.php?id=11394&itemid=164&option=com_content&task=view Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч] // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 111—112 * {{кніга |аўтар=[[Аляксей Гардзіцкі|Гардзіцкі А. К.]] |частка= Караткевіч Уладзімір |спасылка=http://www.slounik.org/81070.html |загаловак=Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 |арыгінал= |адказны= |выданьне= |месца= Мн.|выдавецтва=Мастацкая літаратура |год= 1994|том= |старонкі= |старонак= |сэрыя= |isbn=5-340-00709-X}} * {{артыкул |аўтар=Грушэцкі А. Л.|загаловак=Душа і сэрца Беларусі. Уладзімір Караткевіч (1930—1984)|арыгінал= |спасылка= http://csl.bas-net.by/press-nan/2014/07/29_dusha_i_serca_belarusi.pdf|выданьне=[[Настаўніцкая газэта]]|тып=|месца=Мн. |выдавецтва=Міністэрства адукацыі РБ |год=29 ліпеня 2014 |выпуск=7537 |том= |нумар=89 |старонкі= 24|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |re= |копія= http://www.peeep.us/61108433|дата копіі=2014-08-21}} * Дзесяць саг пра Караткевіча / [[Вячаслаў Рагойша]]. — Менск : [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], [[2020]]. — 167 с. — (Люстэрка лёсу). ISBN 978-985-02-2013-4. * [http://slounik.org/81070.html Караткевіч Уладзімір] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} на [[Слоўнікорг]]у * [http://slounik.org/154217.html Караткевіч Уладзімір] // {{Літаратура/Культуралёгія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 2003}} * [[Алег Лойка|Лойка А. А.]] [https://web.archive.org/web/20140505001123/http://www.uladzimir-karatkevich.com/bio/belsavinc.html Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч] // {{Літаратура/БелСЭ|5к}} * ''[[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]]'' Жыццё і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча: партрэт пісьменніка і чалавека. — Мн., 1990. — 230 с. * {{кніга |аўтар=[[Аляксандар Макарэвіч|Макарэвіч А. М.]], [[Маргарыта Яфімава|Яфімава М. Б.]], і інш. |частка=Уладзімір Караткевіч |загаловак= Беларуская дзіцячая літаратура |арыгінал= |спасылка= |адказны=Пад рэд. А. М. Макарэвіча, М. Б. Яфімавай |выданьне= |месца= Мн.|выдавецтва=Вышэйшая школа |год= 2008|том= |старонкі=459—481 |старонак=688 |сэрыя= |isbn=978-985-06-1440-7 |наклад= 3500|ref=Макарэвіч, Яфімава}} * ''[[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]]'' «Донжуанскі спіс» Караткевіча: Літаратуразнаўчыя даследаванні і артыкулы. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2012. — 114 с (Мінскае гарадское аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі. Серыя «Мінскія маладыя галасы»). — {{ISBN|978-985-7026-43-2}} * ''[[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]]'' Жанчыны ў жыцці Уладзіміра Караткевіча. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2014. — 178 с.: іл.; [2] л. укл. — {{ISBN|978-985-7058-53-2}} * ''Русецкі А.'' Уладзімір Караткевіч: праз гісторыю ў сучаснасць. — Мн., 2000. − 300 с. * ''Штэйнер І.'' Свет шчодры. Свет мяне паўторыць…: паэзія У. Караткевіча і класічныя традыцыі. — Мн., 2008. — 120 с. * ''Шынкарэнка В.'' Пад ветразем дабра і прыгажосці. — Мн., 1995. * ''Яршоў І.'' Зямля Караткевіча / І. Яршоў, В. Сіднякова. — Орша, 1997. — 238 с. * ''Уладзімір Караткевіч.'' Быў. Ёсць. Буду! : успаміны, інтэрв’ю, эсэ / уклад. Г. В. Шаблінскай. — Мн., 2005. — 518 с. — (Жыццё знакамітых людзей Беларусі). * Уладзімір Караткевіч: вядомы і невядомы / Уклад.: ''А. Верабей, М. Мінзер, С. Панізнік.'' — Мн.: Літаратура і мастацтва, 2010. * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Уладзімір Караткевіч. Збор твораў у 25 тамах|арыгінал = |спасылка = |адказны = прад., падрыхт. тэкстаў і камент. [[Анатоль Верабей|А. Верабей]]; рэд. тома [[Вячаслаў Рагойша|В. Рагойша]]|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 2012|том = 1|старонкі = |старонак = 533|сэрыя = |isbn = 978-985-02-1333-4|наклад = 2000|ref=Збор1}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Уладзімір Караткевіч. Збор твораў у 25 тамах|арыгінал = |спасылка = |адказны = прад., падрыхт. тэкстаў і камент. [[Анатоль Верабей|А. Верабей]]; рэд. тома [[Тацяна Шамякіна|Т. Шамякіна]]|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 2014|том = 3|старонкі = |старонак = 774|сэрыя = |isbn = 978-985-02-1522-2|наклад = 2000|ref=Збор3}} * Karatkievič, Uładzimir // {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік|Уладзімір Караткевіч|Уладзімер Караткевіч}} * [http://knihi.com/Uladzimir_Karatkievic/ Творы Ўладзімера Караткевіча на сайце «Беларуская Палічка»] * [http://kamunikat.org/Karatkievicz_Uladzimir.html Творы Ўладзімера Караткевіча на сайце kamunikat.org] * [https://web.archive.org/web/20140912203823/http://www.rv-blr.com/biography/view/7 Творы Ўладзімера Караткевіча на сайце «Родныя вобразы»] * [https://web.archive.org/web/20150316094234/http://archives.gov.by/index.php?id=122027 Уладзімір Караткевіч: асоба і творчасьць] // Беларускі навукова-дасьледчы цэнтар электроннай дакумэнтацыі * [http://dumki.org/author/11 Цытаты Ўладзімера Караткевіча на сайце «Dumki.org»] * {{Навіна|аўтар=[[Юры Цьвяткоў]], студыя «Летапіс» (1989)|загаловак=Быў. Ёсьць. Буду|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=DLA_zMD95Pg&hl=be|выдавец=[[Беларусьфільм]]|дата публікацыі=7 траўня 2012|дата доступу=10 студзеня 2015}} * {{Навіна|аўтар=[[Анатоль Верабей]] (1991)|загаловак=Рыцар і слуга Беларусі|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=vNYnDHcCELs&hl=be|выдавец=[[Беларускі відэацэнтар]]|дата публікацыі=29 кастрычніка 2012|дата доступу=10 студзеня 2015}} * {{Навіна|аўтар=[[Сяргей Лук’янчыкаў]], студыя «Летапіс» (1995)|загаловак=Акафіст Уладзімеру|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=PwNUb_dJ-T8&hl=be|выдавец=Беларусьфільм|дата публікацыі=7 траўня 2012|дата доступу=10 студзеня 2015}} * {{Навіна|аўтар=[[Віктар Корзун]], студыя «VivaFutura» (2010)|загаловак=Уладзімер Караткевіч. Душа застанецца|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=qXY-CGKuQ5o&hl=be|выдавец=[[Белсат]]|дата публікацыі=13 чэрвеня 2013|дата доступу=10 студзеня 2015}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Словы Ўладзімера Караткевіча на вечарыне, прысьвечанай 50-годзьдзю |спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=f8OY22Y2pr4&hl=be|выдавец=[[Беларусь 2|Тэлеканал «Лад»]]|дата публікацыі=8 верасьня 2013|дата доступу=10 студзеня 2015}} {{Уладзімер Караткевіч}} {{Фільмы паводле твораў Уладзімера Караткевіча}} {{Пісьменьнікі і паэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Абраны артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Караткевіч, Уладзімер}} [[Катэгорыя:Уладзімер Караткевіч| ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія драматургі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Беларускія сцэнарысты]] [[Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў БССР]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР]] csn2xcqidihpkx7v5muvqlx0wcvtu6o Далас 0 16375 2665308 2665293 2026-04-18T15:56:40Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Dallas?oldid=1349290319 2665308 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Далас |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Даласу |Назва на мове краіны = Dallas |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = ЗША |Герб = Seal of Dallas.svg |Сьцяг = Flag_of_Dallas.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1841 |Статус з = 2 лютага 1856 |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Тэхас]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 997.1 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = -6 |Летні час = -5 |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 32 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 58 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 96 |Даўгата хвілінаў = 48 |Даўгата сэкундаў = 14 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = ЗША (Тэхас) |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Да́лас''' ({{мова-en|Dallas}}) — горад у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], разьмешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы штату [[Тэхас]] на рацэ [[Трыніці (рака)|Трыніці]]. Адміністрацыйны цэнтар акругі [[Далас (акруга, Тэхас)|Далас]]. Разам з [[Форт-Ўэрт]]ам і іншымі гарадамі [[гарадзкая агламэрацыя|агламэрацыі]] ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]], [[Гарланд (Тэхас)|Гарланд]], [[Дэнтан (Тэхас)|Дэнтан]], [[Ірвінг (Тэхас)|Ірвінг]], [[Мэскіт (Тэхас)|Мэскіт]] і [[Плэйна (Тэхас)|Плэйна]]) Далас складае [[мэгаполіс]] («metroplex») вядомы як Далас—Форт-Ўэрт. Далас уважаецца за трэці паводле колькасьці насельніцтва горад Тэхасу і дзявяты ў ЗША. Паводле перапісу 2020 году, у горадзе пражывала 1,3 млн чалавек<ref name="Infoplease-2023">{{спасылка|спасылка=https://www.infoplease.com/us/cities/top-50-cities-us-population-and-rank|загаловак=Top 50 Cities in the U.S. by Population and Rank|выдавецтва=www.infoplease.com|копія=https://web.archive.org/web/20170319231028/http://www.infoplease.com/ipa/A0763098.html|дата копіі=03.2017}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://texasalmanac.com/topics/facts-profile|загаловак=Facts|выдавецтва=Texas Almanac|дата публікацыі=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20181018223430/https://texasalmanac.com/topics/facts-profile|дата копіі=10.2018}}</ref>. Сам мэгаполіс Далас—Форт-Ўэрт ёсьць чацьвертай паводле колькасьці насельніцтва аглямэрацыяй у ЗША, маючы насельніцтва ў 8,5 млн чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR|загаловак=American FactFinder – Results|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://archive.today/20200213004937/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR|дата копіі=02.2020}}</ref>. І Далас, і суседні Форт-Ўэрт значна ўзбуйніліся дзякуючы будаўніцтву буйных чыгуначных лініяў, якія забясьпечылі дасяг да бавоўны, прадукцыі жывёлагадоўлі, а пазьней заквітнелі дзякуючы нафтаздабыўнай галіне. Будаўніцтва сыстэмы міжштатных аўтастрадаў умацавала становішча Даласа як транспартнага вузла, бо ў горадзе сыходзяцца чатыры асноўныя міжштатныя аўтастрады, а пятая ўтварае колца вакол места. [[Далас/Форт-Ўэрт (аэрапорт)|Міжнародны аэрапорт Далас—Форт-Ўэрт]] уважаецца за адзін з найбуйнейшых і найбольш загружаных у сьвеце. Далас разьвіўся як буйны індустрыяльны і фінансавы цэнтар. Асноўнымі сэктарамі эканомікі Даласа ёсьць абаронная індустрыя, фінансавыя паслугі, інфармацыйныя тэхналёгіі, тэлекамунікацыі і транспарт. У мэтраплексе базуюцца 23 кампаніі зь сьпісу [[Fortune 500]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/|загаловак=Led by Exxon Mobil, 23 Dallas-Fort Worth companies score spots on 2022’s Fortune 500|выдавецтва=The Dallas Morning News|дата публікацыі=05.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220611032740/https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/|загаловак=Here are this year’s Fortune 500 companies by region|выдавецтва=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20230601124637/https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/|дата копіі=06.2023}}</ref>, прычым 11 зь іх месьцяцца беспасярэдне ў межах Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&hqstate=TX|загаловак=Fortune 500|выдавецтва=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20221018220812/https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&hqstate=TX|дата копіі=10.2022}}</ref>. У аглямэрацыі разьмешчаныя больш за 41 унівэрсытэт і каледж, што ўважаецца за найбольшую колькасьць сярод усіх аглямэрацыяў Тэхасу. Насельніцтва гораду вылучаецца вялікай этнічнай і рэлігійнай разнастайнасьцю. == Гісторыя == Карэнныя народы паўночнага Тэхасу ўлучалі [[кадо]], [[таваконі]], [[ўічыта (народ)|ўічыта]], [[кікапу]] і [[каманчы|каманчаў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Cardona, Megan|спасылка=https://www.star-telegram.com/news/local/fort-worth/article267106456.html|загаловак=Which indigenous tribes lived in North Texas? Find out with this interactive map|выдавецтва=Fort Worth Star-Telegram|дата публікацыі=10.2022}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Keomoungkhoun, Nataly|спасылка=https://www.dallasnews.com/news/curious-texas/2020/09/09/what-happened-to-native-american-tribes-that-once-existed-in-north-texas-curious-texas-investigates/|загаловак=What happened to Native American tribes that once existed in North Texas? Curious Texas investigates|выдавецтва=The Dallas Morning News|дата публікацыі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Murray, Brandon|спасылка=https://www.dmagazine.com/frontburner/2021/11/tales-from-the-dallas-history-archives-honoring-native-american-heritage-month/|загаловак=Tales from the Dallas History Archives: Honoring Native American Heritage Month|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=11.2021}}</ref>. У XVIII стагодзьдзі гішпанскія каляністы абвесьцілі тэрыторыю Тэхасу часткай віцэ-каралеўства [[Новая Гішпанія]]. Пазьней на гэтую зямлю прэтэндавала і [[Францыя]], аднак істотнага пасяленьня французы там не стварылі. У выніку над тэрыторыяй, дзе пазьней паўстаў Далас, у розныя часы ўзьнімаліся шэсьць сьцягоў, як то Францыі, [[Гішпанія|Гішпаніі]], [[Мэксыка|Мэксыкі]], [[Рэспубліка Тэхас|Рэспублікі Тэхас]], [[Канфэдэрацыйныя Штаты Амэрыкі|Канфэдэрацыі]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатаў Амэрыкі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Alvarado, Catherine|спасылка=https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag|загаловак=A brief history of the six flags over Texas — including the Confederate flag|выдавецтва=Austin American-Statesman|копія=https://web.archive.org/web/20200806015432/https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag|дата копіі=08.2020}}</ref>. [[Файл:Cram Dallas, Texas 1890 UTA.jpg|значак|зьлева|Мапа Даласа 1890 году.]] У 1819 годзе дамова Адамза—Аніса паміж ЗША і Гішпаніяй вызначыла раку [[Рэд-Рывэр (прыток Місысыпі)|Рэд-Рывэр]] як паўночную мяжу Новай Гішпаніі, і будучае месца Даласа апынулася далёка ўнутры гішпанскіх уладаньняў<ref>{{кніга|імя=Herbert E.|прозьвішча=Bolton|спасылка=https://archive.org/details/athanasedemzire01mzgoog|загаловак=Athanase de Mezieres and the Louisiana-Texas Frontier 1768–1780|месца=Cleveland|выдавецтва=Arthur H Clark Company|год=1914}}</ref>. Тэрыторыя заставалася пад гішпанскім кантролем да 1821 году, калі Мэксыка абвесьціла незалежнасьць, і рэгіён стаў часткай мэксыканскага штату [[Коаўіла-і-Тэхас]]. У 1836 годзе тэхасцы, сярод якіх пераважалі ангельскаамэрыканскія пасяленцы, здабылі незалежнасьць і стварылі Рэспубліку Тэхас. Праз тры гады па абвяшчэньні незалежнасьці [[Джон Нілі Браян]] абсьледаваў тэрыторыю вакол сучаснага Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas Historical Society: Dallas History|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=04.2006}}</ref>. У 1839 годзе ён, разам з сваім сабакам і індзейцам чэрокі на імя Нэд, усталяваў калок на ўзьвышшы ля трох рукавоў ракі [[Трыніці (рака)|Трыніці]] і пакінуў гэтае месца<ref>{{навіна|аўтар=McPherson, Edward|спасылка=https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|загаловак=The story of how Dallas became Dallas you probably haven't heard|выдавец=The Dallas Morning News|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20181003193421/https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|дата копіі=10.2018}}</ref>. Два гады пазьней, у 1841 годзе, ён вярнуўся і заснаваў тут сталае паселішча, якое назваў Далас<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas Historical Society: Dallas History|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=04.2006}}</ref>. Паходжаньне назвы дакладна невядомае. Афіцыйна гістарычна сьцьвярджаецца, што горад названы ў гонар адзінаццатага віцэ-прэзыдэнта [[Джордж Міфлін Далас|Джорджа М. Даласа]] зь Філадэлфіі. Аднак гэтая вэрсія ўважаецца за спрэчную. Іншыя мажлівыя тлумачэньні зьвязваюць назву зь ягоным братам камадорам эскадры караблёў у [[Мэксыканская затока|Мэксыканскай затоцы]] Аляксандрам Джэймзам Даласам, або з братамі Ўолтэрам Р. Даласам і Джэймзам Р. Даласам<ref>{{навіна|аўтар=Stringer, Tommy|спасылка=http://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|загаловак=Stringer – How did Dallas get its name?|выдавец=Corsicana Daily Sun|копія=https://web.archive.org/web/20190203174529/https://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|дата копіі=02.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx|загаловак=Origin of the Name Dallas|копія=https://web.archive.org/web/20181209165201/https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx|дата копіі=12.2018}}</ref>. Таксама высоўваецца вэрсія, што назва ўшаноўвае памяць бацькі памянёных дзеячоў, а менавіта [[Аляксандар Джэймз Далас|Аляксандра Даласа]], які быў міністрам фінансаў ЗША за час прэзыдэнцтва [[Джэймз Мэдысан|Джэймза Мэдысана]] падчас [[Ангельска-амэрыканская вайна|вайны 1812 году]]. Яшчэ адная вэрсія выводзіць назву ад вёскі Далас у шатляндзкім графстве Моры, падобна да таго, як [[Г’юстан]] у Тэхасе атрымаў назву ад [[Сэм Г’юстан|Сэма Г’юстана]], чые продкі паходзілі з шатляндзкай вёскі Г’юстан у [[Рэнфрушыр]]ы. У 1845 годзе Рэспубліка Тэхас была анэксаваная ЗША, а праз год была створаная акруга Далас. Сам Далас быў афіцыйна інкарпараваны як горад 2 лютага 1856 году. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя група францускіх сацыялістаў заснавала на беразе Трыніці ўтопічную камуну [[Ля-Рэюніён (Далас)|Ля-Рэюніён]] у раёне сучаснага Заходняга Даласа<ref>{{спасылка|аўтар=Kuo, Stephanie|спасылка=https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately|загаловак=In The 1800s, French Socialists Came To Dallas And Built A Utopia That Collapsed Immediately|выдавецтва=Keranews.org|дата публікацыі=10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190502000446/https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately|дата копіі=05.2019}}</ref>. Галоўнымі жыхарамі гэтага паселішча была група эўрапейскіх мастакоў і музыкаў. Калі камуна спыніла сваё існаваньне, большасьць людзей пераехала ў Далас, дзе заснавала арт-квартал, які існуе і дагэтуль у раёне Дып-Элум ля цэнтру. У сучасным Даласе адчуваюцца моцныя тэатральныя традыцыі, гэта тычыцца як клясычнага, гэтак і экспэрымэнтальнага рэпэртуару. Таксама, у Даласе існуе актыўная музычная сцэна і разнастайныя канцэрты — частая зьява ва ўсіх частках гораду. [[Файл:JFK Motorcade GettyImages-517330536.jpg|значак|зьлева|Прэзыдэнт [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Ф. Кенэдзі]] едзе ў кабрыялеце ў Даласе разам з сваёй жонкай Жаклін і іншымі людзьмі за некалькі хвілінаў да замаху.]] У 1871 годзе да Даласу набліжалася будаўніцтва чыгункі, і гарадзкія ўлады не жадалі, каб дарога прайшла бокам, як плянавалася першапачаткова. Яны заплацілі кампаніі «Чыгункі Г’юстану і Цэнтральнага Тэхасу» 5000 даляраў з мэтай зрушыць дарогу на 32 км да захаду. Такім чынам, дарога прайшла праз Далас, а ня праз [[Карсыкана (Тэхас)|Карсыкану]], як было прадугледжана ў першапачатковай схеме. Праз год ураду грамады не атрымалася ўпэўніць кампанію Юніян-Пасыфік-Рэйлроўд будаваць дарогу праз Далас, таму ў тэрміновым парадку да закону штату было прынятае дапаўненьне, якое дазваляла будаваць дарогу толькі паблізу Браўдэрскіх крыніцаў, якія знаходзіліся крыху больш на поўдзень ад галоўнай вуліцы Даласу. Буйныя чыгуначныя маршруты перасекліся ў Даласе ў 1873 годзе, гарантуючы гораду будучыню камэрцыйнага цэнтру. З будаўніцтвам чыгунак Далас стаў важным гандлёвым і бізнэсовым цэнтрам, дзякуючы гандлю бавоўнай, збожжам і бізонамі, і да канца XIX стагодзьдзя горад перажываў хуткі рост. Ён ператварыўся ў індустрыяльны вузел, прыцягваючы рабочых з усяго Тэхасу, Поўдня і Сярэдняга Захаду. З пачаткам XX стагодзьдзя, Далас ператварыўся зь сельскагаспадарчага цэнтру ў цэнтар засяроджваньня банкаў, страхавых кампаніяў і іншых бізнэсовых структур. Пятнаццаціпавярховы будынак [[Прэторыян-Білдынг]], узьведзены ў 1909 годзе, стаў адным зь першых гмахаў на захад ад [[Місысыпі (рака)|Місысыпі]] і некаторы час быў найвышэйшым будынкам Тэхасу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/1996/october/dallas-tallest/|загаловак=Dallas’ Tallest|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=10.1996}}</ref>. Ён стаў сымбалем уздыму Даласа як буйнага гораду. У горадзе быў пабудаваны іпадром для чыстакроўных коней, а іхныя ўладальнікі стварылі жакейскі клюб. У [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]] на падобным іпадроме ладзіліся заезды рысакаў. Хуткі рост насельніцтва ўзмацняў канкурэнцыю за працу і жыльлё. Не зважаючы на пачатак [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]], у 1930 годзе будаўнічы бізнэс у горадзе працягваў квітнець. У тым жа годзе Каламбус Мэрыян Джойнэр выкрыў радовішча нафты ў [[Кілгар]]ы, за 160 км на ўсход ад Даласа, што прывяло да нафтавага буму Ўсходняга Тэхасу. Далас хутка стаў фінансавым цэнтрам нафтавай індустрыі Тэхасу і [[Аклагома|Аклагомы]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas History|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=22.04.2006}}</ref>. За час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Далас стаў буйным цэнтрам вытворчасьці вайсковых аўтамабіляў і самалётаў для ЗША і хаўрусьнікаў. На заводзе Форду ва Ўсходнім Даласе было выраблена больш за 94 тысяч джыпаў і 6 тысяч вайсковых цяжкавікоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/|загаловак=Ford assembly plant in East Dallas|дата публікацыі=06.1998|копія=https://web.archive.org/web/20201021104749/https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/|дата копіі=10.2020}}</ref>. У Даласе таксама было пабудавана больш за 18 тысяч самалётаў, у тым ліку трэнажор [[T-6 Texan]], зьнішчальнік [[P-51 Mustang]] і бамбавік [[B-24 Liberator]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html|загаловак=CAF Webinar: The History of the North American Aviation Plant in Dallas|дата публікацыі=11.2015|копія=https://web.archive.org/web/20201018161910/http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html|дата копіі=10.2020}}</ref>. У 1958 годзе ў Даласе супрацоўнікам кампаніі «Texas Instruments» [[Джэк Кілбі|Джэкам Кілбі]] была вынайдзеная [[мікрасхема]] ([[мікрачып]]). 22 лістапада 1963 году прэзыдэнт ЗША [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Ф. Кенэдзі]] быў забіты на вуліцы Элм, калі ягоны картэж праяжджаў у цэнтры Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.archives.gov/research/jfk/select-committee-report/|загаловак=Report of the Select Committee on Assassinations of the U.S. House of Representatives|выдавец=Report of the Select Committee on Assassinations of the U.S|копія=https://web.archive.org/web/20200403232215/https://www.archives.gov/research/jfk/select-committee-report|дата копіі=04.2020}}</ref>. Два верхнія паверхі будынку, зь якога, паводле высноваў камісіі Ўорэна, [[Лі Гарві Освальд]] страляў у Кенэдзі, былі ператвораныя ў гістарычны музэй, прысьвечаны жыцьцю і дзейнасьці прэзыдэнта<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1|загаловак=Report of the President's Commission on the Assassination of President Kennedy, Chapter 1: Summary and Conclusions|выдавецтва=National Archives|дата публікацыі=08.2016|копія=https://web.archive.org/web/20190622105957/https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1|дата копіі=06.2019}}</ref>. Кенэдзі памёр у мясцовым шпіталі крыху больш за 30 хвілінаў пасьля замаху. Калі да 1980-х гадоў нафтавая індустрыя ў асноўным перамясьцілася ў Г’юстан, а Далас перапрафіляваўся на расквітнелы тэхналягічны бум (выкліканы ростам інфармацыйнай і тэлекамунікацыйнай індустрыяў), застаючыся пры гэтым цэнтрам банкаўскай справы і бізнэсу. У 1990-х Далас стаў вядомы як тэхаская Крамянёвая даліна, або як [[Крамянёвая прэрыя]]. == Дэмаграфія == {{Перапіс насельніцтва ЗША |1850= 1073 |1860= 698 |1870= 3000 |1880= 10358 |1890= 38069 |1900= 42639 |1910= 92104 |1920= 158976 |1930= 269475 |1940= 294734 |1950= 434462 |1960= 679684 |1970= 844401 |1980= 904078 |1990= 1006977 |2000= 1188580 |2010= 1197816 |2020= 1304379 |estyear=2024 |estimate=1326087 |estref=<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/LFE041223|загаловак=U.S. Census Bureau QuickFacts: Dallas city, Texas|выдавецтва=Census Bureau QuickFacts|дата публікацыі=01.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20250520145909/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/LFE041223|дата копіі=05.2025}}</ref> |footnote=U.S. Decennial Census<ref name="DecennialCensus">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/www/decennial.html|title=Census of Population and Housing|publisher=Census.gov|access-date=June 4, 2016}}</ref> }} Далас уважаецца за дзявяты паводле колькасьці насельніцтва горад ЗША і трэці ў Тэхасе пасьля [[Г’юстан]]у і [[Сан-Антоніё]]<ref name="Infoplease-2023"/>. Аглямэрацыя ахоплівае каля чвэрці насельніцтва штату і ёсьць найбуйнейшай на Поўдні ЗША і Тэхасу, апярэджваючы аглямэрацыю Г’юстану. Паводле перапісу 2020 году ў Даласе пражывала {{Лік|1304379}} чалавек, што на {{Лік|106563}} асобаў больш, чым было ў 2010 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST|загаловак=Community Facts: Dallas city, Texas|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://archive.today/20200214004151/https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST|дата копіі=02.2020}}</ref>. Аднак, паводле ацэнак Бюро перапісу насельніцтва ЗША на 1 ліпеня 2022 году, у першыя гады па апошнім перапісе горад страціў {{Лік|4835}} жыхароў, а насельніцтва складала {{Лік|1299544}} чалавекі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/POP010220|загаловак=QuickFacts: Dallas city, Texas|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20220413101750/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/POP010220|дата копіі=04.2022}}</ref>. [[Файл:Dallas Population Density 2000.png|значак|зьлева|Мапа шчыльнасьці насельніцтва Даласа ў 2000 годзе.]] Паводле ацэнак 2020 году, у горадзе налічвалася {{Лік|524498}} хатніх гаспадарак<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&g=1600000US4819000&tid=ACSDP5Y2020.DP02|загаловак=ACS 2020 Social Characteristics|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>, што было большым лікам за зьвесткі 2010 году. Зь іх {{Лік|137523}} мелі дзяцей у веку да 18 гадоў<ref name="US Census-2020a" >{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1101|загаловак=ACS 2020 Households and Families Estimates|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Сярэдні памер хатняй гаспадаркі ў 2020 годзе складаў 2,52 чалавекі, а сярэдні памер сям’і — 3,41 чалавекі<ref name="US Census-2020a" />. У 2018 годзе 40,2% жыльля было занятае гаспадарамі, а 59,8% з жыльлёвага фонду прыпадалі на арандатараў<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20owner-occupied%20housing%20rate&g=1600000US4819000&tid=ACSDP1Y2018.DP04&t=Housing&layer=place|загаловак=ACS 2018 Housing Characteristics|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Паводле перапісу 2010 году, 26,5% насельніцтва былі маладзейшымі за 18 гадоў, а 8,8% — старэйшымі за 65 гадоў. Мэдыянны век складаў 31,8 гады. У 2020 годзе мэдыянны век павялічыўся да 32,9 гадоў, а на кожныя 100 жанчынаў прыпадала 98,4 мужчынаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20age&t=Age%20and%20Sex&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S0101|загаловак=ACS 2020 Age and Sex Estimates|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Паводле адмыловага дасьледаваньня было выяўлена, што мэдыянны прыбытак хатняй гаспадаркі ў Даласе складада {{Лік|54747}} даляраў, а для сям’і гэты паказьнік сягаў {{Лік|60895}}<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20income&t=Income%20%28Households,%20Families,%20Individuals%29&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1901|загаловак=ACS 2020 Income Estimates|выдавецтва=data.census.gov|копія=https://web.archive.org/web/20220602145331/https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city%2C%20Texas%20median%20income&t=Income%20%28Households%2C%20Families%2C%20Individuals%29&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1901|дата копіі=06.2022}}</ref> Сярэднедушавы прыбытак у месьце складаў {{Лік|25904}} даляры. Каля 18,7% сем’яў і 21,7% насельніцтва жылі па-за мяжою беднасьці, у тым ліку 33,6% дзяцей да 18 гадоў і 13,4% асобаў у веку большым за 65. У 2022 годзе ў Даласе налічвалася {{Лік|4410}} валацугаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/|загаловак=Dallas' mayor right to put homeless strategy under a microscope|дата публікацыі=27.02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230227130733/https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/|дата копіі=02.2023}}</ref><ref name="Troisi-2022" >{{спасылка|спасылка=https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf|загаловак=Metro Dallas Homeless Alliance Continuum of Care 2022 Homeless Count & Survey Independent Analysis|копія=https://web.archive.org/web/20230311021604/https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf|дата копіі=03.2023}}</ref>. Паводле аналізу блізу 31% зь іх жылі на вуліцы або ў месцах, не прыстасаваных для пражываньня<ref name="Troisi-2022" />. === Этнічны склад === Насельніцтва Даласа гістарычна было пераважна белым, гэтак у 1930 годзе негішпанамоўныя белыя складалі 82,8% жыхароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|загаловак=Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990|выдавецтва=U.S. Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|дата копіі=08.2012}}</ref>. Аднак у XX стагодзьдзі ў выніку міграцыі структура насельніцтва істотна зьмянілася, і дзель негішпанамоўных белых зьнізілася да менш як адной траціны<ref>{{спасылка|спасылка=http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068|загаловак=Cordell, Dennis D., Southern Methodist University (Dallas) and Garcia y Griego, Manuel, University of Texas at Arlington, "The Integration of Nigerian and Mexican immigrants in Dallas/Fort Worth, Texas", working paper, 2005|копія=https://web.archive.org/web/20110720030824/http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068|дата копіі=07.2011}}</ref>. Паводле перапісу насельніцтва ЗША 2010 году, 50,7% насельніцтва складалі белыя (28,8% негішпанамоўныя белыя), 24,8% — мурыны, 0,7% — індзейцы, 2,9% — азіяты, 2,6% — асобы двух і больш расаў. 42,4% усіх жыхароў мелі гішпанамоўнае або лацінаамэрыканскае паходжаньне<ref>{{спасылка|спасылка=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html|загаловак=Dallas (city) QuickFacts from the US Census Bureau|выдавецтва=Quickfacts.census.gov|копія=https://web.archive.org/web/20130506223734/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. [[Файл:DeepEllum 2021-554.jpg|значак|На галоўнай вуліцы раёну Дып-Элум, які ўважаецца за адзін з найбуйнейшых мурынскіх раёнаў.]] Сярод гішпанамоўных або лацінаамэрыканцаў пераважалі [[мэксыканцы]] (34,6%), а таксама былі прадстаўнікі [[Пуэрта-Рыка]] і [[Куба|Кубы]]. Яны перадусім засяляюць паўднёва-заходнюю частку места, асабліва раён Оўк-Кліф<ref>{{спасылка|аўтар=Schutze, Jim|спасылка=https://www.dallasobserver.com/news/mexicans-saved-oak-cliff-while-they-saved-american-cities-bikos-came-later-7126267|загаловак=Mexicans Saved Oak Cliff While They Saved American Cities. Bikos Came Later.|выдавецтва=Dallas Observer|дата публікацыі=03.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/|загаловак=How Latino immigrants saved Oak Cliff: new book explores immigrants' contributions to Dallas|выдавецтва=Dallas News|дата публікацыі=12.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200806223713/https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/|дата копіі=08.2020}}</ref>. Паўднёва-ўсходні раён Плізант-Гроўв мае значную дзель як мурынаў, гэтак і лацінаамэрыканцаў, а паўднёвай частцы гораду пераважаюць нэгры<ref>{{спасылка|аўтар=Perez, Miguel|спасылка=https://www.texastribune.org/2020/01/08/dallas-historically-black-neighborhood-tenth-street-history-preservati/|загаловак=Dallas neighborhood established by freed slaves fights to keep its history alive|выдавецтва=The Texas Tribune|дата публікацыі=01.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://blacksindallas.com/southdallas/|загаловак=South Dallas|выдавецтва=BlacksInDallas.com}}</ref>. Заходнія і ўсходнія раёны таксама пераважна гішпанамоўныя. Паўночны Далас мае мазаічную структуру з анклявамі белых, мурынаў і асабліва гішпанамоўных жыхароў. У 2010—2020 гадах Далас заняў другі радок у ЗША паводле прыросту афраамэрыканцаў, саступіўшы [[Атланта|Атланце]] і крыху апярэдзіўшы Г’юстан<ref>{{спасылка|аўтар=H. Frey, William|спасылка=https://www.brookings.edu/articles/a-new-great-migration-is-bringing-black-americans-back-to-the-south/|загаловак=A 'New Great Migration' is bringing Black Americans back to the South|выдавецтва=brookings.edu|дата публікацыі=09.2022}}</ref>. Значная частка гэтага прытоку павязаная з Новай Вялікай міграцыяй<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.governing.com/gov-new-black-south.html|загаловак=The New Black South|выдавецтва=Governing.com|дата публікацыі=08.2017|копія=https://web.archive.org/web/20200729031923/https://www.governing.com/gov-new-black-south.html|дата копіі=07.2020}}</ref>. У горадзе таксама жыве прыкметная супольнасьць выхадцаў з [[Афрыканскі Рог|Афрыканскага Рогу]], як то з [[Этыёпія|Этыёпіі]], [[Эрытрэя|Эрытрэі]] і [[Самалі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Reiss, Sarah|спасылка=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2011/june/how-dallas-got-so-many-ethiopian-restaurants/|загаловак=How Dallas Got So Many Ethiopian Restaurants|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=05.2011}}</ref>. Паводле ацэнак 2012 году у мэтраплексе Далас—Форт-Ўэрт жыло блізу 70 тысяч расейскамоўных жыхароў<ref>{{навіна|спасылка=https://www.dallastelegraph.com/70000-russian-speakers-dallas-accordding-mayor-dallas/|загаловак=70,000 Russian-speakers in Dallas, According to Mayor of Dallas|выдавец=Russian Dallas – Руский Даллас|дата публікацыі=04.2017}}</ref>, сярод якіх былі расейцы, габрэі, украінцы, армяне, беларусы, малдаване, узбэкі, кіргізы ды іншыя. У рэгіёне выходзіць расейскамоўная газэта ''The Dallas Telegraph''<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallastelegraph.com/about/|загаловак=About ⋆ Russian Dallas - Русский Даллас|выдавецтва=Russian Dallas - Русский Даллас|дата публікацыі=10.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200928121015/https://www.dallastelegraph.com/about/|дата копіі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/|загаловак=Dallas couple tell what it's like being Russian in America|выдавецтва=CW33 Dallas / Ft. Worth|дата публікацыі=04.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210120041527/https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/|дата копіі=01.2021}}</ref>. Далас і ягоныя прадмесьці таксама зьяўляюцца домам для вялікай колькасьці азіяцкіх амэрыканцаў, то бок жыхароў з [[індыйцы|індыйскім]], [[віетнамцы|віетнамскім]], [[кітайцы|кітайскім]], [[карэйцы|карэйскім]], [[філіпінцы|філіпінскім]], [[японцы|японскім]] і іншым паходжвньнем<ref>{{спасылка|спасылка=http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm|загаловак=Dallas Population and Demographics|выдавецтва=areaconnect.com|копія=https://web.archive.org/web/20161122071456/http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm|дата копіі=11.2016}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html|загаловак=Asian-American Growth Steady in North Texas|выдавецтва=nbcdfw.com|дата публікацыі=05.2014|копія=https://web.archive.org/web/20161122071956/http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html|дата копіі=11.2016}}</ref>. У сувязі зь вялікай колькасьцю імігрантаў у гарадзе часта сустракаюцца шматмоўныя шыльды. Паводле зьвестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША за 2013 год, 23% жыхароў акругі Далас былі народжаныя па-за мяжою<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.texastribune.org/2014/01/02/increasing-share-foreign-born-residents-texas/|загаловак=Share of Foreign-Born Texans Growing|выдавец=Texas Tribune|копія=https://web.archive.org/web/20170416222156/https://www.texastribune.org/2014/01/02/increasing-share-foreign-born-residents-texas/|дата копіі=04.2017}}</ref>. === Соцыякультурныя асаблівасьці === [[Файл:Stone Street Gardens in Downtown Dallas, 04-01-11.jpg|значак|зьлева|Рэстаран у цэнтральным раёне места.]] Даласцы лічаць сябе больш вытанчанымі людзьмі, чым жыхары іншых частак Тэхасу, асабліва гэта тычыцца [[Форт-Ўэрт]]у. У выніку нядаўняга эканамічнага буму ў Даласе, сюды пераехалі шматлікія людзі зь іншых штатаў і іншых краінаў. На кожнага жыхара Даласу прыпадае ўдвая больш рэстаранаў, чым на кожнага жыхара [[Нью-Ёрк]]у. Таксама даласцы цёпла ставяцца да сваіх спартовых камандаў, асабліва, да «[[Далас Каўбойз]]». «Каўбоі» любімыя мясцовымі жыхарамі нават не зважаючы на шэрагі няўдачаў, прыкрыя паразы, не перашкода нават калі іншая каманда апярэджвае «Каўбояў» у турнірным першынстве. Календары з выявамі зорак спорту, а таксама іншая атрыбутыка настолькі папулярная, што ёй адводзяцца шматлікія крамы. Людзі любяць бавіць час у спартовых барах, дзе можна паглядзець гульню ўлюбёнай каманды зь некалькімі дзясяткамі аднадумцаў. У сусьветным маштабе лічыцца, што Далас падобны да свайго буйнога паўднёвага суседа — Г’юстану. Абодва гарады зьяўляюцца яўнымі эканамічнымі цэнтрамі Тэхасу і падтрымліваюць сяброўскі парытэт. Тым ня менш, іх розьняць некаторыя рысы. Да прыкладу, асноўная частка насельніцтва Г’юстану жыве ў межах гораду, у той час як у Даласе асноўная частка насельніцтва жыве ў шматлікіх прадмесьцях. === Злачыннасьць === [[Файл:Female officers and agents from all the Department of Homeland Security (USDHS) agencies at the Dallas, Texas DHS hiring event on 22 August 2023 - 10.jpg|значак|Супрацоўніцы агенцтва Міністэрства ўнутранай бясьпекі ў Даласе.]] Паводле зьвестак [[Фэдэральнае бюро расьсьледаваньняў|ФБР]], параўнаньне ўзроўняў злачыннасьці паміж гарадамі можа быць недакладным, бо практыкі фіксацыі злачынстваў адрозьніваюцца ад гораду да гораду, а жыхары паведамляюць пра розныя адсоткі злачынстваў, а сапраўдная колькасьць людзей, якія фактычна знаходзяцца ў горадзе ў пэўны момант, невядомая<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fbi.gov/ucr/06prelim/|загаловак=Preliminary Annual Uniform Crime Report, January–December, 2006|выдавецтва=Fbi.gov|дата публікацыі=06.2007|копія=https://web.archive.org/web/20100114195803/http://www.fbi.gov/ucr/06prelim/|дата копіі=01.2010}}</ref>. Улічваючы гэта, Далас мае адзін зь дзесяці найвышэйшых узроўняў злачыннасьці ў Тэхасе, і ягоны паказьнік вышэйшы за сярэдні ў краіне<ref>{{спасылка|спасылка=https://kqvt.com/1-violent-texas-city/|загаловак=Here is the #1 Most Violent City in the Entire State of Texas|выдавецтва=Q92|дата публікацыі=09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240225025944/https://kqvt.com/1-violent-texas-city/|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://realestate.usnews.com/places/texas/dallas-fort-worth/crime|загаловак=Dallas-Fort Worth, TX, Crime Rate & Safety|выдавецтва=U.S. News|копія=https://web.archive.org/web/20240225025950/https://realestate.usnews.com/places/texas/dallas-fort-worth/crime|дата копіі=25.02.2024}}</ref>. Узровень злачыннасьці ў Даласе знаходзіўся на першым месцы сярод буйных гарадоў ЗША з 1998 па 2003 гады. Пасьля 2020 году ўзровень забойстваў у Даласе прыкметна павялічыўся. У 2020 годзе ў горадзе было зафіксавана 251 забойства, што было найвышэйшым паказьнікам за апошнія 20 гадоў. У 2022 годзе іхняя колькасьць зьнізілася да 214, але ў 2023 годзе зноў павялічылася да 246<ref>{{спасылка|спасылка=https://lakewood.advocatemag.com/dallas-homicides-increase/|загаловак=Dallas homicides increased in 2023 even as other violent crime saw improvements, police say|выдавецтва=Lakewood/East Dallas Advocate|дата публікацыі=01.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240213234538/https://lakewood.advocatemag.com/dallas-homicides-increase/|дата копіі=13.02.2024}}</ref>. У 2020 годзе прысутнасьць злачынных груповак у Даласе істотна ўзрасла і стала адным з галоўных фактараў росту злачыннасьці<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.khou.com/article/news/increased-gang-activity-leads-to-spike-of-violent-crime-in-dallas/285-442103737|загаловак=Increased gang activity leads to spike of violent crime in Dallas|выдавецтва=KHOU|дата публікацыі=05.2017}}</ref>. Мясцовыя ўлады зрабілі барацьбу са злачыннасьцю адным з прыярытэтных кірункаў сваёй працы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/news/crime/2021/10/13/city-leaders-praise-dallas-police-chiefs-crime-plan-as-violence-murders-decrease/|загаловак=City leaders praise Dallas police chief's crime plan as violence, murders decrease|выдавецтва=Dallas News|дата публікацыі=10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20240224122953/https://www.dallasnews.com/news/crime/2021/10/13/city-leaders-praise-dallas-police-chiefs-crime-plan-as-violence-murders-decrease/|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cbsnews.com/texas/news/dpd-chief-dallas-mayor-discuss-violent-crime-and-the-changes-they-say-need-to-be-made/|загаловак=DPD Chief & Dallas Mayor discuss violent crime and the changes they say need to be made - CBS Texas|выдавецтва=CBS News|дата публікацыі=12.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240224122952/https://www.cbsnews.com/texas/news/dpd-chief-dallas-mayor-discuss-violent-crime-and-the-changes-they-say-need-to-be-made/|дата копіі=02.2024}}</ref>. У той час, як большасьць частак гораду, у асноўным, бясьпечныя, некаторыя раёны варта пазьбягаць з наступам цемры. Да такіх належаць некаторыя часткі Паўднёвага Даласу і месцы канцэнтрацыі старой забудовы. == Бізнэс == Мэгаполіс Далас-[[Форт-Ўэрт]] часта завуць ''Тэхаскай крамянёвай далінай''. Больш за 40 тысяч чалавек задзейнічаныя ў працы тэлекамунікацыйных гігантаў, такіх як [[Southwestern Bell]], [[AT&amp;T]], [[Alcatel]], [[Ericsson]], [[Fujitsu]], [[MCI]], [[Nortel Networks]], [[Sprint]] і іншых. Па цэнтральнай частцы Даласу праходзіць больш за 100 міль (160 км) [[аптычны кабэль|аптычнага кабэлю]]. Паводле дасьледаваньняў, у Даласе больш за 80 тысячаў кампаніяў, якія ўзначальваюць жанчыны. Нягледзячы на тое, што тэлекамунікацыйная індустрыя была сур’ёзна зачэпленая [[рэцэсія]]й у эканоміцы ЗША ў пачатку 2000-х гадоў, кампаніі Даласу пацярпелі менш, чым кампаніі іншых рэгіёнаў. === Буйныя кампаніі === Кампаніі, якія маюць штаб-кватэры ў Даласе: <table><tr><td valign=top> * [[7-Eleven]] * [[Blockbuster Video]] * [[CompUSA]] * [[Excel Communications]] * [[Greyhound Lines|Greyhound Bus Lines]] * [[Kinko's]] </td><td valign=top> * [[Mary Kay Cosmetics]] * [[Perot Systems]] (кампанія Раса Пэро, кандыдата ў Прэзыдэнты ЗША) * [[Pizza Hut]] (сусьветна вядомая сетка піцэрыяў) * [[Southwest Airlines]] * [[Texas Instruments]] </td></tr></table> AMR Corporation (бацькоўская кампанія [[American Airlines]]), [[Radio Shack]] і [[Pier 1 Imports]] месьцяцца ў [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]]. [[ExxonMobil]] разьмешчаны ў адным з прыгарадаў Даласу, [[Ірвінг]]у. [[Dr Pepper]] разьмешчаны ў [[Плана]] (паўночны прыгарад). Скандальна вядомая кампанія [[Halliburton]] Energy Services месьцілася ў Даласе, але ў 2003 пераехала ў [[Г’юстан]]. == Транспарт == === Аэрапорты === Далас абслугоўваецца двума буйнымі камэрцыйнымі аэрапортамі: Міжнародным Аэрапортам Далас/Форт-Ўэрт (вядомым як DFW International) і Далас Лаў Філд. === Буйныя магістралі === Па тэрыторыі Даласа праходзяць 6 фэдэральных трас і каля 20 [[шасэ]], два зь якіх зьяўляюцца платнымі. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.dallascityhall.com/ Афіцыйны сайт] {{Тэхас}} {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} [[Катэгорыя:Далас| ]] 2qa56m4sqxdwjlu56oj89qhz5jflu61 2665309 2665308 2026-04-18T15:57:56Z Dymitr 10914 /* Злачыннасьць */ правапіс 2665309 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Далас |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Даласу |Назва на мове краіны = Dallas |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = ЗША |Герб = Seal of Dallas.svg |Сьцяг = Flag_of_Dallas.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1841 |Статус з = 2 лютага 1856 |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Тэхас]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 997.1 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = -6 |Летні час = -5 |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 32 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 58 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 96 |Даўгата хвілінаў = 48 |Даўгата сэкундаў = 14 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = ЗША (Тэхас) |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Да́лас''' ({{мова-en|Dallas}}) — горад у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], разьмешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы штату [[Тэхас]] на рацэ [[Трыніці (рака)|Трыніці]]. Адміністрацыйны цэнтар акругі [[Далас (акруга, Тэхас)|Далас]]. Разам з [[Форт-Ўэрт]]ам і іншымі гарадамі [[гарадзкая агламэрацыя|агламэрацыі]] ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]], [[Гарланд (Тэхас)|Гарланд]], [[Дэнтан (Тэхас)|Дэнтан]], [[Ірвінг (Тэхас)|Ірвінг]], [[Мэскіт (Тэхас)|Мэскіт]] і [[Плэйна (Тэхас)|Плэйна]]) Далас складае [[мэгаполіс]] («metroplex») вядомы як Далас—Форт-Ўэрт. Далас уважаецца за трэці паводле колькасьці насельніцтва горад Тэхасу і дзявяты ў ЗША. Паводле перапісу 2020 году, у горадзе пражывала 1,3 млн чалавек<ref name="Infoplease-2023">{{спасылка|спасылка=https://www.infoplease.com/us/cities/top-50-cities-us-population-and-rank|загаловак=Top 50 Cities in the U.S. by Population and Rank|выдавецтва=www.infoplease.com|копія=https://web.archive.org/web/20170319231028/http://www.infoplease.com/ipa/A0763098.html|дата копіі=03.2017}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://texasalmanac.com/topics/facts-profile|загаловак=Facts|выдавецтва=Texas Almanac|дата публікацыі=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20181018223430/https://texasalmanac.com/topics/facts-profile|дата копіі=10.2018}}</ref>. Сам мэгаполіс Далас—Форт-Ўэрт ёсьць чацьвертай паводле колькасьці насельніцтва аглямэрацыяй у ЗША, маючы насельніцтва ў 8,5 млн чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR|загаловак=American FactFinder – Results|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://archive.today/20200213004937/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR|дата копіі=02.2020}}</ref>. І Далас, і суседні Форт-Ўэрт значна ўзбуйніліся дзякуючы будаўніцтву буйных чыгуначных лініяў, якія забясьпечылі дасяг да бавоўны, прадукцыі жывёлагадоўлі, а пазьней заквітнелі дзякуючы нафтаздабыўнай галіне. Будаўніцтва сыстэмы міжштатных аўтастрадаў умацавала становішча Даласа як транспартнага вузла, бо ў горадзе сыходзяцца чатыры асноўныя міжштатныя аўтастрады, а пятая ўтварае колца вакол места. [[Далас/Форт-Ўэрт (аэрапорт)|Міжнародны аэрапорт Далас—Форт-Ўэрт]] уважаецца за адзін з найбуйнейшых і найбольш загружаных у сьвеце. Далас разьвіўся як буйны індустрыяльны і фінансавы цэнтар. Асноўнымі сэктарамі эканомікі Даласа ёсьць абаронная індустрыя, фінансавыя паслугі, інфармацыйныя тэхналёгіі, тэлекамунікацыі і транспарт. У мэтраплексе базуюцца 23 кампаніі зь сьпісу [[Fortune 500]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/|загаловак=Led by Exxon Mobil, 23 Dallas-Fort Worth companies score spots on 2022’s Fortune 500|выдавецтва=The Dallas Morning News|дата публікацыі=05.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220611032740/https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/|загаловак=Here are this year’s Fortune 500 companies by region|выдавецтва=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20230601124637/https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/|дата копіі=06.2023}}</ref>, прычым 11 зь іх месьцяцца беспасярэдне ў межах Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&hqstate=TX|загаловак=Fortune 500|выдавецтва=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20221018220812/https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&hqstate=TX|дата копіі=10.2022}}</ref>. У аглямэрацыі разьмешчаныя больш за 41 унівэрсытэт і каледж, што ўважаецца за найбольшую колькасьць сярод усіх аглямэрацыяў Тэхасу. Насельніцтва гораду вылучаецца вялікай этнічнай і рэлігійнай разнастайнасьцю. == Гісторыя == Карэнныя народы паўночнага Тэхасу ўлучалі [[кадо]], [[таваконі]], [[ўічыта (народ)|ўічыта]], [[кікапу]] і [[каманчы|каманчаў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Cardona, Megan|спасылка=https://www.star-telegram.com/news/local/fort-worth/article267106456.html|загаловак=Which indigenous tribes lived in North Texas? Find out with this interactive map|выдавецтва=Fort Worth Star-Telegram|дата публікацыі=10.2022}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Keomoungkhoun, Nataly|спасылка=https://www.dallasnews.com/news/curious-texas/2020/09/09/what-happened-to-native-american-tribes-that-once-existed-in-north-texas-curious-texas-investigates/|загаловак=What happened to Native American tribes that once existed in North Texas? Curious Texas investigates|выдавецтва=The Dallas Morning News|дата публікацыі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Murray, Brandon|спасылка=https://www.dmagazine.com/frontburner/2021/11/tales-from-the-dallas-history-archives-honoring-native-american-heritage-month/|загаловак=Tales from the Dallas History Archives: Honoring Native American Heritage Month|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=11.2021}}</ref>. У XVIII стагодзьдзі гішпанскія каляністы абвесьцілі тэрыторыю Тэхасу часткай віцэ-каралеўства [[Новая Гішпанія]]. Пазьней на гэтую зямлю прэтэндавала і [[Францыя]], аднак істотнага пасяленьня французы там не стварылі. У выніку над тэрыторыяй, дзе пазьней паўстаў Далас, у розныя часы ўзьнімаліся шэсьць сьцягоў, як то Францыі, [[Гішпанія|Гішпаніі]], [[Мэксыка|Мэксыкі]], [[Рэспубліка Тэхас|Рэспублікі Тэхас]], [[Канфэдэрацыйныя Штаты Амэрыкі|Канфэдэрацыі]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатаў Амэрыкі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Alvarado, Catherine|спасылка=https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag|загаловак=A brief history of the six flags over Texas — including the Confederate flag|выдавецтва=Austin American-Statesman|копія=https://web.archive.org/web/20200806015432/https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag|дата копіі=08.2020}}</ref>. [[Файл:Cram Dallas, Texas 1890 UTA.jpg|значак|зьлева|Мапа Даласа 1890 году.]] У 1819 годзе дамова Адамза—Аніса паміж ЗША і Гішпаніяй вызначыла раку [[Рэд-Рывэр (прыток Місысыпі)|Рэд-Рывэр]] як паўночную мяжу Новай Гішпаніі, і будучае месца Даласа апынулася далёка ўнутры гішпанскіх уладаньняў<ref>{{кніга|імя=Herbert E.|прозьвішча=Bolton|спасылка=https://archive.org/details/athanasedemzire01mzgoog|загаловак=Athanase de Mezieres and the Louisiana-Texas Frontier 1768–1780|месца=Cleveland|выдавецтва=Arthur H Clark Company|год=1914}}</ref>. Тэрыторыя заставалася пад гішпанскім кантролем да 1821 году, калі Мэксыка абвесьціла незалежнасьць, і рэгіён стаў часткай мэксыканскага штату [[Коаўіла-і-Тэхас]]. У 1836 годзе тэхасцы, сярод якіх пераважалі ангельскаамэрыканскія пасяленцы, здабылі незалежнасьць і стварылі Рэспубліку Тэхас. Праз тры гады па абвяшчэньні незалежнасьці [[Джон Нілі Браян]] абсьледаваў тэрыторыю вакол сучаснага Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas Historical Society: Dallas History|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=04.2006}}</ref>. У 1839 годзе ён, разам з сваім сабакам і індзейцам чэрокі на імя Нэд, усталяваў калок на ўзьвышшы ля трох рукавоў ракі [[Трыніці (рака)|Трыніці]] і пакінуў гэтае месца<ref>{{навіна|аўтар=McPherson, Edward|спасылка=https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|загаловак=The story of how Dallas became Dallas you probably haven't heard|выдавец=The Dallas Morning News|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20181003193421/https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|дата копіі=10.2018}}</ref>. Два гады пазьней, у 1841 годзе, ён вярнуўся і заснаваў тут сталае паселішча, якое назваў Далас<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas Historical Society: Dallas History|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=04.2006}}</ref>. Паходжаньне назвы дакладна невядомае. Афіцыйна гістарычна сьцьвярджаецца, што горад названы ў гонар адзінаццатага віцэ-прэзыдэнта [[Джордж Міфлін Далас|Джорджа М. Даласа]] зь Філадэлфіі. Аднак гэтая вэрсія ўважаецца за спрэчную. Іншыя мажлівыя тлумачэньні зьвязваюць назву зь ягоным братам камадорам эскадры караблёў у [[Мэксыканская затока|Мэксыканскай затоцы]] Аляксандрам Джэймзам Даласам, або з братамі Ўолтэрам Р. Даласам і Джэймзам Р. Даласам<ref>{{навіна|аўтар=Stringer, Tommy|спасылка=http://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|загаловак=Stringer – How did Dallas get its name?|выдавец=Corsicana Daily Sun|копія=https://web.archive.org/web/20190203174529/https://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|дата копіі=02.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx|загаловак=Origin of the Name Dallas|копія=https://web.archive.org/web/20181209165201/https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx|дата копіі=12.2018}}</ref>. Таксама высоўваецца вэрсія, што назва ўшаноўвае памяць бацькі памянёных дзеячоў, а менавіта [[Аляксандар Джэймз Далас|Аляксандра Даласа]], які быў міністрам фінансаў ЗША за час прэзыдэнцтва [[Джэймз Мэдысан|Джэймза Мэдысана]] падчас [[Ангельска-амэрыканская вайна|вайны 1812 году]]. Яшчэ адная вэрсія выводзіць назву ад вёскі Далас у шатляндзкім графстве Моры, падобна да таго, як [[Г’юстан]] у Тэхасе атрымаў назву ад [[Сэм Г’юстан|Сэма Г’юстана]], чые продкі паходзілі з шатляндзкай вёскі Г’юстан у [[Рэнфрушыр]]ы. У 1845 годзе Рэспубліка Тэхас была анэксаваная ЗША, а праз год была створаная акруга Далас. Сам Далас быў афіцыйна інкарпараваны як горад 2 лютага 1856 году. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя група францускіх сацыялістаў заснавала на беразе Трыніці ўтопічную камуну [[Ля-Рэюніён (Далас)|Ля-Рэюніён]] у раёне сучаснага Заходняга Даласа<ref>{{спасылка|аўтар=Kuo, Stephanie|спасылка=https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately|загаловак=In The 1800s, French Socialists Came To Dallas And Built A Utopia That Collapsed Immediately|выдавецтва=Keranews.org|дата публікацыі=10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190502000446/https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately|дата копіі=05.2019}}</ref>. Галоўнымі жыхарамі гэтага паселішча была група эўрапейскіх мастакоў і музыкаў. Калі камуна спыніла сваё існаваньне, большасьць людзей пераехала ў Далас, дзе заснавала арт-квартал, які існуе і дагэтуль у раёне Дып-Элум ля цэнтру. У сучасным Даласе адчуваюцца моцныя тэатральныя традыцыі, гэта тычыцца як клясычнага, гэтак і экспэрымэнтальнага рэпэртуару. Таксама, у Даласе існуе актыўная музычная сцэна і разнастайныя канцэрты — частая зьява ва ўсіх частках гораду. [[Файл:JFK Motorcade GettyImages-517330536.jpg|значак|зьлева|Прэзыдэнт [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Ф. Кенэдзі]] едзе ў кабрыялеце ў Даласе разам з сваёй жонкай Жаклін і іншымі людзьмі за некалькі хвілінаў да замаху.]] У 1871 годзе да Даласу набліжалася будаўніцтва чыгункі, і гарадзкія ўлады не жадалі, каб дарога прайшла бокам, як плянавалася першапачаткова. Яны заплацілі кампаніі «Чыгункі Г’юстану і Цэнтральнага Тэхасу» 5000 даляраў з мэтай зрушыць дарогу на 32 км да захаду. Такім чынам, дарога прайшла праз Далас, а ня праз [[Карсыкана (Тэхас)|Карсыкану]], як было прадугледжана ў першапачатковай схеме. Праз год ураду грамады не атрымалася ўпэўніць кампанію Юніян-Пасыфік-Рэйлроўд будаваць дарогу праз Далас, таму ў тэрміновым парадку да закону штату было прынятае дапаўненьне, якое дазваляла будаваць дарогу толькі паблізу Браўдэрскіх крыніцаў, якія знаходзіліся крыху больш на поўдзень ад галоўнай вуліцы Даласу. Буйныя чыгуначныя маршруты перасекліся ў Даласе ў 1873 годзе, гарантуючы гораду будучыню камэрцыйнага цэнтру. З будаўніцтвам чыгунак Далас стаў важным гандлёвым і бізнэсовым цэнтрам, дзякуючы гандлю бавоўнай, збожжам і бізонамі, і да канца XIX стагодзьдзя горад перажываў хуткі рост. Ён ператварыўся ў індустрыяльны вузел, прыцягваючы рабочых з усяго Тэхасу, Поўдня і Сярэдняга Захаду. З пачаткам XX стагодзьдзя, Далас ператварыўся зь сельскагаспадарчага цэнтру ў цэнтар засяроджваньня банкаў, страхавых кампаніяў і іншых бізнэсовых структур. Пятнаццаціпавярховы будынак [[Прэторыян-Білдынг]], узьведзены ў 1909 годзе, стаў адным зь першых гмахаў на захад ад [[Місысыпі (рака)|Місысыпі]] і некаторы час быў найвышэйшым будынкам Тэхасу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/1996/october/dallas-tallest/|загаловак=Dallas’ Tallest|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=10.1996}}</ref>. Ён стаў сымбалем уздыму Даласа як буйнага гораду. У горадзе быў пабудаваны іпадром для чыстакроўных коней, а іхныя ўладальнікі стварылі жакейскі клюб. У [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]] на падобным іпадроме ладзіліся заезды рысакаў. Хуткі рост насельніцтва ўзмацняў канкурэнцыю за працу і жыльлё. Не зважаючы на пачатак [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]], у 1930 годзе будаўнічы бізнэс у горадзе працягваў квітнець. У тым жа годзе Каламбус Мэрыян Джойнэр выкрыў радовішча нафты ў [[Кілгар]]ы, за 160 км на ўсход ад Даласа, што прывяло да нафтавага буму Ўсходняга Тэхасу. Далас хутка стаў фінансавым цэнтрам нафтавай індустрыі Тэхасу і [[Аклагома|Аклагомы]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas History|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=22.04.2006}}</ref>. За час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Далас стаў буйным цэнтрам вытворчасьці вайсковых аўтамабіляў і самалётаў для ЗША і хаўрусьнікаў. На заводзе Форду ва Ўсходнім Даласе было выраблена больш за 94 тысяч джыпаў і 6 тысяч вайсковых цяжкавікоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/|загаловак=Ford assembly plant in East Dallas|дата публікацыі=06.1998|копія=https://web.archive.org/web/20201021104749/https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/|дата копіі=10.2020}}</ref>. У Даласе таксама было пабудавана больш за 18 тысяч самалётаў, у тым ліку трэнажор [[T-6 Texan]], зьнішчальнік [[P-51 Mustang]] і бамбавік [[B-24 Liberator]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html|загаловак=CAF Webinar: The History of the North American Aviation Plant in Dallas|дата публікацыі=11.2015|копія=https://web.archive.org/web/20201018161910/http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html|дата копіі=10.2020}}</ref>. У 1958 годзе ў Даласе супрацоўнікам кампаніі «Texas Instruments» [[Джэк Кілбі|Джэкам Кілбі]] была вынайдзеная [[мікрасхема]] ([[мікрачып]]). 22 лістапада 1963 году прэзыдэнт ЗША [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Ф. Кенэдзі]] быў забіты на вуліцы Элм, калі ягоны картэж праяжджаў у цэнтры Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.archives.gov/research/jfk/select-committee-report/|загаловак=Report of the Select Committee on Assassinations of the U.S. House of Representatives|выдавец=Report of the Select Committee on Assassinations of the U.S|копія=https://web.archive.org/web/20200403232215/https://www.archives.gov/research/jfk/select-committee-report|дата копіі=04.2020}}</ref>. Два верхнія паверхі будынку, зь якога, паводле высноваў камісіі Ўорэна, [[Лі Гарві Освальд]] страляў у Кенэдзі, былі ператвораныя ў гістарычны музэй, прысьвечаны жыцьцю і дзейнасьці прэзыдэнта<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1|загаловак=Report of the President's Commission on the Assassination of President Kennedy, Chapter 1: Summary and Conclusions|выдавецтва=National Archives|дата публікацыі=08.2016|копія=https://web.archive.org/web/20190622105957/https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1|дата копіі=06.2019}}</ref>. Кенэдзі памёр у мясцовым шпіталі крыху больш за 30 хвілінаў пасьля замаху. Калі да 1980-х гадоў нафтавая індустрыя ў асноўным перамясьцілася ў Г’юстан, а Далас перапрафіляваўся на расквітнелы тэхналягічны бум (выкліканы ростам інфармацыйнай і тэлекамунікацыйнай індустрыяў), застаючыся пры гэтым цэнтрам банкаўскай справы і бізнэсу. У 1990-х Далас стаў вядомы як тэхаская Крамянёвая даліна, або як [[Крамянёвая прэрыя]]. == Дэмаграфія == {{Перапіс насельніцтва ЗША |1850= 1073 |1860= 698 |1870= 3000 |1880= 10358 |1890= 38069 |1900= 42639 |1910= 92104 |1920= 158976 |1930= 269475 |1940= 294734 |1950= 434462 |1960= 679684 |1970= 844401 |1980= 904078 |1990= 1006977 |2000= 1188580 |2010= 1197816 |2020= 1304379 |estyear=2024 |estimate=1326087 |estref=<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/LFE041223|загаловак=U.S. Census Bureau QuickFacts: Dallas city, Texas|выдавецтва=Census Bureau QuickFacts|дата публікацыі=01.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20250520145909/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/LFE041223|дата копіі=05.2025}}</ref> |footnote=U.S. Decennial Census<ref name="DecennialCensus">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/www/decennial.html|title=Census of Population and Housing|publisher=Census.gov|access-date=June 4, 2016}}</ref> }} Далас уважаецца за дзявяты паводле колькасьці насельніцтва горад ЗША і трэці ў Тэхасе пасьля [[Г’юстан]]у і [[Сан-Антоніё]]<ref name="Infoplease-2023"/>. Аглямэрацыя ахоплівае каля чвэрці насельніцтва штату і ёсьць найбуйнейшай на Поўдні ЗША і Тэхасу, апярэджваючы аглямэрацыю Г’юстану. Паводле перапісу 2020 году ў Даласе пражывала {{Лік|1304379}} чалавек, што на {{Лік|106563}} асобаў больш, чым было ў 2010 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST|загаловак=Community Facts: Dallas city, Texas|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://archive.today/20200214004151/https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST|дата копіі=02.2020}}</ref>. Аднак, паводле ацэнак Бюро перапісу насельніцтва ЗША на 1 ліпеня 2022 году, у першыя гады па апошнім перапісе горад страціў {{Лік|4835}} жыхароў, а насельніцтва складала {{Лік|1299544}} чалавекі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/POP010220|загаловак=QuickFacts: Dallas city, Texas|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20220413101750/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/POP010220|дата копіі=04.2022}}</ref>. [[Файл:Dallas Population Density 2000.png|значак|зьлева|Мапа шчыльнасьці насельніцтва Даласа ў 2000 годзе.]] Паводле ацэнак 2020 году, у горадзе налічвалася {{Лік|524498}} хатніх гаспадарак<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&g=1600000US4819000&tid=ACSDP5Y2020.DP02|загаловак=ACS 2020 Social Characteristics|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>, што было большым лікам за зьвесткі 2010 году. Зь іх {{Лік|137523}} мелі дзяцей у веку да 18 гадоў<ref name="US Census-2020a" >{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1101|загаловак=ACS 2020 Households and Families Estimates|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Сярэдні памер хатняй гаспадаркі ў 2020 годзе складаў 2,52 чалавекі, а сярэдні памер сям’і — 3,41 чалавекі<ref name="US Census-2020a" />. У 2018 годзе 40,2% жыльля было занятае гаспадарамі, а 59,8% з жыльлёвага фонду прыпадалі на арандатараў<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20owner-occupied%20housing%20rate&g=1600000US4819000&tid=ACSDP1Y2018.DP04&t=Housing&layer=place|загаловак=ACS 2018 Housing Characteristics|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Паводле перапісу 2010 году, 26,5% насельніцтва былі маладзейшымі за 18 гадоў, а 8,8% — старэйшымі за 65 гадоў. Мэдыянны век складаў 31,8 гады. У 2020 годзе мэдыянны век павялічыўся да 32,9 гадоў, а на кожныя 100 жанчынаў прыпадала 98,4 мужчынаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20age&t=Age%20and%20Sex&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S0101|загаловак=ACS 2020 Age and Sex Estimates|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Паводле адмыловага дасьледаваньня было выяўлена, што мэдыянны прыбытак хатняй гаспадаркі ў Даласе складада {{Лік|54747}} даляраў, а для сям’і гэты паказьнік сягаў {{Лік|60895}}<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20income&t=Income%20%28Households,%20Families,%20Individuals%29&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1901|загаловак=ACS 2020 Income Estimates|выдавецтва=data.census.gov|копія=https://web.archive.org/web/20220602145331/https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city%2C%20Texas%20median%20income&t=Income%20%28Households%2C%20Families%2C%20Individuals%29&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1901|дата копіі=06.2022}}</ref> Сярэднедушавы прыбытак у месьце складаў {{Лік|25904}} даляры. Каля 18,7% сем’яў і 21,7% насельніцтва жылі па-за мяжою беднасьці, у тым ліку 33,6% дзяцей да 18 гадоў і 13,4% асобаў у веку большым за 65. У 2022 годзе ў Даласе налічвалася {{Лік|4410}} валацугаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/|загаловак=Dallas' mayor right to put homeless strategy under a microscope|дата публікацыі=27.02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230227130733/https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/|дата копіі=02.2023}}</ref><ref name="Troisi-2022" >{{спасылка|спасылка=https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf|загаловак=Metro Dallas Homeless Alliance Continuum of Care 2022 Homeless Count & Survey Independent Analysis|копія=https://web.archive.org/web/20230311021604/https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf|дата копіі=03.2023}}</ref>. Паводле аналізу блізу 31% зь іх жылі на вуліцы або ў месцах, не прыстасаваных для пражываньня<ref name="Troisi-2022" />. === Этнічны склад === Насельніцтва Даласа гістарычна было пераважна белым, гэтак у 1930 годзе негішпанамоўныя белыя складалі 82,8% жыхароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|загаловак=Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990|выдавецтва=U.S. Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|дата копіі=08.2012}}</ref>. Аднак у XX стагодзьдзі ў выніку міграцыі структура насельніцтва істотна зьмянілася, і дзель негішпанамоўных белых зьнізілася да менш як адной траціны<ref>{{спасылка|спасылка=http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068|загаловак=Cordell, Dennis D., Southern Methodist University (Dallas) and Garcia y Griego, Manuel, University of Texas at Arlington, "The Integration of Nigerian and Mexican immigrants in Dallas/Fort Worth, Texas", working paper, 2005|копія=https://web.archive.org/web/20110720030824/http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068|дата копіі=07.2011}}</ref>. Паводле перапісу насельніцтва ЗША 2010 году, 50,7% насельніцтва складалі белыя (28,8% негішпанамоўныя белыя), 24,8% — мурыны, 0,7% — індзейцы, 2,9% — азіяты, 2,6% — асобы двух і больш расаў. 42,4% усіх жыхароў мелі гішпанамоўнае або лацінаамэрыканскае паходжаньне<ref>{{спасылка|спасылка=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html|загаловак=Dallas (city) QuickFacts from the US Census Bureau|выдавецтва=Quickfacts.census.gov|копія=https://web.archive.org/web/20130506223734/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. [[Файл:DeepEllum 2021-554.jpg|значак|На галоўнай вуліцы раёну Дып-Элум, які ўважаецца за адзін з найбуйнейшых мурынскіх раёнаў.]] Сярод гішпанамоўных або лацінаамэрыканцаў пераважалі [[мэксыканцы]] (34,6%), а таксама былі прадстаўнікі [[Пуэрта-Рыка]] і [[Куба|Кубы]]. Яны перадусім засяляюць паўднёва-заходнюю частку места, асабліва раён Оўк-Кліф<ref>{{спасылка|аўтар=Schutze, Jim|спасылка=https://www.dallasobserver.com/news/mexicans-saved-oak-cliff-while-they-saved-american-cities-bikos-came-later-7126267|загаловак=Mexicans Saved Oak Cliff While They Saved American Cities. Bikos Came Later.|выдавецтва=Dallas Observer|дата публікацыі=03.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/|загаловак=How Latino immigrants saved Oak Cliff: new book explores immigrants' contributions to Dallas|выдавецтва=Dallas News|дата публікацыі=12.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200806223713/https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/|дата копіі=08.2020}}</ref>. Паўднёва-ўсходні раён Плізант-Гроўв мае значную дзель як мурынаў, гэтак і лацінаамэрыканцаў, а паўднёвай частцы гораду пераважаюць нэгры<ref>{{спасылка|аўтар=Perez, Miguel|спасылка=https://www.texastribune.org/2020/01/08/dallas-historically-black-neighborhood-tenth-street-history-preservati/|загаловак=Dallas neighborhood established by freed slaves fights to keep its history alive|выдавецтва=The Texas Tribune|дата публікацыі=01.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://blacksindallas.com/southdallas/|загаловак=South Dallas|выдавецтва=BlacksInDallas.com}}</ref>. Заходнія і ўсходнія раёны таксама пераважна гішпанамоўныя. Паўночны Далас мае мазаічную структуру з анклявамі белых, мурынаў і асабліва гішпанамоўных жыхароў. У 2010—2020 гадах Далас заняў другі радок у ЗША паводле прыросту афраамэрыканцаў, саступіўшы [[Атланта|Атланце]] і крыху апярэдзіўшы Г’юстан<ref>{{спасылка|аўтар=H. Frey, William|спасылка=https://www.brookings.edu/articles/a-new-great-migration-is-bringing-black-americans-back-to-the-south/|загаловак=A 'New Great Migration' is bringing Black Americans back to the South|выдавецтва=brookings.edu|дата публікацыі=09.2022}}</ref>. Значная частка гэтага прытоку павязаная з Новай Вялікай міграцыяй<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.governing.com/gov-new-black-south.html|загаловак=The New Black South|выдавецтва=Governing.com|дата публікацыі=08.2017|копія=https://web.archive.org/web/20200729031923/https://www.governing.com/gov-new-black-south.html|дата копіі=07.2020}}</ref>. У горадзе таксама жыве прыкметная супольнасьць выхадцаў з [[Афрыканскі Рог|Афрыканскага Рогу]], як то з [[Этыёпія|Этыёпіі]], [[Эрытрэя|Эрытрэі]] і [[Самалі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Reiss, Sarah|спасылка=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2011/june/how-dallas-got-so-many-ethiopian-restaurants/|загаловак=How Dallas Got So Many Ethiopian Restaurants|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=05.2011}}</ref>. Паводле ацэнак 2012 году у мэтраплексе Далас—Форт-Ўэрт жыло блізу 70 тысяч расейскамоўных жыхароў<ref>{{навіна|спасылка=https://www.dallastelegraph.com/70000-russian-speakers-dallas-accordding-mayor-dallas/|загаловак=70,000 Russian-speakers in Dallas, According to Mayor of Dallas|выдавец=Russian Dallas – Руский Даллас|дата публікацыі=04.2017}}</ref>, сярод якіх былі расейцы, габрэі, украінцы, армяне, беларусы, малдаване, узбэкі, кіргізы ды іншыя. У рэгіёне выходзіць расейскамоўная газэта ''The Dallas Telegraph''<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallastelegraph.com/about/|загаловак=About ⋆ Russian Dallas - Русский Даллас|выдавецтва=Russian Dallas - Русский Даллас|дата публікацыі=10.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200928121015/https://www.dallastelegraph.com/about/|дата копіі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/|загаловак=Dallas couple tell what it's like being Russian in America|выдавецтва=CW33 Dallas / Ft. Worth|дата публікацыі=04.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210120041527/https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/|дата копіі=01.2021}}</ref>. Далас і ягоныя прадмесьці таксама зьяўляюцца домам для вялікай колькасьці азіяцкіх амэрыканцаў, то бок жыхароў з [[індыйцы|індыйскім]], [[віетнамцы|віетнамскім]], [[кітайцы|кітайскім]], [[карэйцы|карэйскім]], [[філіпінцы|філіпінскім]], [[японцы|японскім]] і іншым паходжвньнем<ref>{{спасылка|спасылка=http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm|загаловак=Dallas Population and Demographics|выдавецтва=areaconnect.com|копія=https://web.archive.org/web/20161122071456/http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm|дата копіі=11.2016}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html|загаловак=Asian-American Growth Steady in North Texas|выдавецтва=nbcdfw.com|дата публікацыі=05.2014|копія=https://web.archive.org/web/20161122071956/http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html|дата копіі=11.2016}}</ref>. У сувязі зь вялікай колькасьцю імігрантаў у гарадзе часта сустракаюцца шматмоўныя шыльды. Паводле зьвестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША за 2013 год, 23% жыхароў акругі Далас былі народжаныя па-за мяжою<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.texastribune.org/2014/01/02/increasing-share-foreign-born-residents-texas/|загаловак=Share of Foreign-Born Texans Growing|выдавец=Texas Tribune|копія=https://web.archive.org/web/20170416222156/https://www.texastribune.org/2014/01/02/increasing-share-foreign-born-residents-texas/|дата копіі=04.2017}}</ref>. === Соцыякультурныя асаблівасьці === [[Файл:Stone Street Gardens in Downtown Dallas, 04-01-11.jpg|значак|зьлева|Рэстаран у цэнтральным раёне места.]] Даласцы лічаць сябе больш вытанчанымі людзьмі, чым жыхары іншых частак Тэхасу, асабліва гэта тычыцца [[Форт-Ўэрт]]у. У выніку нядаўняга эканамічнага буму ў Даласе, сюды пераехалі шматлікія людзі зь іншых штатаў і іншых краінаў. На кожнага жыхара Даласу прыпадае ўдвая больш рэстаранаў, чым на кожнага жыхара [[Нью-Ёрк]]у. Таксама даласцы цёпла ставяцца да сваіх спартовых камандаў, асабліва, да «[[Далас Каўбойз]]». «Каўбоі» любімыя мясцовымі жыхарамі нават не зважаючы на шэрагі няўдачаў, прыкрыя паразы, не перашкода нават калі іншая каманда апярэджвае «Каўбояў» у турнірным першынстве. Календары з выявамі зорак спорту, а таксама іншая атрыбутыка настолькі папулярная, што ёй адводзяцца шматлікія крамы. Людзі любяць бавіць час у спартовых барах, дзе можна паглядзець гульню ўлюбёнай каманды зь некалькімі дзясяткамі аднадумцаў. У сусьветным маштабе лічыцца, што Далас падобны да свайго буйнога паўднёвага суседа — Г’юстану. Абодва гарады зьяўляюцца яўнымі эканамічнымі цэнтрамі Тэхасу і падтрымліваюць сяброўскі парытэт. Тым ня менш, іх розьняць некаторыя рысы. Да прыкладу, асноўная частка насельніцтва Г’юстану жыве ў межах гораду, у той час як у Даласе асноўная частка насельніцтва жыве ў шматлікіх прадмесьцях. === Злачыннасьць === [[Файл:Female officers and agents from all the Department of Homeland Security (USDHS) agencies at the Dallas, Texas DHS hiring event on 22 August 2023 - 10.jpg|значак|Супрацоўніцы агенцыі Міністэрства ўнутранай бясьпекі ў Даласе.]] Паводле зьвестак [[Фэдэральнае бюро расьсьледаваньняў|ФБР]], параўнаньне ўзроўняў злачыннасьці паміж гарадамі можа быць недакладным, бо практыкі фіксацыі злачынстваў адрозьніваюцца ад гораду да гораду, а жыхары паведамляюць пра розныя адсоткі злачынстваў, а сапраўдная колькасьць людзей, якія фактычна знаходзяцца ў горадзе ў пэўны момант, невядомая<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fbi.gov/ucr/06prelim/|загаловак=Preliminary Annual Uniform Crime Report, January–December, 2006|выдавецтва=Fbi.gov|дата публікацыі=06.2007|копія=https://web.archive.org/web/20100114195803/http://www.fbi.gov/ucr/06prelim/|дата копіі=01.2010}}</ref>. Улічваючы гэта, Далас мае адзін зь дзесяці найвышэйшых узроўняў злачыннасьці ў Тэхасе, і ягоны паказьнік вышэйшы за сярэдні ў краіне<ref>{{спасылка|спасылка=https://kqvt.com/1-violent-texas-city/|загаловак=Here is the #1 Most Violent City in the Entire State of Texas|выдавецтва=Q92|дата публікацыі=09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240225025944/https://kqvt.com/1-violent-texas-city/|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://realestate.usnews.com/places/texas/dallas-fort-worth/crime|загаловак=Dallas-Fort Worth, TX, Crime Rate & Safety|выдавецтва=U.S. News|копія=https://web.archive.org/web/20240225025950/https://realestate.usnews.com/places/texas/dallas-fort-worth/crime|дата копіі=25.02.2024}}</ref>. Узровень злачыннасьці ў Даласе знаходзіўся на першым месцы сярод буйных гарадоў ЗША з 1998 па 2003 гады. Пасьля 2020 году ўзровень забойстваў у Даласе прыкметна павялічыўся. У 2020 годзе ў горадзе было зафіксавана 251 забойства, што было найвышэйшым паказьнікам за апошнія 20 гадоў. У 2022 годзе іхняя колькасьць зьнізілася да 214, але ў 2023 годзе зноў павялічылася да 246<ref>{{спасылка|спасылка=https://lakewood.advocatemag.com/dallas-homicides-increase/|загаловак=Dallas homicides increased in 2023 even as other violent crime saw improvements, police say|выдавецтва=Lakewood/East Dallas Advocate|дата публікацыі=01.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240213234538/https://lakewood.advocatemag.com/dallas-homicides-increase/|дата копіі=13.02.2024}}</ref>. У 2020 годзе прысутнасьць злачынных груповак у Даласе істотна ўзрасла і стала адным з галоўных фактараў росту злачыннасьці<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.khou.com/article/news/increased-gang-activity-leads-to-spike-of-violent-crime-in-dallas/285-442103737|загаловак=Increased gang activity leads to spike of violent crime in Dallas|выдавецтва=KHOU|дата публікацыі=05.2017}}</ref>. Мясцовыя ўлады зрабілі барацьбу са злачыннасьцю адным з прыярытэтных кірункаў сваёй працы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/news/crime/2021/10/13/city-leaders-praise-dallas-police-chiefs-crime-plan-as-violence-murders-decrease/|загаловак=City leaders praise Dallas police chief's crime plan as violence, murders decrease|выдавецтва=Dallas News|дата публікацыі=10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20240224122953/https://www.dallasnews.com/news/crime/2021/10/13/city-leaders-praise-dallas-police-chiefs-crime-plan-as-violence-murders-decrease/|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cbsnews.com/texas/news/dpd-chief-dallas-mayor-discuss-violent-crime-and-the-changes-they-say-need-to-be-made/|загаловак=DPD Chief & Dallas Mayor discuss violent crime and the changes they say need to be made - CBS Texas|выдавецтва=CBS News|дата публікацыі=12.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240224122952/https://www.cbsnews.com/texas/news/dpd-chief-dallas-mayor-discuss-violent-crime-and-the-changes-they-say-need-to-be-made/|дата копіі=02.2024}}</ref>. У той час, як большасьць частак гораду, у асноўным, бясьпечныя, некаторыя раёны варта пазьбягаць з наступам цемры. Да такіх належаць некаторыя часткі Паўднёвага Даласу і месцы канцэнтрацыі старой забудовы. == Бізнэс == Мэгаполіс Далас-[[Форт-Ўэрт]] часта завуць ''Тэхаскай крамянёвай далінай''. Больш за 40 тысяч чалавек задзейнічаныя ў працы тэлекамунікацыйных гігантаў, такіх як [[Southwestern Bell]], [[AT&amp;T]], [[Alcatel]], [[Ericsson]], [[Fujitsu]], [[MCI]], [[Nortel Networks]], [[Sprint]] і іншых. Па цэнтральнай частцы Даласу праходзіць больш за 100 міль (160 км) [[аптычны кабэль|аптычнага кабэлю]]. Паводле дасьледаваньняў, у Даласе больш за 80 тысячаў кампаніяў, якія ўзначальваюць жанчыны. Нягледзячы на тое, што тэлекамунікацыйная індустрыя была сур’ёзна зачэпленая [[рэцэсія]]й у эканоміцы ЗША ў пачатку 2000-х гадоў, кампаніі Даласу пацярпелі менш, чым кампаніі іншых рэгіёнаў. === Буйныя кампаніі === Кампаніі, якія маюць штаб-кватэры ў Даласе: <table><tr><td valign=top> * [[7-Eleven]] * [[Blockbuster Video]] * [[CompUSA]] * [[Excel Communications]] * [[Greyhound Lines|Greyhound Bus Lines]] * [[Kinko's]] </td><td valign=top> * [[Mary Kay Cosmetics]] * [[Perot Systems]] (кампанія Раса Пэро, кандыдата ў Прэзыдэнты ЗША) * [[Pizza Hut]] (сусьветна вядомая сетка піцэрыяў) * [[Southwest Airlines]] * [[Texas Instruments]] </td></tr></table> AMR Corporation (бацькоўская кампанія [[American Airlines]]), [[Radio Shack]] і [[Pier 1 Imports]] месьцяцца ў [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]]. [[ExxonMobil]] разьмешчаны ў адным з прыгарадаў Даласу, [[Ірвінг]]у. [[Dr Pepper]] разьмешчаны ў [[Плана]] (паўночны прыгарад). Скандальна вядомая кампанія [[Halliburton]] Energy Services месьцілася ў Даласе, але ў 2003 пераехала ў [[Г’юстан]]. == Транспарт == === Аэрапорты === Далас абслугоўваецца двума буйнымі камэрцыйнымі аэрапортамі: Міжнародным Аэрапортам Далас/Форт-Ўэрт (вядомым як DFW International) і Далас Лаў Філд. === Буйныя магістралі === Па тэрыторыі Даласа праходзяць 6 фэдэральных трас і каля 20 [[шасэ]], два зь якіх зьяўляюцца платнымі. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.dallascityhall.com/ Афіцыйны сайт] {{Тэхас}} {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} [[Катэгорыя:Далас| ]] axie2kocv391uf84rgnqzay09wthqqx 2665311 2665309 2026-04-18T16:47:42Z Dymitr 10914 /* Транспарт */ крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Dallas?oldid=1349290319 2665311 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Далас |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Даласу |Назва на мове краіны = Dallas |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = ЗША |Герб = Seal of Dallas.svg |Сьцяг = Flag_of_Dallas.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1841 |Статус з = 2 лютага 1856 |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Тэхас]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 997.1 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = -6 |Летні час = -5 |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 32 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 58 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 96 |Даўгата хвілінаў = 48 |Даўгата сэкундаў = 14 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = ЗША (Тэхас) |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Да́лас''' ({{мова-en|Dallas}}) — горад у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], разьмешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы штату [[Тэхас]] на рацэ [[Трыніці (рака)|Трыніці]]. Адміністрацыйны цэнтар акругі [[Далас (акруга, Тэхас)|Далас]]. Разам з [[Форт-Ўэрт]]ам і іншымі гарадамі [[гарадзкая агламэрацыя|агламэрацыі]] ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]], [[Гарланд (Тэхас)|Гарланд]], [[Дэнтан (Тэхас)|Дэнтан]], [[Ірвінг (Тэхас)|Ірвінг]], [[Мэскіт (Тэхас)|Мэскіт]] і [[Плэйна (Тэхас)|Плэйна]]) Далас складае [[мэгаполіс]] («metroplex») вядомы як Далас—Форт-Ўэрт. Далас уважаецца за трэці паводле колькасьці насельніцтва горад Тэхасу і дзявяты ў ЗША. Паводле перапісу 2020 году, у горадзе пражывала 1,3 млн чалавек<ref name="Infoplease-2023">{{спасылка|спасылка=https://www.infoplease.com/us/cities/top-50-cities-us-population-and-rank|загаловак=Top 50 Cities in the U.S. by Population and Rank|выдавецтва=www.infoplease.com|копія=https://web.archive.org/web/20170319231028/http://www.infoplease.com/ipa/A0763098.html|дата копіі=03.2017}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://texasalmanac.com/topics/facts-profile|загаловак=Facts|выдавецтва=Texas Almanac|дата публікацыі=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20181018223430/https://texasalmanac.com/topics/facts-profile|дата копіі=10.2018}}</ref>. Сам мэгаполіс Далас—Форт-Ўэрт ёсьць чацьвертай паводле колькасьці насельніцтва аглямэрацыяй у ЗША, маючы насельніцтва ў 8,5 млн чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR|загаловак=American FactFinder – Results|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://archive.today/20200213004937/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR|дата копіі=02.2020}}</ref>. І Далас, і суседні Форт-Ўэрт значна ўзбуйніліся дзякуючы будаўніцтву буйных чыгуначных лініяў, якія забясьпечылі дасяг да бавоўны, прадукцыі жывёлагадоўлі, а пазьней заквітнелі дзякуючы нафтаздабыўнай галіне. Будаўніцтва сыстэмы міжштатных аўтастрадаў умацавала становішча Даласа як транспартнага вузла, бо ў горадзе сыходзяцца чатыры асноўныя міжштатныя аўтастрады, а пятая ўтварае колца вакол места. [[Далас/Форт-Ўэрт (аэрапорт)|Міжнародны аэрапорт Далас—Форт-Ўэрт]] уважаецца за адзін з найбуйнейшых і найбольш загружаных у сьвеце. Далас разьвіўся як буйны індустрыяльны і фінансавы цэнтар. Асноўнымі сэктарамі эканомікі Даласа ёсьць абаронная індустрыя, фінансавыя паслугі, інфармацыйныя тэхналёгіі, тэлекамунікацыі і транспарт. У мэтраплексе базуюцца 23 кампаніі зь сьпісу [[Fortune 500]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/|загаловак=Led by Exxon Mobil, 23 Dallas-Fort Worth companies score spots on 2022’s Fortune 500|выдавецтва=The Dallas Morning News|дата публікацыі=05.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220611032740/https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/|загаловак=Here are this year’s Fortune 500 companies by region|выдавецтва=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20230601124637/https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/|дата копіі=06.2023}}</ref>, прычым 11 зь іх месьцяцца беспасярэдне ў межах Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&hqstate=TX|загаловак=Fortune 500|выдавецтва=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20221018220812/https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&hqstate=TX|дата копіі=10.2022}}</ref>. У аглямэрацыі разьмешчаныя больш за 41 унівэрсытэт і каледж, што ўважаецца за найбольшую колькасьць сярод усіх аглямэрацыяў Тэхасу. Насельніцтва гораду вылучаецца вялікай этнічнай і рэлігійнай разнастайнасьцю. == Гісторыя == Карэнныя народы паўночнага Тэхасу ўлучалі [[кадо]], [[таваконі]], [[ўічыта (народ)|ўічыта]], [[кікапу]] і [[каманчы|каманчаў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Cardona, Megan|спасылка=https://www.star-telegram.com/news/local/fort-worth/article267106456.html|загаловак=Which indigenous tribes lived in North Texas? Find out with this interactive map|выдавецтва=Fort Worth Star-Telegram|дата публікацыі=10.2022}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Keomoungkhoun, Nataly|спасылка=https://www.dallasnews.com/news/curious-texas/2020/09/09/what-happened-to-native-american-tribes-that-once-existed-in-north-texas-curious-texas-investigates/|загаловак=What happened to Native American tribes that once existed in North Texas? Curious Texas investigates|выдавецтва=The Dallas Morning News|дата публікацыі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Murray, Brandon|спасылка=https://www.dmagazine.com/frontburner/2021/11/tales-from-the-dallas-history-archives-honoring-native-american-heritage-month/|загаловак=Tales from the Dallas History Archives: Honoring Native American Heritage Month|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=11.2021}}</ref>. У XVIII стагодзьдзі гішпанскія каляністы абвесьцілі тэрыторыю Тэхасу часткай віцэ-каралеўства [[Новая Гішпанія]]. Пазьней на гэтую зямлю прэтэндавала і [[Францыя]], аднак істотнага пасяленьня французы там не стварылі. У выніку над тэрыторыяй, дзе пазьней паўстаў Далас, у розныя часы ўзьнімаліся шэсьць сьцягоў, як то Францыі, [[Гішпанія|Гішпаніі]], [[Мэксыка|Мэксыкі]], [[Рэспубліка Тэхас|Рэспублікі Тэхас]], [[Канфэдэрацыйныя Штаты Амэрыкі|Канфэдэрацыі]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатаў Амэрыкі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Alvarado, Catherine|спасылка=https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag|загаловак=A brief history of the six flags over Texas — including the Confederate flag|выдавецтва=Austin American-Statesman|копія=https://web.archive.org/web/20200806015432/https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag|дата копіі=08.2020}}</ref>. [[Файл:Cram Dallas, Texas 1890 UTA.jpg|значак|зьлева|Мапа Даласа 1890 году.]] У 1819 годзе дамова Адамза—Аніса паміж ЗША і Гішпаніяй вызначыла раку [[Рэд-Рывэр (прыток Місысыпі)|Рэд-Рывэр]] як паўночную мяжу Новай Гішпаніі, і будучае месца Даласа апынулася далёка ўнутры гішпанскіх уладаньняў<ref>{{кніга|імя=Herbert E.|прозьвішча=Bolton|спасылка=https://archive.org/details/athanasedemzire01mzgoog|загаловак=Athanase de Mezieres and the Louisiana-Texas Frontier 1768–1780|месца=Cleveland|выдавецтва=Arthur H Clark Company|год=1914}}</ref>. Тэрыторыя заставалася пад гішпанскім кантролем да 1821 году, калі Мэксыка абвесьціла незалежнасьць, і рэгіён стаў часткай мэксыканскага штату [[Коаўіла-і-Тэхас]]. У 1836 годзе тэхасцы, сярод якіх пераважалі ангельскаамэрыканскія пасяленцы, здабылі незалежнасьць і стварылі Рэспубліку Тэхас. Праз тры гады па абвяшчэньні незалежнасьці [[Джон Нілі Браян]] абсьледаваў тэрыторыю вакол сучаснага Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas Historical Society: Dallas History|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=04.2006}}</ref>. У 1839 годзе ён, разам з сваім сабакам і індзейцам чэрокі на імя Нэд, усталяваў калок на ўзьвышшы ля трох рукавоў ракі [[Трыніці (рака)|Трыніці]] і пакінуў гэтае месца<ref>{{навіна|аўтар=McPherson, Edward|спасылка=https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|загаловак=The story of how Dallas became Dallas you probably haven't heard|выдавец=The Dallas Morning News|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20181003193421/https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|дата копіі=10.2018}}</ref>. Два гады пазьней, у 1841 годзе, ён вярнуўся і заснаваў тут сталае паселішча, якое назваў Далас<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas Historical Society: Dallas History|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=04.2006}}</ref>. Паходжаньне назвы дакладна невядомае. Афіцыйна гістарычна сьцьвярджаецца, што горад названы ў гонар адзінаццатага віцэ-прэзыдэнта [[Джордж Міфлін Далас|Джорджа М. Даласа]] зь Філадэлфіі. Аднак гэтая вэрсія ўважаецца за спрэчную. Іншыя мажлівыя тлумачэньні зьвязваюць назву зь ягоным братам камадорам эскадры караблёў у [[Мэксыканская затока|Мэксыканскай затоцы]] Аляксандрам Джэймзам Даласам, або з братамі Ўолтэрам Р. Даласам і Джэймзам Р. Даласам<ref>{{навіна|аўтар=Stringer, Tommy|спасылка=http://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|загаловак=Stringer – How did Dallas get its name?|выдавец=Corsicana Daily Sun|копія=https://web.archive.org/web/20190203174529/https://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|дата копіі=02.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx|загаловак=Origin of the Name Dallas|копія=https://web.archive.org/web/20181209165201/https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx|дата копіі=12.2018}}</ref>. Таксама высоўваецца вэрсія, што назва ўшаноўвае памяць бацькі памянёных дзеячоў, а менавіта [[Аляксандар Джэймз Далас|Аляксандра Даласа]], які быў міністрам фінансаў ЗША за час прэзыдэнцтва [[Джэймз Мэдысан|Джэймза Мэдысана]] падчас [[Ангельска-амэрыканская вайна|вайны 1812 году]]. Яшчэ адная вэрсія выводзіць назву ад вёскі Далас у шатляндзкім графстве Моры, падобна да таго, як [[Г’юстан]] у Тэхасе атрымаў назву ад [[Сэм Г’юстан|Сэма Г’юстана]], чые продкі паходзілі з шатляндзкай вёскі Г’юстан у [[Рэнфрушыр]]ы. У 1845 годзе Рэспубліка Тэхас была анэксаваная ЗША, а праз год была створаная акруга Далас. Сам Далас быў афіцыйна інкарпараваны як горад 2 лютага 1856 году. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя група францускіх сацыялістаў заснавала на беразе Трыніці ўтопічную камуну [[Ля-Рэюніён (Далас)|Ля-Рэюніён]] у раёне сучаснага Заходняга Даласа<ref>{{спасылка|аўтар=Kuo, Stephanie|спасылка=https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately|загаловак=In The 1800s, French Socialists Came To Dallas And Built A Utopia That Collapsed Immediately|выдавецтва=Keranews.org|дата публікацыі=10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190502000446/https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately|дата копіі=05.2019}}</ref>. Галоўнымі жыхарамі гэтага паселішча была група эўрапейскіх мастакоў і музыкаў. Калі камуна спыніла сваё існаваньне, большасьць людзей пераехала ў Далас, дзе заснавала арт-квартал, які існуе і дагэтуль у раёне Дып-Элум ля цэнтру. У сучасным Даласе адчуваюцца моцныя тэатральныя традыцыі, гэта тычыцца як клясычнага, гэтак і экспэрымэнтальнага рэпэртуару. Таксама, у Даласе існуе актыўная музычная сцэна і разнастайныя канцэрты — частая зьява ва ўсіх частках гораду. [[Файл:JFK Motorcade GettyImages-517330536.jpg|значак|зьлева|Прэзыдэнт [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Ф. Кенэдзі]] едзе ў кабрыялеце ў Даласе разам з сваёй жонкай Жаклін і іншымі людзьмі за некалькі хвілінаў да замаху.]] У 1871 годзе да Даласу набліжалася будаўніцтва чыгункі, і гарадзкія ўлады не жадалі, каб дарога прайшла бокам, як плянавалася першапачаткова. Яны заплацілі кампаніі «Чыгункі Г’юстану і Цэнтральнага Тэхасу» 5000 даляраў з мэтай зрушыць дарогу на 32 км да захаду. Такім чынам, дарога прайшла праз Далас, а ня праз [[Карсыкана (Тэхас)|Карсыкану]], як было прадугледжана ў першапачатковай схеме. Праз год ураду грамады не атрымалася ўпэўніць кампанію Юніян-Пасыфік-Рэйлроўд будаваць дарогу праз Далас, таму ў тэрміновым парадку да закону штату было прынятае дапаўненьне, якое дазваляла будаваць дарогу толькі паблізу Браўдэрскіх крыніцаў, якія знаходзіліся крыху больш на поўдзень ад галоўнай вуліцы Даласу. Буйныя чыгуначныя маршруты перасекліся ў Даласе ў 1873 годзе, гарантуючы гораду будучыню камэрцыйнага цэнтру. З будаўніцтвам чыгунак Далас стаў важным гандлёвым і бізнэсовым цэнтрам, дзякуючы гандлю бавоўнай, збожжам і бізонамі, і да канца XIX стагодзьдзя горад перажываў хуткі рост. Ён ператварыўся ў індустрыяльны вузел, прыцягваючы рабочых з усяго Тэхасу, Поўдня і Сярэдняга Захаду. З пачаткам XX стагодзьдзя, Далас ператварыўся зь сельскагаспадарчага цэнтру ў цэнтар засяроджваньня банкаў, страхавых кампаніяў і іншых бізнэсовых структур. Пятнаццаціпавярховы будынак [[Прэторыян-Білдынг]], узьведзены ў 1909 годзе, стаў адным зь першых гмахаў на захад ад [[Місысыпі (рака)|Місысыпі]] і некаторы час быў найвышэйшым будынкам Тэхасу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/1996/october/dallas-tallest/|загаловак=Dallas’ Tallest|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=10.1996}}</ref>. Ён стаў сымбалем уздыму Даласа як буйнага гораду. У горадзе быў пабудаваны іпадром для чыстакроўных коней, а іхныя ўладальнікі стварылі жакейскі клюб. У [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]] на падобным іпадроме ладзіліся заезды рысакаў. Хуткі рост насельніцтва ўзмацняў канкурэнцыю за працу і жыльлё. Не зважаючы на пачатак [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]], у 1930 годзе будаўнічы бізнэс у горадзе працягваў квітнець. У тым жа годзе Каламбус Мэрыян Джойнэр выкрыў радовішча нафты ў [[Кілгар]]ы, за 160 км на ўсход ад Даласа, што прывяло да нафтавага буму Ўсходняга Тэхасу. Далас хутка стаў фінансавым цэнтрам нафтавай індустрыі Тэхасу і [[Аклагома|Аклагомы]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas History|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=22.04.2006}}</ref>. За час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Далас стаў буйным цэнтрам вытворчасьці вайсковых аўтамабіляў і самалётаў для ЗША і хаўрусьнікаў. На заводзе Форду ва Ўсходнім Даласе было выраблена больш за 94 тысяч джыпаў і 6 тысяч вайсковых цяжкавікоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/|загаловак=Ford assembly plant in East Dallas|дата публікацыі=06.1998|копія=https://web.archive.org/web/20201021104749/https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/|дата копіі=10.2020}}</ref>. У Даласе таксама было пабудавана больш за 18 тысяч самалётаў, у тым ліку трэнажор [[T-6 Texan]], зьнішчальнік [[P-51 Mustang]] і бамбавік [[B-24 Liberator]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html|загаловак=CAF Webinar: The History of the North American Aviation Plant in Dallas|дата публікацыі=11.2015|копія=https://web.archive.org/web/20201018161910/http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html|дата копіі=10.2020}}</ref>. У 1958 годзе ў Даласе супрацоўнікам кампаніі «Texas Instruments» [[Джэк Кілбі|Джэкам Кілбі]] была вынайдзеная [[мікрасхема]] ([[мікрачып]]). 22 лістапада 1963 году прэзыдэнт ЗША [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Ф. Кенэдзі]] быў забіты на вуліцы Элм, калі ягоны картэж праяжджаў у цэнтры Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.archives.gov/research/jfk/select-committee-report/|загаловак=Report of the Select Committee on Assassinations of the U.S. House of Representatives|выдавец=Report of the Select Committee on Assassinations of the U.S|копія=https://web.archive.org/web/20200403232215/https://www.archives.gov/research/jfk/select-committee-report|дата копіі=04.2020}}</ref>. Два верхнія паверхі будынку, зь якога, паводле высноваў камісіі Ўорэна, [[Лі Гарві Освальд]] страляў у Кенэдзі, былі ператвораныя ў гістарычны музэй, прысьвечаны жыцьцю і дзейнасьці прэзыдэнта<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1|загаловак=Report of the President's Commission on the Assassination of President Kennedy, Chapter 1: Summary and Conclusions|выдавецтва=National Archives|дата публікацыі=08.2016|копія=https://web.archive.org/web/20190622105957/https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1|дата копіі=06.2019}}</ref>. Кенэдзі памёр у мясцовым шпіталі крыху больш за 30 хвілінаў пасьля замаху. Калі да 1980-х гадоў нафтавая індустрыя ў асноўным перамясьцілася ў Г’юстан, а Далас перапрафіляваўся на расквітнелы тэхналягічны бум (выкліканы ростам інфармацыйнай і тэлекамунікацыйнай індустрыяў), застаючыся пры гэтым цэнтрам банкаўскай справы і бізнэсу. У 1990-х Далас стаў вядомы як тэхаская Крамянёвая даліна, або як [[Крамянёвая прэрыя]]. == Дэмаграфія == {{Перапіс насельніцтва ЗША |1850= 1073 |1860= 698 |1870= 3000 |1880= 10358 |1890= 38069 |1900= 42639 |1910= 92104 |1920= 158976 |1930= 269475 |1940= 294734 |1950= 434462 |1960= 679684 |1970= 844401 |1980= 904078 |1990= 1006977 |2000= 1188580 |2010= 1197816 |2020= 1304379 |estyear=2024 |estimate=1326087 |estref=<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/LFE041223|загаловак=U.S. Census Bureau QuickFacts: Dallas city, Texas|выдавецтва=Census Bureau QuickFacts|дата публікацыі=01.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20250520145909/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/LFE041223|дата копіі=05.2025}}</ref> |footnote=U.S. Decennial Census<ref name="DecennialCensus">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/www/decennial.html|title=Census of Population and Housing|publisher=Census.gov|access-date=June 4, 2016}}</ref> }} Далас уважаецца за дзявяты паводле колькасьці насельніцтва горад ЗША і трэці ў Тэхасе пасьля [[Г’юстан]]у і [[Сан-Антоніё]]<ref name="Infoplease-2023"/>. Аглямэрацыя ахоплівае каля чвэрці насельніцтва штату і ёсьць найбуйнейшай на Поўдні ЗША і Тэхасу, апярэджваючы аглямэрацыю Г’юстану. Паводле перапісу 2020 году ў Даласе пражывала {{Лік|1304379}} чалавек, што на {{Лік|106563}} асобаў больш, чым было ў 2010 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST|загаловак=Community Facts: Dallas city, Texas|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://archive.today/20200214004151/https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST|дата копіі=02.2020}}</ref>. Аднак, паводле ацэнак Бюро перапісу насельніцтва ЗША на 1 ліпеня 2022 году, у першыя гады па апошнім перапісе горад страціў {{Лік|4835}} жыхароў, а насельніцтва складала {{Лік|1299544}} чалавекі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/POP010220|загаловак=QuickFacts: Dallas city, Texas|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20220413101750/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/POP010220|дата копіі=04.2022}}</ref>. [[Файл:Dallas Population Density 2000.png|значак|зьлева|Мапа шчыльнасьці насельніцтва Даласа ў 2000 годзе.]] Паводле ацэнак 2020 году, у горадзе налічвалася {{Лік|524498}} хатніх гаспадарак<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&g=1600000US4819000&tid=ACSDP5Y2020.DP02|загаловак=ACS 2020 Social Characteristics|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>, што было большым лікам за зьвесткі 2010 году. Зь іх {{Лік|137523}} мелі дзяцей у веку да 18 гадоў<ref name="US Census-2020a" >{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1101|загаловак=ACS 2020 Households and Families Estimates|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Сярэдні памер хатняй гаспадаркі ў 2020 годзе складаў 2,52 чалавекі, а сярэдні памер сям’і — 3,41 чалавекі<ref name="US Census-2020a" />. У 2018 годзе 40,2% жыльля было занятае гаспадарамі, а 59,8% з жыльлёвага фонду прыпадалі на арандатараў<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20owner-occupied%20housing%20rate&g=1600000US4819000&tid=ACSDP1Y2018.DP04&t=Housing&layer=place|загаловак=ACS 2018 Housing Characteristics|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Паводле перапісу 2010 году, 26,5% насельніцтва былі маладзейшымі за 18 гадоў, а 8,8% — старэйшымі за 65 гадоў. Мэдыянны век складаў 31,8 гады. У 2020 годзе мэдыянны век павялічыўся да 32,9 гадоў, а на кожныя 100 жанчынаў прыпадала 98,4 мужчынаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20age&t=Age%20and%20Sex&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S0101|загаловак=ACS 2020 Age and Sex Estimates|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Паводле адмыловага дасьледаваньня было выяўлена, што мэдыянны прыбытак хатняй гаспадаркі ў Даласе складада {{Лік|54747}} даляраў, а для сям’і гэты паказьнік сягаў {{Лік|60895}}<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20income&t=Income%20%28Households,%20Families,%20Individuals%29&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1901|загаловак=ACS 2020 Income Estimates|выдавецтва=data.census.gov|копія=https://web.archive.org/web/20220602145331/https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city%2C%20Texas%20median%20income&t=Income%20%28Households%2C%20Families%2C%20Individuals%29&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1901|дата копіі=06.2022}}</ref> Сярэднедушавы прыбытак у месьце складаў {{Лік|25904}} даляры. Каля 18,7% сем’яў і 21,7% насельніцтва жылі па-за мяжою беднасьці, у тым ліку 33,6% дзяцей да 18 гадоў і 13,4% асобаў у веку большым за 65. У 2022 годзе ў Даласе налічвалася {{Лік|4410}} валацугаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/|загаловак=Dallas' mayor right to put homeless strategy under a microscope|дата публікацыі=27.02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230227130733/https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/|дата копіі=02.2023}}</ref><ref name="Troisi-2022" >{{спасылка|спасылка=https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf|загаловак=Metro Dallas Homeless Alliance Continuum of Care 2022 Homeless Count & Survey Independent Analysis|копія=https://web.archive.org/web/20230311021604/https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf|дата копіі=03.2023}}</ref>. Паводле аналізу блізу 31% зь іх жылі на вуліцы або ў месцах, не прыстасаваных для пражываньня<ref name="Troisi-2022" />. === Этнічны склад === Насельніцтва Даласа гістарычна было пераважна белым, гэтак у 1930 годзе негішпанамоўныя белыя складалі 82,8% жыхароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|загаловак=Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990|выдавецтва=U.S. Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|дата копіі=08.2012}}</ref>. Аднак у XX стагодзьдзі ў выніку міграцыі структура насельніцтва істотна зьмянілася, і дзель негішпанамоўных белых зьнізілася да менш як адной траціны<ref>{{спасылка|спасылка=http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068|загаловак=Cordell, Dennis D., Southern Methodist University (Dallas) and Garcia y Griego, Manuel, University of Texas at Arlington, "The Integration of Nigerian and Mexican immigrants in Dallas/Fort Worth, Texas", working paper, 2005|копія=https://web.archive.org/web/20110720030824/http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068|дата копіі=07.2011}}</ref>. Паводле перапісу насельніцтва ЗША 2010 году, 50,7% насельніцтва складалі белыя (28,8% негішпанамоўныя белыя), 24,8% — мурыны, 0,7% — індзейцы, 2,9% — азіяты, 2,6% — асобы двух і больш расаў. 42,4% усіх жыхароў мелі гішпанамоўнае або лацінаамэрыканскае паходжаньне<ref>{{спасылка|спасылка=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html|загаловак=Dallas (city) QuickFacts from the US Census Bureau|выдавецтва=Quickfacts.census.gov|копія=https://web.archive.org/web/20130506223734/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. [[Файл:DeepEllum 2021-554.jpg|значак|На галоўнай вуліцы раёну Дып-Элум, які ўважаецца за адзін з найбуйнейшых мурынскіх раёнаў.]] Сярод гішпанамоўных або лацінаамэрыканцаў пераважалі [[мэксыканцы]] (34,6%), а таксама былі прадстаўнікі [[Пуэрта-Рыка]] і [[Куба|Кубы]]. Яны перадусім засяляюць паўднёва-заходнюю частку места, асабліва раён Оўк-Кліф<ref>{{спасылка|аўтар=Schutze, Jim|спасылка=https://www.dallasobserver.com/news/mexicans-saved-oak-cliff-while-they-saved-american-cities-bikos-came-later-7126267|загаловак=Mexicans Saved Oak Cliff While They Saved American Cities. Bikos Came Later.|выдавецтва=Dallas Observer|дата публікацыі=03.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/|загаловак=How Latino immigrants saved Oak Cliff: new book explores immigrants' contributions to Dallas|выдавецтва=Dallas News|дата публікацыі=12.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200806223713/https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/|дата копіі=08.2020}}</ref>. Паўднёва-ўсходні раён Плізант-Гроўв мае значную дзель як мурынаў, гэтак і лацінаамэрыканцаў, а паўднёвай частцы гораду пераважаюць нэгры<ref>{{спасылка|аўтар=Perez, Miguel|спасылка=https://www.texastribune.org/2020/01/08/dallas-historically-black-neighborhood-tenth-street-history-preservati/|загаловак=Dallas neighborhood established by freed slaves fights to keep its history alive|выдавецтва=The Texas Tribune|дата публікацыі=01.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://blacksindallas.com/southdallas/|загаловак=South Dallas|выдавецтва=BlacksInDallas.com}}</ref>. Заходнія і ўсходнія раёны таксама пераважна гішпанамоўныя. Паўночны Далас мае мазаічную структуру з анклявамі белых, мурынаў і асабліва гішпанамоўных жыхароў. У 2010—2020 гадах Далас заняў другі радок у ЗША паводле прыросту афраамэрыканцаў, саступіўшы [[Атланта|Атланце]] і крыху апярэдзіўшы Г’юстан<ref>{{спасылка|аўтар=H. Frey, William|спасылка=https://www.brookings.edu/articles/a-new-great-migration-is-bringing-black-americans-back-to-the-south/|загаловак=A 'New Great Migration' is bringing Black Americans back to the South|выдавецтва=brookings.edu|дата публікацыі=09.2022}}</ref>. Значная частка гэтага прытоку павязаная з Новай Вялікай міграцыяй<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.governing.com/gov-new-black-south.html|загаловак=The New Black South|выдавецтва=Governing.com|дата публікацыі=08.2017|копія=https://web.archive.org/web/20200729031923/https://www.governing.com/gov-new-black-south.html|дата копіі=07.2020}}</ref>. У горадзе таксама жыве прыкметная супольнасьць выхадцаў з [[Афрыканскі Рог|Афрыканскага Рогу]], як то з [[Этыёпія|Этыёпіі]], [[Эрытрэя|Эрытрэі]] і [[Самалі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Reiss, Sarah|спасылка=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2011/june/how-dallas-got-so-many-ethiopian-restaurants/|загаловак=How Dallas Got So Many Ethiopian Restaurants|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=05.2011}}</ref>. Паводле ацэнак 2012 году у мэтраплексе Далас—Форт-Ўэрт жыло блізу 70 тысяч расейскамоўных жыхароў<ref>{{навіна|спасылка=https://www.dallastelegraph.com/70000-russian-speakers-dallas-accordding-mayor-dallas/|загаловак=70,000 Russian-speakers in Dallas, According to Mayor of Dallas|выдавец=Russian Dallas – Руский Даллас|дата публікацыі=04.2017}}</ref>, сярод якіх былі расейцы, габрэі, украінцы, армяне, беларусы, малдаване, узбэкі, кіргізы ды іншыя. У рэгіёне выходзіць расейскамоўная газэта ''The Dallas Telegraph''<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallastelegraph.com/about/|загаловак=About ⋆ Russian Dallas - Русский Даллас|выдавецтва=Russian Dallas - Русский Даллас|дата публікацыі=10.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200928121015/https://www.dallastelegraph.com/about/|дата копіі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/|загаловак=Dallas couple tell what it's like being Russian in America|выдавецтва=CW33 Dallas / Ft. Worth|дата публікацыі=04.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210120041527/https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/|дата копіі=01.2021}}</ref>. Далас і ягоныя прадмесьці таксама зьяўляюцца домам для вялікай колькасьці азіяцкіх амэрыканцаў, то бок жыхароў з [[індыйцы|індыйскім]], [[віетнамцы|віетнамскім]], [[кітайцы|кітайскім]], [[карэйцы|карэйскім]], [[філіпінцы|філіпінскім]], [[японцы|японскім]] і іншым паходжвньнем<ref>{{спасылка|спасылка=http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm|загаловак=Dallas Population and Demographics|выдавецтва=areaconnect.com|копія=https://web.archive.org/web/20161122071456/http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm|дата копіі=11.2016}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html|загаловак=Asian-American Growth Steady in North Texas|выдавецтва=nbcdfw.com|дата публікацыі=05.2014|копія=https://web.archive.org/web/20161122071956/http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html|дата копіі=11.2016}}</ref>. У сувязі зь вялікай колькасьцю імігрантаў у гарадзе часта сустракаюцца шматмоўныя шыльды. Паводле зьвестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША за 2013 год, 23% жыхароў акругі Далас былі народжаныя па-за мяжою<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.texastribune.org/2014/01/02/increasing-share-foreign-born-residents-texas/|загаловак=Share of Foreign-Born Texans Growing|выдавец=Texas Tribune|копія=https://web.archive.org/web/20170416222156/https://www.texastribune.org/2014/01/02/increasing-share-foreign-born-residents-texas/|дата копіі=04.2017}}</ref>. === Соцыякультурныя асаблівасьці === [[Файл:Stone Street Gardens in Downtown Dallas, 04-01-11.jpg|значак|зьлева|Рэстаран у цэнтральным раёне места.]] Даласцы лічаць сябе больш вытанчанымі людзьмі, чым жыхары іншых частак Тэхасу, асабліва гэта тычыцца [[Форт-Ўэрт]]у. У выніку нядаўняга эканамічнага буму ў Даласе, сюды пераехалі шматлікія людзі зь іншых штатаў і іншых краінаў. На кожнага жыхара Даласу прыпадае ўдвая больш рэстаранаў, чым на кожнага жыхара [[Нью-Ёрк]]у. Таксама даласцы цёпла ставяцца да сваіх спартовых камандаў, асабліва, да «[[Далас Каўбойз]]». «Каўбоі» любімыя мясцовымі жыхарамі нават не зважаючы на шэрагі няўдачаў, прыкрыя паразы, не перашкода нават калі іншая каманда апярэджвае «Каўбояў» у турнірным першынстве. Календары з выявамі зорак спорту, а таксама іншая атрыбутыка настолькі папулярная, што ёй адводзяцца шматлікія крамы. Людзі любяць бавіць час у спартовых барах, дзе можна паглядзець гульню ўлюбёнай каманды зь некалькімі дзясяткамі аднадумцаў. У сусьветным маштабе лічыцца, што Далас падобны да свайго буйнога паўднёвага суседа — Г’юстану. Абодва гарады зьяўляюцца яўнымі эканамічнымі цэнтрамі Тэхасу і падтрымліваюць сяброўскі парытэт. Тым ня менш, іх розьняць некаторыя рысы. Да прыкладу, асноўная частка насельніцтва Г’юстану жыве ў межах гораду, у той час як у Даласе асноўная частка насельніцтва жыве ў шматлікіх прадмесьцях. === Злачыннасьць === [[Файл:Female officers and agents from all the Department of Homeland Security (USDHS) agencies at the Dallas, Texas DHS hiring event on 22 August 2023 - 10.jpg|значак|Супрацоўніцы агенцыі Міністэрства ўнутранай бясьпекі ў Даласе.]] Паводле зьвестак [[Фэдэральнае бюро расьсьледаваньняў|ФБР]], параўнаньне ўзроўняў злачыннасьці паміж гарадамі можа быць недакладным, бо практыкі фіксацыі злачынстваў адрозьніваюцца ад гораду да гораду, а жыхары паведамляюць пра розныя адсоткі злачынстваў, а сапраўдная колькасьць людзей, якія фактычна знаходзяцца ў горадзе ў пэўны момант, невядомая<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fbi.gov/ucr/06prelim/|загаловак=Preliminary Annual Uniform Crime Report, January–December, 2006|выдавецтва=Fbi.gov|дата публікацыі=06.2007|копія=https://web.archive.org/web/20100114195803/http://www.fbi.gov/ucr/06prelim/|дата копіі=01.2010}}</ref>. Улічваючы гэта, Далас мае адзін зь дзесяці найвышэйшых узроўняў злачыннасьці ў Тэхасе, і ягоны паказьнік вышэйшы за сярэдні ў краіне<ref>{{спасылка|спасылка=https://kqvt.com/1-violent-texas-city/|загаловак=Here is the #1 Most Violent City in the Entire State of Texas|выдавецтва=Q92|дата публікацыі=09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240225025944/https://kqvt.com/1-violent-texas-city/|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://realestate.usnews.com/places/texas/dallas-fort-worth/crime|загаловак=Dallas-Fort Worth, TX, Crime Rate & Safety|выдавецтва=U.S. News|копія=https://web.archive.org/web/20240225025950/https://realestate.usnews.com/places/texas/dallas-fort-worth/crime|дата копіі=25.02.2024}}</ref>. Узровень злачыннасьці ў Даласе знаходзіўся на першым месцы сярод буйных гарадоў ЗША з 1998 па 2003 гады. Пасьля 2020 году ўзровень забойстваў у Даласе прыкметна павялічыўся. У 2020 годзе ў горадзе было зафіксавана 251 забойства, што было найвышэйшым паказьнікам за апошнія 20 гадоў. У 2022 годзе іхняя колькасьць зьнізілася да 214, але ў 2023 годзе зноў павялічылася да 246<ref>{{спасылка|спасылка=https://lakewood.advocatemag.com/dallas-homicides-increase/|загаловак=Dallas homicides increased in 2023 even as other violent crime saw improvements, police say|выдавецтва=Lakewood/East Dallas Advocate|дата публікацыі=01.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240213234538/https://lakewood.advocatemag.com/dallas-homicides-increase/|дата копіі=13.02.2024}}</ref>. У 2020 годзе прысутнасьць злачынных груповак у Даласе істотна ўзрасла і стала адным з галоўных фактараў росту злачыннасьці<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.khou.com/article/news/increased-gang-activity-leads-to-spike-of-violent-crime-in-dallas/285-442103737|загаловак=Increased gang activity leads to spike of violent crime in Dallas|выдавецтва=KHOU|дата публікацыі=05.2017}}</ref>. Мясцовыя ўлады зрабілі барацьбу са злачыннасьцю адным з прыярытэтных кірункаў сваёй працы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/news/crime/2021/10/13/city-leaders-praise-dallas-police-chiefs-crime-plan-as-violence-murders-decrease/|загаловак=City leaders praise Dallas police chief's crime plan as violence, murders decrease|выдавецтва=Dallas News|дата публікацыі=10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20240224122953/https://www.dallasnews.com/news/crime/2021/10/13/city-leaders-praise-dallas-police-chiefs-crime-plan-as-violence-murders-decrease/|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cbsnews.com/texas/news/dpd-chief-dallas-mayor-discuss-violent-crime-and-the-changes-they-say-need-to-be-made/|загаловак=DPD Chief & Dallas Mayor discuss violent crime and the changes they say need to be made - CBS Texas|выдавецтва=CBS News|дата публікацыі=12.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240224122952/https://www.cbsnews.com/texas/news/dpd-chief-dallas-mayor-discuss-violent-crime-and-the-changes-they-say-need-to-be-made/|дата копіі=02.2024}}</ref>. У той час, як большасьць частак гораду, у асноўным, бясьпечныя, некаторыя раёны варта пазьбягаць з наступам цемры. Да такіх належаць некаторыя часткі Паўднёвага Даласу і месцы канцэнтрацыі старой забудовы. == Бізнэс == Мэгаполіс Далас-[[Форт-Ўэрт]] часта завуць ''Тэхаскай крамянёвай далінай''. Больш за 40 тысяч чалавек задзейнічаныя ў працы тэлекамунікацыйных гігантаў, такіх як [[Southwestern Bell]], [[AT&amp;T]], [[Alcatel]], [[Ericsson]], [[Fujitsu]], [[MCI]], [[Nortel Networks]], [[Sprint]] і іншых. Па цэнтральнай частцы Даласу праходзіць больш за 100 міль (160 км) [[аптычны кабэль|аптычнага кабэлю]]. Паводле дасьледаваньняў, у Даласе больш за 80 тысячаў кампаніяў, якія ўзначальваюць жанчыны. Нягледзячы на тое, што тэлекамунікацыйная індустрыя была сур’ёзна зачэпленая [[рэцэсія]]й у эканоміцы ЗША ў пачатку 2000-х гадоў, кампаніі Даласу пацярпелі менш, чым кампаніі іншых рэгіёнаў. === Буйныя кампаніі === Кампаніі, якія маюць штаб-кватэры ў Даласе: <table><tr><td valign=top> * [[7-Eleven]] * [[Blockbuster Video]] * [[CompUSA]] * [[Excel Communications]] * [[Greyhound Lines|Greyhound Bus Lines]] * [[Kinko's]] </td><td valign=top> * [[Mary Kay Cosmetics]] * [[Perot Systems]] (кампанія Раса Пэро, кандыдата ў Прэзыдэнты ЗША) * [[Pizza Hut]] (сусьветна вядомая сетка піцэрыяў) * [[Southwest Airlines]] * [[Texas Instruments]] </td></tr></table> AMR Corporation (бацькоўская кампанія [[American Airlines]]), [[Radio Shack]] і [[Pier 1 Imports]] месьцяцца ў [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]]. [[ExxonMobil]] разьмешчаны ў адным з прыгарадаў Даласу, [[Ірвінг]]у. [[Dr Pepper]] разьмешчаны ў [[Плана]] (паўночны прыгарад). Скандальна вядомая кампанія [[Halliburton]] Energy Services месьцілася ў Даласе, але ў 2003 пераехала ў [[Г’юстан]]. == Транспарт == [[Файл:Dallas Area Rapid Transit New Flyer Xcelsior (50981556156).jpg|значак|Аўтобус на вуліцы места.]] Як і ў многіх іншых буйных местах ЗША, аўтамабіль уважаецца за асноўны від мясцовага транспарту, але прыкладаюцца намаганьні дзеля павелічэньня прывабнасьці альтэрнатыўных відаў транспарту, у тым ліку праз разбудову лініяў лёгкага чыгуначнага транспарту, роварных і пешаходных сьцежак, пашырэньня ходнікаў ды аўтобуснай сыстэмы. У 2015 годзе 10,2% хатніх гаспадарак Даласа ня мелі аўтамабіля, у 2016 годзе гэты паказьнік зьнізіўся да 9,1%, а ў 2023 годзе быў роўны 8,7%<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/table/ACSDT1Y2023.B08201?q=Transportation&g=160XX00US4819000|загаловак=B08201 Household size by vehicles available|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20250521013722/https://data.census.gov/table/ACSDT1Y2023.B08201?q=Transportation&g=160XX00US4819000|дата копіі=05.2025}}</ref>. === Аўтадарогі === [[Файл:High Five Interchange 2007.jpg|значак|зьлева|Пяціўзроўневая разьвязка Даласа.]] Далас знаходзіцца на скрыжаваньні чатырох асноўных міжштатных аўтастрадаў [[I-20]], [[I-30]], [[I-35E]] і [[I-45]]. Сыстэма хуткасных дарог у рэгіёне арганізаваная паводле хабавага прынцыпу, дзе цэнтральная частка гораду ёсьць цэнтрам, а аўтастрады разыходзяцца ад яго ў розныя бакі. Беспасярэдне вакол цэнтру праходзіць невялікае колца хуткасных дарог, а далей у вялікім коле месьціцца колцавая аўтастрада [[I-635]], якая адаленная ад цэнтру прыкладна за 16 км, і, нарэшце, яшчэ далей платная колцавая дарога імя прэзыдэнта Джорджа Буша. Унутры гэтых колцавых аўтастрадаў разьмешчаныя іншыя колцавыя дарогі. Ад цэнтральнага колца хуткасных дарог разыходзяцца «пруткі» транспартнай сыстэмы рэгіёну. У сярэдзіне 2000-х гадоў была завершаная разьвязка на скрыжаваньні I-635 і экспрэсавай шашы US-75 мае пяць узроўняў. Гэта адна зь нешматлікіх пяціўзроўневых транспартных разьвязак у Даласе і адная з найбуйнейшых у ЗША. === Аэрапорты === [[Файл:DFWAirportOverview.jpg|значак|Фатаздымак аэрапорту [[Далас/Форт-Ўэрт]] з вышыні.]] Два камэрцыйныя аэрапорты абслугоўваюць Далас, сярод якіх [[Далас/Форт-Ўэрт]] і [[Далас/Лаў-Філд]]. Акрамя таго, маюцца выканаўчы аэрапорт Далас, які функцыянуе як аэрапорт агульнай авіяцыі для гораду, а аэрапорт [[Эдысан (аэрапорт)|Эдысан]] выконвае такую ж ролю для прадмесьця [[Эдысан (Тэхас)|Эдысан]], але за межамі Даласа. Яшчэ два аэрапорты агульнай авіяцыі знаходзяцца прыкладна за 56 км на поўнач ад гораду, у [[Макіні]], і яшчэ два месьцяцца ў [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]], то бок на заходнім баку мэтраплексу. Аэрапорт Далас/Форт-Ўэрт разьмешчаны ў прадмесьці крыху на поўнач ад цэнтраў Форт-Ўэрту і Даласа, прыкладна на роўнай адлегласьці ад абодвух местаў. Паводле плошчы ён уважаецца за найбуйнейшы аэрапорт у Тэхасе і другі паводле велічыні ў ЗША. Ягоная тэрыторыя большая за востраў [[Мангэтан]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.9news.com/article/travel/denver-international-airport/how-big-is-dia-denver-airport/73-01b2cee0-03c4-4317-9e55-dd0537cf2239|загаловак=DIA is the second biggest airport in the world, and that means it's bigger than Manhattan|выдавецтва=KUSA.com|дата публікацыі=02.2020}}</ref>. Паводле пасажырапатоку гэтае лётнішча ёсьць найбольш загружаным аэрапортам Тэхасу і чацьвертым паводле загружанасьці ў ЗША і адзінаццатым у сьвеце. Сядзіба авіякампаніі [[American Airlines]], найбуйнейшага авіяперавозьніка ў сьвеце, месьціцца крыху менш чым за 1,6 км ад аэрапорту, але ў межах Форт-Ўэрту. У сваю чаргу, аэрапорт Далас/Лаў-Філд разьмешчаны ў межах Даласа, прыкладна за 10 км на паўночны захад ад цэнтру. Гэта хаб для авіякампніі [[Southwest Airlines]], якая ўважаецца за найбуйнейшую авіякампанію ЗША ва ўнутранных пералётах. === Транзытныя сыстэмы === Кампанія [[Dallas Area Rapid Transit]] (DART) ёсьць галоўнай транспартнай управай рэгіёну Даласа, якая забясьпечвае гарадзкія і прыгарадныя перавозкі чыгуначным транспартам і аўтобусамі. У 1996 годзе DART запусьціла ў эксплюатацыю першую ў Тэхасе сыстэму лёгкага мэтрапалітэну, і на сёньня ёсьць найбуйнейшым апэратарам лёгкага рэйкавага транспарту ў ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=http://irvingblog.dallasnews.com/archives/2010/12/dart-becomes-nations-largest-l.html|загаловак=DART becomes nation's largest light rail system today &#124; Irving Blog|выдавецтва=Irvingblog.dallasnews.com|дата публікацыі=12.2010|копія=https://web.archive.org/web/20120323110609/http://irvingblog.dallasnews.com/archives/2010/12/dart-becomes-nations-largest-l.html|дата копіі=03.2012}}</ref>. Сыстэма займае сёмае месца ў краіне паводле загружанасьці і ўлучае блізу 55 станцыяў на даўжыні 116 км лініяў лёгкага мэтрапалітэну і 10 станцыяў на даўжыні 56 км прыгараднай чыгункі<ref>{{спасылка|спасылка=https://dart.org/about/expansion/otherprojects.asp|загаловак=DART.org – Expansion Information|выдавецтва=dart.org}}</ref>. Кампанія [[Amtrak]] забясьпечвае чыгуначнае спалучэньне з буйнымі гарадамі краіны, прапануючы перавозкі ў [[Чыкага]], [[Сан-Антоніё]] і [[Лос-Анджэлес]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.dallascityhall.com/ Афіцыйны сайт] {{Тэхас}} {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} [[Катэгорыя:Далас| ]] irn2nuixifmdnhupusnczhhqs2rp0h1 2665313 2665311 2026-04-18T17:12:48Z Dymitr 10914 /* Бізнэс */ крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Dallas?oldid=1349290319 2665313 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Далас |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Даласу |Назва на мове краіны = Dallas |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = ЗША |Герб = Seal of Dallas.svg |Сьцяг = Flag_of_Dallas.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1841 |Статус з = 2 лютага 1856 |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Тэхас]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 997.1 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = -6 |Летні час = -5 |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 32 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 58 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 96 |Даўгата хвілінаў = 48 |Даўгата сэкундаў = 14 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = ЗША (Тэхас) |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Да́лас''' ({{мова-en|Dallas}}) — горад у [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], разьмешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы штату [[Тэхас]] на рацэ [[Трыніці (рака)|Трыніці]]. Адміністрацыйны цэнтар акругі [[Далас (акруга, Тэхас)|Далас]]. Разам з [[Форт-Ўэрт]]ам і іншымі гарадамі [[гарадзкая агламэрацыя|агламэрацыі]] ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]], [[Гарланд (Тэхас)|Гарланд]], [[Дэнтан (Тэхас)|Дэнтан]], [[Ірвінг (Тэхас)|Ірвінг]], [[Мэскіт (Тэхас)|Мэскіт]] і [[Плэйна (Тэхас)|Плэйна]]) Далас складае [[мэгаполіс]] («metroplex») вядомы як Далас—Форт-Ўэрт. Далас уважаецца за трэці паводле колькасьці насельніцтва горад Тэхасу і дзявяты ў ЗША. Паводле перапісу 2020 году, у горадзе пражывала 1,3 млн чалавек<ref name="Infoplease-2023">{{спасылка|спасылка=https://www.infoplease.com/us/cities/top-50-cities-us-population-and-rank|загаловак=Top 50 Cities in the U.S. by Population and Rank|выдавецтва=www.infoplease.com|копія=https://web.archive.org/web/20170319231028/http://www.infoplease.com/ipa/A0763098.html|дата копіі=03.2017}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://texasalmanac.com/topics/facts-profile|загаловак=Facts|выдавецтва=Texas Almanac|дата публікацыі=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20181018223430/https://texasalmanac.com/topics/facts-profile|дата копіі=10.2018}}</ref>. Сам мэгаполіс Далас—Форт-Ўэрт ёсьць чацьвертай паводле колькасьці насельніцтва аглямэрацыяй у ЗША, маючы насельніцтва ў 8,5 млн чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR|загаловак=American FactFinder – Results|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://archive.today/20200213004937/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2018/PEPANNCHG.US24PR|дата копіі=02.2020}}</ref>. І Далас, і суседні Форт-Ўэрт значна ўзбуйніліся дзякуючы будаўніцтву буйных чыгуначных лініяў, якія забясьпечылі дасяг да бавоўны, прадукцыі жывёлагадоўлі, а пазьней заквітнелі дзякуючы нафтаздабыўнай галіне. Будаўніцтва сыстэмы міжштатных аўтастрадаў умацавала становішча Даласа як транспартнага вузла, бо ў горадзе сыходзяцца чатыры асноўныя міжштатныя аўтастрады, а пятая ўтварае колца вакол места. [[Далас/Форт-Ўэрт (аэрапорт)|Міжнародны аэрапорт Далас—Форт-Ўэрт]] уважаецца за адзін з найбуйнейшых і найбольш загружаных у сьвеце. Далас разьвіўся як буйны індустрыяльны і фінансавы цэнтар. Асноўнымі сэктарамі эканомікі Даласа ёсьць абаронная індустрыя, фінансавыя паслугі, інфармацыйныя тэхналёгіі, тэлекамунікацыі і транспарт. У мэтраплексе базуюцца 23 кампаніі зь сьпісу [[Fortune 500]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/|загаловак=Led by Exxon Mobil, 23 Dallas-Fort Worth companies score spots on 2022’s Fortune 500|выдавецтва=The Dallas Morning News|дата публікацыі=05.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220611032740/https://www.dallasnews.com/business/local-companies/2022/05/23/led-by-exxon-mobil-23-dallas-fort-worth-companies-score-spots-on-2022s-fortune-500/|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/|загаловак=Here are this year’s Fortune 500 companies by region|выдавецтва=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20230601124637/https://fortune.com/2022/06/04/fortune-500-companies-by-region-west-midwest-south-northeast/|дата копіі=06.2023}}</ref>, прычым 11 зь іх месьцяцца беспасярэдне ў межах Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&hqstate=TX|загаловак=Fortune 500|выдавецтва=Fortune|копія=https://web.archive.org/web/20221018220812/https://fortune.com/fortune500/2022/search/?hqcity=Dallas&hqstate=TX|дата копіі=10.2022}}</ref>. У аглямэрацыі разьмешчаныя больш за 41 унівэрсытэт і каледж, што ўважаецца за найбольшую колькасьць сярод усіх аглямэрацыяў Тэхасу. Насельніцтва гораду вылучаецца вялікай этнічнай і рэлігійнай разнастайнасьцю. == Гісторыя == Карэнныя народы паўночнага Тэхасу ўлучалі [[кадо]], [[таваконі]], [[ўічыта (народ)|ўічыта]], [[кікапу]] і [[каманчы|каманчаў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Cardona, Megan|спасылка=https://www.star-telegram.com/news/local/fort-worth/article267106456.html|загаловак=Which indigenous tribes lived in North Texas? Find out with this interactive map|выдавецтва=Fort Worth Star-Telegram|дата публікацыі=10.2022}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Keomoungkhoun, Nataly|спасылка=https://www.dallasnews.com/news/curious-texas/2020/09/09/what-happened-to-native-american-tribes-that-once-existed-in-north-texas-curious-texas-investigates/|загаловак=What happened to Native American tribes that once existed in North Texas? Curious Texas investigates|выдавецтва=The Dallas Morning News|дата публікацыі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Murray, Brandon|спасылка=https://www.dmagazine.com/frontburner/2021/11/tales-from-the-dallas-history-archives-honoring-native-american-heritage-month/|загаловак=Tales from the Dallas History Archives: Honoring Native American Heritage Month|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=11.2021}}</ref>. У XVIII стагодзьдзі гішпанскія каляністы абвесьцілі тэрыторыю Тэхасу часткай віцэ-каралеўства [[Новая Гішпанія]]. Пазьней на гэтую зямлю прэтэндавала і [[Францыя]], аднак істотнага пасяленьня французы там не стварылі. У выніку над тэрыторыяй, дзе пазьней паўстаў Далас, у розныя часы ўзьнімаліся шэсьць сьцягоў, як то Францыі, [[Гішпанія|Гішпаніі]], [[Мэксыка|Мэксыкі]], [[Рэспубліка Тэхас|Рэспублікі Тэхас]], [[Канфэдэрацыйныя Штаты Амэрыкі|Канфэдэрацыі]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатаў Амэрыкі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Alvarado, Catherine|спасылка=https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag|загаловак=A brief history of the six flags over Texas — including the Confederate flag|выдавецтва=Austin American-Statesman|копія=https://web.archive.org/web/20200806015432/https://www.statesman.com/news/20161012/a-brief-history-of-the-six-flags-over-texas--including-the-confederate-flag|дата копіі=08.2020}}</ref>. [[Файл:Cram Dallas, Texas 1890 UTA.jpg|значак|зьлева|Мапа Даласа 1890 году.]] У 1819 годзе дамова Адамза—Аніса паміж ЗША і Гішпаніяй вызначыла раку [[Рэд-Рывэр (прыток Місысыпі)|Рэд-Рывэр]] як паўночную мяжу Новай Гішпаніі, і будучае месца Даласа апынулася далёка ўнутры гішпанскіх уладаньняў<ref>{{кніга|імя=Herbert E.|прозьвішча=Bolton|спасылка=https://archive.org/details/athanasedemzire01mzgoog|загаловак=Athanase de Mezieres and the Louisiana-Texas Frontier 1768–1780|месца=Cleveland|выдавецтва=Arthur H Clark Company|год=1914}}</ref>. Тэрыторыя заставалася пад гішпанскім кантролем да 1821 году, калі Мэксыка абвесьціла незалежнасьць, і рэгіён стаў часткай мэксыканскага штату [[Коаўіла-і-Тэхас]]. У 1836 годзе тэхасцы, сярод якіх пераважалі ангельскаамэрыканскія пасяленцы, здабылі незалежнасьць і стварылі Рэспубліку Тэхас. Праз тры гады па абвяшчэньні незалежнасьці [[Джон Нілі Браян]] абсьледаваў тэрыторыю вакол сучаснага Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas Historical Society: Dallas History|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=04.2006}}</ref>. У 1839 годзе ён, разам з сваім сабакам і індзейцам чэрокі на імя Нэд, усталяваў калок на ўзьвышшы ля трох рукавоў ракі [[Трыніці (рака)|Трыніці]] і пакінуў гэтае месца<ref>{{навіна|аўтар=McPherson, Edward|спасылка=https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|загаловак=The story of how Dallas became Dallas you probably haven't heard|выдавец=The Dallas Morning News|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20181003193421/https://www.dallasnews.com/opinion/commentary/2017/05/17/dallas-became-dallas|дата копіі=10.2018}}</ref>. Два гады пазьней, у 1841 годзе, ён вярнуўся і заснаваў тут сталае паселішча, якое назваў Далас<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas Historical Society: Dallas History|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=04.2006}}</ref>. Паходжаньне назвы дакладна невядомае. Афіцыйна гістарычна сьцьвярджаецца, што горад названы ў гонар адзінаццатага віцэ-прэзыдэнта [[Джордж Міфлін Далас|Джорджа М. Даласа]] зь Філадэлфіі. Аднак гэтая вэрсія ўважаецца за спрэчную. Іншыя мажлівыя тлумачэньні зьвязваюць назву зь ягоным братам камадорам эскадры караблёў у [[Мэксыканская затока|Мэксыканскай затоцы]] Аляксандрам Джэймзам Даласам, або з братамі Ўолтэрам Р. Даласам і Джэймзам Р. Даласам<ref>{{навіна|аўтар=Stringer, Tommy|спасылка=http://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|загаловак=Stringer – How did Dallas get its name?|выдавец=Corsicana Daily Sun|копія=https://web.archive.org/web/20190203174529/https://www.corsicanadailysun.com/news/local_news/stringer---how-did-dallas-get-its-name/article_10df5bb3-45e1-5e6d-abf4-cc5b233cab15.html|дата копіі=02.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx|загаловак=Origin of the Name Dallas|копія=https://web.archive.org/web/20181209165201/https://dallascityhall.com/government/citysecretary/archives/Pages/Archives_DallasNameOrigin.aspx|дата копіі=12.2018}}</ref>. Таксама высоўваецца вэрсія, што назва ўшаноўвае памяць бацькі памянёных дзеячоў, а менавіта [[Аляксандар Джэймз Далас|Аляксандра Даласа]], які быў міністрам фінансаў ЗША за час прэзыдэнцтва [[Джэймз Мэдысан|Джэймза Мэдысана]] падчас [[Ангельска-амэрыканская вайна|вайны 1812 году]]. Яшчэ адная вэрсія выводзіць назву ад вёскі Далас у шатляндзкім графстве Моры, падобна да таго, як [[Г’юстан]] у Тэхасе атрымаў назву ад [[Сэм Г’юстан|Сэма Г’юстана]], чые продкі паходзілі з шатляндзкай вёскі Г’юстан у [[Рэнфрушыр]]ы. У 1845 годзе Рэспубліка Тэхас была анэксаваная ЗША, а праз год была створаная акруга Далас. Сам Далас быў афіцыйна інкарпараваны як горад 2 лютага 1856 году. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя група францускіх сацыялістаў заснавала на беразе Трыніці ўтопічную камуну [[Ля-Рэюніён (Далас)|Ля-Рэюніён]] у раёне сучаснага Заходняга Даласа<ref>{{спасылка|аўтар=Kuo, Stephanie|спасылка=https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately|загаловак=In The 1800s, French Socialists Came To Dallas And Built A Utopia That Collapsed Immediately|выдавецтва=Keranews.org|дата публікацыі=10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190502000446/https://www.keranews.org/post/1800s-french-socialists-came-dallas-and-built-utopia-collapsed-immediately|дата копіі=05.2019}}</ref>. Галоўнымі жыхарамі гэтага паселішча была група эўрапейскіх мастакоў і музыкаў. Калі камуна спыніла сваё існаваньне, большасьць людзей пераехала ў Далас, дзе заснавала арт-квартал, які існуе і дагэтуль у раёне Дып-Элум ля цэнтру. У сучасным Даласе адчуваюцца моцныя тэатральныя традыцыі, гэта тычыцца як клясычнага, гэтак і экспэрымэнтальнага рэпэртуару. Таксама, у Даласе існуе актыўная музычная сцэна і разнастайныя канцэрты — частая зьява ва ўсіх частках гораду. [[Файл:JFK Motorcade GettyImages-517330536.jpg|значак|зьлева|Прэзыдэнт [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Ф. Кенэдзі]] едзе ў кабрыялеце ў Даласе разам з сваёй жонкай Жаклін і іншымі людзьмі за некалькі хвілінаў да замаху.]] У 1871 годзе да Даласу набліжалася будаўніцтва чыгункі, і гарадзкія ўлады не жадалі, каб дарога прайшла бокам, як плянавалася першапачаткова. Яны заплацілі кампаніі «Чыгункі Г’юстану і Цэнтральнага Тэхасу» 5000 даляраў з мэтай зрушыць дарогу на 32 км да захаду. Такім чынам, дарога прайшла праз Далас, а ня праз [[Карсыкана (Тэхас)|Карсыкану]], як было прадугледжана ў першапачатковай схеме. Праз год ураду грамады не атрымалася ўпэўніць кампанію Юніян-Пасыфік-Рэйлроўд будаваць дарогу праз Далас, таму ў тэрміновым парадку да закону штату было прынятае дапаўненьне, якое дазваляла будаваць дарогу толькі паблізу Браўдэрскіх крыніцаў, якія знаходзіліся крыху больш на поўдзень ад галоўнай вуліцы Даласу. Буйныя чыгуначныя маршруты перасекліся ў Даласе ў 1873 годзе, гарантуючы гораду будучыню камэрцыйнага цэнтру. З будаўніцтвам чыгунак Далас стаў важным гандлёвым і бізнэсовым цэнтрам, дзякуючы гандлю бавоўнай, збожжам і бізонамі, і да канца XIX стагодзьдзя горад перажываў хуткі рост. Ён ператварыўся ў індустрыяльны вузел, прыцягваючы рабочых з усяго Тэхасу, Поўдня і Сярэдняга Захаду. З пачаткам XX стагодзьдзя, Далас ператварыўся зь сельскагаспадарчага цэнтру ў цэнтар засяроджваньня банкаў, страхавых кампаніяў і іншых бізнэсовых структур. Пятнаццаціпавярховы будынак [[Прэторыян-Білдынг]], узьведзены ў 1909 годзе, стаў адным зь першых гмахаў на захад ад [[Місысыпі (рака)|Місысыпі]] і некаторы час быў найвышэйшым будынкам Тэхасу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/1996/october/dallas-tallest/|загаловак=Dallas’ Tallest|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=10.1996}}</ref>. Ён стаў сымбалем уздыму Даласа як буйнага гораду. У горадзе быў пабудаваны іпадром для чыстакроўных коней, а іхныя ўладальнікі стварылі жакейскі клюб. У [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]] на падобным іпадроме ладзіліся заезды рысакаў. Хуткі рост насельніцтва ўзмацняў канкурэнцыю за працу і жыльлё. Не зважаючы на пачатак [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]], у 1930 годзе будаўнічы бізнэс у горадзе працягваў квітнець. У тым жа годзе Каламбус Мэрыян Джойнэр выкрыў радовішча нафты ў [[Кілгар]]ы, за 160 км на ўсход ад Даласа, што прывяло да нафтавага буму Ўсходняга Тэхасу. Далас хутка стаў фінансавым цэнтрам нафтавай індустрыі Тэхасу і [[Аклагома|Аклагомы]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|загаловак=Dallas History|копія=https://web.archive.org/web/20060422183559/http://www.dallashistory.org/history/dallas/dallas_history.htm|дата копіі=22.04.2006}}</ref>. За час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Далас стаў буйным цэнтрам вытворчасьці вайсковых аўтамабіляў і самалётаў для ЗША і хаўрусьнікаў. На заводзе Форду ва Ўсходнім Даласе было выраблена больш за 94 тысяч джыпаў і 6 тысяч вайсковых цяжкавікоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/|загаловак=Ford assembly plant in East Dallas|дата публікацыі=06.1998|копія=https://web.archive.org/web/20201021104749/https://lakewood.advocatemag.com/1998/06/01/ford-influence/|дата копіі=10.2020}}</ref>. У Даласе таксама было пабудавана больш за 18 тысяч самалётаў, у тым ліку трэнажор [[T-6 Texan]], зьнішчальнік [[P-51 Mustang]] і бамбавік [[B-24 Liberator]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html|загаловак=CAF Webinar: The History of the North American Aviation Plant in Dallas|дата публікацыі=11.2015|копія=https://web.archive.org/web/20201018161910/http://warbirdsnews.com/warbirds-news/caf-webinarthe-history-north-american-aviation-plant-dallas.html|дата копіі=10.2020}}</ref>. У 1958 годзе ў Даласе супрацоўнікам кампаніі «Texas Instruments» [[Джэк Кілбі|Джэкам Кілбі]] была вынайдзеная [[мікрасхема]] ([[мікрачып]]). 22 лістапада 1963 году прэзыдэнт ЗША [[Джон Фіцджэралд Кенэдзі|Джон Ф. Кенэдзі]] быў забіты на вуліцы Элм, калі ягоны картэж праяжджаў у цэнтры Даласа<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.archives.gov/research/jfk/select-committee-report/|загаловак=Report of the Select Committee on Assassinations of the U.S. House of Representatives|выдавец=Report of the Select Committee on Assassinations of the U.S|копія=https://web.archive.org/web/20200403232215/https://www.archives.gov/research/jfk/select-committee-report|дата копіі=04.2020}}</ref>. Два верхнія паверхі будынку, зь якога, паводле высноваў камісіі Ўорэна, [[Лі Гарві Освальд]] страляў у Кенэдзі, былі ператвораныя ў гістарычны музэй, прысьвечаны жыцьцю і дзейнасьці прэзыдэнта<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1|загаловак=Report of the President's Commission on the Assassination of President Kennedy, Chapter 1: Summary and Conclusions|выдавецтва=National Archives|дата публікацыі=08.2016|копія=https://web.archive.org/web/20190622105957/https://www.archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-1|дата копіі=06.2019}}</ref>. Кенэдзі памёр у мясцовым шпіталі крыху больш за 30 хвілінаў пасьля замаху. Калі да 1980-х гадоў нафтавая індустрыя ў асноўным перамясьцілася ў Г’юстан, а Далас перапрафіляваўся на расквітнелы тэхналягічны бум (выкліканы ростам інфармацыйнай і тэлекамунікацыйнай індустрыяў), застаючыся пры гэтым цэнтрам банкаўскай справы і бізнэсу. У 1990-х Далас стаў вядомы як тэхаская Крамянёвая даліна, або як [[Крамянёвая прэрыя]]. == Дэмаграфія == {{Перапіс насельніцтва ЗША |1850= 1073 |1860= 698 |1870= 3000 |1880= 10358 |1890= 38069 |1900= 42639 |1910= 92104 |1920= 158976 |1930= 269475 |1940= 294734 |1950= 434462 |1960= 679684 |1970= 844401 |1980= 904078 |1990= 1006977 |2000= 1188580 |2010= 1197816 |2020= 1304379 |estyear=2024 |estimate=1326087 |estref=<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/LFE041223|загаловак=U.S. Census Bureau QuickFacts: Dallas city, Texas|выдавецтва=Census Bureau QuickFacts|дата публікацыі=01.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20250520145909/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/LFE041223|дата копіі=05.2025}}</ref> |footnote=U.S. Decennial Census<ref name="DecennialCensus">{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/www/decennial.html|title=Census of Population and Housing|publisher=Census.gov|access-date=June 4, 2016}}</ref> }} Далас уважаецца за дзявяты паводле колькасьці насельніцтва горад ЗША і трэці ў Тэхасе пасьля [[Г’юстан]]у і [[Сан-Антоніё]]<ref name="Infoplease-2023"/>. Аглямэрацыя ахоплівае каля чвэрці насельніцтва штату і ёсьць найбуйнейшай на Поўдні ЗША і Тэхасу, апярэджваючы аглямэрацыю Г’юстану. Паводле перапісу 2020 году ў Даласе пражывала {{Лік|1304379}} чалавек, што на {{Лік|106563}} асобаў больш, чым было ў 2010 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST|загаловак=Community Facts: Dallas city, Texas|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://archive.today/20200214004151/https://factfinder.census.gov/bkmk/cf/1.0/en/place/Dallas%20city,%20Texas/POPULATION/PEP_EST|дата копіі=02.2020}}</ref>. Аднак, паводле ацэнак Бюро перапісу насельніцтва ЗША на 1 ліпеня 2022 году, у першыя гады па апошнім перапісе горад страціў {{Лік|4835}} жыхароў, а насельніцтва складала {{Лік|1299544}} чалавекі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/POP010220|загаловак=QuickFacts: Dallas city, Texas|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20220413101750/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/dallascitytexas/POP010220|дата копіі=04.2022}}</ref>. [[Файл:Dallas Population Density 2000.png|значак|зьлева|Мапа шчыльнасьці насельніцтва Даласа ў 2000 годзе.]] Паводле ацэнак 2020 году, у горадзе налічвалася {{Лік|524498}} хатніх гаспадарак<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&g=1600000US4819000&tid=ACSDP5Y2020.DP02|загаловак=ACS 2020 Social Characteristics|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>, што было большым лікам за зьвесткі 2010 году. Зь іх {{Лік|137523}} мелі дзяцей у веку да 18 гадоў<ref name="US Census-2020a" >{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20households&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1101|загаловак=ACS 2020 Households and Families Estimates|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Сярэдні памер хатняй гаспадаркі ў 2020 годзе складаў 2,52 чалавекі, а сярэдні памер сям’і — 3,41 чалавекі<ref name="US Census-2020a" />. У 2018 годзе 40,2% жыльля было занятае гаспадарамі, а 59,8% з жыльлёвага фонду прыпадалі на арандатараў<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20owner-occupied%20housing%20rate&g=1600000US4819000&tid=ACSDP1Y2018.DP04&t=Housing&layer=place|загаловак=ACS 2018 Housing Characteristics|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Паводле перапісу 2010 году, 26,5% насельніцтва былі маладзейшымі за 18 гадоў, а 8,8% — старэйшымі за 65 гадоў. Мэдыянны век складаў 31,8 гады. У 2020 годзе мэдыянны век павялічыўся да 32,9 гадоў, а на кожныя 100 жанчынаў прыпадала 98,4 мужчынаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20age&t=Age%20and%20Sex&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S0101|загаловак=ACS 2020 Age and Sex Estimates|выдавецтва=data.census.gov}}</ref>. Паводле адмыловага дасьледаваньня было выяўлена, што мэдыянны прыбытак хатняй гаспадаркі ў Даласе складада {{Лік|54747}} даляраў, а для сям’і гэты паказьнік сягаў {{Лік|60895}}<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city,%20Texas%20median%20income&t=Income%20%28Households,%20Families,%20Individuals%29&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1901|загаловак=ACS 2020 Income Estimates|выдавецтва=data.census.gov|копія=https://web.archive.org/web/20220602145331/https://data.census.gov/cedsci/table?q=Dallas%20city%2C%20Texas%20median%20income&t=Income%20%28Households%2C%20Families%2C%20Individuals%29&g=1600000US4819000&tid=ACSST5Y2020.S1901|дата копіі=06.2022}}</ref> Сярэднедушавы прыбытак у месьце складаў {{Лік|25904}} даляры. Каля 18,7% сем’яў і 21,7% насельніцтва жылі па-за мяжою беднасьці, у тым ліку 33,6% дзяцей да 18 гадоў і 13,4% асобаў у веку большым за 65. У 2022 годзе ў Даласе налічвалася {{Лік|4410}} валацугаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/|загаловак=Dallas' mayor right to put homeless strategy under a microscope|дата публікацыі=27.02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230227130733/https://www.dallasnews.com/opinion/editorials/2023/02/26/dallas-mayor-right-to-put-homeless-strategy-under-a-microscope/|дата копіі=02.2023}}</ref><ref name="Troisi-2022" >{{спасылка|спасылка=https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf|загаловак=Metro Dallas Homeless Alliance Continuum of Care 2022 Homeless Count & Survey Independent Analysis|копія=https://web.archive.org/web/20230311021604/https://housingforwardntx.org/wp-content/uploads/2023/02/FINAL-2022-PIT-Document-7.19.22-final.pdf|дата копіі=03.2023}}</ref>. Паводле аналізу блізу 31% зь іх жылі на вуліцы або ў месцах, не прыстасаваных для пражываньня<ref name="Troisi-2022" />. === Этнічны склад === Насельніцтва Даласа гістарычна было пераважна белым, гэтак у 1930 годзе негішпанамоўныя белыя складалі 82,8% жыхароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|загаловак=Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990|выдавецтва=U.S. Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|дата копіі=08.2012}}</ref>. Аднак у XX стагодзьдзі ў выніку міграцыі структура насельніцтва істотна зьмянілася, і дзель негішпанамоўных белых зьнізілася да менш як адной траціны<ref>{{спасылка|спасылка=http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068|загаловак=Cordell, Dennis D., Southern Methodist University (Dallas) and Garcia y Griego, Manuel, University of Texas at Arlington, "The Integration of Nigerian and Mexican immigrants in Dallas/Fort Worth, Texas", working paper, 2005|копія=https://web.archive.org/web/20110720030824/http://iussp2005.princeton.edu/download.aspx?submissionId=51068|дата копіі=07.2011}}</ref>. Паводле перапісу насельніцтва ЗША 2010 году, 50,7% насельніцтва складалі белыя (28,8% негішпанамоўныя белыя), 24,8% — мурыны, 0,7% — індзейцы, 2,9% — азіяты, 2,6% — асобы двух і больш расаў. 42,4% усіх жыхароў мелі гішпанамоўнае або лацінаамэрыканскае паходжаньне<ref>{{спасылка|спасылка=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html|загаловак=Dallas (city) QuickFacts from the US Census Bureau|выдавецтва=Quickfacts.census.gov|копія=https://web.archive.org/web/20130506223734/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4819000.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. [[Файл:DeepEllum 2021-554.jpg|значак|На галоўнай вуліцы раёну Дып-Элум, які ўважаецца за адзін з найбуйнейшых мурынскіх раёнаў.]] Сярод гішпанамоўных або лацінаамэрыканцаў пераважалі [[мэксыканцы]] (34,6%), а таксама былі прадстаўнікі [[Пуэрта-Рыка]] і [[Куба|Кубы]]. Яны перадусім засяляюць паўднёва-заходнюю частку места, асабліва раён Оўк-Кліф<ref>{{спасылка|аўтар=Schutze, Jim|спасылка=https://www.dallasobserver.com/news/mexicans-saved-oak-cliff-while-they-saved-american-cities-bikos-came-later-7126267|загаловак=Mexicans Saved Oak Cliff While They Saved American Cities. Bikos Came Later.|выдавецтва=Dallas Observer|дата публікацыі=03.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/|загаловак=How Latino immigrants saved Oak Cliff: new book explores immigrants' contributions to Dallas|выдавецтва=Dallas News|дата публікацыі=12.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200806223713/https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/books/2019/12/05/how-latino-immigrants-saved-oak-cliff-new-book-explores-immigrants-contributions-to-dallas/|дата копіі=08.2020}}</ref>. Паўднёва-ўсходні раён Плізант-Гроўв мае значную дзель як мурынаў, гэтак і лацінаамэрыканцаў, а паўднёвай частцы гораду пераважаюць нэгры<ref>{{спасылка|аўтар=Perez, Miguel|спасылка=https://www.texastribune.org/2020/01/08/dallas-historically-black-neighborhood-tenth-street-history-preservati/|загаловак=Dallas neighborhood established by freed slaves fights to keep its history alive|выдавецтва=The Texas Tribune|дата публікацыі=01.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://blacksindallas.com/southdallas/|загаловак=South Dallas|выдавецтва=BlacksInDallas.com}}</ref>. Заходнія і ўсходнія раёны таксама пераважна гішпанамоўныя. Паўночны Далас мае мазаічную структуру з анклявамі белых, мурынаў і асабліва гішпанамоўных жыхароў. У 2010—2020 гадах Далас заняў другі радок у ЗША паводле прыросту афраамэрыканцаў, саступіўшы [[Атланта|Атланце]] і крыху апярэдзіўшы Г’юстан<ref>{{спасылка|аўтар=H. Frey, William|спасылка=https://www.brookings.edu/articles/a-new-great-migration-is-bringing-black-americans-back-to-the-south/|загаловак=A 'New Great Migration' is bringing Black Americans back to the South|выдавецтва=brookings.edu|дата публікацыі=09.2022}}</ref>. Значная частка гэтага прытоку павязаная з Новай Вялікай міграцыяй<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.governing.com/gov-new-black-south.html|загаловак=The New Black South|выдавецтва=Governing.com|дата публікацыі=08.2017|копія=https://web.archive.org/web/20200729031923/https://www.governing.com/gov-new-black-south.html|дата копіі=07.2020}}</ref>. У горадзе таксама жыве прыкметная супольнасьць выхадцаў з [[Афрыканскі Рог|Афрыканскага Рогу]], як то з [[Этыёпія|Этыёпіі]], [[Эрытрэя|Эрытрэі]] і [[Самалі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Reiss, Sarah|спасылка=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2011/june/how-dallas-got-so-many-ethiopian-restaurants/|загаловак=How Dallas Got So Many Ethiopian Restaurants|выдавецтва=D Magazine|дата публікацыі=05.2011}}</ref>. Паводле ацэнак 2012 году у мэтраплексе Далас—Форт-Ўэрт жыло блізу 70 тысяч расейскамоўных жыхароў<ref>{{навіна|спасылка=https://www.dallastelegraph.com/70000-russian-speakers-dallas-accordding-mayor-dallas/|загаловак=70,000 Russian-speakers in Dallas, According to Mayor of Dallas|выдавец=Russian Dallas – Руский Даллас|дата публікацыі=04.2017}}</ref>, сярод якіх былі расейцы, габрэі, украінцы, армяне, беларусы, малдаване, узбэкі, кіргізы ды іншыя. У рэгіёне выходзіць расейскамоўная газэта ''The Dallas Telegraph''<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallastelegraph.com/about/|загаловак=About ⋆ Russian Dallas - Русский Даллас|выдавецтва=Russian Dallas - Русский Даллас|дата публікацыі=10.2012|копія=https://web.archive.org/web/20200928121015/https://www.dallastelegraph.com/about/|дата копіі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/|загаловак=Dallas couple tell what it's like being Russian in America|выдавецтва=CW33 Dallas / Ft. Worth|дата публікацыі=04.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210120041527/https://cw33.com/news/what-its-like-being-a-russian-speaker-in-america/|дата копіі=01.2021}}</ref>. Далас і ягоныя прадмесьці таксама зьяўляюцца домам для вялікай колькасьці азіяцкіх амэрыканцаў, то бок жыхароў з [[індыйцы|індыйскім]], [[віетнамцы|віетнамскім]], [[кітайцы|кітайскім]], [[карэйцы|карэйскім]], [[філіпінцы|філіпінскім]], [[японцы|японскім]] і іншым паходжвньнем<ref>{{спасылка|спасылка=http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm|загаловак=Dallas Population and Demographics|выдавецтва=areaconnect.com|копія=https://web.archive.org/web/20161122071456/http://dallas.areaconnect.com/statistics.htm|дата копіі=11.2016}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html|загаловак=Asian-American Growth Steady in North Texas|выдавецтва=nbcdfw.com|дата публікацыі=05.2014|копія=https://web.archive.org/web/20161122071956/http://www.nbcdfw.com/news/local/Asian-American-Growth-Steady-in-North-Texas-259670561.html|дата копіі=11.2016}}</ref>. У сувязі зь вялікай колькасьцю імігрантаў у гарадзе часта сустракаюцца шматмоўныя шыльды. Паводле зьвестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША за 2013 год, 23% жыхароў акругі Далас былі народжаныя па-за мяжою<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.texastribune.org/2014/01/02/increasing-share-foreign-born-residents-texas/|загаловак=Share of Foreign-Born Texans Growing|выдавец=Texas Tribune|копія=https://web.archive.org/web/20170416222156/https://www.texastribune.org/2014/01/02/increasing-share-foreign-born-residents-texas/|дата копіі=04.2017}}</ref>. === Соцыякультурныя асаблівасьці === [[Файл:Stone Street Gardens in Downtown Dallas, 04-01-11.jpg|значак|зьлева|Рэстаран у цэнтральным раёне места.]] Даласцы лічаць сябе больш вытанчанымі людзьмі, чым жыхары іншых частак Тэхасу, асабліва гэта тычыцца [[Форт-Ўэрт]]у. У выніку нядаўняга эканамічнага буму ў Даласе, сюды пераехалі шматлікія людзі зь іншых штатаў і іншых краінаў. На кожнага жыхара Даласу прыпадае ўдвая больш рэстаранаў, чым на кожнага жыхара [[Нью-Ёрк]]у. Таксама даласцы цёпла ставяцца да сваіх спартовых камандаў, асабліва, да «[[Далас Каўбойз]]». «Каўбоі» любімыя мясцовымі жыхарамі нават не зважаючы на шэрагі няўдачаў, прыкрыя паразы, не перашкода нават калі іншая каманда апярэджвае «Каўбояў» у турнірным першынстве. Календары з выявамі зорак спорту, а таксама іншая атрыбутыка настолькі папулярная, што ёй адводзяцца шматлікія крамы. Людзі любяць бавіць час у спартовых барах, дзе можна паглядзець гульню ўлюбёнай каманды зь некалькімі дзясяткамі аднадумцаў. У сусьветным маштабе лічыцца, што Далас падобны да свайго буйнога паўднёвага суседа — Г’юстану. Абодва гарады зьяўляюцца яўнымі эканамічнымі цэнтрамі Тэхасу і падтрымліваюць сяброўскі парытэт. Тым ня менш, іх розьняць некаторыя рысы. Да прыкладу, асноўная частка насельніцтва Г’юстану жыве ў межах гораду, у той час як у Даласе асноўная частка насельніцтва жыве ў шматлікіх прадмесьцях. === Злачыннасьць === [[Файл:Female officers and agents from all the Department of Homeland Security (USDHS) agencies at the Dallas, Texas DHS hiring event on 22 August 2023 - 10.jpg|значак|Супрацоўніцы агенцыі Міністэрства ўнутранай бясьпекі ў Даласе.]] Паводле зьвестак [[Фэдэральнае бюро расьсьледаваньняў|ФБР]], параўнаньне ўзроўняў злачыннасьці паміж гарадамі можа быць недакладным, бо практыкі фіксацыі злачынстваў адрозьніваюцца ад гораду да гораду, а жыхары паведамляюць пра розныя адсоткі злачынстваў, а сапраўдная колькасьць людзей, якія фактычна знаходзяцца ў горадзе ў пэўны момант, невядомая<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fbi.gov/ucr/06prelim/|загаловак=Preliminary Annual Uniform Crime Report, January–December, 2006|выдавецтва=Fbi.gov|дата публікацыі=06.2007|копія=https://web.archive.org/web/20100114195803/http://www.fbi.gov/ucr/06prelim/|дата копіі=01.2010}}</ref>. Улічваючы гэта, Далас мае адзін зь дзесяці найвышэйшых узроўняў злачыннасьці ў Тэхасе, і ягоны паказьнік вышэйшы за сярэдні ў краіне<ref>{{спасылка|спасылка=https://kqvt.com/1-violent-texas-city/|загаловак=Here is the #1 Most Violent City in the Entire State of Texas|выдавецтва=Q92|дата публікацыі=09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240225025944/https://kqvt.com/1-violent-texas-city/|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://realestate.usnews.com/places/texas/dallas-fort-worth/crime|загаловак=Dallas-Fort Worth, TX, Crime Rate & Safety|выдавецтва=U.S. News|копія=https://web.archive.org/web/20240225025950/https://realestate.usnews.com/places/texas/dallas-fort-worth/crime|дата копіі=25.02.2024}}</ref>. Узровень злачыннасьці ў Даласе знаходзіўся на першым месцы сярод буйных гарадоў ЗША з 1998 па 2003 гады. Пасьля 2020 году ўзровень забойстваў у Даласе прыкметна павялічыўся. У 2020 годзе ў горадзе было зафіксавана 251 забойства, што было найвышэйшым паказьнікам за апошнія 20 гадоў. У 2022 годзе іхняя колькасьць зьнізілася да 214, але ў 2023 годзе зноў павялічылася да 246<ref>{{спасылка|спасылка=https://lakewood.advocatemag.com/dallas-homicides-increase/|загаловак=Dallas homicides increased in 2023 even as other violent crime saw improvements, police say|выдавецтва=Lakewood/East Dallas Advocate|дата публікацыі=01.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240213234538/https://lakewood.advocatemag.com/dallas-homicides-increase/|дата копіі=13.02.2024}}</ref>. У 2020 годзе прысутнасьць злачынных груповак у Даласе істотна ўзрасла і стала адным з галоўных фактараў росту злачыннасьці<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.khou.com/article/news/increased-gang-activity-leads-to-spike-of-violent-crime-in-dallas/285-442103737|загаловак=Increased gang activity leads to spike of violent crime in Dallas|выдавецтва=KHOU|дата публікацыі=05.2017}}</ref>. Мясцовыя ўлады зрабілі барацьбу са злачыннасьцю адным з прыярытэтных кірункаў сваёй працы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dallasnews.com/news/crime/2021/10/13/city-leaders-praise-dallas-police-chiefs-crime-plan-as-violence-murders-decrease/|загаловак=City leaders praise Dallas police chief's crime plan as violence, murders decrease|выдавецтва=Dallas News|дата публікацыі=10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20240224122953/https://www.dallasnews.com/news/crime/2021/10/13/city-leaders-praise-dallas-police-chiefs-crime-plan-as-violence-murders-decrease/|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cbsnews.com/texas/news/dpd-chief-dallas-mayor-discuss-violent-crime-and-the-changes-they-say-need-to-be-made/|загаловак=DPD Chief & Dallas Mayor discuss violent crime and the changes they say need to be made - CBS Texas|выдавецтва=CBS News|дата публікацыі=12.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240224122952/https://www.cbsnews.com/texas/news/dpd-chief-dallas-mayor-discuss-violent-crime-and-the-changes-they-say-need-to-be-made/|дата копіі=02.2024}}</ref>. У той час, як большасьць частак гораду, у асноўным, бясьпечныя, некаторыя раёны варта пазьбягаць з наступам цемры. Да такіх належаць некаторыя часткі Паўднёвага Даласу і месцы канцэнтрацыі старой забудовы. == Эканоміка == На пачатковым этапе свайго разьвіцьця Далас засяроджваўся на сельскай гаспадарцы і на сваім выгадным разьмяшчэньні на традыцыйных гандлёвых шляхах карэнных народаў. Ключавы імпульс да росту горад атрымаў у 1873 годзе, калі праз Далас былі пракладзеныя некалькі чыгуначных лініяў. З павелічэньнем гораду і разьвіцьцём тэхналёгіяў [[бавоўна]] стала галоўнай крыніцай дабрабыту, і да 1900 году Далас быў найбуйнейшым у сьвеце ўнутраным рынкам бавоўны, а таксама стаў адным зь лідэраў у вытворчасьці абсталяваньня для бавоўнаачышчальных машынаў. [[Файл:GalleriaMallBarreledSkyLight.jpg|значак|Галерэя Даласа.]] На пачатку XX стагодзьдзя Далас быў цэнтрам эканамічнай актыўнасьці ў паўднёвых штатах краіны. У 1914 годзе ён быў абраны сядзібай адзінаццатага акруговага банку [[Фэдэральная рэзэрвовая сыстэма|Фэдэральнай рэзэрвовай сыстэмы]]. Да 1925 году Тэхас вырабляў больш за траціну ўсёй бавоўны ў краіне, і 31% тэхаскай бавоўны вырошчвалася ў радыюсе 160 км ад Даласа. У 1930-я гады ў рэгіёне былі знойдзеныя паклады [[нафта|нафты]], а блізкасьць Даласа да новых радовішчаў адразу зрабіла яго цэнтрам нафтавай прамысловасьці ЗША. Наступныя адкрыцьці новых пакладаў, як на ўзьбярэжжы [[Мэксыканская затока|Мэксыканскай затокі]], гэтак і ў [[Аклагома|Аклагоме]] яшчэ больш умацавалі статус Даласа як ключавога вузла гэтай індустрыі<ref>{{кніга|імя=Darwin|прозьвішча=Payne|загаловак=Dallas, an illustrated history|месца=Woodland Hills, California|выдавецтва=Windsor Publications|год=1982|старонкі=189–221|isbn=0-89781-034-1}}</ref>. [[Файл:Federal Reserve Bank of Dallas 1.jpg|значак|зьлева|Банк Фэдэральнай рэзэрвовай сыстэмы ў Даласе.]] Па заканчэньні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Даласе сфармавалася моцная база камунікацыйных, інжынэрных і вытворчых кадраў дзякуючы кампаніям накшталт [[Collins Radio Corporation]]. Празь дзесяцігодзьдзі тэлекамунікацыйная і інфармацыйная рэвалюцыі працягваюць заставацца важнай часткай мясцовай эканомікі. Горад часта называюць сэрцам Крамянёвай прэрыі праз высокую канцэнтрацыі тэлекамунікацыйных кампаніяў у рэгіёне. Сярод кампаніяў, якія маюць свае офісы ў рэгіёне вылучаюцца [[Texas Instruments]] (іхняя сядзіба месьціцца ў Даласе), [[Nortel Networks]], [[Alcatel Lucent]], [[AT&T]], [[Ericsson]], [[Fujitsu]], [[Нокія (прадпрыемства)|Nokia]], [[Rockwell Collins]], [[Cisco Systems]], [[T-Mobile]], [[Verizon Communications]] і [[CompUSA]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.telecomcorridor.com/|загаловак=Telecom Corridor website|копія=https://web.archive.org/web/20060208180845/http://www.telecomcorridor.com/|дата копіі=02.2006}}</ref>. Texas Instruments як адзін з найбуйнейшых вытворцаў электронікі ў краіне мае больш за 10 тысяч супрацоўнікаў, якія занятыя ў адміністраваньні кампаніі і на заводах па вытворчасьці мікрачыпаў у Даласе<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.ti.com/corp/docs/company/factsheet.shtml|загаловак=Texas Instruments|копія=https://web.archive.org/web/20100310113036/http://www.ti.com/corp/docs/company/factsheet.shtml|дата копіі=03.2010}}</ref>. Не зважаючы на тое, што тэлекамунікацыйная індустрыя была сур’ёзна зачэпленая [[рэцэсія]]й у эканоміцы ЗША ў пачатку 2000-х гадоў, кампаніі Даласу пацярпелі менш, чым кампаніі іншых рэгіёнаў. Па цэнтральнай частцы Даласу праходзіць больш за 160 км [[аптычны кабэль|аптычнага кабэлю]]. Паводле штогадовага сьпісу [[Fortune 500]] за 2022 год у межах Даласа месьцілася 11 кампаніяў Fortune 500, а ў аглямэрацыі іх было 23. У 2022 годзе Далас—Форт-Ўэрт займаў другі радок у Тэхасе і чацьверты ў ЗША паводле колькасьці сядзібаў кампаніяў зь сьпісу Fortune 500, саступаючы толькі аглямэрацыям [[Г’юстан]]у (24), [[Чыкага]] (35) і [[Нью-Ёрк]]у (62). [[AMR Corporation]] (бацькоўская кампанія [[American Airlines]]), [[Radio Shack]] і [[Pier 1 Imports]] месьцяцца ў [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]]. [[ExxonMobil]] разьмешчаны ў адным з прадмесьцяў Даласу, [[Ірвінг (Тэхас)|Ірвінгу]]. [[Dr Pepper]] разьмешчаны ў [[Плэйна (Тэхас)|Плэйна]] (паўночнае прадмесьце). Скандальна вядомая кампанія [[Halliburton]] Energy Services месьцілася ў Даласе, але ў 2003 пераехала ў [[Г’юстан]]. Паводле дасьледаваньняў, у Даласе больш за 80 тысячаў кампаніяў, якія ўзначальваюць жанчыны. == Транспарт == [[Файл:Dallas Area Rapid Transit New Flyer Xcelsior (50981556156).jpg|значак|Аўтобус на вуліцы места.]] Як і ў многіх іншых буйных местах ЗША, аўтамабіль уважаецца за асноўны від мясцовага транспарту, але прыкладаюцца намаганьні дзеля павелічэньня прывабнасьці альтэрнатыўных відаў транспарту, у тым ліку праз разбудову лініяў лёгкага чыгуначнага транспарту, роварных і пешаходных сьцежак, пашырэньня ходнікаў ды аўтобуснай сыстэмы. У 2015 годзе 10,2% хатніх гаспадарак Даласа ня мелі аўтамабіля, у 2016 годзе гэты паказьнік зьнізіўся да 9,1%, а ў 2023 годзе быў роўны 8,7%<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/table/ACSDT1Y2023.B08201?q=Transportation&g=160XX00US4819000|загаловак=B08201 Household size by vehicles available|выдавецтва=United States Census Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20250521013722/https://data.census.gov/table/ACSDT1Y2023.B08201?q=Transportation&g=160XX00US4819000|дата копіі=05.2025}}</ref>. === Аўтадарогі === [[Файл:High Five Interchange 2007.jpg|значак|зьлева|Пяціўзроўневая разьвязка Даласа.]] Далас знаходзіцца на скрыжаваньні чатырох асноўных міжштатных аўтастрадаў [[I-20]], [[I-30]], [[I-35E]] і [[I-45]]. Сыстэма хуткасных дарог у рэгіёне арганізаваная паводле хабавага прынцыпу, дзе цэнтральная частка гораду ёсьць цэнтрам, а аўтастрады разыходзяцца ад яго ў розныя бакі. Беспасярэдне вакол цэнтру праходзіць невялікае колца хуткасных дарог, а далей у вялікім коле месьціцца колцавая аўтастрада [[I-635]], якая адаленная ад цэнтру прыкладна за 16 км, і, нарэшце, яшчэ далей платная колцавая дарога імя прэзыдэнта Джорджа Буша. Унутры гэтых колцавых аўтастрадаў разьмешчаныя іншыя колцавыя дарогі. Ад цэнтральнага колца хуткасных дарог разыходзяцца «пруткі» транспартнай сыстэмы рэгіёну. У сярэдзіне 2000-х гадоў была завершаная разьвязка на скрыжаваньні I-635 і экспрэсавай шашы US-75 мае пяць узроўняў. Гэта адна зь нешматлікіх пяціўзроўневых транспартных разьвязак у Даласе і адная з найбуйнейшых у ЗША. === Аэрапорты === [[Файл:DFWAirportOverview.jpg|значак|Фатаздымак аэрапорту [[Далас/Форт-Ўэрт]] з вышыні.]] Два камэрцыйныя аэрапорты абслугоўваюць Далас, сярод якіх [[Далас/Форт-Ўэрт]] і [[Далас/Лаў-Філд]]. Акрамя таго, маюцца выканаўчы аэрапорт Далас, які функцыянуе як аэрапорт агульнай авіяцыі для гораду, а аэрапорт [[Эдысан (аэрапорт)|Эдысан]] выконвае такую ж ролю для прадмесьця [[Эдысан (Тэхас)|Эдысан]], але за межамі Даласа. Яшчэ два аэрапорты агульнай авіяцыі знаходзяцца прыкладна за 56 км на поўнач ад гораду, у [[Макіні]], і яшчэ два месьцяцца ў [[Форт-Ўэрт|Форт-Ўэрце]], то бок на заходнім баку мэтраплексу. Аэрапорт Далас/Форт-Ўэрт разьмешчаны ў прадмесьці крыху на поўнач ад цэнтраў Форт-Ўэрту і Даласа, прыкладна на роўнай адлегласьці ад абодвух местаў. Паводле плошчы ён уважаецца за найбуйнейшы аэрапорт у Тэхасе і другі паводле велічыні ў ЗША. Ягоная тэрыторыя большая за востраў [[Мангэтан]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.9news.com/article/travel/denver-international-airport/how-big-is-dia-denver-airport/73-01b2cee0-03c4-4317-9e55-dd0537cf2239|загаловак=DIA is the second biggest airport in the world, and that means it's bigger than Manhattan|выдавецтва=KUSA.com|дата публікацыі=02.2020}}</ref>. Паводле пасажырапатоку гэтае лётнішча ёсьць найбольш загружаным аэрапортам Тэхасу і чацьвертым паводле загружанасьці ў ЗША і адзінаццатым у сьвеце. Сядзіба авіякампаніі [[American Airlines]], найбуйнейшага авіяперавозьніка ў сьвеце, месьціцца крыху менш чым за 1,6 км ад аэрапорту, але ў межах Форт-Ўэрту. У сваю чаргу, аэрапорт Далас/Лаў-Філд разьмешчаны ў межах Даласа, прыкладна за 10 км на паўночны захад ад цэнтру. Гэта хаб для авіякампніі [[Southwest Airlines]], якая ўважаецца за найбуйнейшую авіякампанію ЗША ва ўнутранных пералётах. === Транзытныя сыстэмы === Кампанія [[Dallas Area Rapid Transit]] (DART) ёсьць галоўнай транспартнай управай рэгіёну Даласа, якая забясьпечвае гарадзкія і прыгарадныя перавозкі чыгуначным транспартам і аўтобусамі. У 1996 годзе DART запусьціла ў эксплюатацыю першую ў Тэхасе сыстэму лёгкага мэтрапалітэну, і на сёньня ёсьць найбуйнейшым апэратарам лёгкага рэйкавага транспарту ў ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=http://irvingblog.dallasnews.com/archives/2010/12/dart-becomes-nations-largest-l.html|загаловак=DART becomes nation's largest light rail system today &#124; Irving Blog|выдавецтва=Irvingblog.dallasnews.com|дата публікацыі=12.2010|копія=https://web.archive.org/web/20120323110609/http://irvingblog.dallasnews.com/archives/2010/12/dart-becomes-nations-largest-l.html|дата копіі=03.2012}}</ref>. Сыстэма займае сёмае месца ў краіне паводле загружанасьці і ўлучае блізу 55 станцыяў на даўжыні 116 км лініяў лёгкага мэтрапалітэну і 10 станцыяў на даўжыні 56 км прыгараднай чыгункі<ref>{{спасылка|спасылка=https://dart.org/about/expansion/otherprojects.asp|загаловак=DART.org – Expansion Information|выдавецтва=dart.org}}</ref>. Кампанія [[Amtrak]] забясьпечвае чыгуначнае спалучэньне з буйнымі гарадамі краіны, прапануючы перавозкі ў [[Чыкага]], [[Сан-Антоніё]] і [[Лос-Анджэлес]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.dallascityhall.com/ Афіцыйны сайт] {{Тэхас}} {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} [[Катэгорыя:Далас| ]] rd78dxfegnhzhmyc8k4b52f4jlc82z3 Сан-Антоніё 0 16617 2665330 1910214 2026-04-18T19:21:59Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/San_Antonio?oldid=1349073684 2665330 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Сан-Антоніё |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Сан-Антоніё |Назва на мове краіны = San Antonio |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = ЗША |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1718 |Статус з = 1836 |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 1067.3 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = -7 |Летні час = |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 29 |Шырата хвілінаў = 25 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 98 |Даўгата хвілінаў = 30 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = ЗША (Тэхас) |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Сан-Анто́ніё''' ({{мова-en|San Antonio}}, мянушка: «''Горад на беразе ракі''») — горад у [[ЗША]], разьмешчаны ў паўднёва-цэнтральнай частцы штату [[Тэхас]]. Адміністрацыйны цэнтар акругі [[Бэксар (акруга, Тэхас)|Бэксар]]. Сан-Антоніё зьяўляецца 2-м па колькасьці жыхароў горадам Тэхасу і 7-м у ЗША (1,2 млн жыхароў паводле зьвестак на 2005 год). Цэнтар прамысловасьці і турызму. У Сан-Антоніё знаходзіцца крэпасьць [[Алама]] — знак здабыцьця незалежнасьці [[Тэхас]]у. == Геаграфія == [[Файл:San-AntonioTX.jpg|значак|зьлева|Цэнтар гораду.]] Сан-Антоніё месьціцца прыблізна за 121 км на паўднёвы захад ад сталіцы штату гораду [[Остын (Тэхас)|Остыну]], за 310 км на захад ад [[Г’юстан]]у і за 400 км на поўдзень ад аглямэрацыі [[Далас]]—[[Форт-Ўэрт]]. За 240 км ад места на поўдзень знаходзіцца мяжа ЗША з [[Мэксыка]]й. Агульная плошча гораду складае 1205,4 км², зь якіх 1193,8 км² прыпадае на сухазем’е, а 11,7 км² займае водная паверхня<ref>{{архівавана|спасылка=https://web.archive.org/web/20090328041312/https://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4865000.html|дата=03.2009}}</ref>. Трошкі пагорыстае ўзвышша Сан‑Антоніё ўкрытае дубовымі гаямі, ляснымі масівамі і кактусамі. Сярэдняя вышыня Сан-Антоніё над узроўнем мора складае блізу 202 мэтраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://dateandtime.info/citycoordinates.php?id=4726206|загаловак=Geographic coordinates of San Antonio. Latitude, longitude, and elevation above sea level of San Antonio, Texas, USA|выдавецтва=dateandtime.info|копія=https://web.archive.org/web/20200926002618/https://dateandtime.info/citycoordinates.php?id=4726206|дата копіі=09.2020}}</ref>. Асноўнай крыніцай пітной вады для гораду ёсьць ваданосны пляст Эдўардс<ref>{{навіна|аўтар=Horne, Justin|спасылка=https://www.ksat.com/news/local/2022/12/06/where-does-our-water-come-from-ksat-explains/|загаловак=Where does our water come from? KSAT Explains|дата публікацыі=12.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221206074739/https://www.ksat.com/news/local/2022/12/06/where-does-our-water-come-from-ksat-explains/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У 1960-х гадах было створана некалькі вадасховішчаў, якія сталі аднымі зь першых у ЗША, дзе дзеля астуджэньня электрастанцыяў выкарыстоўвалася перапрацаваная ачышчаная сьцёкавая вада, што дазволіла зьменшыць выкарыстаньне падземных водаў для вытворчасьці электраэнэргіі<ref>{{спасылка|аўтар=Beneby, Doyle|спасылка=https://sanantonioreport.org/energy-future-of-texas-linked-to-water/|загаловак=Energy, Future of Texas Linked to Water|выдавецтва=San Antonio Report|дата публікацыі=10.2013|копія=https://web.archive.org/web/20201112043402/https://sanantonioreport.org/energy-future-of-texas-linked-to-water/|дата копіі=11.2020}}</ref>. == Эканоміка == Сан-Антоніё мае 4 кірункі ў разьвіцьці сваёй эканомікі: [[фінансавыя паслугі]], [[ахова здароўя]], [[нацыянальная абарона]] і [[турызм]]. У 2018 годзе валавы ўнутраны прадукт гораду складаў блізу 121 млрд даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.statista.com/statistics/248083/real-gross-domestic-product-gdp-of-the-united-states-by-metropolitan-area/|загаловак=U.S. metro areas: Real Gross Domestic Product (GDP) 2018|выдавецтва=Statista|копія=https://web.archive.org/web/20201019185110/https://www.statista.com/statistics/248083/real-gross-domestic-product-gdp-of-the-united-states-by-metropolitan-area/|дата копіі=10.2020}}</ref>. З пачатку XXI стагодзьдзя Сан-Антоніё стаў важным цэнтрам амэрыканскіх кол-цэнтраў і сфармаваў значны вытворчы сэктар, сканцэнтраваны вакол аўтамабільнай прамысловасьці<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.autonews.com/manufacturing/auto-industry-recruiters-pitch-san-antonio-region|загаловак=Auto industry recruiters pitch the San Antonio region|выдавецтва=Automotive News|дата публікацыі=12.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210430035443/https://www.autonews.com/manufacturing/auto-industry-recruiters-pitch-san-antonio-region|дата копіі=04.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Mendoza-Moyers, Diego|спасылка=https://www.mysanantonio.com/business/article/U-S-auto-industry-local-automakers-bounce-back-15648310.php|загаловак=U.S. auto industry, San Antonio automakers bounce back from pandemic|выдавецтва=mySA|дата публікацыі=10.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201030170346/https://www.mysanantonio.com/business/article/U-S-auto-industry-local-automakers-bounce-back-15648310.php|дата копіі=10.2020}}</ref>. У горадзе таксама хутка разьвіваецца тэхналягічны сэктар<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.expressnews.com/business/technology/article/Report-San-Antonio-s-tech-workforce-small-but-14107958.php|загаловак=Report: San Antonio’s tech workforce small but growing|выдавецтва=ExpressNews.com|дата публікацыі=07.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210128123325/https://www.expressnews.com/business/technology/article/Report-San-Antonio-s-tech-workforce-small-but-14107958.php|дата копіі=01.2021}}</ref>. Прыблізна за 16 км на паўночны захад ад цэнтру месьціцца буйны комплекс шпіталяў, клінікаў, дасьледчых установаваў і вышэйшых навучальных установаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://southtexasmed.com/who-we-are/|загаловак=Who We Are|выдавецтва=South Texas Medical Center|копія=https://web.archive.org/web/20210127133056/https://southtexasmed.com/who-we-are/|дата копіі=01.2021}}</ref>. [[Файл:Valero campus (2).JPG|значак|зьлева|Сядзібы кампаніі [[Valero Energy]].]] Штогод горад і ягоныя славутасьці наведваюць больш за 20 млн турыстаў, што істотна ўплывае на эканоміку, найперш дзякуючы крэпасьці [[Алама]] і набярэжнай Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sanantonioriverwalk.com/tourism.html|загаловак=San Antonio Tourism|выдавец=SanAntonioRiverwalk.com|копія=https://web.archive.org/web/20060405020209/http://www.sanantonioriverwalk.com/tourism.html|дата копіі=04.2006}}</ref>. У канвэнцыйным цэнтры імя Гэнры Гансалеса штогод ладзіцца больш за 300 імпрэзаў, якія наведваюць больш за 750 тысяч дэлегатаў з усяго сьвету. Паводле зьвестак 2017 году турызм забясьпечваў больш за 130 тысяч працоўных месцаў і прыносіў у эканоміку рэгіёну 13,6 млрд даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sanantoniotourism.com/downloads/research/TourismReport.pdf|загаловак=The Economic Impact of San Antonio’s Hospitality Industry|выдавецтва=Sanantoniotourism.com|копія=https://web.archive.org/web/20171011060622/http://www.sanantoniotourism.com/downloads/research/TourismReport.pdf|дата копіі=10.2017}}</ref>. У тым жа годзе горад атрымаў 195 млн даляраў прыбыткаў ад індустрыі гасьціннасьці. У Сан-Антоніё месьцяцца сядзібы двух кампаніяў з [[Fortune 500]], а менавіта [[Valero Energy]] і [[USAA]]. Кампанія [[iHeartMedia]] раней уваходзіла ў сьпіс, але выбыла зь яго<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.50pros.com/fortune500|загаловак=Fortune 500 Full List (2024)|выдавецтва=www.50pros.com|копія=https://web.archive.org/web/20240404210059/https://www.50pros.com/fortune500|дата копіі=04.2024}}</ref>, а [[NuStar Energy]] была ў сьпісе да ейнага набыцьця кампаніяй [[Sunoco LP]] у 2024 годзе. Буйная прыватная кампанія [[H-E-B]] таксама мае сваю штаб-кватэру ў Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|аўтар=Murphy, Andrea|спасылка=https://www.forbes.com/lists/largest-private-companies/|загаловак=America's Largest Private Companies 2023|выдавецтва=Forbes|копія=https://web.archive.org/web/20240704193249/https://www.forbes.com/lists/largest-private-companies/|дата копіі=07.2024}}</ref>. Сярод іншых кампаніяў, чые сядзібы месьцяцца ў горадзе, вылучаюцца [[Bill Miller Bar-B-Q Enterprises]], [[Carenet Health]], [[Security Service Federal Credit Union]], [[Visionworks of America]], [[Frost Bank]], [[Harte-Hanks]], [[Kinetic Concepts]], [[SWBC]], [[NewTek]], [[Rackspace]], [[Pabst Brewing Company]], [[Taco Cabana]], [[Broadway Bank]], Zachry Holdings/Zachry Construction Company, [[Randolph-Brooks Federal Credit Union]], [[SAS]], [[Globalscape]] і Whataburger. У Сан-Антоніё таксама знаходзіцца штаб-кватэра North American Development Bank, фінансавай установы, якая належыць урадам ЗША і Мэксыкі. Значную прысутнасьць у горадзе маюць [[Hulu]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2017/11/28/hulus-new-san-antonio-office-goes-online-slideshow.html|загаловак=Hulu's new San Antonio office opens|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20200921041255/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2017/11/28/hulus-new-san-antonio-office-goes-online-slideshow.html|дата копіі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://foxsanantonio.com/news/local/hulu-opens-viewer-experience-operations-headquarters-in-san-antonio|загаловак=Hulu opens Viewer Experience Operations headquarters in San Antonio|выдавецтва=KABB|дата публікацыі=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20210430064444/https://foxsanantonio.com/news/local/hulu-opens-viewer-experience-operations-headquarters-in-san-antonio|дата копіі=04.2021}}</ref>, [[OCI]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://livebrooks.com/making-news/oci-moves-headquarters-downtown-san-antonio-brooks-sa/|загаловак=OCI moves headquarters from downtown San Antonio to Brooks (mySA)|выдавецтва=Brooks|дата публікацыі=06.2017|копія=https://web.archive.org/web/20210121174538/https://livebrooks.com/making-news/oci-moves-headquarters-downtown-san-antonio-brooks-sa/|дата копіі=01.2021}}</ref>, [[Capital Group]], [[CGI]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cgi.com/en/cgi-opens-center-excellence-san-antonio|загаловак=CGI Opens Center of Excellence in San Antonio|выдавецтва=www.cgi.com|копія=https://web.archive.org/web/20210430033207/https://www.cgi.com/en/cgi-opens-center-excellence-san-antonio|дата копіі=04.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.chron.com/news/article/PRN-CGI-opens-center-of-excellence-in-San-1808784.php|загаловак=(PRN) CGI opens center of excellence in San Antonio|выдавецтва=Chron|дата публікацыі=03.2007|копія=https://web.archive.org/web/20210430035443/https://www.chron.com/news/article/PRN-CGI-opens-center-of-excellence-in-San-1808784.php|дата копіі=04.2021}}</ref>, [[Marathon Petroleum]]<ref>{{спасылка|аўтар=Druzin, Rye|спасылка=https://www.mysanantonio.com/business/eagle-ford-energy/article/Andeavor-ceases-to-exist-as-Marathon-completes-13271746.php|загаловак=Andeavor ceases to exist as Marathon completes purchase|выдавецтва=mySA|дата публікацыі=10.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210430063346/https://www.mysanantonio.com/business/eagle-ford-energy/article/Andeavor-ceases-to-exist-as-Marathon-completes-13271746.php|дата копіі=04.2021}}</ref>, [[Silver Spring Networks]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.businesswire.com/news/home/20141106006604/en/Silver-Spring-Networks-Opens-New-San-Antonio-Office-as-CPS-Energy-Smart-Grid-Deployment-Ramps-Up|загаловак=Silver Spring Networks Opens New San Antonio Office as CPS Energy Smart Grid Deployment Ramps Up|выдавецтва=www.businesswire.com|дата публікацыі=11.2014|копія=https://web.archive.org/web/20210430060250/https://www.businesswire.com/news/home/20141106006604/en/Silver-Spring-Networks-Opens-New-San-Antonio-Office-as-CPS-Energy-Smart-Grid-Deployment-Ramps-Up|дата копіі=04.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://newsroom.cpsenergy.com/cps-energy-kicks-smart-grid-modernization-silver-spring-networks-landisgyr/|загаловак=The Smart Grid is coming to San Antonio|выдавецтва=CPS Energy Newsroom|дата публікацыі=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20201130012025/https://newsroom.cpsenergy.com/cps-energy-kicks-smart-grid-modernization-silver-spring-networks-landisgyr/|дата копіі=11.2020}}</ref>, [[Toyota]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.expressnews.com/business/local/article/Toyota-Navistar-moves-a-huge-boost-to-San-14456860.php|загаловак=Toyota, Navistar moves 'a huge boost' to San Antonio’s advanced manufacturing sector, experts say|выдавецтва=ExpressNews.com|дата публікацыі=09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210308171801/https://www.expressnews.com/business/local/article/Toyota-Navistar-moves-a-huge-boost-to-San-14456860.php|дата копіі=03.2021}}</ref>, [[Argo Group]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2018/04/24/argo-group-moving-to-the-nyse.html|загаловак=San Antonio-based Argo Group moving to the NYSE|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20210502173450/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2018/04/24/argo-group-moving-to-the-nyse.html|дата копіі=05.2021}}</ref>, [[EOG Resources]], [[Майкрасофт|Microsoft]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2020/01/28/microsoft-building-massive-expansion-on-west-side.html|загаловак=Microsoft building massive expansion|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20210502173549/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2020/01/28/microsoft-building-massive-expansion-on-west-side.html|дата копіі=05.2021}}</ref>, [[Cogeco Peer1]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2019/08/22/managed-hosting-company-changes-name-after.html|загаловак=Managed hosting company changes name after its recent acquisition|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20210502173511/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2019/08/22/managed-hosting-company-changes-name-after.html|дата копіі=05.2021}}</ref>, [[Wells Fargo]], [[Citibank]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2020/09/23/citibank-unseats-frost-as-largest-bank-in-sa-area.html|загаловак=Citi Bank unseats Frost as largest bank in SA area|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20201023025603/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2020/09/23/citibank-unseats-frost-as-largest-bank-in-sa-area.html|дата копіі=10.2020}}</ref> і [[Boeing]]<ref>{{спасылка|аўтар=Diamond, Randy|спасылка=https://www.expressnews.com/business/article/Boeing-to-add-500-San-Antonio-jobs-to-rehab-14380336.php|загаловак=Boeing to add 500 San Antonio jobs to rehab Hornet fighter|выдавецтва=ExpressNews.com|дата публікацыі=08.2019|копія=https://web.archive.org/web/20201125023704/https://www.expressnews.com/business/article/Boeing-to-add-500-San-Antonio-jobs-to-rehab-14380336.php|дата копіі=11.2020}}</ref>. У сьнежні 2020 году [[Amazon.com|Amazon]] абвесьціў пра пляны адкрыць тры новыя аб’екты ў Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|аўтар=Moreno, Julie|спасылка=https://www.ksat.com/news/local/2020/12/22/amazon-announces-plans-for-3-new-facilities-1500-jobs-in-san-antonio/|загаловак=Amazon announces plans for 3 new facilities, 1,500 jobs in San Antonio|выдавецтва=KSAT|дата публікацыі=12.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201222225231/https://www.ksat.com/news/local/2020/12/22/amazon-announces-plans-for-3-new-facilities-1500-jobs-in-san-antonio/|дата копіі=12.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Iszler, Madison|спасылка=https://www.mysanantonio.com/business/local/article/Amazon-plans-to-open-three-new-facilities-in-San-15822481.php|загаловак=Amazon plans to open three new facilities in San Antonio and create over 1,500 jobs|выдавецтва=mySA|дата публікацыі=12.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201222212943/https://www.mysanantonio.com/business/local/article/Amazon-plans-to-open-three-new-facilities-in-San-15822481.php|дата копіі=12.2020}}</ref>. Між тым горад страціў некалькі буйных штаб-кватэраў, а найбольш значнай стратай стаў пераезд кампаніі [[AT&T|AT&T Inc.]], якая ў 2008 годзе апынулася ў [[Далас]]е<ref>{{архівавана|спасылка=https://web.archive.org/web/20080828161432/http://www.att.com/gen/press-room?pid=4800&cdvn=news&newsarticleid=25882|дата=08.2008}}</ref>. У 2019 годзе [[Andeavor]] (раней Tesoro) была набытая Marathon Petroleum, у выніку чаго кампанія была ліквідаваная<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cnbc.com/2018/04/30/marathon-petroleum-to-acquire-andeavor.html|загаловак=Marathon creates the top US refiner with $23 billion Andeavor deal|выдавецтва=CNBC|дата публікацыі=04.2018|копія=https://web.archive.org/web/20201109025506/https://www.cnbc.com/2018/04/30/marathon-petroleum-to-acquire-andeavor.html|дата копіі=11.2020}}</ref>. Пасьля таго як лос-анджэлеская інвэстыцыйная група набыла [[Builders Square]], апэрацыі кампаніі былі выведзеныя з Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|спасылка=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SAEC&p_theme=saec&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EAFE82B06042C69&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Aquila bids for sale or merger|выдавец=Sanford|копія=https://web.archive.org/web/20140101142653/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SAEC&p_theme=saec&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EAFE82B06042C69&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=01.2014}}</ref>. Сан-Антоніё мае адную з найбуйнейшых канцэнтрацыяў вайсковых базаў у ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.jbsa.mil/|загаловак=Joint Base San Antonio|выдавецтва=www.jbsa.mil|копія=https://web.archive.org/web/20211020163531/https://www.jbsa.mil/|дата копіі=10.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sanantonio.gov/oma/sabases|загаловак=SA Bases|выдавецтва=www.sanantonio.gov|копія=https://web.archive.org/web/20210119152826/https://www.sanantonio.gov/oma/sabases|дата копіі=01.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sanantonio.gov/edd/|загаловак=Welcome to the City of San Antonio Economic Development Department-Index|выдавецтва=Sanantonio.gov|копія=https://web.archive.org/web/20130605055042/http://www.sanantonio.gov/edd|дата копіі=06.2013}}</ref>, дзякуючы чаму места мае мянушку Мілітары-Сіці. Сан-Антоніё і Мэксыка маюць моцныя эканамічныя сувязі і актыўна супрацоўнічаюць дзеля разьвіцьця сваіх бізнэсовых супольнасьцяў. Для ўмацаваньня гэтых эканамічных і культурных сувязяў горад адкрыў у Мэксыцы Casa San Antonio, якая выконвае ролю гандлёва-культурнага прадстаўніцтва<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sacurrent.com/news/san-antonio-and-monterrey-agree-to-strengthen-economic-ties-33126431|загаловак=San Antonio and Monterrey strengthen economic ties|дата публікацыі=11.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240715013833/https://www.sacurrent.com/news/san-antonio-and-monterrey-agree-to-strengthen-economic-ties-33126431|дата копіі=07.2024}}</ref>. == Спорт == {{Глядзіце таксама|Сан-Антоніё Спэрз}} Адзінай камандай найвышэйшага прафэсійнага ўзроўню ў Сан-Антоніё ёсьць клюб «[[Сан-Антоніё Спэрз]]» з [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]]. Раней «Спэрз» выступалі на арэне [[Аламадом]], пабудаваным, між іншым, са спадзевам прыцягнуць у рэгіён каманду прафэсійнага [[амэрыканскі футбол|амэрыканскага футболу]], а да таго яшчэ былі гаспадарамі на Гэмісфэйр Арэне. У 2002 годзе каманда пераехала на [[Фрост-Банк-Цэнтар]], збудаваны за кошт грамадзкіх сродкаў. У горадзе спаборнічае каманда «[[Тэксас Рэд Ўулвз]]» з Амэрыканскай баскетбольнай асацыяцыі, выступаючы на арэне [[Чэмпіён-Спортсплекс]]. [[Файл:Soccer Bowl 2014 (17154199041).jpg|значак|зьлева|Футбольны матч на арэне [[Таёта-Філд]].]] Паводле паведамленьняў, гарадзкія ўлады імкнуліся прыцягнуць у месца каманду [[Нацыянальная футбольная ліга|Нацыянальнай футбольнай лігі]] (НФЛ) на сталай аснове. Былы камісар НФЛ [[Пол Тэгліебу]] адзначаў, што места дало рады з часовым разьмяшчэньнем тут каманды «[[Нью-Арлеанз Сэйнтс]]» пасьля ўрагану [[Катрынa (ураган)|Катрынa]], і што горад можа апынуцца ў сьпісе кандыдатаў пры магчымае пашырэньне лігі<ref>{{спасылка|аўтар=Landry, Kennedi|спасылка=https://www.sbnation.com/nfl/2019/7/11/20678977/new-orleans-saints-relocation-hurricane-katrina-2005-tom-benson|загаловак=The Saints' rebirth was complete when they went back home|выдавецтва=SBNation.com|дата публікацыі=07.2019|копія=https://web.archive.org/web/20201111214913/https://www.sbnation.com/nfl/2019/7/11/20678977/new-orleans-saints-relocation-hurricane-katrina-2005-tom-benson|дата копіі=11.2020}}</ref>. Сан-Антоніё таксама прымаў перадсэзонныя трэнаваньні клюбаў «[[Далас Каўбойз]]» і «[[Г’юстан Ойлерз]]»<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.mysanantonio.com/sports/football/nfl/cowboys/stories/MYSA040106.1C.FBNcowboys.alamodome.7ea018dc.html|загаловак=Football: Cowboys returning to S.A. in '07|выдавец=MYSA040106.1C.FBNcowboys.alamodome.7ea018dc|копія=https://web.archive.org/web/20080515131306/http://www.mysanantonio.com/sports/football/nfl/cowboys/stories/MYSA040106.1C.FBNcowboys.alamodome.7ea018dc.html|дата копіі=05.2008}}</ref>. Уладальнік «Каўбойз» Джэры Джонз адкрыта падтрымліваў ідэю разьмяшчэньня каманды НФЛ у Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.mysanantonio.com/sports/football/nfl/stories/MYSA050506.3D.FBNcowboys.jones.c71335d.html|загаловак=Football: Cowboys' Jones backs S.A. team|выдавец=MYSA050506.3D.FBNcowboys.jones.c71335d|копія=https://web.archive.org/web/20080515131311/http://www.mysanantonio.com/sports/football/nfl/stories/MYSA050506.3D.FBNcowboys.jones.c71335d.html|дата копіі=05.2008}}</ref>. Прафэсійны футбол зьявіўся ў горадзе ў 1975—1976 гадах, калі «[[Сан-Антоніё Тандэр]]» згулялі два сэзоны ў [[Паўночнаамэрыканская футбольная ліга|Паўночнаамэрыканскай футбольнай лігі]]. У 2012 годзе прафэсійны футбол вярнуўся разам з камандай «[[Сан-Антоніё Скорпіянз]]», аднак і гэтая каманда празь некалькі гадоў спыніла сваё існаваньне. Наступны футбольны клюб «[[Сан-Антоніё (футбольны клюб)|Сан-Антоніё]]» пачаў выступаць на стадыён [[Таёта-Філд]] у 2016 годзе. У горадзе маюцца два клюбы ў рэгбі-юніён, як то «[[Алама-Сіці Сан-Антоніё|Алама-Сіці]]» і «[[Сан-Антоніё (рэгбійны клюб)|Сан-Антоніё]]». У горадзе раней была франшыза жаночага баскетбольнага клюбу «[[Сан-Антоніё Старз]]», якая спаборнічала ў [[Жаночая нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Жаночай нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]]. Аднак у 2017 годзе каманда пераехала ў [[Лас-Вэгас]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wnba.com/news/wnba-team-las-vegas-san-antonio-stars-relocation/|загаловак=WNBA Announces Relocation of San Antonio Stars to Las Vegas|выдавецтва=WNBA|дата публікацыі=10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20210128063507/https://www.wnba.com/news/wnba-team-las-vegas-san-antonio-stars-relocation/|дата копіі=01.2021}}</ref>. Сан-Антоніё таксама меў хакейны клюб «[[Сан-Антоніё Рэмпэйдж]]», пакуль франшыза не была прададзеная ў лютым 2020 году клюбу «[[Вэгас Голдэн Найтс]]» і не пераехала ў [[Нэвада|Нэваду]]<ref>{{спасылка|аўтар=Ramirez, Daniel Villanueva, Larry|спасылка=https://www.ksat.com/sports/2020/02/06/breaking-sports-news-rampage-bought-by-vegas-golden-knights/|загаловак=Rampage bought by Vegas Golden Knights|выдавецтва=KSAT|дата публікацыі=02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200626170234/https://www.ksat.com/sports/2020/02/06/breaking-sports-news-rampage-bought-by-vegas-golden-knights/|дата копіі=06.2020}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.sanantonio.gov/ Афіцыйны сайт]. {{Тэхас}} {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} [[Катэгорыя:Гарады Тэхасу]] 1uqep9gpxq84y6rur45h92teltfnnpm 2665344 2665330 2026-04-18T21:22:46Z Dymitr 10914 /* Спорт */ артаграфія 2665344 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Сан-Антоніё |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Сан-Антоніё |Назва на мове краіны = San Antonio |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = ЗША |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1718 |Статус з = 1836 |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 1067.3 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = -7 |Летні час = |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 29 |Шырата хвілінаў = 25 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 98 |Даўгата хвілінаў = 30 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = ЗША (Тэхас) |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Сан-Анто́ніё''' ({{мова-en|San Antonio}}, мянушка: «''Горад на беразе ракі''») — горад у [[ЗША]], разьмешчаны ў паўднёва-цэнтральнай частцы штату [[Тэхас]]. Адміністрацыйны цэнтар акругі [[Бэксар (акруга, Тэхас)|Бэксар]]. Сан-Антоніё зьяўляецца 2-м па колькасьці жыхароў горадам Тэхасу і 7-м у ЗША (1,2 млн жыхароў паводле зьвестак на 2005 год). Цэнтар прамысловасьці і турызму. У Сан-Антоніё знаходзіцца крэпасьць [[Алама]] — знак здабыцьця незалежнасьці [[Тэхас]]у. == Геаграфія == [[Файл:San-AntonioTX.jpg|значак|зьлева|Цэнтар гораду.]] Сан-Антоніё месьціцца прыблізна за 121 км на паўднёвы захад ад сталіцы штату гораду [[Остын (Тэхас)|Остыну]], за 310 км на захад ад [[Г’юстан]]у і за 400 км на поўдзень ад аглямэрацыі [[Далас]]—[[Форт-Ўэрт]]. За 240 км ад места на поўдзень знаходзіцца мяжа ЗША з [[Мэксыка]]й. Агульная плошча гораду складае 1205,4 км², зь якіх 1193,8 км² прыпадае на сухазем’е, а 11,7 км² займае водная паверхня<ref>{{архівавана|спасылка=https://web.archive.org/web/20090328041312/https://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4865000.html|дата=03.2009}}</ref>. Трошкі пагорыстае ўзвышша Сан‑Антоніё ўкрытае дубовымі гаямі, ляснымі масівамі і кактусамі. Сярэдняя вышыня Сан-Антоніё над узроўнем мора складае блізу 202 мэтраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://dateandtime.info/citycoordinates.php?id=4726206|загаловак=Geographic coordinates of San Antonio. Latitude, longitude, and elevation above sea level of San Antonio, Texas, USA|выдавецтва=dateandtime.info|копія=https://web.archive.org/web/20200926002618/https://dateandtime.info/citycoordinates.php?id=4726206|дата копіі=09.2020}}</ref>. Асноўнай крыніцай пітной вады для гораду ёсьць ваданосны пляст Эдўардс<ref>{{навіна|аўтар=Horne, Justin|спасылка=https://www.ksat.com/news/local/2022/12/06/where-does-our-water-come-from-ksat-explains/|загаловак=Where does our water come from? KSAT Explains|дата публікацыі=12.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221206074739/https://www.ksat.com/news/local/2022/12/06/where-does-our-water-come-from-ksat-explains/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У 1960-х гадах было створана некалькі вадасховішчаў, якія сталі аднымі зь першых у ЗША, дзе дзеля астуджэньня электрастанцыяў выкарыстоўвалася перапрацаваная ачышчаная сьцёкавая вада, што дазволіла зьменшыць выкарыстаньне падземных водаў для вытворчасьці электраэнэргіі<ref>{{спасылка|аўтар=Beneby, Doyle|спасылка=https://sanantonioreport.org/energy-future-of-texas-linked-to-water/|загаловак=Energy, Future of Texas Linked to Water|выдавецтва=San Antonio Report|дата публікацыі=10.2013|копія=https://web.archive.org/web/20201112043402/https://sanantonioreport.org/energy-future-of-texas-linked-to-water/|дата копіі=11.2020}}</ref>. == Эканоміка == Сан-Антоніё мае 4 кірункі ў разьвіцьці сваёй эканомікі: [[фінансавыя паслугі]], [[ахова здароўя]], [[нацыянальная абарона]] і [[турызм]]. У 2018 годзе валавы ўнутраны прадукт гораду складаў блізу 121 млрд даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.statista.com/statistics/248083/real-gross-domestic-product-gdp-of-the-united-states-by-metropolitan-area/|загаловак=U.S. metro areas: Real Gross Domestic Product (GDP) 2018|выдавецтва=Statista|копія=https://web.archive.org/web/20201019185110/https://www.statista.com/statistics/248083/real-gross-domestic-product-gdp-of-the-united-states-by-metropolitan-area/|дата копіі=10.2020}}</ref>. З пачатку XXI стагодзьдзя Сан-Антоніё стаў важным цэнтрам амэрыканскіх кол-цэнтраў і сфармаваў значны вытворчы сэктар, сканцэнтраваны вакол аўтамабільнай прамысловасьці<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.autonews.com/manufacturing/auto-industry-recruiters-pitch-san-antonio-region|загаловак=Auto industry recruiters pitch the San Antonio region|выдавецтва=Automotive News|дата публікацыі=12.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210430035443/https://www.autonews.com/manufacturing/auto-industry-recruiters-pitch-san-antonio-region|дата копіі=04.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Mendoza-Moyers, Diego|спасылка=https://www.mysanantonio.com/business/article/U-S-auto-industry-local-automakers-bounce-back-15648310.php|загаловак=U.S. auto industry, San Antonio automakers bounce back from pandemic|выдавецтва=mySA|дата публікацыі=10.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201030170346/https://www.mysanantonio.com/business/article/U-S-auto-industry-local-automakers-bounce-back-15648310.php|дата копіі=10.2020}}</ref>. У горадзе таксама хутка разьвіваецца тэхналягічны сэктар<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.expressnews.com/business/technology/article/Report-San-Antonio-s-tech-workforce-small-but-14107958.php|загаловак=Report: San Antonio’s tech workforce small but growing|выдавецтва=ExpressNews.com|дата публікацыі=07.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210128123325/https://www.expressnews.com/business/technology/article/Report-San-Antonio-s-tech-workforce-small-but-14107958.php|дата копіі=01.2021}}</ref>. Прыблізна за 16 км на паўночны захад ад цэнтру месьціцца буйны комплекс шпіталяў, клінікаў, дасьледчых установаваў і вышэйшых навучальных установаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://southtexasmed.com/who-we-are/|загаловак=Who We Are|выдавецтва=South Texas Medical Center|копія=https://web.archive.org/web/20210127133056/https://southtexasmed.com/who-we-are/|дата копіі=01.2021}}</ref>. [[Файл:Valero campus (2).JPG|значак|зьлева|Сядзібы кампаніі [[Valero Energy]].]] Штогод горад і ягоныя славутасьці наведваюць больш за 20 млн турыстаў, што істотна ўплывае на эканоміку, найперш дзякуючы крэпасьці [[Алама]] і набярэжнай Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sanantonioriverwalk.com/tourism.html|загаловак=San Antonio Tourism|выдавец=SanAntonioRiverwalk.com|копія=https://web.archive.org/web/20060405020209/http://www.sanantonioriverwalk.com/tourism.html|дата копіі=04.2006}}</ref>. У канвэнцыйным цэнтры імя Гэнры Гансалеса штогод ладзіцца больш за 300 імпрэзаў, якія наведваюць больш за 750 тысяч дэлегатаў з усяго сьвету. Паводле зьвестак 2017 году турызм забясьпечваў больш за 130 тысяч працоўных месцаў і прыносіў у эканоміку рэгіёну 13,6 млрд даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sanantoniotourism.com/downloads/research/TourismReport.pdf|загаловак=The Economic Impact of San Antonio’s Hospitality Industry|выдавецтва=Sanantoniotourism.com|копія=https://web.archive.org/web/20171011060622/http://www.sanantoniotourism.com/downloads/research/TourismReport.pdf|дата копіі=10.2017}}</ref>. У тым жа годзе горад атрымаў 195 млн даляраў прыбыткаў ад індустрыі гасьціннасьці. У Сан-Антоніё месьцяцца сядзібы двух кампаніяў з [[Fortune 500]], а менавіта [[Valero Energy]] і [[USAA]]. Кампанія [[iHeartMedia]] раней уваходзіла ў сьпіс, але выбыла зь яго<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.50pros.com/fortune500|загаловак=Fortune 500 Full List (2024)|выдавецтва=www.50pros.com|копія=https://web.archive.org/web/20240404210059/https://www.50pros.com/fortune500|дата копіі=04.2024}}</ref>, а [[NuStar Energy]] была ў сьпісе да ейнага набыцьця кампаніяй [[Sunoco LP]] у 2024 годзе. Буйная прыватная кампанія [[H-E-B]] таксама мае сваю штаб-кватэру ў Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|аўтар=Murphy, Andrea|спасылка=https://www.forbes.com/lists/largest-private-companies/|загаловак=America's Largest Private Companies 2023|выдавецтва=Forbes|копія=https://web.archive.org/web/20240704193249/https://www.forbes.com/lists/largest-private-companies/|дата копіі=07.2024}}</ref>. Сярод іншых кампаніяў, чые сядзібы месьцяцца ў горадзе, вылучаюцца [[Bill Miller Bar-B-Q Enterprises]], [[Carenet Health]], [[Security Service Federal Credit Union]], [[Visionworks of America]], [[Frost Bank]], [[Harte-Hanks]], [[Kinetic Concepts]], [[SWBC]], [[NewTek]], [[Rackspace]], [[Pabst Brewing Company]], [[Taco Cabana]], [[Broadway Bank]], Zachry Holdings/Zachry Construction Company, [[Randolph-Brooks Federal Credit Union]], [[SAS]], [[Globalscape]] і Whataburger. У Сан-Антоніё таксама знаходзіцца штаб-кватэра North American Development Bank, фінансавай установы, якая належыць урадам ЗША і Мэксыкі. Значную прысутнасьць у горадзе маюць [[Hulu]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2017/11/28/hulus-new-san-antonio-office-goes-online-slideshow.html|загаловак=Hulu's new San Antonio office opens|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20200921041255/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2017/11/28/hulus-new-san-antonio-office-goes-online-slideshow.html|дата копіі=09.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://foxsanantonio.com/news/local/hulu-opens-viewer-experience-operations-headquarters-in-san-antonio|загаловак=Hulu opens Viewer Experience Operations headquarters in San Antonio|выдавецтва=KABB|дата публікацыі=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20210430064444/https://foxsanantonio.com/news/local/hulu-opens-viewer-experience-operations-headquarters-in-san-antonio|дата копіі=04.2021}}</ref>, [[OCI]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://livebrooks.com/making-news/oci-moves-headquarters-downtown-san-antonio-brooks-sa/|загаловак=OCI moves headquarters from downtown San Antonio to Brooks (mySA)|выдавецтва=Brooks|дата публікацыі=06.2017|копія=https://web.archive.org/web/20210121174538/https://livebrooks.com/making-news/oci-moves-headquarters-downtown-san-antonio-brooks-sa/|дата копіі=01.2021}}</ref>, [[Capital Group]], [[CGI]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cgi.com/en/cgi-opens-center-excellence-san-antonio|загаловак=CGI Opens Center of Excellence in San Antonio|выдавецтва=www.cgi.com|копія=https://web.archive.org/web/20210430033207/https://www.cgi.com/en/cgi-opens-center-excellence-san-antonio|дата копіі=04.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.chron.com/news/article/PRN-CGI-opens-center-of-excellence-in-San-1808784.php|загаловак=(PRN) CGI opens center of excellence in San Antonio|выдавецтва=Chron|дата публікацыі=03.2007|копія=https://web.archive.org/web/20210430035443/https://www.chron.com/news/article/PRN-CGI-opens-center-of-excellence-in-San-1808784.php|дата копіі=04.2021}}</ref>, [[Marathon Petroleum]]<ref>{{спасылка|аўтар=Druzin, Rye|спасылка=https://www.mysanantonio.com/business/eagle-ford-energy/article/Andeavor-ceases-to-exist-as-Marathon-completes-13271746.php|загаловак=Andeavor ceases to exist as Marathon completes purchase|выдавецтва=mySA|дата публікацыі=10.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210430063346/https://www.mysanantonio.com/business/eagle-ford-energy/article/Andeavor-ceases-to-exist-as-Marathon-completes-13271746.php|дата копіі=04.2021}}</ref>, [[Silver Spring Networks]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.businesswire.com/news/home/20141106006604/en/Silver-Spring-Networks-Opens-New-San-Antonio-Office-as-CPS-Energy-Smart-Grid-Deployment-Ramps-Up|загаловак=Silver Spring Networks Opens New San Antonio Office as CPS Energy Smart Grid Deployment Ramps Up|выдавецтва=www.businesswire.com|дата публікацыі=11.2014|копія=https://web.archive.org/web/20210430060250/https://www.businesswire.com/news/home/20141106006604/en/Silver-Spring-Networks-Opens-New-San-Antonio-Office-as-CPS-Energy-Smart-Grid-Deployment-Ramps-Up|дата копіі=04.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://newsroom.cpsenergy.com/cps-energy-kicks-smart-grid-modernization-silver-spring-networks-landisgyr/|загаловак=The Smart Grid is coming to San Antonio|выдавецтва=CPS Energy Newsroom|дата публікацыі=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20201130012025/https://newsroom.cpsenergy.com/cps-energy-kicks-smart-grid-modernization-silver-spring-networks-landisgyr/|дата копіі=11.2020}}</ref>, [[Toyota]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.expressnews.com/business/local/article/Toyota-Navistar-moves-a-huge-boost-to-San-14456860.php|загаловак=Toyota, Navistar moves 'a huge boost' to San Antonio’s advanced manufacturing sector, experts say|выдавецтва=ExpressNews.com|дата публікацыі=09.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210308171801/https://www.expressnews.com/business/local/article/Toyota-Navistar-moves-a-huge-boost-to-San-14456860.php|дата копіі=03.2021}}</ref>, [[Argo Group]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2018/04/24/argo-group-moving-to-the-nyse.html|загаловак=San Antonio-based Argo Group moving to the NYSE|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20210502173450/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2018/04/24/argo-group-moving-to-the-nyse.html|дата копіі=05.2021}}</ref>, [[EOG Resources]], [[Майкрасофт|Microsoft]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2020/01/28/microsoft-building-massive-expansion-on-west-side.html|загаловак=Microsoft building massive expansion|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20210502173549/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2020/01/28/microsoft-building-massive-expansion-on-west-side.html|дата копіі=05.2021}}</ref>, [[Cogeco Peer1]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2019/08/22/managed-hosting-company-changes-name-after.html|загаловак=Managed hosting company changes name after its recent acquisition|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20210502173511/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2019/08/22/managed-hosting-company-changes-name-after.html|дата копіі=05.2021}}</ref>, [[Wells Fargo]], [[Citibank]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2020/09/23/citibank-unseats-frost-as-largest-bank-in-sa-area.html|загаловак=Citi Bank unseats Frost as largest bank in SA area|выдавецтва=www.bizjournals.com|копія=https://web.archive.org/web/20201023025603/https://www.bizjournals.com/sanantonio/news/2020/09/23/citibank-unseats-frost-as-largest-bank-in-sa-area.html|дата копіі=10.2020}}</ref> і [[Boeing]]<ref>{{спасылка|аўтар=Diamond, Randy|спасылка=https://www.expressnews.com/business/article/Boeing-to-add-500-San-Antonio-jobs-to-rehab-14380336.php|загаловак=Boeing to add 500 San Antonio jobs to rehab Hornet fighter|выдавецтва=ExpressNews.com|дата публікацыі=08.2019|копія=https://web.archive.org/web/20201125023704/https://www.expressnews.com/business/article/Boeing-to-add-500-San-Antonio-jobs-to-rehab-14380336.php|дата копіі=11.2020}}</ref>. У сьнежні 2020 году [[Amazon.com|Amazon]] абвесьціў пра пляны адкрыць тры новыя аб’екты ў Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|аўтар=Moreno, Julie|спасылка=https://www.ksat.com/news/local/2020/12/22/amazon-announces-plans-for-3-new-facilities-1500-jobs-in-san-antonio/|загаловак=Amazon announces plans for 3 new facilities, 1,500 jobs in San Antonio|выдавецтва=KSAT|дата публікацыі=12.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201222225231/https://www.ksat.com/news/local/2020/12/22/amazon-announces-plans-for-3-new-facilities-1500-jobs-in-san-antonio/|дата копіі=12.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Iszler, Madison|спасылка=https://www.mysanantonio.com/business/local/article/Amazon-plans-to-open-three-new-facilities-in-San-15822481.php|загаловак=Amazon plans to open three new facilities in San Antonio and create over 1,500 jobs|выдавецтва=mySA|дата публікацыі=12.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201222212943/https://www.mysanantonio.com/business/local/article/Amazon-plans-to-open-three-new-facilities-in-San-15822481.php|дата копіі=12.2020}}</ref>. Між тым горад страціў некалькі буйных штаб-кватэраў, а найбольш значнай стратай стаў пераезд кампаніі [[AT&T|AT&T Inc.]], якая ў 2008 годзе апынулася ў [[Далас]]е<ref>{{архівавана|спасылка=https://web.archive.org/web/20080828161432/http://www.att.com/gen/press-room?pid=4800&cdvn=news&newsarticleid=25882|дата=08.2008}}</ref>. У 2019 годзе [[Andeavor]] (раней Tesoro) была набытая Marathon Petroleum, у выніку чаго кампанія была ліквідаваная<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cnbc.com/2018/04/30/marathon-petroleum-to-acquire-andeavor.html|загаловак=Marathon creates the top US refiner with $23 billion Andeavor deal|выдавецтва=CNBC|дата публікацыі=04.2018|копія=https://web.archive.org/web/20201109025506/https://www.cnbc.com/2018/04/30/marathon-petroleum-to-acquire-andeavor.html|дата копіі=11.2020}}</ref>. Пасьля таго як лос-анджэлеская інвэстыцыйная група набыла [[Builders Square]], апэрацыі кампаніі былі выведзеныя з Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|спасылка=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SAEC&p_theme=saec&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EAFE82B06042C69&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Aquila bids for sale or merger|выдавец=Sanford|копія=https://web.archive.org/web/20140101142653/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SAEC&p_theme=saec&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EAFE82B06042C69&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=01.2014}}</ref>. Сан-Антоніё мае адную з найбуйнейшых канцэнтрацыяў вайсковых базаў у ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.jbsa.mil/|загаловак=Joint Base San Antonio|выдавецтва=www.jbsa.mil|копія=https://web.archive.org/web/20211020163531/https://www.jbsa.mil/|дата копіі=10.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sanantonio.gov/oma/sabases|загаловак=SA Bases|выдавецтва=www.sanantonio.gov|копія=https://web.archive.org/web/20210119152826/https://www.sanantonio.gov/oma/sabases|дата копіі=01.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.sanantonio.gov/edd/|загаловак=Welcome to the City of San Antonio Economic Development Department-Index|выдавецтва=Sanantonio.gov|копія=https://web.archive.org/web/20130605055042/http://www.sanantonio.gov/edd|дата копіі=06.2013}}</ref>, дзякуючы чаму места мае мянушку Мілітары-Сіці. Сан-Антоніё і Мэксыка маюць моцныя эканамічныя сувязі і актыўна супрацоўнічаюць дзеля разьвіцьця сваіх бізнэсовых супольнасьцяў. Для ўмацаваньня гэтых эканамічных і культурных сувязяў горад адкрыў у Мэксыцы Casa San Antonio, якая выконвае ролю гандлёва-культурнага прадстаўніцтва<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sacurrent.com/news/san-antonio-and-monterrey-agree-to-strengthen-economic-ties-33126431|загаловак=San Antonio and Monterrey strengthen economic ties|дата публікацыі=11.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240715013833/https://www.sacurrent.com/news/san-antonio-and-monterrey-agree-to-strengthen-economic-ties-33126431|дата копіі=07.2024}}</ref>. == Спорт == {{Глядзіце таксама|Сан-Антоніё Спэрз}} Адзінай камандай найвышэйшага прафэсійнага ўзроўню ў Сан-Антоніё ёсьць клюб «[[Сан-Антоніё Спэрз]]» з [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]]. Раней «Спэрз» выступалі на арэне [[Аламадом]], пабудаваным, між іншым, са спадзевам прыцягнуць у рэгіён каманду прафэсійнага [[амэрыканскі футбол|амэрыканскага футболу]], а да таго яшчэ былі гаспадарамі на Гэмісфэйр Арэне. У 2002 годзе каманда пераехала на [[Фрост-Банк-Цэнтар]], збудаваны за кошт грамадзкіх сродкаў. У горадзе спаборнічае каманда «[[Тэксас Рэд Ўулвз]]» з Амэрыканскай баскетбольнай асацыяцыі, выступаючы на арэне [[Чэмпіён-Спортсплекс]]. [[Файл:Soccer Bowl 2014 (17154199041).jpg|значак|зьлева|Футбольны матч на стадыёне [[Таёта-Філд]].]] Паводле паведамленьняў, гарадзкія ўлады імкнуліся прыцягнуць у месца каманду [[Нацыянальная футбольная ліга|Нацыянальнай футбольнай лігі]] (НФЛ) на сталай аснове. Былы камісар НФЛ [[Пол Тэгліебу]] адзначаў, што места дало рады з часовым разьмяшчэньнем тут каманды «[[Нью-Арлеанз Сэйнтс]]» пасьля ўрагану [[Катрынa (ураган)|Катрынa]], і што горад можа апынуцца ў сьпісе кандыдатаў пры магчымае пашырэньне лігі<ref>{{спасылка|аўтар=Landry, Kennedi|спасылка=https://www.sbnation.com/nfl/2019/7/11/20678977/new-orleans-saints-relocation-hurricane-katrina-2005-tom-benson|загаловак=The Saints' rebirth was complete when they went back home|выдавецтва=SBNation.com|дата публікацыі=07.2019|копія=https://web.archive.org/web/20201111214913/https://www.sbnation.com/nfl/2019/7/11/20678977/new-orleans-saints-relocation-hurricane-katrina-2005-tom-benson|дата копіі=11.2020}}</ref>. Сан-Антоніё таксама прымаў перадсэзонныя трэнаваньні клюбаў «[[Далас Каўбойз]]» і «[[Г’юстан Ойлерз]]»<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.mysanantonio.com/sports/football/nfl/cowboys/stories/MYSA040106.1C.FBNcowboys.alamodome.7ea018dc.html|загаловак=Football: Cowboys returning to S.A. in '07|выдавец=MYSA040106.1C.FBNcowboys.alamodome.7ea018dc|копія=https://web.archive.org/web/20080515131306/http://www.mysanantonio.com/sports/football/nfl/cowboys/stories/MYSA040106.1C.FBNcowboys.alamodome.7ea018dc.html|дата копіі=05.2008}}</ref>. Уладальнік «Каўбойз» Джэры Джонз адкрыта падтрымліваў ідэю разьмяшчэньня каманды НФЛ у Сан-Антоніё<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.mysanantonio.com/sports/football/nfl/stories/MYSA050506.3D.FBNcowboys.jones.c71335d.html|загаловак=Football: Cowboys' Jones backs S.A. team|выдавец=MYSA050506.3D.FBNcowboys.jones.c71335d|копія=https://web.archive.org/web/20080515131311/http://www.mysanantonio.com/sports/football/nfl/stories/MYSA050506.3D.FBNcowboys.jones.c71335d.html|дата копіі=05.2008}}</ref>. Прафэсійны футбол зьявіўся ў горадзе ў 1975—1976 гадах, калі «[[Сан-Антоніё Тандэр]]» згулялі два сэзоны ў [[Паўночнаамэрыканская футбольная ліга|Паўночнаамэрыканскай футбольнай лігі]]. У 2012 годзе прафэсійны футбол вярнуўся разам з камандай «[[Сан-Антоніё Скорпіянз]]», аднак і гэтая каманда празь некалькі гадоў спыніла сваё існаваньне. Наступны футбольны клюб «[[Сан-Антоніё (футбольны клюб)|Сан-Антоніё]]» пачаў выступаць на стадыёне [[Таёта-Філд]] у 2016 годзе. У горадзе маюцца два клюбы ў рэгбі-юніён, як то «[[Алама-Сіці Сан-Антоніё|Алама-Сіці]]» і «[[Сан-Антоніё (рэгбійны клюб)|Сан-Антоніё]]». У горадзе раней была франшыза жаночага баскетбольнага клюбу «[[Сан-Антоніё Старз]]», якая спаборнічала ў [[Жаночая нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Жаночай нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]]. Аднак у 2017 годзе каманда пераехала ў [[Лас-Вэгас]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wnba.com/news/wnba-team-las-vegas-san-antonio-stars-relocation/|загаловак=WNBA Announces Relocation of San Antonio Stars to Las Vegas|выдавецтва=WNBA|дата публікацыі=10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20210128063507/https://www.wnba.com/news/wnba-team-las-vegas-san-antonio-stars-relocation/|дата копіі=01.2021}}</ref>. Сан-Антоніё таксама меў хакейны клюб «[[Сан-Антоніё Рэмпэйдж]]», пакуль франшыза не была прададзеная ў лютым 2020 году клюбу «[[Вэгас Голдэн Найтс]]» і не пераехала ў [[Нэвада|Нэваду]]<ref>{{спасылка|аўтар=Ramirez, Daniel Villanueva, Larry|спасылка=https://www.ksat.com/sports/2020/02/06/breaking-sports-news-rampage-bought-by-vegas-golden-knights/|загаловак=Rampage bought by Vegas Golden Knights|выдавецтва=KSAT|дата публікацыі=02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200626170234/https://www.ksat.com/sports/2020/02/06/breaking-sports-news-rampage-bought-by-vegas-golden-knights/|дата копіі=06.2020}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.sanantonio.gov/ Афіцыйны сайт]. {{Тэхас}} {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} [[Катэгорыя:Гарады Тэхасу]] 2qwvldw7h3sju8ix7zd3u0ta9p9wmzw Брагін 0 19313 2665301 2664727 2026-04-18T13:44:57Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2665301 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Брагін |Лацінка = Brahin |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Брагіна |Герб = Coat of Arms of Brahin 2001.svg |Сьцяг = Flag of Bragin.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1147 |Першыя згадкі = 1147 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Брягинь, Брягинъ |Мясцовая назва = Брагінь |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 4507 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = 000 Brahin 07.JPG |Апісаньне выявы = У цэнтры мястэчка |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://bragin.gomel-region.by/by/ bragin.gomel-region.by/by] }} '''Бра́гін''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]] на рацэ [[Брагінка|Брагінцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Брагінскі раён|Брагінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з [[Хвойнікі|Хвойнікамі]], [[Рэчыца]]й, [[Лоеў|Лоевам]], [[Камарын]]ам. Брагін — даўняе [[места]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu»<ref>Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293</ref>.}}, што на самай поўначы Кіеўскай зямлі-княства часоў Русі, Кіеўскага княства і [[Кіеўскае ваяводзтва|ваяводзтва]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]; [[Брагінскі замак|прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Каралеўства Польскага]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Брагіна}} === Раньнія часы === [[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|170px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:POL COA Leliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ляліва роду Манівідавічаў.]][[Файл:Nomina civitatum, castrorum et districtuum, quos possidet Swidrigall.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сьпіс гарадоў, замкаў і земляў Сьвідрыгайлы 1432 г.]] Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча, датаваны 1147 годам{{Заўвага|Въ лЂто 6655 (1147)}}{{Заўвага|Зусім іншае ўяўленьне пра пачаткі пісьмовай гісторыі Брагіна мелі тутэйшыя настаўнікі школы першай ступені ў 1925 г., г. зн. яшчэ ў складзе РСФСР. Тады маскоўскія бальшавікі раздумвалі, а ці не замяніць гісторыю больш зручным для іхняй ідэялёгіі грамадазнаўствам? Толькі ў 1934 г. гісторыю пачалі выкладаць у навучальных установах, але ўжо паступова яе перапісваючы.}}, сустракаем у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]]. У тую зіму, «''како уже рекы сташа''», дружыны [[Чарнігаў|чарнігаўскіх]] князёў Ольгавічаў і Давыдавічаў «''с Половци воеваша Брягинь''», што належаў да Кіеўскага княства Ізяслава Мсьціславіча<ref>Полное собрание русских летописей (ПСРЛ). Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 359.</ref>. Імкнуліся гэтак адпомсьціць за папярэдняе разрабаваньне ім чарнігаўскіх валасьцей. Паўстаў горад у зоне кантактнага расьсяленьня [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[паляне|палянаў]]. У 1187 годзе ў [[Белагародка (Бучанскі раён)|Белгарадзе]] кіеўскі князь Рурык Расьціславіч сыну свайму Расьціславу «''створи же… велми силну свадбу ака же несть бывала в Руси… сносе же своеи''» (нявестцы Верхуславе, васьмігадовай дачцэ суздальскага князя Ўсевалада Юр’евіча, якую бацькі адпусьцілі «''в Русь{{заўвага|Акрамя іншага, зьвестка яшчэ раз наўпростую засьведчыла ўяўленьне XII ст. што да лякалізацыі Русі.}} с великою любовью''») «''далъ многи дары и городъ Брягинъ''»<ref>ПСРЛ. Т. 2. Стб. 658.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1360-я гады Брагін у складзе Кіеўскага княства ўвайшоў у Вялікае Княства Літоўскае, дзе стаў цэнтрам воласьці; належаў вялікаму князю. Надалей Брагін (Brehynya) побач з [[Рэчыца]]й, [[Мазыр]]ом і [[Оўруч]]ам згаданы ў «Сьпісе гарадоў, замкаў і земляў, прыналежных князю [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлу]]», датаваным верасьнем-кастрычнікам 1432 году<ref>Полехов С. В. Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. — Москва: «Индрик», 2015. С. 521—525</ref>. У 1458 годзе колішні маршалак князя Сьвідрыгайлы (1438), а на той час віленскі ваявода [[Іван Манівід|Ян Манівідавіч]] склаў тэстамэнт сынам Яну і [[Войцех Манівід (сын Івана)|Войцеху]] на Брагін, [[Горваль]], [[Любеч]] і іншыя маёнткі<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza. // Ateneum Wileńskie. — Wilno, 1923. № 2. S. 261, 267</ref>, набытыя ім і яго бацькам баярынам [[Войцех Манівід|Манівідам]] яшчэ ад вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а<ref>Вячаслаў Насевіч. Манівідавічы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя: у 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. Т. 2. С. 270.</ref>. У 1471 годзе Кіеўскае княства было пераўтворана ў аднаіменнае ваяводзтва. Пасьля сьмерці Войцеха Манівідавіча ў 1475 годзе Брагінам ізноў кіраваў вялікакняскі намесьнік, пра што ёсьць зьвестка на 1496 год, калі скарб атрымаў «2 копе гроше''и''». У 1499 годзе людзі з Брагінскай і іншых валасьцей бралі ўдзел у работах на Кіеўскім замку<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. С. 397, 399.</ref>: {{пачатак цытаты}} ''А до Киева люди посланы города ωправлѧти с Поднепръ|скихъ волостеи. | З [[Бабруйск|Бобрȣиска]] с обеюхъ половицъ 80 чоловеков с топоры. | З Мозыра и зо Пчича 80 чоловековъ. | З Брагинѧ 40 чоловековъ. | З Речицы 60 чоловековъ. | З Горволѧ 40 чоловековъ'' {{канец цытаты}} У XIV—XVII стагодзьдзях існаваў Брагінскі замак<ref>Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 123—124</ref>. У чэрвені 1500 году вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] выдадзены ліст пану Богушу Багавіцінавічу, намесьніку [[Пералая|пералайскаму]], «''о бране дани''» з Падняпроўскіх «''и инших руских''» валасьцей, у іх ліку з Горвальскай, Рэчыцкай, Брагінскай, Мазырскай, Бчыцкай, пра што было абвешчана тутэйшым «''наместником нашым и старцомъ, и всимъ мужом''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. P. 295</ref>. Брагін названы ў дамове паміж [[Вільня]]й і [[Масква|Масквой]] 1503 году сярод валасьцей, якія кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандар прапанаваў вялікаму князю маскоўскаму [[Іван III Васільевіч|Івану Васільевічу]] і сыну яго [[Васіль III Іванавіч|Васілю Іванавічу]] «''в тые перемиръные лета, шесть летъ, не воевати и не зачепляти ни чым''», з свайго боку паабяцаўшы захоўваць недатыкальнасьць валасьцей у Масковіі. Урэшце бакі ў тым пагадзіліся<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. P. 209; Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. — Т. 1. (1487—1532). — С.- Петербург, 1882. С. 395, 400</ref>. 3-га чэрвеня 1504 году прывілеем караля Аляксандра з Брагінскай воласьці былі вылучаныя [[Астрагляды|Астраглядавічы]] і [[Хвойнікі]] з усімі прылегласьцямі ды падараваныя на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]]{{Заўвага|«слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950</ref>. Пра С. Палазовіча гл. артыкул Барыса Чэркаса<ref>Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105</ref>.}}<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. 7 ліпеня 1506 году манарх перадаў Брагін з воласьцю ў трыманьне пану Данілу Дзедкавічу, быўшаму на «''нашои службе в Оръде Перекопскои''», пакуль той не выбера належныя яму 230 [[капа (лік)|коп]] грошаў<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1(6). С. 37.</ref>. Але неўзабаве кароль Аляксандар памёр, а яго брат і пераемнік [[Жыгімонт Стары]] «''взяли есмо тую волостку Брягин къ нашои руце''», замест яе аддаўшы пану Д. Дзедкавічу на два гады карчму ў [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. P. 131—132, 168—169</ref>. У тым жа 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. [[Файл:Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага гродзкага суда 1776 г.jpg|значак|зьлева|170px|Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]] 1776 г.]][[Файл:POL COA Korybut.svg|100пкс|значак|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Лістом ад 25 кастрычніка 1509 года кароль Жыгімонт аддаў князю [[Міхаіл Васільевіч Збараскі|Міхаілу Васільевічу Збараскаму]] «''тую волость нашу Брягин… з людми и зъ данью грошовою и медовою, и куничъною, и бобровою, и со всимъ с тымъ, какъ тая волость на насъ держана, до живота его''». Раней князь ужо карыстаўся даходамі зь яе «''до воли господаръское''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). P. 431.</ref>. 2 кастрычніка 1511 году манарх, каб абараніць людзей ад злоўжываньняў пісараў-паборцаў не адно ў ваенныя ліхалецьці, а і ў мірныя часы, выдаў прывілей у ліку іншых даньнікам з Падняпроўскіх валасьцей «''…зъ Речицы, съ Брягина{{Заўвага|Згадка пра Брагін у гэтым шэрагу гаспадарскіх валасьцей выглядае анахранізмам, бо ўжо амаль два гады ён «''со всимъ с тымъ''» (зь людзьмі і прыбыткамі) пажыцьцёва належаў князю М. Збараскаму.}}, зъ Мозыра, зъ Бчича…''», каб<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №.75</ref>{{Заўвага|Раней зьмест дакумэнту часта альбо не раскрываўся, альбо выкладаўся зусім недарэчна. У артыкулах канца XIX ст. паведамлялася: «''Za czasów litewskich B. był własnością wyłączną wielkich książąt, a w r. 1511 otrzymał ważne przywileje od Zygmunta I''» (Al. Jel. Brahin. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 348), «''… в качестве господарского города Сигизмунд I снабдил Брагин в 1511 г. грамотой, обеспечивавшей права жителей и дававшей им различные льготы''» (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк). // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 115). Больш як праз сто гадоў апошняе было паўторана: «''У 1511 кароль Жыгімонт І Стары дараваў Б. грамату, якая давала жыхарам пэўныя правы і льготы''» (Рогалеў А. Ф. Брагін. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. С. 63; у сваёй кнізе аўтар яшчэ дадаваў: «''Такія граматы забытым богам мястэчкам не даваліся''» (Рогалеў А. Ф. Сцежкі ў даўніну. Геаграфічныя назвы Беларускага Палесся. — Мінск: Полымя, 1992. С. 63)). У пачатку бягучага стагодзьдзя сытуацыя са зьместам, як здавалася, нарэшце была выпраўлена: «''У 1511 вял. князь выдаў Б. грамату, паводле якой яго жыхары мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзярж. скарб.''» (Грынявецкі Валерый. Брагін. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 340). У лютым 2009 г., аднак, ва ўкраінскай Вікіпэдыі зьявілася дылетанцкае сьцверджаньне (існавала да 5 траўня 2021 г.), маўляў: «''1511 року поселенню надано магдебурзьке право.''», у верасьні 2009 г. яно паўторана ў францускай, а колькі гадоў таму да пастановы гэтага тэатра абсурду (тэма бо — пэрыфэрыйная) далучыліся і некаторыя навукоўцы: «''У 1511 році тодішній король польський і великий князь литовський Сигізмунд І Старий своїм привілеєм дарував мешканцям Брагіна право на самоврядування.''» (Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. – Київ, 2016 (2017). С. 213), «''Пожалування міста Збаражському примусило брагінських міщан звернутися до короля Сигізмунда І та отримати від нього у 1511 р. охоронний привілей.''» (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. // Днепровский паром. Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. С. 14; «апрабацыя» гэтай найбольш недарэчнай трактоўкі выканана яшчэ ў лістападзе 2014 г. з тлумачэньнем: «...охранный привилей, который ограничивал власть владельца в отношении горожан», гл.: Маленький город в большой истории: Брагин в XVI — XVII веках. // https://gp.by/mneniya/news36000.html). Апошнія меркаваньні асабліва уражваюць, бо прывілей выдадзены каралём не на просьбу брагінскіх мяшчанаў, а ў адказ на скаргі даньнікаў Падняпроўскіх і Задзьвінскіх гаспадарскіх валасьцей, якіх у сьпісе ажно 13! Акрамя Брагіна, з канкрэтнай падачы А. Ельскага (SGKP. 1889. T. X. S. 133), у якога дакумэнт памылкова датаваны 11 кастрычніка 1511 г., упэўнена пачалі прыпісваць магдэбурскае альбо «частковае» (гл.: Рэчыца ў Вікіпедыі) магдэбурскае права і Рэчыцы, а вось пра згаданы побач зь імі Мазыр на 1511 год — ані слова (як і ў А. Ельскага); але ж тое места атрымала сапраўдную магдэбургію ад караля Стэфана Баторыя ў 1577 г. (Цітоў Анатоль. Геральдыка Беларускіх местаў. – Мінск: Полымя, 1998. С. 192, 228; Цітоў А. Да пытання аб гербе горада Рэчыцы // Трэція Міжнародныя Доўнараўскія чытанні (г. Рэчыца, 14–15 верасня 2001 г.) / Рэд. кал.: В.М. Лебедзева (адказ. рэд.) і інш. – Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. С. 239, дата ў аўтара на месяц пазьнейшая, чым у А. Ельскага, у якога запазычыў зьвестку, — 11.XI.1511). Тае магдэбургіі ў Рэчыцы, якая, магчыма, мела хіба самакіраваньне, заснаванае на «рускім» праве, прынамсі, у XVI — XVII стст., а ў Брагіна дык і ніколі не было (гл.: Голубеў В., Волкаў М. Рэчыца ў часы Вялікага княства Літоўскага // Беларускі гістарычны часопіс. – 2014. № 5. С. 4, 5 – 6, у гэтых аўтараў дакумэнт чамусьці датаваны 2.XI.1511, а яшчэ, замест Т. Скрыпчанкі, дарэмна адрасавалі крытычную заўвагу наконт крыніцы 1561 г. М. Ткачову; Білоус Н. Привілеї польського короля Стефана Баторія для Лоєва 1576 та 1582 рр. // Місто: історія, культура, суспільство. Е-журнал урбаністичних студій. – Київ, 2018. Вип. 1 (5). С. 164).}}: {{пачатак цытаты}}''ихъ при старине зоставили.., какъ бывало за предковъ нашихъ, за великого князя Витовта и [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жикгимонта]], ижъ они сами собравши дань грошовую, и бобры и куницы, отношивали до скарбу нашого, а медъ пресный до ключа.., всю сполна.., на роки звычайныи, а то есть первый рокъ Божье Нароженье, другій Середопостье, третій Великъ-день…'' {{канец цытаты}} У хуткім часе князь М. Збараскі, жадаючы атрымаць воласьць «''на вечность''», біў чалом аб правядзеньні яе абмежаваньня, што і выканаў да 7 сакавіка 1512 году каралеўскі дваранін, дзяржаўца трахцемірскі і дымірскі Іван Андрэевіч Кміціч<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050адв.</ref>. У 1514 годзе{{Заўвага|М. К. Любаўскі меркаваў, што падараваньне адбылося ў год праведзенага абмежаваньня — 1512, гл.: Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. Исторические очерки / М. К. Любавский – Москва: Университетская типография, 1892. С. 239.}} кароль Жыгімонт Стары падараваў князю «''тую волостку Брягин з местом и с корчмами, и з мытом, и з городищом, и со всими селы, и з людми, кром тых сел, што первеи того кому у тои волости будем дали''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511—1518). Užrašymų knyga 9 / Metryka Litewska. Księga Nr 9 / 9 księga wpisów / Księga-kontynuacja (1508—1518). Wydał K. Pietkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. С. 240</ref>. [[Файл:Кафля з Брагіна.jpg|значак|170px|Паліхромная кафля з Брагіна, сярэдзіна XVI ст. . [[Музэй старажытнабеларускай культуры]] [[ІМЭФ]].]] Ад 1517 году маёнткам валодалі сыны М. Збараскага{{Заўвага|У 1490, 1511, 1512 гадох ён ужо, бывала, падпісваўся Вішнявецкім, а ў 1517 годзе, незадоўга да сьмерці, Вішнявецкім і Збараскім, гл.: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 553.}} князі Хведар (†1533), потым Аляксандар (†1555){{Заўвага|І. В. Кандрацьеў дзіўным чынам здолеў атаясаміць яго з унукам, таксама Аляксандрам Міхайлавічам Вішнявецкім, старостам любецкім ды лоеўскім ад 1585 г., спаслаўшыся на артыкул С. П. Зімніцкай, у якім, аднак, усё выкладзена слушна (гл.: Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15; Кондратьєв І. В. Князі Вишневецькі на старостинських урядах Любецького староства // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья. Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель) / редкол. В. М. Метлицкая (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 46).}} Вішнявецкія<ref>Зимницька С. П. Родові володіння Вишневецьких на території Волині, Брацлавщини і Київщини в рецепції українських і польських істориків / С. П. Зимницька // Гуманітарний журнал. — 2005. — № 1-2. — С. 128, 130</ref>. У 1535 годзе за часамі вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спалілі маскоўскія войскі<ref>Грынявецкі Валерый. Брагін. С. 340.</ref>. Прынамсі, ад 6 кастрычніка 1541 году зьявіліся судовыя зьвесткі пра памежныя спрэчкі ўладальнікаў Брагіна князёў Вішнявецкіх і ўладальнікаў Астраглядавічаў і Хвойнікаў князёў Відэніцкіх (Любецкіх){{Заўвага|Тады Брагінам валодаў князь Аляксандар Міхайлавіч Вішнявецкі, а Астраглядавічамі і Хвойнікамі князь Дзьмітры Раманавіч Відэніцкі.}}<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. У 1559 годзе кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] пацьвердзіў права на Брагінскі маёнтак князям Аляксандру, Максіму і Міхаілу Аляксандравічам Вішнявецкім. Князь Максім у 1565 годзе спачыў, не пакінуўшы нашчадкаў<ref>Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. S. 556</ref>. У ходзе адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў была вызначана мяжа Кіеўскага павету на ўчастку, дзе знаходзілася Брагінская воласьць: «… ''Мозырскою границою до Брагиньское границы, а Брагиньскою границою до Днепра, по левои стороне пущаючи волость Речицкую, до Любеча…_… а Словешнею доловъ ажъ до Припети, по правои стороне поветъ Киевъскии, а по левои Мозырскии, а черезъ реку Припеть, оставуючи полеве Речицу со всими границами, а поправу Брягинь со всим поветомъ Киевским ажъ до Днепра''…»<ref>Русская историческая библиотека (далей: РИБ). Т. XXX. Литовская метрика. Отд. 1-2. Ч. 3. Т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 892 — 893</ref>{{Заўвага|У свой час А. Ябланоўскі адвольна, без апоры на крыніцы, выключна зь геаграфічных меркаваньняў, зьмясьціў Брагінскую воласьць у складзе Любецкай акругі (павету) побач зь Любецкім і Лоеўскім староствамі (Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 26; ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 30, 210). І. В. Кандрацьеў пайшоў яшчэ далей, абсалютна беспадстаўна залічыўшы Брагін (у іншых выпадках яго палову) да Любецкага староства і нават да Любецкай воласьці (!) [Кондратьєв І. В. Любецьке староство (XVI – середина XVII ст.). /І. В. Кондратьєв – Чернігівський національний педагогічний університет ім. Т. Г. Шевченка; Історико-археологічний музейний комплекс «Древній Любеч». – Чернігів: Видавець Лозовий В. М., 2014. С. 20, 69, 79, 196–97]. Больш за тое. Ідэя, упершыню выказаная яшчэ ў 2005 г., вельмі хутка зьявілася ў артыкуле «Любеч» адной зь беларускіх энцыкляпэдый (Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 316). Відавочна, аўтар не зьмяніў сваю пазыцыю і дагэтуль, бо ў яго аўтарэфэраце (тэкст самой дысэртацыі, на жаль, недаступны) сустракаем заўвагу – «''В цей час змінюються і кордони Любецького староства, в основному після відпадіння у 1564 р. Брагінської волості.''» [Кондратьєв І. В. Лівобережні староства Київського воєводства Великого Князівства Литовського та Речі Посполитої: Соціально-територіальні трансформації XIV – XVII ст.: Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора історичних наук. – Київ, 2020. С. 19]. Тут І. В. Кандрацьеў паўтарыў яшчэ і старую памылку М. К. Любаўскага, запазычаную А. Ябланоўскім; абодва меркавалі, што Брагінская воласьць у апісаньні межаў паказана часткай Мазырскага павету. Гэта, як вынікае з прыведзенага ўрыўку, ня так, бо — «''Брягинь со всим поветомъ Киевским''», не з Мазырскім. Да Любецкай воласьці і староства належалі некалькі паселішчаў сучаснага Брагінскага раёну, аніяк ня колішняй воласьці. «Воласьць Брагіня» у пачатку XVI ст. межавала з Мазырскай, Рэчыцкай, Любецкай и Чарнобыльскай валасьцямі (гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 9, 41 (іл. № 3: Jakubowski J. Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku. 1, Część północna, skala 1 : 1.600.000: objaśnienie do mapy. – Kraków: Skł. gł. w księgarniach Gebethnera i Wolfa, 1928. На мапе – Брагінская воласьць у атачэньні Мазырскай, Рэчыцкай, Чарнобыльскай і Любецкай валасьцей).}}{{Заўвага|П. Г. Кляпацкі без спасылкі на крыніцу даводзіў, што Брагінская воласьць была часткай Мазырскага павету і да рэформы сярэдзіны 1560-х гг., гл.: Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли. Т. 1. Литовский период. – Одесса, 1912. С. 183, 195, 197 (ёсьць і аўтарская мапа).}}. Згодна з попісам войска ВКЛ 1567 году, князь Аляксандар Аляксандравіч Вішнявецкі выстаўляў з «''ыменья Брагини коней двонадцать''»<ref>РИБ. — Т. XXXІІІ: Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского. — Петроград, 1915. Стб. 471</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва, названае княствам (разам з Брагінам), як раней [[Падляшша|Падляская]] і [[Валынь|Валынская землі]], было далучана («''вернута''») да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 77 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. Князі-русіны Аляксандар і Міхаіл Вішнявецкія{{заўвага|Падрабязна пра братоў гл. у кнізе І. Чаманьскай<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 53–59, 63–64</ref>.}}, спадчыньнікі Брагінскага маёнтку, маючы зямельныя ўладаньні на Валыні, спачатку для прыняцьця прысягі ў каралеўскі замак Уладзімерскі не зьявіліся, але ўрэшце ім давялося падпарадкавацца волі манарха<ref>Жизнь князя Андрея Михайловича Курбского в Литве и на Волыни. — Киев, 1849. Том 1. С. 22, 24; Akta unji Polski z Litwą 1385 – 1791. / Wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz. – Krakow, 1932. S. 326–327</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага сьвятару Прачысьценскай царквы Феадору. 1570 г.jpg|значак|зьлева|170px|Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага 1570 г.]] 27 жніўня 1570 году князь Міхаіл Вішнявецкі, староста чаркаскі і канеўскі, выдаў сьвятару брагінскай Прачысьценскай (Раства-Багародзіцкай) царквы Феадору Ніканаву на яго матэрыяльнае ўтрыманьне ліст з уласным подпісам і пячаткай<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 344адв.</ref>. У сакавіку 1574 году маёнтак Брагін разам з замкам быў падзелены паміж князямі-братамі Аляксандрам і Міхаілам Аляксандравічамі Вішнявецкімі{{Заўвага|І. В. Кандрацьеў, пэўна, не чытаў сам дакумэнт, але жадаючы паказаць Брагін прыналежным да Любецкага староства, г. зн. дзяржаўным уладаньнем, сьцвярджаў нібы «''У 1574 р. Брагінський замок був описаний королівськими ревізорами.''», а гонар узьвядзеньня замку надаў князю Міхайлу Вішнявецкаму, няслушна адрозьніваючы яго ад М. Збараскага (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15). І адкуль інфармацыя?..}}. Частка замку князя А. Вішнявецкага выглядала так: {{пачатак цытаты}}''…мне зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, левая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест. Которою столбою на бланковане ходят. Светлица великая над вороты. Церковь в стене святое Троицы зо всим накладом тое церкви: золотом, серебром, книгами и зо всим тым, што одно в той церкви накладу естъ. Также с попом и дьяконом и з их островами, дубровами, чертежами, полми и сеножатми и зо всими их пожитки и доходы, тое церкви належачими. Ку тому теж будоване: светлицы в стене городни, поклеты, погреб, спижарни вси, яко тая сторона полеве в собе ся мает, аж до вежи тое, што от Брягинки, которая зосталася на делу от мене брату моему его милости князю Михайлу. Такжо теж и тые домы, будоване, светлицы, которые на земли стоят в замку. А ку тому место нашо Брягинское яко люди отчизные, бояре, куничники, загородники, дворцы наши на посаде…'' {{канец цытаты}} У князя Міхаіла Вішнявецкага — свая доля замкавай спадчыны{{Заўвага|Насуперак таму, як працяглы час памылкова даводзілася ў літаратуры<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. – Мінск: БСЭ, 1985. С. 104; {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 39—40; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 112; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 431</ref>, у іншых месцах, у Гарадзішчы (сучас. пасёлак [[Двор-Гарадзішча|Тэльман]]) і [[Бабчын]], пры князях Вішнявецкіх замкаў не было.}}: {{пачатак цытаты}}''А его милости князю Михайлу Вишневецскому, брату моему, зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, правая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест, которою столбою на бланкованье ходят, аж до вежи, которая от реки Брягинки. Тая вежа вся зосталася брату моему его милости князю Михайлу с тою вежою, што от Глухович, зо всими городнями, свирнами, светлицами, спижарнями, пивницами, пекарнею так, яко тая сторона замку поправе в собе мает. Ку тому церковь за замком в месте святого Николы зо всим накладом тое церкви, с попы их, з их островами, полями, сеножатми и всими пожитки и доходы, ку той церкви належачими._А места нашого Брягинского его милости князю Михайлу, брату моему, зосталася яко людей отчизных, бояр, куничников, огородников ведле рейстров наших, которые промежку себе есмо подавали._…Также теж ворота замковые, мост перед замком и тот, што от места до места, и ровы около замку — то все наполы подданые наши направовати мают… Теж што ся дотыче веж, которые в месте у острозе побудованы. Мне тая вежа зостала, што от Микулич, а его милости князю Михайлу, брату моему, што от Глухович. Ку тому острог около места нашого Брягинского мают подданые мои направовати и робити от тое вежи мое, што от Микулич, поправе, а подданые его милости князя, брата моего, также острог повинни будуть робить от вежи его милости от Глухович поправе, розделивши увес острог с подданными моими наполы.''{{канец цытаты}} Што да іншых угодзьдзяў, дык князю Аляксандру дасталіся сёлы [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Селце (Сялец)]], [[Лісьцьвін]], дварэц (сядзіба) [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]], сёлы [[Веляцін]], Зашчоб’е, востраў Дудоўшчына, а князю Міхаілу — сёлы [[Глухавічы]], [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]], [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Дубно, [[Крыўча]], [[Галкі]], [[Сяўкі|Сеўковцы (Сяўкі)]], [[Піркі|Перка]], [[Дублін (вёска)|Доблін]], [[Дзімамеркі|Дамамірка]], [[Рудакоў|востраў Рудакоў]], [[Удалёўка|востраў Удалёўка]]<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік — Выпуск 1. — 2000. С. 187—192.</ref>. Паводле рэестру 1581 году, апублікаванага А. Ябланоўскім, палова Брагіна зь сёламі на той час належала князю Міхаілу Вішнявецкаму, старосьце чаркаскаму і канеўскаму, а другая палова — удаве яго брата Аляксандра, памерлага ў 1577 годзе. Для ўсёй часткі маёнтку князя Міхаіла пададзеная толькі сума пабору — 86 флярынаў і 5 грошаў. Адносна паловы места Брагіна княгіні Аляксандры (з Капустаў) Вішнявецкай паведамляецца пра 32 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (×6 — прыблізна 192 чалавекі), 21 дым [[агароднікі|агароднікаў]] (каля 126 чалавек){{Заўвага|Вось ужо больш за пятнаццаць гадоў як І. В. Кандрацьеў упарта прылічвае тых сялянаў-агароднікаў да заградовай шляхты — «… 21 осада «загродової» (убогої чи «лезної») шляхти.» (І. Кондратьєв. Лоєвське староство у 1585 – середині ХVII ст. // Пятыя міжнародныя Доўнараўскія чытанні. Рэчыца, 22-23 верасня 2005 г. – Гомель, 2005. С. 197; Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15), што і зусім невытлумачальна.}}, 1 сьвятара (6), 5 чабатароў (30), 4 кавалёў і сьлесараў (24), 2 краўцоў (12), 2 рымараў{{заўвага|Майстроў па вырабу конскага рыштунку.}} (12). Асадныя плацілі па 15 грошаў, сьвятар 2 флярыны, агароднікі па 4-6 грошаў, рамесьнікі па 15 грошаў падатку, а жыхароў было каля 402 чалавек<ref>ŹD. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. — Wykazy… S. 36, 37, 38</ref>. У іншым датаваным 13-м сакавіка 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła Chłuchowic'' [Hłuchowicz]'', Hubarowa'' [Hubarowicz] ''y Babczyna''», а таксама княгіні-ўдавы Аляксандравай Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18-м траўня 1596 года датаваны пазоў ў Оўруцкі гродзкі суд на скаргу пана Шчаснага Харлінскага, падкаморага кіеўскага, да ўладальніка паловы маёнтку Брагін князя Адама Аляксандравіча Вішнявецкага, які асадзіў падданых сваіх на грунтах Астраглядавіцкіх<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów (AGAD. AR.). Dział X. Sygn. 926. S. 1</ref>. [[Файл:Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.jpg|значак|170px|Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.{{заўвага|Тут выкарыстаная копія, зьмешчаная у тэксьце Генэральнай візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) ад 30 студзеня 1743 г., калі добрамі валодаў князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, вялікі гэтман ВКЛ.}}]] 12 красавіка 1603 году князь Адам Вішнявецкі выдаў фундуш брагінскай Сьвята-Траецкай царкве<ref name="fn3">ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 283–285адв.</ref><ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 359-360. Ф. 233. Спр. 19. А. 776</ref>. У тым жа 1603 годзе пасьля Кіева, Астрога і Гошчы ў Брагіне пры двары князя Адама зьявіўся будучы Ілжэдзьмітры І, дзе ўпершыню і «прызнаўся», што ён — царскі сын<ref>Акты, собранные в библиотеках и архивах Российской империи археографической экспедицией Императорской академии наук. Т. 2. 1598—1613. — С.-Петербург, 1856. С 143; РИБ.- С.-Петербург, 1891. Т. XIII. Стб. 22, 973</ref>. [[Файл:Брагін на мапе 1613 г.jpg|значак|зьлева|170px|Oppidum Brahin на мапе Вялікага Княства Літоўскага і сумежных рэгіёнаў 1613 г. (фрагмєнт){{Заўвага|Брагін тут пазначаны чамусьці ў Рэчыцкім павеце (зямлі) ВКЛ, хоць належаў да Кіеўскага ваяводзтва Кароны.}}.]] 28 ліпеня 1606 году ў Мазырскі гродзкі суд ад імя вяльможнага князя Адама Вішнявецкага была пададзена скарга на яго ўласных слуг Юзафа Лісоўскага, Адама Брозку, як прынцыпалаў, на памагатых Паўла Плядоўскага, Яна Гаварэцкага, Мікалая Шумскага, Сэбасьціяна Савіцкага, Мацюша Брозку, Янкоўскага, Кардышэўскага і іншых за тое, што яны напярэдадні перад сьвітаньнем, «''не зважаючы на пачцівасьць і павіннасьць сваю шляхецкую.., змовіўшыся як здраднікі на здароўе пана свайго, да замку места Брагінскага з гасподаў сваіх адначасова сабраўшыся, з полгакамі{{Заўвага|Полгак – кароткая стрэльба, калібрам удвая меншым, чым у гакаўніцы.}}, з аголенымі шаблямі ў замак гвалтоўна ўламіўшыся, але з-за супрацьдзеяньня аховы князя да пакою панскага дайсьці ня здолеўшы, чэлядзь пры ім тады быўшую, як мужчын, так і белых галоў{{заўвага|Белыя галовы альбо белагаловыя – замужнія жанчыны, якія, згодна з тагачасным этыкетам, не маглі паказвацца ў публічных месцах зь непакрытай галавой.}}, разагналі.., як злачынцы і здраднікі да скарбцу, дзе ўся маёмасьць рухомая яго міласьці захоўвалася, ланцуг і замкі наперад адбіўшы, уламіліся…''». А нарабаваўшы ўсялякага дабра, «''коней есче до того подданых князя его милости до колко на поли порвавши, з места Брагиня повтекали…''». Згаданы сярод слуг-рабаўнікоў [[Аляксандар Язэп Лісоўскі|Аляксандар Юзаф Лісоўскі]] — будучы знакаміты правадыр неўтаймоўных «[[Лісоўчыкі|лісоўчыкаў]]», надта рухавых і баяздольных вершнікаў, якія былі «галаўным болем» не адно для ворагаў, але і для насельніцтва і ўладаў Рэчы Паспалітай, бо аплачвалі ўласную службу жорсткімі рабаўніцтвамі ўсюды, дзе б ні зьявіліся<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 19 — 23</ref>. [[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін у рэестры падымнага 1640 г.]][[Файл:Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крыстыны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.jpg|значак|170px|Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.]] У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей князя Міхаіла, з паловы места Брагіна з 15 дымоў плаціў па 3 злотыя, з 2-х сьвятароў па 6 зл., з 2-х мясьнікоў па 6 зл., з млынара 6 зл., з краўца 6 зл., з 6 агароднікаў па 1 зл. і 6 грошаў; усяго разам зь сёламі — 271 злоты і 6 грошаў. Пан Ян Точэвецкі з паловы маёнтку Брагін княгіні Адамавай Вішнявецкай{{Заўвага|Мужа ня стала ў 1622 годзе.}} плаціў 200 злотых.<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 393—394, 399</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, пан Рыгор Піатроўскі, стольнік наваградзкі, з 286 дымоў, так хрысьціянскіх, як і габрэйскіх, паловы Брагінскага маёнтку выплачваў 286 злотых, ды з дзьвюх слабодак — Сяўкоў і Удалёўкі — адпаведна 3 і 2 злотых{{заўвага|Гэта ня дзедзічны, а застаўны ўладальнік. Яшчэ ў 1634 г. 15 грошаў падымнага «jednego» з кожнага з 286 дымоў сваёй часткі Брагіна і прыналежных ёй вёсак, усяго 145 з паловай злотых, мусіла выплачваць пані Крысьціна з князёў Вішнявецкіх Мікалаевая Малынская<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>.}}. Князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]] з 82 дымоў сваёй паловы мястэчка Брагін выплачваў 82 злотых, з 13 габрэйскіх дымоў — яшчэ 13 зл.<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186</ref>. Палову Брагінскага замку і места з фальваркам і сялом Глухавічы, сёламі Сьпярыж, Малейкі, Казловыброды (Казялужцы?), Галкі, Рудакоў, Бабчын, Губаровічы, Дублін, [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Сьцежарна, [[Удалёўка]], Крывін, Пірка, Нудычы, [[Пучын]], [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]], [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]], Крыўча, Дамамірка, [[Хатуча]], [[Мокіш]], хутарамі [[Еўлашы (зьніклая вёска)|Еўлашы]], Гамолічы, Ілічы князь Ярэмі Міхал Вішнявецкі яшчэ ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму <ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Ён жа пазьней і аб’яднаў абедзьве паловы Брагінскай спадчыны малодшай галіны роду Вішнявецкіх у сваіх руках<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 145, 171</ref>. 20 ліпеня 1641 году Крысьціна, дачка князя Адама Вішнявецкага, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Ярэмію сваю палову замку і места Брагін зь сёламі Сялец, [[Каманоў|Ка''н''аноў]], [[Вуглы (Брагінскі раён)|Вуглы]]{{заўвага|У запісе перайначана ў Huły, замест Uhły.}}, [[Удалёўка]]{{Заўвага|Удалёўка згаданая і сярод уладаньняў князя Ярэмія.}}, [[Шкураты|Скураты]], [[Рыжкаў (Гомельская вобласьць)|Рыжкаў]], [[Вялікі Лес (Брагінскі раён)|Вялікі Лес]], Мікулічы, Катловіца, [[Карпілаўка (Хвойніцкі раён)|Карпілаўка]], [[Конанаўшчына]], [[Амелькаўшчына|Мількаўшчына]], Веляцін, Лісьцьвін, Высокае, [[Зьвяняцкае|Зьвінячына]], Miкітаўшчына (Мікідаўшчына), Зашчоб’е, Слабада пры рудні, млынах і вялікім ставе, Амолічы (Omolicze){{Заўвага|Гамолічы належалі і князю Ярэмію. Альбо сытуацыя падобна як з Удалёўкай: валодалі рознымі часткамі паселішча? Але сьведчаньняў адпаведных няма...}}, з прыналежнымі да маёнтку фальваркамі слуг-шляхчічаў Бялабжэскага, Калгановічаў, Ячэвіцкага, Якубоўскага, Баськевічавай, Лінкераў, Завацкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>{{заўвага|Цікава, што арыгінал тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны, пададзены 24 ліпеня 1641 г. у кнігі Крэменецкага гродзкага суда, польскамоўны, а загаловак, уступ і заканчэньне запісаныя па-русінску.}}. [[Файл:Jeremi Wiśniowiecki.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага. Даніэль Шульц. Трэцяя чвэрць XVII ст.]][[Файл:Gryzelda Wiśniowiecka.PNG|значак|170px|Партрэт княгіні Грызэльды Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Невядомы мастак. 1670-я гады.]][[Файл:Michał Karybut Višniaviecki. Міхал Карыбут Вішнявецкі (1669-99).jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт караля Міхала Карыбута Вішнявецкага. Паміж 1669 і 1699 гг.]] Ужо за часамі казацка-сялянскай вайны 1648—1651, да 8 чэрвеня 1648 году князь Ярэмі з княгіняй Грызэльдай{{Заўвага|Княгіню і двор ён выправіў «да Брагіна за Днепр» яшчэ ў першай палове траўня.}}{{заўвага|Пра князя Ярэмія Міхала і княгіню Грызэльду Канстанцыю гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 164—231</ref>.}} на працягу тыдню бавіліся ў Брагіне. Тут жа адпачывала і войска. Аўтар дыярыюша Багуслаў Казімер Машкевіч (Маскевіч) заўважыў, што як бы казакі не затрымаліся пад Чарнігавам, а працягнулі іх перасьледаваць, то князю з княгіняй было б неспакойна. Брагін стаіць у надта ліхой мясьціне — увесь на балотах сярод панурых лясоў<ref>Dyaryusz Bogusława Kazimierza Maszkiewicza. // Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze… / Wyd. przez J. U. Niemcewicza. Wydanie nowe Jana Niepomucena Bobrowicza. — Lipsk, 1840. T. V. S. 68, 70; Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 187</ref>. Мелася на ўвазе, што рэгулярнаму войску (асабліва вершнікам, бо няма дзе разьвярнуцца) вельмі нязручна ладзіць тут бітву. Пазьней жыхары Брагіна адчынілі браму войскам Багдана Хмяльніцкага, якімі кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурана войскам Рэчы Паспалітай. Замак у якасьці былога абарончага збудаваньня не аднаўляўся, але надалей маглі існаваць, як звычайна ў тыя часы, умацаваныя двары наступных дзедзічных ды застаўных уладальнікаў. У хроніках габрэйскіх аўтараў Натана Гановэра і Мейера з Шчэбжэшына ці не ўпершыню згадана «сьвятая грамада Брагін», моцна пацярпелая ад «хмяльніччыны» ў тым жа 1648 годзе<ref>Еврейские хроники XVII столетия (Эпоха «хмельничины»). Исследование, перевод и комментарии С. Я. Боровского. — Иерусалим: Гешарим, 1997. С. 112, 164</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон напярэдадні і пасьля бітвы пад Загальлем, у датаваных 11 і 29 чэрвеня 1649 году дакумэнтах названыя Мацьвей Шумейка з Брагіна, паказачаны брагінскі баярын Кавальскі, Сямён Абязушанка і Хведар са Сьпярыжжа, Багдан з Брагіна, Фурс з Бабчына, падданыя князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага, ваяводы рускага, Пётар з Мокіша, падданы пана Катарскага, Міхед з Савічаў<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 244, 264, 266</ref>. На 7 сакавіка 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў самым мястэчку Брагін налічвалася 70 дымоў (каля 420 падданых), у сёлах Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, у частцы Сяльца разам — 130 дымоў (≈780 жыхароў), у Карпілаўцы, Конанаўшчыне, Мількаўшчыне, Углах, Каманове не засталося ні дымоў, ні падданых. Адпаведную судовую прысягу склалі Васіль Ярмоліч, слуга Лук’ян Русаненка і Пракоп Гурскі з Брагіна<ref>Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.png|значак|зьлева|170px|Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.]][[Файл:Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.jpg|значак|170px|Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.]] Пасьля сьмерці ў 1651 годзе князя Ярэмія Брагін пэўны час быў уладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]]{{заўвага|Пра Міхала Томаша Вішнявецкага гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 249—292</ref>.}}{{заўвага|У фундушы 1742 г. сужэнства Міхала Сэрвацыя і Тэклі Ружы Вішнявецкіх запісана, нібыта яшчэ 16 жніўня 1670 года кароль пацьвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129адв.</ref>. Аднак, у навукова-папулярным выданьні «Князі Вишневецькі» да матэрыялу А. Мацука пра Брагін зьмешчаны фотаздымак прывілею-пацьверджаньня, датаванага тым жа 16 жніўня, але 1673 г., г. зн. ужо пасьля сьмерці княгіні Грызэльды і за некалькі месяцаў да спачыну самога манарха.}}, але апошні саступіў яго маці<ref>Мацук А. Брагін. С. 213—215</ref>. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Брагін, як і Хвойнікі, значыўся ў ліку «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. 12-м і 27-м верасьня 1669 году датаваныя лісты княгіні Грызэльды і яе брагінскага адміністратара пана Адама Тышэцкага да гетмана Войска Запароскага ў левабярэжнай Украіне Дзямьяна Мнагагрэшнага пра разбураны Брагін<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России (далей: АЮЗР). Т. 9. – С.-Петербург, 1877. Стб. 171</ref>. Пасьля спачыну 17 красавіка 1672 году княгіні Грызэльды Брагінскі маёнтак дастаўся яе пляменьніку і стрыечнаму брату караля пану Станіславу Канецпольскаму<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 334—335</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на Брагинъ, на [[Загальле|Загалье]], на [[Хвойнікі|Хвойники]], на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>АЮЗР. Т. 12 (1675 – 1676). – С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. 10 лютага 1678 году Ст. Канецпольскі, на просьбу «swiaszczennika Puciaty», пратапопа брагінскага{{заўвага|Як вядома зь візыты Губарэвіцкай царквы 1752 г., у 1700 г. брагінскім пратапопам, тут названым дэканам, быў Гаўрыіл альбо Габрыэль Пуцята<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 285</ref>.}}, выдаў фундуш царкве Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 342-343. Спр. 2477. А. 72. Ф. 233. Спр. 19. А. 772, 773</ref>. 22 жніўня 1682 году кашталян кракаўскі пан Станіслаў Канецпольскі склаў тэстамэнт. Сваім спадчыньнікам, што да ўсёй фартуны, ён назваў усыноўленага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага, але вёскі Хатучу і Юркавічы ў Брагінскай воласьці Кіеўскага ваяводзтва завяшчаў войскаму чырвонагродзкаму пану Гаварэцкаму з жонкай<ref>Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389</ref>{{Заўвага|Ілона Чаманьска прывяла сьведчаньне аб валоданьні Ст. Канецпольскім Брагінам на 1676 год. Пры гэтым дасьледчыца назвала яго «пасэсарам». Але ці мог пасэсар, як ня дзедзічны, а часовы ўладальнік, выдаваць фундушы цэрквам і запісваць у тэстамэнце добры сваякам і іншым асобам ад свайго ймя? Пэўна, ня мог.}}. [[Файл:Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на карце Алексіса Жубера Жаліё. Парыж, 1685 г.jpg|значак|170px|Брагін і Астраглядавічы, ізноў разьдзеленыя нейкай мяжой. Фрагмэнт мапы Алексіса Жубэра Жаліё. Парыж, 1685 г.]] У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва ад 25 студзеня 1683 году сказана, што пан Канецпольскі валодаў у месьце Брагін 55 дымамі (каля 330 жыхароў), пан Сіліч — 27 (162), пан Бялабжэскі — 6 (36), пан Чэрскі — 3 (18); а яшчэ тут было 8 дымоў габрэйскіх (48)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 489, 490, 502</ref>. 14 верасьня 1686 году брагінскі мешчанін Юры Андрыевіч пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што як з-за казакоў, так і з-за войска Вялікага Княства Літоўскага, зь места Брагін, акрамя габрэяў, адышлі 15 дымоў (прыкладна 90 жыхароў)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 550—551</ref>. [[Файл:Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 г. казакоў палкоўніка П. Шчуроўскага.png|значак|зьлева|170px|Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 гг.]] 28 чэрвеня 1687 году ў той жа суд Ваўжынцом Лавіцкім, падчашым ноўгарад-северскім, ад імя яснавяльможнага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага і каралеўскага палкоўніка, быў пададзены пратэст супраць «''нязносных крыўдаў, шкодаў, крыміналаў, наездаў і забоеў''», учыненых у маёнтку Брагінскай воласьці палкоўнікам рэестравай часткі Войска Запароскага Паўлам Апосталам Шчуроўскім, яго сотнікамі і казакамі. Тады 65 домагаспадарак (каля 390 жыхароў) пана Яна Канецпольскага ў месьце Брагіне былі моцна зруйнаваныя працяглым, ад лістапада 1686 году, пастоем 65 казакоў і 30 коней, для якіх на ўсю зіму і вясну, да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''», іх ператварылі ў своеасаблівую кухню. На патрэбы самога пана палкоўніка Шчуроўскага, на тры вазы скарбовыя брагінцы далі 150 злотых; сотніку Русановічу, які стаў у Брагіне, як гатовымі пенязямі, так і за гарэлку, мёд, піва, плацячы арандатарам-габрэям, аддалі 286 злотых у добрай манэце; Асавуле, палкавому пісару, далі злотых...{{заўвага|Сума, відаць, запісана неразборліва.}} і сотніку Мацьвею — 38 злотых. Выправілі 22 вазы, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю; яшчэ зь іх выбралі здору на 80 злотых, гарэлкі, рыбы, піва, мяса, мёду, для самога пана палкоўніка, калі там па тыдню і болей разам з жонкай бываў, як для казакоў тут паўсталых, так і прыязджаўшых, далі 200 злотых, для пана палкоўніка за 2 валоў і 2 лісіц аддалі 35 злотых, а ўсяго — 1009 злотых. За 65 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў аддалі 73 злотыя, легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} жыхары выдалі 49 вёдраў, аўса для коней паўсталых у месьце і прыязджаўшых — 569 вёдраў, за соль аддалі 16 злотых, за абутак, скуры, якія браў палкоўнік, — 36 злотых. За час пастою казакі зьелі 250 кур, 103-х падсьвінкаў, 39 гусей. Што да злачынстваў, учыненых казакамі. Сотнік Русановіч моцна зьбіў брагінскага падстаросту Сташкевіча, а мешчаніна Антоненку ажно да сьмерці. Зьдзекваўся зь сьвятара Мікольскага, за галаву схапіўшы, цягаў каля царквы і зьбіваў за тое, што ён словамі ўшчуваў сотніка, які ў Вялікі пост уздумаў іграць музыку і танцаваць. На загад Апостала Русановіч пасьля жорсткага катаваньня абрабаваў, а потым забіў ксяндза дамініканіна Булгака, які ехаў зь Пінскага кляштару да сваякоў і заначаваў у Брагіне. Яшчэ сказана, што ўрэшце казакі П. Шчуроўскага гэткімі ўчынкамі «rozegnali chłopów i mieszczanow z Brahińszczyzny za Dniepr». Адным зь сьведкаў у справе выступіў брагінскі войт Цімафей Ленчанка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 148—158</ref>. 14-м лістапада 1705 году датаваная судовая скарга панства Станіслава і Алены Сілічаў на Зыгмунта Шукшту, адміністратара ўладальніка Хвойніцкага маёнтку князя Дамініка Шуйскага, за чатырохразовае спаленьне іхнай карчмы, збор кірмашовага і гандлёвага мыта зь іх і з купцоў у м. Брагін<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 25 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1881. С. 12</ref>. 16 лютага 1709 году быў актыкаваны ліст каралеўскага ротмістра, лідзкага стольніка Валерыяна Антонія Талмонта, у якім паведамляецца, што ён, выправіўшыся да маёнткаў Брагін і Хвойнікі, прасіў шляхціча Мельчынскага дастаўляць для харугвы правіянт або грошы і загадаў выдаваць ад імя яго, Талмонта, расьпіскі; што за ўсе страты, нанесеныя шляхце і яе падданым войскамі, мусіць адказваць пан Мельчынскі, выбраны шляхтай дзеля забясьпечаньня войска правізіяй у Кіеўскім ваяводзтве; што за ракой Уша стаяць іншаземныя войскі і іх гэты ліст не датычыцца. 18 сьнежня 1710 году скаргу ў суд падалі мельніцкі войскі Аляксандар Бандынэлі з жонкай, якія тады валодалі часткай сёлаў Брагінскага ключа Я. Канецпольскага, на стражніка вількамірскага З. Шукшту з жонкай: за зьбіцьцё ў м. Хвойнікі іх габрэя Фроіма Абрамовіча, ад чаго той памёр; за адмову таму ж габрэю ў сьвятым хросьце, аб чым ён, зыходзячы, прасіў; за таемнае пахаваньне трупа, рабаўніцтва ў нябожчыка грошай, пагрозы самым падаўцам скаргі. Тым жа днём датавана і скарга на забойства габрэя Абрамовіча ўладальніка Брагіна Я. Канецпольскага<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 27 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1882. С. 5, 45</ref>. [[Файл:Падзел Вішнявеччыны на 1718 год.png|значак|170px|Пры падзеле Вішнявеччыны з старэйшым братам Янушам Антоніем, кракаўскім каштэлянам, у 1718 г. застаўны Брагінскі маёнтак ужо прызначаўся малодшаму брату Міхалу Сэрвацыю, канцлеру ВКЛ<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 19-24</ref>.]] 29 ліпеня 1719 году А. Бандынэлі падаў скаргу на ковенскага падстолія З. Шукшту за тое, што ён гвалтоўна адабраў поле ўва ўрочышчы Тварова, падараванае брагінскай царкве сьв. Мікалая яшчэ князямі Вішнявецкімі, зьбіўшы пры гэтым царкоўных сялян і перакалоўшы дзідамі валоў. Пазбаўленая ўгодзьдзяў царква прыйшла ў заняпад, што ледзь не прывяло да бунту прыхаджанаў. Таму падаўца скаргі вырашыў вярнуць царкоўныя землі і паслаў сваіх людзей, загадаўшы ім убраць жыта, пасеянае падданымі пана Шукшты. Апошні, у сваю чаргу, сабраўшы да 200 чалавек чэлядзі, узброіўшы іх стрэльбамі, дзідамі і інш., зьявіўся на полі, калі туды прыйшлі брагінскія сяляне з сьвятарамі, несшымі крыжы ў руках. Шукшта з сваімі людзьмі напаў на сьвятароў, зьбіў іх. На абарону іх кінуліся брагінскія сяляне і мяшчане, адбылася жорсткая бойка, якая скончылася не на карысьць З. Шукшты. Ён вымушаны быў адыйсьці, маючы шмат людзей параненымі, а аднаго забітым; зь людзей Бандынэлі двое мяшчанаў былі цяжка параненыя. А. Бандынэлі заявіў пра адабраньне яго сялянамі зброі ў пана Шукшты падчас наезду. Возны агледзеў у Брагінскім замку тую зброю: 11 стрэльбаў, 9 бердышоў, 18 кос і г. д.<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 34 / Сост. А. И. Савенко. — Киев, 1906. С. 28-29</ref> [[Файл:Michał Servacy Višniaviecki. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі (1749-56) (2).jpg|значак|зьлева|170px|Міхал Сэрвацы Вішнявецкі. Невядомы мастак. Паміж 1749 і 1756 гг.]][[Файл:Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага.jpg|значак|зьлева|170px|Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 36</ref>.]] 3 сьнежня 1719 году апошні на той час дзедзічны ўладальнік Брагінскіх добраў Ян Канецпольскі, ваявода серадзкі, спачыў. А ўжо 10 жніўня 1720 году пан Зыгмунт Шукшта, падстолі ковенскі, падаў у Оўруцкі гродзкі суд сведчаньне за подпісамі паноў-шляхты Стэфана Завяліча-Мачульскага, скарбніка чарнігаўскага, рэгента гродзкага оўруцкага, Мікалая Валеўскага-Ляўкоўскага, Міхала Якубоўскага, Станіслава Багдановіча, Антонія Петрушэвіча, вознага Марціна Паўлюкевіча, якія на ўласныя вочы назіралі ў Брагіне жахлівую карціну: прыходзкія могілкі Сьвята-Мікольскай царквы, зруйнаваныя на загад пана Аляксандра Бандынэлі, войскага мельніцкага, а разам косьці і чарапы, раскіданыя паўсюдна. На вызваленым жа месцы адказчыкам па-блюзьнерску закладзены быў італьянскі сад (''ogród włoski'')<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648—1798). — Киев, 1871. С. 401—402</ref>. 11 жніўня 1721 году А. Бандынэлі, у сваю чаргу, абвінавіціў З. Шукшту ў тым, што ён падбіў глухавіцкага сьвятара Якуба Бярнацкага сагнаць з поля ва ўрочышчы Дзяканаўскім настаяцеля брагінскай Мікалаеўскай царквы Якіма Давідовіча, хоць угодзьдзі тыя былі падараваныя царкве яшчэ князямі Вішнявецкімі. 2 жніўня Я. Бярнацкі, узяўшы ў дапамогу Мікіту, Касьяна, Уласа Канавалаў і яшчэ зь дзесятак сялян глухавіцкіх, наехаў на сенажаць і айца Давідовіча za brodę porwawszy, pięścią{{заўвага|Кулаком.}} bił, tłukł, za włosy na ziemię obaliwszy, targał, włosy wyrwał, pokrwawił, зь сенажаці сагнаў і касіць ня даў, а яшчэ хацеў зьвязаць і да панскага двара адвезьці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. – С. 407 – 409</ref>. 14 чэрвеня 1724 году дорпацкі падкаморы Аляксандар Антоні Бандынэлі з жонкай заявілі ў судзе, што патрацілі вялікія сродкі на засяленьне і аднаўленьне застаўнога маёнтку Брагін, які атрымалі ў надта зруйнаваным стане<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 38 / Сост. Е. П. Диаковский — Киев, 1906. С. 28</ref>. [[Файл:Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 1734 г.png|значак|170px|Міхал Сэрвацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфэст 9 чэрвеня 1734 г.<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 958. S. 17-20</ref>]] У тарыфе Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў частцы места Брагін і яшчэ 36 паселішчах, якія трымаў пан Бандынэлі, налічвалася каля 355 двароў (прыблізна 2130 жыхароў). У частцы Брагіна і прыналежных да яе 19 паселішчах (акрамя Залесься і Зашчоб’я сялецкіх айцоў базылянаў), што знаходзіліся ў заставе ў пана Сіліча, было каля 175 двароў (прыкладна 1050 жыхароў)<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]]{{заўвага|Пра Міхала Сэрвацыя гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 405—436</ref>}} ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia… na Brahiniu»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Tekla Ruža Višniavieckaja (Radzivił). Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл) (XVIII).jpg|значак|170px|Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл). Невядомы мастак. XVIII ст.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходах брагінскіх цэркваў вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Прыход Мікалаеўскай царквы аб'ядноўваў верных з 26 дымоў у самым мястэчку, 10 у Ясянях, 14 у Нудычах, 4 у Масках, 2 у Бакунах, 2 у Шкуратах, 80 у Бабчыне «z attynencyia»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, Мокіш, хутары Чахі, Рудыя і брагінскі [[Варацец]].}}. Душ да споведзі – каля 500. Прыхаджаны царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы жылі ў 45 дварах Брагіна, 14 Петрыцкага, 10 Дамаміркаў, 21 Малейкаў, 15 Дубліна, 19 Сьпярыжжа, 15 Ільлічоў, 10 Сабалёў, 18 Буркоў з хутарамі. Душ да споведзі таксама – каля 500. Прыход Траецкай царквы складалі верныя з 50 двароў у Брагіне, 22 у Шкуратах, 8 у хутары Вуглы, 7 у Каманове, 4 у Рудні Удалёвай і Пажарках, 7 у Унігаўцы, 7 у Рыжкаве, 8 у Вялікім Лесе, 5 у хутары Кавака, 13 у Кавалях, Хвенках і Хурсах, 7 у Бандарах, Шастаках і Леўчыках (Леўшунах?)<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768, 770, 773, 774, 777</ref>. [[Файл:Загаловак візіты Брагінскай пратапопіі 1743 г.jpg|значак|зьлева|170px|Загаловак візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у мястэчку было тры ўніяцкія царквы. Сьвята-Траецкі прыход, настаяцелем якога Сімяон Вараб'евіч, аб'ядноўваў plus minus 163 двары, а верных, дапушчаных да споведзі, – 652 душы як у самым мястэчку, так і па вёсках. У прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, які ўзначальваў сьвятар Іаан Антыпенка, было 167 двароў, дапушчаных да споведзі верных – plus minus 600 душ{{заўвага|Сказана яшчэ, што царква некалі асьвечана ''od niektórego Biskupa Wołoskiego''. Прынамсі, у 1720 – 1722 гг. ім быў плябан Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі кс. Юзафат Парышэвіч<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120</ref>.}}. Будынак узьведзены каля 100 гадоў раней сіламі жыхароў мястэчка. Прыход Сьвята-Мікалаеўскай царквы на чале зь вікарыем а. Іосіфам Бярнацкім складаў 121 двор, верных, дапушчаных да споведзі, – 486 душ<ref name="fn3"/>. У 1744 годзе князь Міхал Сэрвацы вішнявецкі пацьвердзіў ранейшы фундуш Мікалаеўскай царкве{{заўвага|У 1774 г. быў пацьверджаны панамі Ракіцкімі}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 95, 118</ref>. [[Файл:Сумы, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін.png|значак|зьлева|170px|Сумы злотых, запісаныя Міхалам Сэрвацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін<ref>AGAD. AR. Dział XI. Sygn. 155. S. 35</ref>.]] Пасьля сьмерці князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ў 1744 годзе яго вялізныя ўладаньні адыйшлі да жонкі княгіні Тэклі Ружы з Радзівілаў († канец 1747){{заўвага|Пра Тэклю Ружу гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 444—453</ref>}}. Прычым на Брагіне з прылегласьцямі ёй было запісана ажно 400 000 злотых{{Заўвага|Параўнаньня дзеля: на Вішняўцы cum attinentiis – «усяго» 111 000 злотых.}}<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 451—452</ref>. [[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая парафія ў 1748 г.]] У 1748 г. мястэчка Брагін названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх (галоўным чынам, шляхта) належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Ад студзеня 1749 году маёнтак стаў уласнасьцю Замойскіх<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 452</ref>{{Заўвага|Сьпіс маёнткаў Вішнявецкіх са спасылкай на рукапіс князя Міхала Сэрвацыя гл.: Przezdziecki A. Podole, Wołyń, Ukraina: obrazy miejsc i czasów. – Wilno, 1841. Tom I. S. 57–62}}. Паводле ксяндза Ст. Залэнскага, дачцэ Міхала (†1735) і Эльжбэты (з князёў Вішнявецкіх) Замойскіх Катарыне, якая пабралася шлюбам з Янам Каралем Мнішкам, падкаморым літоўскім{{Заўвага|У аўтара памылкова — з падкаморым ''каронным''.}}, пры сямейным падзеле ў 1750 годзе дасталося ў трыманьне «Брагінскае графства». Тады ж яна і фундавала ў Брагіне пры касьцёле, які наноў паставіла, місію, прызначыла езуіцкай рэзыдэнцыі ў Юравічах пэўную суму грошай з умовай, каб нехта з місіянэраў прыбываў да Брагіна і абслугоўваў духоўныя патрэбы католікаў{{Заўвага|Некаторыя зьвесткі пра місіянэраў-езуітаў у нашай мясьціне сустракаем ў мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёла: ксяндзы Вітвіцкі (1751), Ігнацы Барановіч (1752), Адальбэрт Чэрскі (1756—1760, 1766, 1767), Юзаф Артэльскі (1766, 1769, 1772, 1773), Стэфан Маргелевіч (1773); трое апошніх названыя менавіта місіянэрамі брагінскімі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 153адв., 154—155адв., 156адв., 158—158адв., 207, 208, 229</ref>.}}<ref>Załęski S. Jezuici w Polsce. — Kraków, 1905. T. 4. Cz. 4: Kolegia i domy założone za królów Jana Kazimierza, Michała, Jana III, obydwóch Sasów i Stanisława Augusta. 1648—1773. S. 1551</ref>. [[Файл:Roslin, Aleksander. Portret Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт Катарыны з Замойскіх Мнішкавай. Аляксандар Расьлін. Каля 1752 году.]][[Файл:POL COA Zamoyski.svg|100пкс|значак|Герб роду Замойскіх.]][[Файл:POL COA Kończyc III.png|100пкс|значак|Герб уласны роду Мнішкаў.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] Часам не абміналі Брагін і гайдамакі. У 1750, 1751 годзе мястэчка і ваколіцы, частка якіх была тады ўладаньнем пана Францішка Антонія Ракіцкага, ротмістра ашмянскага, пацярпелі ад іх рабаўніцтваў<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—398</ref>. З паказаньняў арыштанта, гайдамацкага ватажкі, Івана Падалякі ў Кіеўскім гродзкім судзе ад 20 кастрычніка 1750 году: «''…ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозьвішча невядомага, які… ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня; у Брагіню ўначы зрабавалі двух габрэяў: сукмані, маніста, серабро і грошы забралі; кожнаму гайдамаку ў цьвёрдай манеце дасталася па дзесятку рублёў, а ў дробнай манеце маскоўскай — па пяць рублёў і шэсць грывень; тую дробную манету ўсю аддалі правадніку Сьцяпану..; той жа Сьцяпан з Брагіня праводзіў іх да дому свайго бацькі і, там накарміўшы, у бацькі пакінуў грошы, а сам павёў іх да сваіх паноў, да Кімбараўкі…''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 529—530</ref>. Нярэдка, рабаўніцтвы суправаджаліся забойствамі. Уражвае наступнае сьведчаньне: "''Тот же секунд-майор Галцов 25 августа 1750 г. рапортовал: «сего августа 25 дня писал к нему польского местечка Лоева, владельца конюшенного и ротмистра Антония Рокицкого местечка Брагина управитель шляхтич Верига, что сего августа против 25-го числа разбойников 12 ч-к, в ночи при селе Игрушине попа Павла Лазниченка разбили и двор огнем спалили, и жида разбили и огнем сожгли, а жидовку до смерти скололи; да в деревне Сувиде жида разбили, а жидовку огнем же зжгли и жиденка до смерти скололи, которое де село Игрушин и дер. Сувида разстоянием от Днепра против Любич с 15 верст''». Пазьней Ф. Ракіцкі паведамляў кіеўскаму гэнэрал-губэрнатару М. І. Лявоньцеву: «''сего 1752 г. мая 10-го н. с. два гайдамаки именем Грицько Киселенко, а другой Пархоменко пойманы с товарищи в розбое и в допросе сего мая 15 в лоевском замке показали: …Из Жаров вышев, имев всякое к пропитанию изобилие, плыли Днепром до реки Брагинки и хотели прийти до местечка Брагина, но имея предосторожность, что были в опасности, поплыли вверх Днепром к Лоеву, мимо Любеча…''»<ref>Исторические материалы из архива Киевского губернского правления. Выпуск 5. / Сост. ред. неофициальной части Ал. Андриевский. — Киев, 1883. С. 13, 16, 30</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая знаходзілася ў прадмесьці Брагіна, было 236 двароў, у тым ліку 56 у месьце. Дапушчаных да споведзі 1238 душ. Прыход «мейскай» Сьвята-Мікалаеўскай царквы складалі верныя з 126 двароў, 30 зь якіх — у Брагіне. Душ да споведзі — 889. У прыходзе царквы Сьвятой Тройцы, якая стаяла пасярод тагачаснага места, налічвалася 120 двароў, зь іх 40 у самым Брагіне. Асобна зазначана, што каля 300 душ у тым годзе не спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 341адв., 344адв.-345, 347, 354адв.-355, 357, 361адв.-362</ref>. У 1750—1753 гадох памежныя канфлікты з князямі Шуйскімі, уладальнікамі Хвойнікаў і Астраглядавічаў, мелі пасэсары Брагінскага маёнтку паны Ян Караль Мнішак, падкаморы літоўскі, і Францішак Антоні Ракіцкі, войскі ашмянскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 70—71</ref>. У 1754 годзе Брагінскае графства была куплена ў княгіні Эльжбэты, дачкі Міхала Сэрвацыя, Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых{{заўвага|Зьвестка запазычаная з артыкула Вікіпэдыі [[Адам Міхал Ракіцкі]]. Але крыніца ў ім ня ўказаная.}} панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім (†1759), лідарам групоўкі [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] у [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім павеце]]. Пасьля гэтага судовыя прэтэнзіі суседзяў, апекуноў непаўналетніх хойніцкіх Шуйскіх паноў Быстрых, старостаў ліноўскіх, наступных апекуноў князёў Шуйскіх, старостаў ніжынскіх, былі ўжо толькі да паноў Ракіцкіх і іх сваякоў паноў [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Аскеркі]], Міхала Страшэвіча, якія некаторы час мелі дачыненьне да Брагінскіх добраў<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 71 etc.</ref>. На 1754 год у мястэчку Брагін налічвалася 117 двароў (прыкладна 702 жыхары), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 18 злотых і 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 73 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 188; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. 2 жніўня 1776 году ў Мазырскім гродзкім судзе для пана Міхала Ракіцкага, палкоўніка пяцігорскага, з падачы ротмістра ашмянскага пана Алаізія Ракіцкага, было актыкавана абмежаваньне Брагінскай воласьці 1512 года, згодна з указам караля Жыгімонта Старога, праведзенае дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага. У гэты раз дакумэнт быў запісаны пад назвай «Akt Ograniczenia Hrabstwa Brahińskiego»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 7—11</ref>. Значная частка Брагінскага маёнтку заставалася ў валоданьні Ракіцкіх да 1880-х гадоў. [[Файл:Подпісы да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|зьлева|170px|Подпісы на мапе Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Сьпіс угодзьдзяў да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Брагіне налічвалася адпаведна 64 двары, 260 жыхароў, 31 двор, 90 жыхароў і 47 двароў з 152 жыхарамі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 41, 28 і 26 вёсак, хутароў і фальваркаў, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 532, 189 і 223 pogłowia żydowskiego; некаторыя ў 1784 годзе запісаны хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі — у Лісьцвіне, Веляціне, Еўлашах, Дубліне<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391—392, 710—711</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў і прыняцьце часткаю іх хрысьціянства магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і брагінскіх ваколіцаў. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства{{заўвага|Эксплікацыя да мапы ўтрымлівае 131 пазыцыю (зь іх 77 і 78 не чытаюцца; трэба глядзець мапу) — назвы паселішчаў, цэркваў, іх колеры і значкі, нумары на мапе, прыналежнасьць, плошчы і характар угодзьдзяў, якасьць грунту.}}, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Тады маёнткам, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, часова валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. У 1786 годзе ён жа пацьвердзіў фундуш нібыта 1720 году Сьвята-Траецкай царкве<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 103</ref>{{заўвага|Увага: у визітах 1740, 1743, 1752, 1785 г. што да Траецкай царквы ў Брагіне, у адрозьненьне ад Міхайлаўскай царквы ў Глухавічах, фундуш 1720 г. не згаданы. Прыведзены запіс літаральна паўтарае той, што датычыўся глухавіцкай царквы.}}. Паводле візыты Чарнобыльскага дэканату, на 24 сакавіка 1785 году прыход Мікалаеўскай царквы, настаяцелем якога сьвятар Хведар Буцкоўскі, аб'ядноўваў верных з 24 дымоў у Брагіне, 6 у вёсцы Валахоўшчына, 20 у Нудзічах, з 12 дымоў хутара Маскі і Шкуратоў, 33 у Юркавічах, 19 у Сьцежарным, 6 у Зарэччы, 9 у вёсцы Цюцькі, 10 у Крыўчы. Усяго душ – 935. 27 сакавіка ў прыходзе Траецкай царквы на чале зь сьвятаром Аляксеем Арабіевічам былі ўлічаныя 1113 душ верных, якія жылі ў 83 дварах мястэчка Брагін, у 8 хутара Кавака, у 6 хутара Ламакі, у 25 вёскі Шкураты, у 5 хутара Пажаркі, у 2 хутара Хвенкі, у 12 вёскі Рыжкаў, у 14 Вялікага Лесу, у 17 хутара Кавалі, у 3 хутара Каткі, у 4 хутара Унігаўка, у 14 вёскі Вуглы, у 9 дварах Каманова, у 8 Слабады Удалёўкі, у 15 вёскі Лубенікі, у 10 Слабады Жураўлёвай. У прыходзе Багародзіцкай царквы 29 сакавіка візытатар засьведчыў наяўнасьць 1215 верных, што жылі ў 72 дварах мястэчка Брагін, у 33 вёскі Дублін, у 40 дварах Сьпярыжжа, 29 у Ільлічах, 14 хутара Сабалі, 21 вёскі Малейкі, 11 хутара Казловічы, 16 хутара Буркі, 11 хутароў Бакуны, Спалахі, Кавалі, Лешчуны, Маскі, 6 вёскі Гарадзішча<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 66-73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Брагін на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|значак|зьлева|170px|Брагін на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году.]][[File:Запіс аб нараджэньні і хросьце Тэклі Ракіцкай. 1799 г.jpg|значак|зьлева|170px|Пан Рафал Ракіцкі з Брагіня — адным з кумоў пры хросьце пляменьніцы Тэклі Юзафаты Антаніны Ракіцкай.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Брагін апынуўся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на зьвестках расейскай рэвізіі 1795 году, сказана, што мястэчка Брагін было ў супольным валоданьні графаў Людвіка і Алаізія Ракіцкіх, мела «грунт песковатой 14 уволок», а сена па балотах тамтэйшыя жыхары накошвалі 270 вазоў. Тут знаходзілася адна зь сямі ў Рэчыцкай акрузе юдэйскіх школ, якая месьцілася ў драўляным будынку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71, 75</ref>. У самым канцы XVIII ст. браты Ракіцкія вызначыліся з падзелам бацькоўскай фартуны. Алаізію Рафалу і яго нашчадкам дастаўся Брагін з прылегласьцямі, а Людвіку — Гарадзішчаўскі і Ёлчанскі ключы з шэрагам фальваркаў<ref>Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793–1917): биографический справочник / сост. Ю. Н. Снапковский; редкол.: В. И. Адамушко [и др.]. – Минск: Беларусь, 2016 (далей: Минские губернаторы, etc.). С. 211</ref>. 5 студзеня 1799 году ў мэтрычных кнігах Сялецкага базылянскага кляштару ў запісе аб хросьце ў палацы Гарадзішча Тэклі, дачкі Людвіка і Ганны з Плятэраў{{Заўвага|Менш як праз тры тыдні, ва ўзросьце 19 гадоў, пакінула сьвет жывых ў выніку пасьляродавай гангрэны; 26 студзеня пахавана на Сялецкіх могілках (НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 245).}} Ракіцкіх, кашталянічаў менскіх, адным з чатырох кумоў-мужчын быў кашталяніч менскі Рафал Ракіцкі з Брагіня<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 3адв.</ref>. Але яму, падобна, даводзілася дзяліць спадчыну з шваграм Ігнацыем Аскеркам, падстаростай судовым рэчыцкім<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 331</ref>, таксама кумам на згаданай урачыстасьці. У шляхецкай рэвізіі 1811 году Брагінскі маёнтак паказаны нібыта ўласнасьцю сына Рафала{{Заўвага|Спачыў 14 траўня 1802 г. у фальварку Людамонт Менскага павету, пахаваны на Кальварыйскіх могілках (Минские губернаторы, etc. С. 212).}}, 16-ці гадовага Міхала, побач згаданы і 17-ці гадовы Ўладыслаў Аскерка, сын сястры Рафала і Людвіка Ізабэлы{{Заўвага|Ва ўзросьце 26 гадоў пайшла з жыцьця 13 траўня 1794-га, пасьля нараджэньня сына; пахаваная ў Рудакове (НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97: запіс у мэтрычных кнігах Юравіцкага касьцёлу, у якім сказана, што нябожчыца была парафіянкай касьцёлу ў Астраглядах).}}; на 1795 год фартуна налічвала 3 111 душ прыгонных мужчынскага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 206</ref>. Відавочна, граф Людвік быў на той час апекуном абодвух юнакоў. Неўзабаве і Міхал уступіў ва ўладаньне Брагінам, і Ўладыслаў – ва ўладаньне сваёй часткай брагінскіх добраў з дваром у Рудакове. 18 чэрвеня 1831 года ў навакольлях Брагіна шляхціч Міхал Лігэнза, афіцыяліст пана Крушэўскага з Ракітна, сабраў конны адзьдзел паўстанцаў у складзе крыху больш дваццаці чалавек зь ліку дворскай службы. Уначы на 19 чэрвеня ён жа з паловай тых людзей, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне, прайшоў праз [[Шкураты]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]] ў накірунку [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Радамышаль|Радамышльскага]] паветаў<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 59</ref>. [[Файл:Brahin, Skarachod. Брагін, Скараход (1877).jpg|значак|зьлева|170px|Дом Івана Скарахода, здымак 1877 г. Паводле ўнука Хведара Стравінскага, пабудаваны ў 1834 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20210501004943/http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ Віктар Гілеўскі. Брагінскія карані музычных геніяў Стравінскіх. // Маяк Палесся. 15. 01. 2021.]</ref>{{Заўвага|В. Гілеўскі ўважае, што дом «амаль дакладна» стаяў на сучаснай вуліцы Савецкай, 83.}}, інакш кажучы, у год шлюбу яго бацькоў.]][[Файл:Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.jpg|значак|170px|Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.]] Паводле зьвестак на 1834 год, у Брагіне праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-8 студзеня і 29 чэрвеня-2 ліпеня; тавараў прывозілася адпаведна на 3 000 і 2 000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 500 р., наведвалі кірмашы каля 400 і 350 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С.-Петербург, 1834. С. 190</ref>. 3-га чэрвеня 1834 года настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы а. Іаан Данілаў Нямшэвіч абвянчаў у Брагінскай Сьвята-Траецкай царкве шляхціча-католіка Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага з праваслаўнай дзяўчынай Аляксандрай, дачкой селяніна мястэчка Брагін, прыгоннага графа Міхала Ракіцкага, Івана Іванавага Скарахода{{заўвага|У нядаўнім пецярбургскім выданьні «Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума» сказана, нібыта брагінская сялянка Аляксандра Скараход «происходила из семьи дворян Саратовской губернии»<ref>Рожнова, О. В. Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума: монография / О. В. Рожнова. — Санкт-Петербург: Планета музыки, 2022. С. 13; [https://www.labirint.ru/books/870560/ 1]</ref>. Гэта ня можа не выглядаць спробай суседзяў прывязаць маму і бабулю знакамітых Стравінскіх да Расеі, зусім не зважаючы на крыніцы.}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 49адв.</ref>{{Заўвага|Падзея зусім не шэраговая, бо сярод дзяцей гэтай сямейнай пары былі сыны Аляксандар, будучы ўдзельнік расейска-турэцкай вайны 1877–1878 гадоў, пазьней гэнэрал-маёр, ды Хведар – будучы знакаміты артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька Ігара Стравінскага, аднаго з буйнейшых кампазытараў XX ст.}}. У 1845 годзе прыход названай царквы быў скасаваны, а храм прыпісаны да прыходу царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ. Ф. 835. Воп. 2. Спр. 2. А. 18-19адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1847 году брагінскае габрэйскае таварыства складалі 801 мужчына і 811 жанчын<ref name="fn2">Еврейская энциклопедия. Т. 4. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1909. Стб. 868–869</ref>. На 1850 год у Брагіне было 149 двароў, 1233 жыхары. Тракт зьвязваў Брагін з Лоевам<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 65 – 67</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 782 жыхары мястэчка абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Раства-Багародзіцкай царквы, 515 жыхароў — Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 мужчын і 9 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 672, 673</ref>. У 1860 годзе ў мястэчку 261 гаспадарка, 2628 жыхароў, прыходзкія Сьвята-Мікалаеўская і Раства-Багародзіцкая з прыпісной Сьвята-Траецкай{{Заўвага|9 красавіка 1874 г. будынак Сьв.-Траецкай царквы згарэў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1881. № 8. С. 229</ref>}} цэрквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 296</ref>, філіяльны Астраглядаўскай парафіі касьцёл, праводзіліся два кірмашы на год<ref name="fn1"/>. Маюцца зьвесткі пра ўзаемадачыненьні тутэйшых панства і праваслаўнага духавенства. У дзёньніку архіяпіскапа менскага і бабруйскага Міхаіла Галубовіча занатавана, што 19 верасьня 1860 году ён: «''Раніцой ад’ехаў у Брагін. {{падказка|Ракіцкі|Людвік}} вадзіў мяне па цэрквах, а я зацягнуў яго, неахвочага, да дабрачыннага Айца. Намагаўся памірыць іх. Заўважыў, што Ярэміч і жонка дужа катэгарычныя і непрыхільныя да Ракіцкага. Выступілі з папрокамі. Нягледзячы на гэта, граф абяцаў скончыць вясною дом і здаць ссыпку. Па абедзе з Ракіцкім паехаў у Глухавічы. Ён паказаў мне тры карціны, набытыя ў Варшаве, а калі я пахваліў «Татараў», дык прасіў, каб гэтую карціну прыняў на памяць. Тут таксама былі Аскерка і валынскі Прозар. З жонкай мяне не пазнаёміў – нібыта хворая, у ложку. Сапраўды, у яе быў павятовы лекар Філіповіч''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч – Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. [[Файл:Двор Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.png|значак|зьлева|170px|Двор і мястэчка Брагін на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавыя часы Брагін — цэнтар воласьці ў Рэчыцкім павеце. У сувязі з чарговым паўстаньнем супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай, 11 красавіка 1865 году будынак Брагінскага філіяльнага касьцёлу быў адабраны ў католікаў і перададзены ў праваслаўнае ведамства. Пазьней у ім уладкавалі прыпісную царкву Сьвятога Ціхана Задонскага<ref>[https://web.archive.org/web/20210619184636/http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ Ростислав Бондаренко, священник. Настоятель Николаевской церкви Максим Еремич отдал служению в Брагине полвека. // Маяк Палесся. 11 снежня 2015.]</ref>{{Заўвага|Благачынны Брагінскай акругі і настаяцель Сьвята-Мікалаеўскай царквы протаіерэй Максім Ярэміч паведаміў тады сваёй пастве пра цэлы шэраг уласных «адкрыцьцяў», як тое: раней гэты касьцёл быў «домовой церковью» яшчэ праваслаўных князёў Вішнявецкіх, доказам чаго нібыта знойдзеныя тут пры перабудове ў царкву абломкі царскіх варот, праваслаўныя крыж і харугва, старыя чорныя ўніяцкія сьвятарскія рызы. Таксама а. Максім сьцвярджаў, што «На воротах, против дома князей, была некогда церковь Благовещения Пресвятой Богородицы» (Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1871. № 4. С. 29). Але царква з такім тытулам заснавана ў 1609 г. Вішнявецкімі не ў Брагіне, а ў Сяльцы, дзе самі яны ніколі не жылі.}}. На 1876 год часткай Брагінскага маёнтку ў 20 000 дзесяцін зямлі, набытай 9 студзеня 1873 году, валодаў расейскі купец 1-й гільдыі Якім Сямёнавіч Каноплін. Іншая частка разам зь Мікуліцкім ключом у 26 650 дзесяцін зямлі з 2-ма ветракамі, 6 коннымі, 1 вадзяным млынам, сукнавальняй засталася за графам Людвікам, сынам Міхала, Ракіцкім<ref>{{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 60, 61.</ref>, ад якога мусіла перайсьці яго сыну Міхалу. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багародзіцкай царквы ў Брагіне названыя настаяцель а. Юліян Мігай, в. а. штатнага псаломшчыка Дзьмітрый Федаровіч. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Брагін, вёсак Буркі, Сабалі, Шкураты, Кавака. У прычце Мікалаеўскай царквы – настаяцель а. Максім Ярэміч, в. а. штатнага псаломшчыка Сямён Кезевіч, просьфірня Еўфрасіньня Кезевіч. Прыход – жыхары Брагіна, вёсак Дублін, Сьпярыжжа, Ясяні, Валахоўшчына<ref>Минские епархиальные ведомости. № 10, 1876. С. 456—457.</ref>. На 1879 год у прыходзе Багародзіцкай царквы налічвалася 970 душ мужчынскага і 1019 душ жаночага полу сялянскага саслоўя, у прыходзе Мікалаеўскай царквы — 860 душ мужчынскага і 1005 душ жаночага полу верных. Крыху раней вёскі Кавака і Шкураты далучаныя былі да прыходу Мікалаеўскай царквы, а Дублін і Сьпярыжжа — да прыходу царквы Раства Багародзіцы<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 24, 26</ref>. У 1883 годзе Брагінскі маёнтак Ракіцкіх{{Заўвага|Цэнтрам яго, са слоў старажылаў, запісаных настаўнікамі Брагінскай пачатковай школы «под руководством Белобровика В. С.» у 1925 г., быў двор Касачоў (гл. таксама: Ганжураў І. Ф. // {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 53—54, 58). Гэта лякальная назва, у афіцыйных дакумэнтах амаль неўжываная. Напрыклад, у справе 1905—1906 гадоў аб выкупе зямлі ў Унігаўцы сем'ямі Буйневічаў і Цішкевічаў, прыналежнасьць апошняй толькі ў першым выпадку пазначана па-тутэйшаму як да маёнтку Касачоў, а ў трох астатніх выпраўлена на афіцыйную — як да маёнтку Брагін пана Міхала Кербедзя<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 6265. А. 31, 39, 40, 43</ref>. Арыенцір для зацікаўленых: паміж месцам, дзе знаходзіўся той двор, і мястэчкам, паводле сьвятара Расьціслава Бандарэнкі, сёньня бачым тэлерэтрансьлятар. Непадалёк, у былым панскім парку ад 1919 г. пачалі хаваць прыхаджанаў Раства-Багародзіцкай царквы, бо на старых Прачысьценскіх могілках ужо не хапала прасторы. На сучаснай мапе Брагіна тут пазначаны Касачоўскія могілкі.}}, выстаўлены на аўкцыён за даўгі Зямельнаму банку, «''с Высочайшего соизволения''» набыў вялікі інжынэр, сапраўдны тайны саветнік Станіслаў, сын Валерыяна, Кербедзь. Аднак, яго адміністратар і ўпаўнаважаны ў судзе Юзаф Вайткоўскі, з-за безгаспадарлівасьці папярэдніх уласьнікаў, на 1887 год здолеў улагодзіць пазямельныя спрэчкі зь сялянамі толькі 4 вёсак{{Заўвага|Ці не таму С. Кербедзь на 1888/1889 год названы ўласьнікам толькі маёнтку Канстанцінаў і Амелькаўшчына, які складаў 15 875 дзесяцін угодзьдзяў (гл.: Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 370)?.. Брагінскі маёнтак пад сваёй назвай на той час не згаданы ні за адным уладальнікам. За сынамі Якіма Канопліна Аляксеем і Іванам значыліся адпаведна Глухавічы з Будай Пятрыцкай і Рафалаў.}}, з насельнікамі 12-ці астатніх даводзіў справу да поўнага вырашэньня яшчэ і ў 1895 годзе{{Заўвага|Справы па разьмежаваньню зь землямі жыхароў яшчэ 11 паселішчаў перайшлі да іншых гаспадароў Брагінскіх добраў.}}<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 2249. А. 82 – 86</ref>. У 1896 годзе ў Раства-Багародзіцкім прыходзе быў узьведзены мураваны будынак царквы на гонар сьв. апосталаў Пятра і Паўла, у якім разьмясьцілася і двухкласная прыходзкая школа<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 7</ref>. Перапіс 1897 году засьведчыў: у мястэчку Брагін было 648 двароў, 4519 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Брагіне тады было 4311 жыхароў, зь якіх 2254 складалі габрэі<ref name="fn2"/>.}}, дзеялі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны адзьдзел, хлебазапасны магазын, паравы млын, бровар, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельняў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, карчма, аптэка, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы<ref name="fn1"/>. На 1903/1904 год сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Брагін дваранін Міхал, сын Станіслава, Кербедзь<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 56</ref>. Згодна са зьвесткамі выданьня «Список населённых мест Минской губернии», на 1909 год у мястэчку Брагін налічвалася ўсяго 387 двароў, 3902 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 17</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Брагінскія кустары каля былой царквы-школы. Пач. 1930-х гг.jpg|значак|170px|Арцель брагінскіх саматужнікаў побач з былой царквой-школай. Каля 1930 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Брагін, аднак, апынуўся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павал Скарападзкі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Ўкраінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. [[Файл:Brahin, Mikolskaja. Брагін, Мікольская (18.06.1933).jpg|значак|зьлева|170px|Канфэрэнцыя настаўнікаў, 1933 г. Здымак зроблены каля будынку Сьвята-Мікалаеўскай царквы, зачыненай уладамі{{Заўвага|Сьведчаньне іерэя Расьціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэньня Гасподняга ў вёсцы Сялец.}}.]][[Файл:Brahin. Брагін (1.05.1935).jpg|значак|170px|Брагін. Работнікі маслазаводу. 1 траўня 1935 г.]] 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Брагін з воласьцю ўвайшоў у склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала яго разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. 8 сьнежня 1926 году Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласьць вярнулі [[БССР]]. Тады ж ён стаў цэнтрам раёну. Дзеялі 3 пачатковыя і 1 сярэдняя школы, клюб, бібліятэка, мэдыцынскі ўчастак, вэтэрынарны пункт, паштова-тэлеграфная кантора, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, адзьдзяленьне спажывецкай каапэрацыі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Працавалі маслазавод, вятрак, кравецкая і шавецкая арцелі, кузьня. З 1938 году Брагін — у новастворанай [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у [[Мазыр]]ы). 27 верасьня 1938 году мястэчка атрымала афіцыйны статус [[гарадзкі пасёлак|гарадзкога пасёлку]]. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Брагін знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. З 1954 году Брагін — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1970 году да яго далучана вёска Ліпкі. У 1986 годзе ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] мястэчка апынулася ў зоне радыяктыўнага забруджваньня. == Геаграфія == Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў. Брагін месьціцца за 100 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомлю]] і за 25 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Злучэньне аўтадарогамі існавала з [[Лоеў|Лоевам]], [[Рэчыца]]й і Хвойнікамі ў Беларусі, а таксама з [[Чарнігаў|Чарнігавам]] ва Ўкраіне. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складала -6,6°C, а ліпеня — +18[[°C]]. Ападкаў у сярэднім выпадала 533 мм за год. [[Вэгетацыйны пэрыяд]] росту расьлінаў складаў 194 дні ў год<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфія|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/geo-by/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагодзьдзе''': 1850 год — 1233 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 66.</ref>; 1860 год — 2628 чал.; 1880 год — 2,7 тыс. чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Brahin // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/348 348]</ref>; 1897 год — 4519 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1905 год — 2,7 тыс. чал.; 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1969 год — 6,7 тыс. чал.; 1985 год — 5,6 тыс. чал.; 1993 год — 3,7 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 63.</ref>; 1995 год — 2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 227.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 3,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 65.</ref>; 2006 год — 3,7 тыс. чал.; 2008 год — 3,7 тыс. чал.; 2009 год — 3954 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 3698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3662 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3681 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2020 год — 4400 чал.<ref name="belstat2020">[https://web.archive.org/web/20210430042021/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_16754/ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Адукацыя == На 2022 год у Брагіне дзеялі [[гімназія]], Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі, Цэнтар творчасьці дзяцей і [[Моладзь|моладзі]], Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі, Брагінскі раённы сацыяльна-пэдагагічны цэнтар зь дзіцячым [[Прытулак|прытулкам]], [[дзіцяча-юнацкая спартовая школа]] (ДЮСШ) і Брагінскія дзіцячыя [[ясьлі]]-сад, якія забясьпечвалі поўны ахоп дзяцей [[Дашкольная ўстанова|дашкольнай]] асьветай. У ясьлях-садзе працавалі 4 гурткі: 1) [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], 2) замежных моваў, 3) падрыхтоўкі да школы, 4) [[Харэаграфія|харэаграфіі]]. Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня Брагінскага раёну меў клясу для дзяцей з множнымі парушэньнямі разьвіцьця, якім забясьпечвалі падвоз. Забясьпечанасьць кампутарамі складала 1 кампутар на 16 чалавек пры стандарце 1 на 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/aduk/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Мэдыцына == На 2022 год [[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]] месьцілася па вуліцы Крылова, д. 7 і мела 91 ложак, зь іх: 40 — у тэрапэўтычным аддзяленьні; 28 — у [[Хірургія|хірургічным]]; 20 — у [[Акушэрства|акушэрска]]-[[Пэдыятрыя|пэдыятрычным]], у тым ліку 10 пэдыятрычных ложкаў і па 5 — [[Гінэкалёгія|гінэкалягічных]] і хваробаў [[Цяжарнасьць|цяжарнасьці]]; 3 — у аддзяленьні [[Анастэзіялёгія|анастэзіялёгіі]] і [[Рэанімацыя|рэанімацыі]]. У [[Паліклініка|паліклініцы]] працавалі лекары 14 спэцыяльнасьцяў: некалькі лекараў агульнай практыкі, участковых пэдыятраў, хірургаў і акушэраў-гінэколягаў, па адным [[Нэўралёгія|нэўролягу]], отарыналярынголягу, [[Анкалёгія|анколягу]], [[Эндакрыналёгія|эндакрынолягу]], [[Афтальмалёгія|афтальмолягу]], інфэкцыяністу, дэрматавэнэролягу, [[Псыхіятрыя|псыхіятру]]-нарколягу і фтызіятру, а таксама зубныя [[фэльчар]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лекавая сетка|спасылка=http://bragincrb.by/лечебная-сеть/|выдавец=[[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]]|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Культура == На 2022 год у Брагінскім раёне дзеялі: * [[Брагінскі раённы дом культуры]], які меў 12 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх клюбаў, зь якіх 7 было ў [[Пасёлак|пасёлках]]; * [[Брагінская цэнтральная раённая бібліятэка]], якая мела 20 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх [[Бібліятэка|бібліятэк]]; * [[Брагінская дзіцячая школа мастацтваў]], што мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е і клясы ў пасёлках [[Буркі]], [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]], [[Малажын]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]]; * [[Брагінскі гістарычны музэй]] з карціннай [[галерэя]]й<ref name="а"/>. У Брагіне існавалі 3 народныя творчыя гурты, якія дзеялі пры Брагінскім раённым доме культуры: 1) музычны гурт «[[Бравія]]», 2) эстрадная студыя «Музычны лябірынт», 3) мужчынскі сьпеўны гурт «[[Галасы дубравы]]». У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў працаваў дзіцячы харэаграфічны гурт «[[Брагінка (гурт)|Брагінка]]», што быў лаўрэатам 2-й ступені абласнога конкурсу «Карагод сяброў». Бібліятэчнае абслугоўваньне ахоплівала звыш 80 % месьцічаў. Кнігазабясьпечанасьць складала 14,8 кніг на чалавека і 19,7 кніг на чытача. У Брагінскай цэнтральнай раённай бібліятэцы дзеяў публічны цэнтар прававой інфармацыі з выхадам у Сеціва, што ўлучаў эталённы банк прававых зьвестак. У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў дзеялі 7 клясаў па: 1) [[акардэон]]е, 2) [[баян]]е, 3) выяўленчым мастацтве, 4) [[Гітара|гітары]], 5) [[фартэпіяна]], 6) харэаграфіі, 7) [[Цымбалы|цымбалах]]. Штогод ладзіўся раённы конкурс «Брагінская музычная вясна»<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/culture/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Таксама ў Брагіне дзеялі праваслаўная царква [[Мікола Цудатворца|Міколы Цудатворцы]] і пратэстанцкая царква «Благодаць»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэлігія|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/religiya/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Вядуцца радыётрансьляцыі. Выходзіць раённая газэта «[[Маяк Палесься]]», рэдакцыя якой месьціцца па вуліцы Гагарына, д. 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=http://www.bragin.by/kontakty/|выдавец=Газэта «[[Маяк Палесься]]»|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Забудова == === Плян === Сучасны Брагін плянавальна складаецца зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол пляцу. У цэнтральнай частцы разьмяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''{{Заўвага|Усё, што датычыцца вуліц і мясцовасьцяў Брагіна, вядома дзякуючы Віктару Гілеўскаму і заснавана на матэрыялах Усесаюзнага перапісу 1926 г.<ref>НАРБ. Ф. 30. Воп. 2. Спр. 7031, 7130, 7131</ref> Гл. таксама: Трыбуна калгасніка. 6.04.1935 (перайменаваньні).}} || '''Былыя назвы''' |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Заходняя вуліца || '''Пойма''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Каапэратыўная вуліца || '''Шайкевіча''' вуліца{{Заўвага|Гэтая і іншыя імянныя назвы ўтварыліся з прозьвішчаў гаспадароў сядзібаў.}} || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кірава вуліца || '''Загародзьдзе''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кірава завулак || '''Панеўчыка''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мамкіна вуліца || '''Кротава''' вуліца || <br> Сялянская вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Манжоса вуліца || ''Безымянная'' вуліца <br> '''Садовая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Махава вуліца || '''Мясная''' вуліца (частка) <br> '''Гарбарная''' вуліца (частка) <br> '''Школьны''' завулак (частка){{Заўвага|А таксама завулкі, прылеглыя да вуліцаў Траецкай, Качанава, Баранава.}} || Інтэрнацыянальная вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Махава завулак || '''Баранава''' вуліца (частка) <br> '''Жэжкі''' вуліца (частка) <br> '''Процкаў''' вуліца (частка) || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Набярэжная вуліца || '''Пасад''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Партызанская вуліца || '''Новая'''{{Заўвага|Бо зьявілася пасьля 1861 г.}} вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Кардашова вуліца''' (частка) <br> '''Качанава''' вуліца (частка) || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Траецкая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца <br> '''Вузкі Базар''' вуліца <br> '''Прабойная''' вуліца <br> '''Пясочная''' вуліца|| |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Садовы завулак || '''Казінаўка (Казіміраўка)''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Скарахода вуліца || '''Выганная''' вуліца<ref>Гілеўскі В. [https://web.archive.org/web/20210614095025/http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ Брагін гістарычны. У пошуках дома Сяргея Палуяна], Маяк Палесся, 10 чэрвеня 2021 г.</ref> || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Гаток''' вуліца<ref>Віктар Гілеўскі. Твой дом — Брагін. // Літаратура і мастацтва. № 17, 26 красавіка 2019. С. 6.</ref> || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейскі завулак || '''Сідаровіча''' вуліца || |} Вуліцы, якія не існуюць і ў пераназваным выглядзе: Кавальская, Кароткая, Вузкая, Падол, Школьная, Цясьлярская. === Мясцовасьці === [[Файл:Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.png|значак|зьлева|170px|Згадка пра двор Зьвярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.]][[Файл:Grave crosses in Brahin - Zagorodskoje cemetery 2 - br 1900 AD.jpg|150px|значак|Надмагільны крыж з пахаваньня на Загародзкіх могілках. Перад 1900 годам.]]Гістарычныя мясцовасьці Брагіна: Загародзьдзе, Зьвярынец{{заўвага|14 студзеня 1812 г. сьвятар Актавіян Доўгірд, настаяцель Сялецкага кляштару базыльянаў, ахрысьціў Люцыю Юзафату, дачку сужэнства Рыгора і Зофіі Каплінскіх з двара Зьвярынец, пісараў пры сховішчах Брагінскага маёнтку, парафіянаў Астраглядавіцкага касьцёлу, а кумамі былі пан Антоні Зяньковіч, стражнік аршанскі, і пані Калета Лышчынская, ротмістрава, пан Антоні Мрачкоўскі і пані Францішка Згажэльская, рэгэнтава, пан Леон Згажэльскі, рэгэнт, і панна Пелагія Лышчынская, усе — з замку Гарадыскага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 47адв.</ref>.|}} (раён сучасных вуліц Зіновіча, Юбілейнай, Паркавай, Пясочнай, канца Кастрычніцкай, Крылова, Палескай, Аэрадромнай, Чэлідзэ), Касачоў, Ліпкі, Палуянаўшчына. == Эканоміка == На 2022 год у Брагіне месьціліся: * ААТ «Брагінаграсэрвіс» (вул. Мэханізатараў, д. 4) на 69 супрацоўнікаў, якое ажыцьцяўляла грузаперавозкі і [[рамонт]] сельгастэхнікі, а таксама мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сельская гаспадарка|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/sels_g/|выдавец=[[Брагінскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * УП «Брагінская перасоўная мэханізаваная калёна № 91» (вул. Ігнаценкі, д. 26) на 69 працаўнікоў, якое належала ААТ «[[Палесьсебуд]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Будаўніцтва|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/buda/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * 21 спажывецкая і 14 харчовых [[крама]]ў; * 7 спажывецкіх і 4 харчовыя [[павільён]]ы; * 3 спажывецкія і 2 харчовыя [[шапік]]і; * 3 спажывецкія і 2 мяшаныя гандлёвыя [[намёт]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Разьмяшчэньне гандлёвых кропак у Брагінскім раёне|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/uploads/files/Dislokatsija-roznichnyx-torgovyx-objektov,-raspolozhennyx-na-territorii-rajona.xlsx|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2020|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>. Таксама працавалі дробныя вытворцы харчаваньня і мэтэастанцыя. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987 году) з мастацкай галерэяй. === Страчаная спадчына === * [[Брагінскі замак|Замак]] (XV—XVII стст.) * Касьцёл (сярэдзіна XVIII ст.) * Царква Раства Багародзіцы (1790) * Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.) * Царква Сьвятой Тройцы (1786) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Брагіна" widths=150 heights=150 class="center"> 000 Brahin 04.JPG|Старая камяніца 000 Brahin 09.JPG|Вуліца 000 Brahin 08.JPG|Пляц 000 Brahin 12.JPG|Адміністрацыя </gallery> == Асобы == * [[Адам Міхал Ракіцкі]] (каля 1740—1779) — [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]], уласьнік Брагіна * Міхал, сын Рафала, Ракіцкі (1797—1855) — рэчыцкі павятовы маршалак, уласьнік Брагіна * [[Сяргей Палуян]] (1890—1910) — беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец пачатку ХХ ст. * [[Барыс Магілевіч]] (1907—1934) — удзельнік марской экспэдыцыі на параходзе «Чэлюскін» (1933—1934)<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/МОГИЛЕВИЧ_Борис_Григорьевич]</ref> * [[Алег Мельнікаў]] (нар. 1946) — беларускі матэматык і пэдагог * [[Яўген Панамарэнка]] (нар. 1947) — беларускі мастак * [[Навум Фальковіч]] (нар. 1924) — намесьнік начальніка ваеннай катэдры Томскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту<ref>[https://web.archive.org/web/20210624201046/http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87]</ref> == Заўвагі == [[Файл:Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі настаўнікамі ў 1925 г.png|значак|зьлева|170px|Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі шкрабамі{{заўвага|Шкрабы – абрэвіятура, якая выкарыстоўвалася ў 1920-я гг. адносна школьных работнікаў; бальшавікам спачатку нават і ў слове «настаўнік» бачылася нешта буржуазнае?}} ў 1925 г.]] {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} * {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} {{Навігацыйная група |назоў = Брагін у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Брагінскі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Брагін| ]] asssnqgm0sp14594v7xa3jhiubcl65y 2665302 2665301 2026-04-18T13:52:17Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2665302 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Брагін |Лацінка = Brahin |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Брагіна |Герб = Coat of Arms of Brahin 2001.svg |Сьцяг = Flag of Bragin.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1147 |Першыя згадкі = 1147 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Брягинь, Брягинъ |Мясцовая назва = Брагінь |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 4507 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = 000 Brahin 07.JPG |Апісаньне выявы = У цэнтры мястэчка |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://bragin.gomel-region.by/by/ bragin.gomel-region.by/by] }} '''Бра́гін''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]] на рацэ [[Брагінка|Брагінцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Брагінскі раён|Брагінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з [[Хвойнікі|Хвойнікамі]], [[Рэчыца]]й, [[Лоеў|Лоевам]], [[Камарын]]ам. Брагін — даўняе [[места]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu»<ref>Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293</ref>.}}, што на самай поўначы Кіеўскай зямлі-княства часоў Русі, Кіеўскага княства і [[Кіеўскае ваяводзтва|ваяводзтва]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]; [[Брагінскі замак|прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Каралеўства Польскага]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Брагіна}} === Раньнія часы === [[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|170px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:POL COA Leliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ляліва роду Манівідавічаў.]][[Файл:Nomina civitatum, castrorum et districtuum, quos possidet Swidrigall.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сьпіс гарадоў, замкаў і земляў Сьвідрыгайлы 1432 г.]] Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча, датаваны 1147 годам{{Заўвага|Въ лЂто 6655 (1147)}}{{Заўвага|Зусім іншае ўяўленьне пра пачаткі пісьмовай гісторыі Брагіна мелі тутэйшыя настаўнікі школы першай ступені ў 1925 г., г. зн. яшчэ ў складзе РСФСР. Тады маскоўскія бальшавікі раздумвалі, а ці не замяніць гісторыю больш зручным для іхняй ідэялёгіі грамадазнаўствам? Толькі ў 1934 г. гісторыю пачалі выкладаць у навучальных установах, але ўжо паступова яе перапісваючы.}}, сустракаем у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]]. У тую зіму, «''како уже рекы сташа''», дружыны [[Чарнігаў|чарнігаўскіх]] князёў Ольгавічаў і Давыдавічаў «''с Половци воеваша Брягинь''», што належаў да Кіеўскага княства Ізяслава Мсьціславіча<ref>Полное собрание русских летописей (ПСРЛ). Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 359.</ref>. Імкнуліся гэтак адпомсьціць за папярэдняе разрабаваньне ім чарнігаўскіх валасьцей. Паўстаў горад у зоне кантактнага расьсяленьня [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[паляне|палянаў]]. У 1187 годзе ў [[Белагародка (Бучанскі раён)|Белгарадзе]] кіеўскі князь Рурык Расьціславіч сыну свайму Расьціславу «''створи же… велми силну свадбу ака же несть бывала в Руси… сносе же своеи''» (нявестцы Верхуславе, васьмігадовай дачцэ суздальскага князя Ўсевалада Юр’евіча, якую бацькі адпусьцілі «''в Русь{{заўвага|Акрамя іншага, зьвестка яшчэ раз наўпростую засьведчыла ўяўленьне XII ст. што да лякалізацыі Русі.}} с великою любовью''») «''далъ многи дары и городъ Брягинъ''»<ref>ПСРЛ. Т. 2. Стб. 658.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1360-я гады Брагін у складзе Кіеўскага княства ўвайшоў у Вялікае Княства Літоўскае, дзе стаў цэнтрам воласьці; належаў вялікаму князю. Надалей Брагін (Brehynya) побач з [[Рэчыца]]й, [[Мазыр]]ом і [[Оўруч]]ам згаданы ў «Сьпісе гарадоў, замкаў і земляў, прыналежных князю [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлу]]», датаваным верасьнем-кастрычнікам 1432 году<ref>Полехов С. В. Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. — Москва: «Индрик», 2015. С. 521—525</ref>. У 1458 годзе колішні маршалак князя Сьвідрыгайлы (1438), а на той час віленскі ваявода [[Іван Манівід|Ян Манівідавіч]] склаў тэстамэнт сынам Яну і [[Войцех Манівід (сын Івана)|Войцеху]] на Брагін, [[Горваль]], [[Любеч]] і іншыя маёнткі<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza. // Ateneum Wileńskie. — Wilno, 1923. № 2. S. 261, 267</ref>, набытыя ім і яго бацькам баярынам [[Войцех Манівід|Манівідам]] яшчэ ад вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а<ref>Вячаслаў Насевіч. Манівідавічы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя: у 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. Т. 2. С. 270.</ref>. У 1471 годзе Кіеўскае княства было пераўтворана ў аднаіменнае ваяводзтва. Пасьля сьмерці Войцеха Манівідавіча ў 1475 годзе Брагінам ізноў кіраваў вялікакняскі намесьнік, пра што ёсьць зьвестка на 1496 год, калі скарб атрымаў «2 копе гроше''и''». У 1499 годзе людзі з Брагінскай і іншых валасьцей бралі ўдзел у работах на Кіеўскім замку<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. С. 397, 399.</ref>: {{пачатак цытаты}} ''А до Киева люди посланы города ωправлѧти с Поднепръ|скихъ волостеи. | З [[Бабруйск|Бобрȣиска]] с обеюхъ половицъ 80 чоловеков с топоры. | З Мозыра и зо Пчича 80 чоловековъ. | З Брагинѧ 40 чоловековъ. | З Речицы 60 чоловековъ. | З Горволѧ 40 чоловековъ'' {{канец цытаты}} У XIV—XVII стагодзьдзях існаваў Брагінскі замак<ref>Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 123—124</ref>. У чэрвені 1500 году вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] выдадзены ліст пану Богушу Багавіцінавічу, намесьніку [[Пералая|пералайскаму]], «''о бране дани''» з Падняпроўскіх «''и инших руских''» валасьцей, у іх ліку з Горвальскай, Рэчыцкай, Брагінскай, Мазырскай, Бчыцкай, пра што было абвешчана тутэйшым «''наместником нашым и старцомъ, и всимъ мужом''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. P. 295</ref>. Брагін названы ў дамове паміж [[Вільня]]й і [[Масква|Масквой]] 1503 году сярод валасьцей, якія кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандар прапанаваў вялікаму князю маскоўскаму [[Іван III Васільевіч|Івану Васільевічу]] і сыну яго [[Васіль III Іванавіч|Васілю Іванавічу]] «''в тые перемиръные лета, шесть летъ, не воевати и не зачепляти ни чым''», з свайго боку паабяцаўшы захоўваць недатыкальнасьць валасьцей у Масковіі. Урэшце бакі ў тым пагадзіліся<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. P. 209; Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. — Т. 1. (1487—1532). — С.- Петербург, 1882. С. 395, 400</ref>. 3-га чэрвеня 1504 году прывілеем караля Аляксандра з Брагінскай воласьці былі вылучаныя [[Астрагляды|Астраглядавічы]] і [[Хвойнікі]] з усімі прылегласьцямі ды падараваныя на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]]{{Заўвага|«слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950</ref>. Пра С. Палазовіча гл. артыкул Барыса Чэркаса<ref>Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105</ref>.}}<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. 7 ліпеня 1506 году манарх перадаў Брагін з воласьцю ў трыманьне пану Данілу Дзедкавічу, быўшаму на «''нашои службе в Оръде Перекопскои''», пакуль той не выбера належныя яму 230 [[капа (лік)|коп]] грошаў<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1(6). С. 37.</ref>. Але неўзабаве кароль Аляксандар памёр, а яго брат і пераемнік [[Жыгімонт Стары]] «''взяли есмо тую волостку Брягин къ нашои руце''», замест яе аддаўшы пану Д. Дзедкавічу на два гады карчму ў [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. P. 131—132, 168—169</ref>. У тым жа 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. [[Файл:Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага гродзкага суда 1776 г.jpg|значак|зьлева|170px|Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]] 1776 г.]][[Файл:POL COA Korybut.svg|100пкс|значак|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Лістом ад 25 кастрычніка 1509 года кароль Жыгімонт аддаў князю [[Міхаіл Васільевіч Збараскі|Міхаілу Васільевічу Збараскаму]] «''тую волость нашу Брягин… з людми и зъ данью грошовою и медовою, и куничъною, и бобровою, и со всимъ с тымъ, какъ тая волость на насъ держана, до живота его''». Раней князь ужо карыстаўся даходамі зь яе «''до воли господаръское''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). P. 431.</ref>. 2 кастрычніка 1511 году манарх, каб абараніць людзей ад злоўжываньняў пісараў-паборцаў не адно ў ваенныя ліхалецьці, а і ў мірныя часы, выдаў прывілей у ліку іншых даньнікам з Падняпроўскіх валасьцей «''…зъ Речицы, съ Брягина{{Заўвага|Згадка пра Брагін у гэтым шэрагу гаспадарскіх валасьцей выглядае анахранізмам, бо ўжо амаль два гады ён «''со всимъ с тымъ''» (зь людзьмі і прыбыткамі) пажыцьцёва належаў князю М. Збараскаму.}}, зъ Мозыра, зъ Бчича…''», каб<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №.75</ref>{{Заўвага|Раней зьмест дакумэнту часта альбо не раскрываўся, альбо выкладаўся зусім недарэчна. У артыкулах канца XIX ст. паведамлялася: «''Za czasów litewskich B. był własnością wyłączną wielkich książąt, a w r. 1511 otrzymał ważne przywileje od Zygmunta I''» (Al. Jel. Brahin. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 348), «''… в качестве господарского города Сигизмунд I снабдил Брагин в 1511 г. грамотой, обеспечивавшей права жителей и дававшей им различные льготы''» (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк). // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 115). Больш як праз сто гадоў апошняе было паўторана: «''У 1511 кароль Жыгімонт І Стары дараваў Б. грамату, якая давала жыхарам пэўныя правы і льготы''» (Рогалеў А. Ф. Брагін. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. С. 63; у сваёй кнізе аўтар яшчэ дадаваў: «''Такія граматы забытым богам мястэчкам не даваліся''» (Рогалеў А. Ф. Сцежкі ў даўніну. Геаграфічныя назвы Беларускага Палесся. — Мінск: Полымя, 1992. С. 63)). У пачатку бягучага стагодзьдзя сытуацыя са зьместам, як здавалася, нарэшце была выпраўлена: «''У 1511 вял. князь выдаў Б. грамату, паводле якой яго жыхары мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзярж. скарб.''» (Грынявецкі Валерый. Брагін. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 340). У лютым 2009 г., аднак, ва ўкраінскай Вікіпэдыі зьявілася дылетанцкае сьцверджаньне (існавала да 5 траўня 2021 г.), маўляў: «''1511 року поселенню надано магдебурзьке право.''», у верасьні 2009 г. яно паўторана ў францускай, а колькі гадоў таму да пастановы гэтага тэатра абсурду (тэма бо — пэрыфэрыйная) далучыліся і некаторыя навукоўцы: «''У 1511 році тодішній король польський і великий князь литовський Сигізмунд І Старий своїм привілеєм дарував мешканцям Брагіна право на самоврядування.''» (Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. – Київ, 2016 (2017). С. 213), «''Пожалування міста Збаражському примусило брагінських міщан звернутися до короля Сигізмунда І та отримати від нього у 1511 р. охоронний привілей.''» (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. // Днепровский паром. Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. С. 14; «апрабацыя» гэтай найбольш недарэчнай трактоўкі выканана яшчэ ў лістападзе 2014 г. з тлумачэньнем: «...охранный привилей, который ограничивал власть владельца в отношении горожан», гл.: Маленький город в большой истории: Брагин в XVI — XVII веках. // https://gp.by/mneniya/news36000.html). Апошнія меркаваньні асабліва уражваюць, бо прывілей выдадзены каралём не на просьбу брагінскіх мяшчанаў, а ў адказ на скаргі даньнікаў Падняпроўскіх і Задзьвінскіх гаспадарскіх валасьцей, якіх у сьпісе ажно 13! Акрамя Брагіна, з канкрэтнай падачы А. Ельскага (SGKP. 1889. T. X. S. 133), у якога дакумэнт памылкова датаваны 11 кастрычніка 1511 г., упэўнена пачалі прыпісваць магдэбурскае альбо «частковае» (гл.: Рэчыца ў Вікіпедыі) магдэбурскае права і Рэчыцы, а вось пра згаданы побач зь імі Мазыр на 1511 год — ані слова (як і ў А. Ельскага); але ж тое места атрымала сапраўдную магдэбургію ад караля Стэфана Баторыя ў 1577 г. (Цітоў Анатоль. Геральдыка Беларускіх местаў. – Мінск: Полымя, 1998. С. 192, 228; Цітоў А. Да пытання аб гербе горада Рэчыцы // Трэція Міжнародныя Доўнараўскія чытанні (г. Рэчыца, 14–15 верасня 2001 г.) / Рэд. кал.: В.М. Лебедзева (адказ. рэд.) і інш. – Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. С. 239, дата ў аўтара на месяц пазьнейшая, чым у А. Ельскага, у якога запазычыў зьвестку, — 11.XI.1511). Тае магдэбургіі ў Рэчыцы, якая, магчыма, мела хіба самакіраваньне, заснаванае на «рускім» праве, прынамсі, у XVI — XVII стст., а ў Брагіна дык і ніколі не было (гл.: Голубеў В., Волкаў М. Рэчыца ў часы Вялікага княства Літоўскага // Беларускі гістарычны часопіс. – 2014. № 5. С. 4, 5 – 6, у гэтых аўтараў дакумэнт чамусьці датаваны 2.XI.1511, а яшчэ, замест Т. Скрыпчанкі, дарэмна адрасавалі крытычную заўвагу наконт крыніцы 1561 г. М. Ткачову; Білоус Н. Привілеї польського короля Стефана Баторія для Лоєва 1576 та 1582 рр. // Місто: історія, культура, суспільство. Е-журнал урбаністичних студій. – Київ, 2018. Вип. 1 (5). С. 164).}}: {{пачатак цытаты}}''ихъ при старине зоставили.., какъ бывало за предковъ нашихъ, за великого князя Витовта и [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жикгимонта]], ижъ они сами собравши дань грошовую, и бобры и куницы, отношивали до скарбу нашого, а медъ пресный до ключа.., всю сполна.., на роки звычайныи, а то есть первый рокъ Божье Нароженье, другій Середопостье, третій Великъ-день…'' {{канец цытаты}} У хуткім часе князь М. Збараскі, жадаючы атрымаць воласьць «''на вечность''», біў чалом аб правядзеньні яе абмежаваньня, што і выканаў да 7 сакавіка 1512 году каралеўскі дваранін, дзяржаўца трахцемірскі і дымірскі Іван Андрэевіч Кміціч<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050адв.</ref>. У 1514 годзе{{Заўвага|М. К. Любаўскі меркаваў, што падараваньне адбылося ў год праведзенага абмежаваньня — 1512, гл.: Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. Исторические очерки / М. К. Любавский – Москва: Университетская типография, 1892. С. 239.}} кароль Жыгімонт Стары падараваў князю «''тую волостку Брягин з местом и с корчмами, и з мытом, и з городищом, и со всими селы, и з людми, кром тых сел, што первеи того кому у тои волости будем дали''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511—1518). Užrašymų knyga 9 / Metryka Litewska. Księga Nr 9 / 9 księga wpisów / Księga-kontynuacja (1508—1518). Wydał K. Pietkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. С. 240</ref>. [[Файл:Кафля з Брагіна.jpg|значак|170px|Паліхромная кафля з Брагіна, сярэдзіна XVI ст. . [[Музэй старажытнабеларускай культуры]] [[ІМЭФ]].]] Ад 1517 году маёнткам валодалі сыны М. Збараскага{{Заўвага|У 1490, 1511, 1512 гадох ён ужо, бывала, падпісваўся Вішнявецкім, а ў 1517 годзе, незадоўга да сьмерці, Вішнявецкім і Збараскім, гл.: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 553.}} князі Хведар (†1533), потым Аляксандар (†1555){{Заўвага|І. В. Кандрацьеў дзіўным чынам здолеў атаясаміць яго з унукам, таксама Аляксандрам Міхайлавічам Вішнявецкім, старостам любецкім ды лоеўскім ад 1585 г., спаслаўшыся на артыкул С. П. Зімніцкай, у якім, аднак, усё выкладзена слушна (гл.: Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15; Кондратьєв І. В. Князі Вишневецькі на старостинських урядах Любецького староства // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья. Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель) / редкол. В. М. Метлицкая (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 46).}} Вішнявецкія<ref>Зимницька С. П. Родові володіння Вишневецьких на території Волині, Брацлавщини і Київщини в рецепції українських і польських істориків / С. П. Зимницька // Гуманітарний журнал. — 2005. — № 1-2. — С. 128, 130</ref>. У 1535 годзе за часамі вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спалілі маскоўскія войскі<ref>Грынявецкі Валерый. Брагін. С. 340.</ref>. Прынамсі, ад 6 кастрычніка 1541 году зьявіліся судовыя зьвесткі пра памежныя спрэчкі ўладальнікаў Брагіна князёў Вішнявецкіх і ўладальнікаў Астраглядавічаў і Хвойнікаў князёў Відэніцкіх (Любецкіх){{Заўвага|Тады Брагінам валодаў князь Аляксандар Міхайлавіч Вішнявецкі, а Астраглядавічамі і Хвойнікамі князь Дзьмітры Раманавіч Відэніцкі.}}<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. У 1559 годзе кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] пацьвердзіў права на Брагінскі маёнтак князям Аляксандру, Максіму і Міхаілу Аляксандравічам Вішнявецкім. Князь Максім у 1565 годзе спачыў, не пакінуўшы нашчадкаў<ref>Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. S. 556</ref>. У ходзе адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў была вызначана мяжа Кіеўскага павету на ўчастку, дзе знаходзілася Брагінская воласьць: «… ''Мозырскою границою до Брагиньское границы, а Брагиньскою границою до Днепра, по левои стороне пущаючи волость Речицкую, до Любеча…_… а Словешнею доловъ ажъ до Припети, по правои стороне поветъ Киевъскии, а по левои Мозырскии, а черезъ реку Припеть, оставуючи полеве Речицу со всими границами, а поправу Брягинь со всим поветомъ Киевским ажъ до Днепра''…»<ref>Русская историческая библиотека (далей: РИБ). Т. XXX. Литовская метрика. Отд. 1-2. Ч. 3. Т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 892 — 893</ref>{{Заўвага|У свой час А. Ябланоўскі адвольна, без апоры на крыніцы, выключна зь геаграфічных меркаваньняў, зьмясьціў Брагінскую воласьць у складзе Любецкай акругі (павету) побач зь Любецкім і Лоеўскім староствамі (Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 26; ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 30, 210). І. В. Кандрацьеў пайшоў яшчэ далей, абсалютна беспадстаўна залічыўшы Брагін (у іншых выпадках яго палову) да Любецкага староства і нават да Любецкай воласьці (!) [Кондратьєв І. В. Любецьке староство (XVI – середина XVII ст.). /І. В. Кондратьєв – Чернігівський національний педагогічний університет ім. Т. Г. Шевченка; Історико-археологічний музейний комплекс «Древній Любеч». – Чернігів: Видавець Лозовий В. М., 2014. С. 20, 69, 79, 196–97]. Больш за тое. Ідэя, упершыню выказаная яшчэ ў 2005 г., вельмі хутка зьявілася ў артыкуле «Любеч» адной зь беларускіх энцыкляпэдый (Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 316). Відавочна, аўтар не зьмяніў сваю пазыцыю і дагэтуль, бо ў яго аўтарэфэраце (тэкст самой дысэртацыі, на жаль, недаступны) сустракаем заўвагу – «''В цей час змінюються і кордони Любецького староства, в основному після відпадіння у 1564 р. Брагінської волості.''» [Кондратьєв І. В. Лівобережні староства Київського воєводства Великого Князівства Литовського та Речі Посполитої: Соціально-територіальні трансформації XIV – XVII ст.: Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора історичних наук. – Київ, 2020. С. 19]. Тут І. В. Кандрацьеў паўтарыў яшчэ і старую памылку М. К. Любаўскага, запазычаную А. Ябланоўскім; абодва меркавалі, што Брагінская воласьць у апісаньні межаў паказана часткай Мазырскага павету. Гэта, як вынікае з прыведзенага ўрыўку, ня так, бо — «''Брягинь со всим поветомъ Киевским''», не з Мазырскім. Да Любецкай воласьці і староства належалі некалькі паселішчаў сучаснага Брагінскага раёну, аніяк ня колішняй воласьці. «Воласьць Брагіня» у пачатку XVI ст. межавала з Мазырскай, Рэчыцкай, Любецкай и Чарнобыльскай валасьцямі (гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 9, 41 (іл. № 3: Jakubowski J. Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku. 1, Część północna, skala 1 : 1.600.000: objaśnienie do mapy. – Kraków: Skł. gł. w księgarniach Gebethnera i Wolfa, 1928. На мапе – Брагінская воласьць у атачэньні Мазырскай, Рэчыцкай, Чарнобыльскай і Любецкай валасьцей).}}{{Заўвага|П. Г. Кляпацкі без спасылкі на крыніцу даводзіў, што Брагінская воласьць была часткай Мазырскага павету і да рэформы сярэдзіны 1560-х гг., гл.: Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли. Т. 1. Литовский период. – Одесса, 1912. С. 183, 195, 197 (ёсьць і аўтарская мапа).}}. Згодна з попісам войска ВКЛ 1567 году, князь Аляксандар Аляксандравіч Вішнявецкі выстаўляў з «''ыменья Брагини коней двонадцать''»<ref>РИБ. — Т. XXXІІІ: Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского. — Петроград, 1915. Стб. 471</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва, названае княствам (разам з Брагінам), як раней [[Падляшша|Падляская]] і [[Валынь|Валынская землі]], было далучана («''вернута''») да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 77 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. Князі-русіны Аляксандар і Міхаіл Вішнявецкія{{заўвага|Падрабязна пра братоў гл. у кнізе І. Чаманьскай<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 53–59, 63–64</ref>.}}, спадчыньнікі Брагінскага маёнтку, маючы зямельныя ўладаньні на Валыні, спачатку для прыняцьця прысягі ў каралеўскі замак Уладзімерскі не зьявіліся, але ўрэшце ім давялося падпарадкавацца волі манарха<ref>Жизнь князя Андрея Михайловича Курбского в Литве и на Волыни. — Киев, 1849. Том 1. С. 22, 24; Akta unji Polski z Litwą 1385 – 1791. / Wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz. – Krakow, 1932. S. 326–327</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага сьвятару Прачысьценскай царквы Феадору. 1570 г.jpg|значак|зьлева|170px|Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага 1570 г.]] 27 жніўня 1570 году князь Міхаіл Вішнявецкі, староста чаркаскі і канеўскі, выдаў сьвятару брагінскай Прачысьценскай (Раства-Багародзіцкай) царквы Феадору Ніканаву на яго матэрыяльнае ўтрыманьне ліст з уласным подпісам і пячаткай<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 344адв.</ref>. У сакавіку 1574 году маёнтак Брагін разам з замкам быў падзелены паміж князямі-братамі Аляксандрам і Міхаілам Аляксандравічамі Вішнявецкімі{{Заўвага|І. В. Кандрацьеў, пэўна, не чытаў сам дакумэнт, але жадаючы паказаць Брагін прыналежным да Любецкага староства, г. зн. дзяржаўным уладаньнем, сьцвярджаў нібы «''У 1574 р. Брагінський замок був описаний королівськими ревізорами.''», а гонар узьвядзеньня замку надаў князю Міхайлу Вішнявецкаму, няслушна адрозьніваючы яго ад М. Збараскага (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15). І адкуль інфармацыя?..}}. Частка замку князя А. Вішнявецкага выглядала так: {{пачатак цытаты}}''…мне зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, левая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест. Которою столбою на бланковане ходят. Светлица великая над вороты. Церковь в стене святое Троицы зо всим накладом тое церкви: золотом, серебром, книгами и зо всим тым, што одно в той церкви накладу естъ. Также с попом и дьяконом и з их островами, дубровами, чертежами, полми и сеножатми и зо всими их пожитки и доходы, тое церкви належачими. Ку тому теж будоване: светлицы в стене городни, поклеты, погреб, спижарни вси, яко тая сторона полеве в собе ся мает, аж до вежи тое, што от Брягинки, которая зосталася на делу от мене брату моему его милости князю Михайлу. Такжо теж и тые домы, будоване, светлицы, которые на земли стоят в замку. А ку тому место нашо Брягинское яко люди отчизные, бояре, куничники, загородники, дворцы наши на посаде…'' {{канец цытаты}} У князя Міхаіла Вішнявецкага — свая доля замкавай спадчыны{{Заўвага|Насуперак таму, як працяглы час памылкова даводзілася ў літаратуры<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. – Мінск: БСЭ, 1985. С. 104; {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 39—40; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 112; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 431</ref>, у іншых месцах, у Гарадзішчы (сучас. пасёлак [[Двор-Гарадзішча|Тэльман]]) і [[Бабчын]], пры князях Вішнявецкіх замкаў не было.}}: {{пачатак цытаты}}''А его милости князю Михайлу Вишневецскому, брату моему, зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, правая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест, которою столбою на бланкованье ходят, аж до вежи, которая от реки Брягинки. Тая вежа вся зосталася брату моему его милости князю Михайлу с тою вежою, што от Глухович, зо всими городнями, свирнами, светлицами, спижарнями, пивницами, пекарнею так, яко тая сторона замку поправе в собе мает. Ку тому церковь за замком в месте святого Николы зо всим накладом тое церкви, с попы их, з их островами, полями, сеножатми и всими пожитки и доходы, ку той церкви належачими._А места нашого Брягинского его милости князю Михайлу, брату моему, зосталася яко людей отчизных, бояр, куничников, огородников ведле рейстров наших, которые промежку себе есмо подавали._…Также теж ворота замковые, мост перед замком и тот, што от места до места, и ровы около замку — то все наполы подданые наши направовати мают… Теж што ся дотыче веж, которые в месте у острозе побудованы. Мне тая вежа зостала, што от Микулич, а его милости князю Михайлу, брату моему, што от Глухович. Ку тому острог около места нашого Брягинского мают подданые мои направовати и робити от тое вежи мое, што от Микулич, поправе, а подданые его милости князя, брата моего, также острог повинни будуть робить от вежи его милости от Глухович поправе, розделивши увес острог с подданными моими наполы.''{{канец цытаты}} Што да іншых угодзьдзяў, дык князю Аляксандру дасталіся сёлы [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Селце (Сялец)]], [[Лісьцьвін]], дварэц (сядзіба) [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]], сёлы [[Веляцін]], Зашчоб’е, востраў Дудоўшчына, а князю Міхаілу — сёлы [[Глухавічы]], [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]], [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Дубно, [[Крыўча]], [[Галкі]], [[Сяўкі|Сеўковцы (Сяўкі)]], [[Піркі|Перка]], [[Дублін (вёска)|Доблін]], [[Дзімамеркі|Дамамірка]], [[Рудакоў|востраў Рудакоў]], [[Удалёўка|востраў Удалёўка]]<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік — Выпуск 1. — 2000. С. 187—192.</ref>. Паводле рэестру 1581 году, апублікаванага А. Ябланоўскім, палова Брагіна зь сёламі на той час належала князю Міхаілу Вішнявецкаму, старосьце чаркаскаму і канеўскаму, а другая палова — удаве яго брата Аляксандра, памерлага ў 1577 годзе. Для ўсёй часткі маёнтку князя Міхаіла пададзеная толькі сума пабору — 86 флярынаў і 5 грошаў. Адносна паловы места Брагіна княгіні Аляксандры (з Капустаў) Вішнявецкай паведамляецца пра 32 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (×6 — прыблізна 192 чалавекі), 21 дым [[агароднікі|агароднікаў]] (каля 126 чалавек){{Заўвага|Вось ужо больш за пятнаццаць гадоў як І. В. Кандрацьеў упарта прылічвае тых сялянаў-агароднікаў да заградовай шляхты — «… 21 осада «загродової» (убогої чи «лезної») шляхти.» (І. Кондратьєв. Лоєвське староство у 1585 – середині ХVII ст. // Пятыя міжнародныя Доўнараўскія чытанні. Рэчыца, 22-23 верасня 2005 г. – Гомель, 2005. С. 197; Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15), што і зусім невытлумачальна.}}, 1 сьвятара (6), 5 чабатароў (30), 4 кавалёў і сьлесараў (24), 2 краўцоў (12), 2 рымараў{{заўвага|Майстроў па вырабу конскага рыштунку.}} (12). Асадныя плацілі па 15 грошаў, сьвятар 2 флярыны, агароднікі па 4-6 грошаў, рамесьнікі па 15 грошаў падатку, а жыхароў было каля 402 чалавек<ref>ŹD. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. — Wykazy… S. 36, 37, 38</ref>. У іншым датаваным 13-м сакавіка 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła Chłuchowic'' [Hłuchowicz]'', Hubarowa'' [Hubarowicz] ''y Babczyna''», а таксама княгіні-ўдавы Аляксандравай Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18-м траўня 1596 года датаваны пазоў ў Оўруцкі гродзкі суд на скаргу пана Шчаснага Харлінскага, падкаморага кіеўскага, да ўладальніка паловы маёнтку Брагін князя Адама Аляксандравіча Вішнявецкага, які асадзіў падданых сваіх на грунтах Астраглядавіцкіх<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów (AGAD. AR.). Dział X. Sygn. 926. S. 1</ref>. [[Файл:Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.jpg|значак|170px|Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.{{заўвага|Тут выкарыстаная копія, зьмешчаная у тэксьце Генэральнай візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) ад 30 студзеня 1743 г., калі добрамі валодаў князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, вялікі гэтман ВКЛ.}}]] 12 красавіка 1603 году князь Адам Вішнявецкі выдаў фундуш брагінскай Сьвята-Траецкай царкве<ref name="fn3">ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 283–285адв.</ref><ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 359-360. Ф. 233. Спр. 19. А. 776</ref>. У тым жа 1603 годзе пасьля Кіева, Астрога і Гошчы ў Брагіне пры двары князя Адама зьявіўся будучы Ілжэдзьмітры І, дзе ўпершыню і «прызнаўся», што ён — царскі сын<ref>Акты, собранные в библиотеках и архивах Российской империи археографической экспедицией Императорской академии наук. Т. 2. 1598—1613. — С.-Петербург, 1856. С 143; РИБ.- С.-Петербург, 1891. Т. XIII. Стб. 22, 973</ref>. [[Файл:Брагін на мапе 1613 г.jpg|значак|зьлева|170px|Oppidum Brahin на мапе Вялікага Княства Літоўскага і сумежных рэгіёнаў 1613 г. (фрагмєнт){{Заўвага|Брагін тут пазначаны чамусьці ў Рэчыцкім павеце (зямлі) ВКЛ, хоць належаў да Кіеўскага ваяводзтва Кароны.}}.]] 28 ліпеня 1606 году ў Мазырскі гродзкі суд ад імя вяльможнага князя Адама Вішнявецкага была пададзена скарга на яго ўласных слуг Юзафа Лісоўскага, Адама Брозку, як прынцыпалаў, на памагатых Паўла Плядоўскага, Яна Гаварэцкага, Мікалая Шумскага, Сэбасьціяна Савіцкага, Мацюша Брозку, Янкоўскага, Кардышэўскага і іншых за тое, што яны напярэдадні перад сьвітаньнем, «''не зважаючы на пачцівасьць і павіннасьць сваю шляхецкую.., змовіўшыся як здраднікі на здароўе пана свайго, да замку места Брагінскага з гасподаў сваіх адначасова сабраўшыся, з полгакамі{{Заўвага|Полгак – кароткая стрэльба, калібрам удвая меншым, чым у гакаўніцы.}}, з аголенымі шаблямі ў замак гвалтоўна ўламіўшыся, але з-за супрацьдзеяньня аховы князя да пакою панскага дайсьці ня здолеўшы, чэлядзь пры ім тады быўшую, як мужчын, так і белых галоў{{заўвага|Белыя галовы альбо белагаловыя – замужнія жанчыны, якія, згодна з тагачасным этыкетам, не маглі паказвацца ў публічных месцах зь непакрытай галавой.}}, разагналі.., як злачынцы і здраднікі да скарбцу, дзе ўся маёмасьць рухомая яго міласьці захоўвалася, ланцуг і замкі наперад адбіўшы, уламіліся…''». А нарабаваўшы ўсялякага дабра, «''коней есче до того подданых князя его милости до колко на поли порвавши, з места Брагиня повтекали…''». Згаданы сярод слуг-рабаўнікоў [[Аляксандар Язэп Лісоўскі|Аляксандар Юзаф Лісоўскі]] — будучы знакаміты правадыр неўтаймоўных «[[Лісоўчыкі|лісоўчыкаў]]», надта рухавых і баяздольных вершнікаў, якія былі «галаўным болем» не адно для ворагаў, але і для насельніцтва і ўладаў Рэчы Паспалітай, бо аплачвалі ўласную службу жорсткімі рабаўніцтвамі ўсюды, дзе б ні зьявіліся<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 19 — 23</ref>. [[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін у рэестры падымнага 1640 г.]][[Файл:Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крыстыны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.jpg|значак|170px|Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.]] У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей князя Міхаіла, з паловы места Брагіна з 15 дымоў плаціў па 3 злотыя, з 2-х сьвятароў па 6 зл., з 2-х мясьнікоў па 6 зл., з млынара 6 зл., з краўца 6 зл., з 6 агароднікаў па 1 зл. і 6 грошаў; усяго разам зь сёламі — 271 злоты і 6 грошаў. Пан Ян Точэвецкі з паловы маёнтку Брагін княгіні Адамавай Вішнявецкай{{Заўвага|Мужа ня стала ў 1622 годзе.}} плаціў 200 злотых.<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 393—394, 399</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, пан Рыгор Піатроўскі, стольнік наваградзкі, з 286 дымоў, так хрысьціянскіх, як і габрэйскіх, паловы Брагінскага маёнтку выплачваў 286 злотых, ды з дзьвюх слабодак — Сяўкоў і Удалёўкі — адпаведна 3 і 2 злотых{{заўвага|Гэта ня дзедзічны, а застаўны ўладальнік. Яшчэ ў 1634 г. 15 грошаў падымнага «jednego» з кожнага з 286 дымоў сваёй часткі Брагіна і прыналежных ёй вёсак, усяго 145 з паловай злотых, мусіла выплачваць пані Крысьціна з князёў Вішнявецкіх Мікалаевая Малынская<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>.}}. Князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]] з 82 дымоў сваёй паловы мястэчка Брагін выплачваў 82 злотых, з 13 габрэйскіх дымоў — яшчэ 13 зл.<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186</ref>. Палову Брагінскага замку і места з фальваркам і сялом Глухавічы, сёламі Сьпярыж, Малейкі, Казловыброды (Казялужцы?), Галкі, Рудакоў, Бабчын, Губаровічы, Дублін, [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Сьцежарна, [[Удалёўка]], Крывін, Пірка, Нудычы, [[Пучын]], [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]], [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]], Крыўча, Дамамірка, [[Хатуча]], [[Мокіш]], хутарамі [[Еўлашы (зьніклая вёска)|Еўлашы]], Гамолічы, Ілічы князь Ярэмі Міхал Вішнявецкі яшчэ ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму <ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Ён жа пазьней і аб’яднаў абедзьве паловы Брагінскай спадчыны малодшай галіны роду Вішнявецкіх у сваіх руках<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 145, 171</ref>. 20 ліпеня 1641 году Крысьціна, дачка князя Адама Вішнявецкага, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Ярэмію сваю палову замку і места Брагін зь сёламі Сялец, [[Каманоў|Ка''н''аноў]], [[Вуглы (Брагінскі раён)|Вуглы]]{{заўвага|У запісе перайначана ў Huły, замест Uhły.}}, [[Удалёўка]]{{Заўвага|Удалёўка згаданая і сярод уладаньняў князя Ярэмія.}}, [[Шкураты|Скураты]], [[Рыжкаў (Гомельская вобласьць)|Рыжкаў]], [[Вялікі Лес (Брагінскі раён)|Вялікі Лес]], Мікулічы, Катловіца, [[Карпілаўка (Хвойніцкі раён)|Карпілаўка]], [[Конанаўшчына]], [[Амелькаўшчына|Мількаўшчына]], Веляцін, Лісьцьвін, Высокае, [[Зьвяняцкае|Зьвінячына]], Miкітаўшчына (Мікідаўшчына), Зашчоб’е, Слабада пры рудні, млынах і вялікім ставе, Амолічы (Omolicze){{Заўвага|Гамолічы належалі і князю Ярэмію. Альбо сытуацыя падобна як з Удалёўкай: валодалі рознымі часткамі паселішча? Але сьведчаньняў адпаведных няма...}}, з прыналежнымі да маёнтку фальваркамі слуг-шляхчічаў Бялабжэскага, Калгановічаў, Ячэвіцкага, Якубоўскага, Баськевічавай, Лінкераў, Завацкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>{{заўвага|Цікава, што арыгінал тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны, пададзены 24 ліпеня 1641 г. у кнігі Крэменецкага гродзкага суда, польскамоўны, а загаловак, уступ і заканчэньне запісаныя па-русінску.}}. [[Файл:Jeremi Wiśniowiecki.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага. Даніэль Шульц. Трэцяя чвэрць XVII ст.]][[Файл:Gryzelda Wiśniowiecka.PNG|значак|170px|Партрэт княгіні Грызэльды Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Невядомы мастак. 1670-я гады.]][[Файл:Michał Karybut Višniaviecki. Міхал Карыбут Вішнявецкі (1669-99).jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт караля Міхала Карыбута Вішнявецкага. Паміж 1669 і 1699 гг.]] Ужо за часамі казацка-сялянскай вайны 1648—1651, да 8 чэрвеня 1648 году князь Ярэмі з княгіняй Грызэльдай{{Заўвага|Княгіню і двор ён выправіў «да Брагіна за Днепр» яшчэ ў першай палове траўня.}}{{заўвага|Пра князя Ярэмія Міхала і княгіню Грызэльду Канстанцыю гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 164—231</ref>.}} на працягу тыдню бавіліся ў Брагіне. Тут жа адпачывала і войска. Аўтар дыярыюша Багуслаў Казімер Машкевіч (Маскевіч) заўважыў, што як бы казакі не затрымаліся пад Чарнігавам, а працягнулі іх перасьледаваць, то князю з княгіняй было б неспакойна. Брагін стаіць у надта ліхой мясьціне — увесь на балотах сярод панурых лясоў<ref>Dyaryusz Bogusława Kazimierza Maszkiewicza. // Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze… / Wyd. przez J. U. Niemcewicza. Wydanie nowe Jana Niepomucena Bobrowicza. — Lipsk, 1840. T. V. S. 68, 70; Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 187</ref>. Мелася на ўвазе, што рэгулярнаму войску (асабліва вершнікам, бо няма дзе разьвярнуцца) вельмі нязручна ладзіць тут бітву. Пазьней жыхары Брагіна адчынілі браму войскам Багдана Хмяльніцкага, якімі кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурана войскам Рэчы Паспалітай. Замак у якасьці былога абарончага збудаваньня не аднаўляўся, але надалей маглі існаваць, як звычайна ў тыя часы, умацаваныя двары наступных дзедзічных ды застаўных уладальнікаў. У хроніках габрэйскіх аўтараў Натана Гановэра і Мейера з Шчэбжэшына ці не ўпершыню згадана «сьвятая грамада Брагін», моцна пацярпелая ад «хмяльніччыны» ў тым жа 1648 годзе<ref>Еврейские хроники XVII столетия (Эпоха «хмельничины»). Исследование, перевод и комментарии С. Я. Боровского. — Иерусалим: Гешарим, 1997. С. 112, 164</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон напярэдадні і пасьля бітвы пад Загальлем, у датаваных 11 і 29 чэрвеня 1649 году дакумэнтах названыя Мацьвей Шумейка з Брагіна, паказачаны брагінскі баярын Кавальскі, Сямён Абязушанка і Хведар са Сьпярыжжа, Багдан з Брагіна, Фурс з Бабчына, падданыя князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага, ваяводы рускага, Пётар з Мокіша, падданы пана Катарскага, Міхед з Савічаў<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 244, 264, 266</ref>. На 7 сакавіка 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў самым мястэчку Брагін налічвалася 70 дымоў (каля 420 падданых), у сёлах Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, у частцы Сяльца разам — 130 дымоў (≈780 жыхароў), у Карпілаўцы, Конанаўшчыне, Мількаўшчыне, Углах, Каманове не засталося ні дымоў, ні падданых. Адпаведную судовую прысягу склалі Васіль Ярмоліч, слуга Лук’ян Русаненка і Пракоп Гурскі з Брагіна<ref>Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.png|значак|зьлева|170px|Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.]][[Файл:Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.jpg|значак|170px|Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.]] Пасьля сьмерці ў 1651 годзе князя Ярэмія Брагін пэўны час быў уладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]]{{заўвага|Пра Міхала Томаша Вішнявецкага гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 249—292</ref>.}}{{заўвага|У фундушы 1742 г. сужэнства Міхала Сэрвацыя і Тэклі Ружы Вішнявецкіх запісана, нібыта яшчэ 16 жніўня 1670 года кароль пацьвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129адв.</ref>. Аднак, у навукова-папулярным выданьні «Князі Вишневецькі» да матэрыялу А. Мацука пра Брагін зьмешчаны фотаздымак прывілею-пацьверджаньня, датаванага тым жа 16 жніўня, але 1673 г., г. зн. ужо пасьля сьмерці княгіні Грызэльды і за некалькі месяцаў да спачыну самога манарха.}}, але апошні саступіў яго маці<ref>Мацук А. Брагін. С. 213—215</ref>. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Брагін, як і Хвойнікі, значыўся ў ліку «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. 12-м і 27-м верасьня 1669 году датаваныя лісты княгіні Грызэльды і яе брагінскага адміністратара пана Адама Тышэцкага да гетмана Войска Запароскага ў левабярэжнай Украіне Дзямьяна Мнагагрэшнага пра разбураны Брагін<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России (далей: АЮЗР). Т. 9. – С.-Петербург, 1877. Стб. 171</ref>. Пасьля спачыну 17 красавіка 1672 году княгіні Грызэльды Брагінскі маёнтак дастаўся яе пляменьніку і стрыечнаму брату караля пану Станіславу Канецпольскаму<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 334—335</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на Брагинъ, на [[Загальле|Загалье]], на [[Хвойнікі|Хвойники]], на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>АЮЗР. Т. 12 (1675 – 1676). – С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. 10 лютага 1678 году Ст. Канецпольскі, на просьбу «swiaszczennika Puciaty», пратапопа брагінскага{{заўвага|Як вядома зь візыты Губарэвіцкай царквы 1752 г., у 1700 г. брагінскім пратапопам, тут названым дэканам, быў Гаўрыіл альбо Габрыэль Пуцята<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 285</ref>.}}, выдаў фундуш царкве Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 342-343. Спр. 2477. А. 72. Ф. 233. Спр. 19. А. 772, 773</ref>. 22 жніўня 1682 году кашталян кракаўскі пан Станіслаў Канецпольскі склаў тэстамэнт. Сваім спадчыньнікам, што да ўсёй фартуны, ён назваў усыноўленага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага, але вёскі Хатучу і Юркавічы ў Брагінскай воласьці Кіеўскага ваяводзтва завяшчаў войскаму чырвонагродзкаму пану Гаварэцкаму з жонкай<ref>Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389</ref>{{Заўвага|Ілона Чаманьска прывяла сьведчаньне аб валоданьні Ст. Канецпольскім Брагінам на 1676 год. Пры гэтым дасьледчыца назвала яго «пасэсарам». Але ці мог пасэсар, як ня дзедзічны, а часовы ўладальнік, выдаваць фундушы цэрквам і запісваць у тэстамэнце добры сваякам і іншым асобам ад свайго ймя? Пэўна, ня мог.}}. [[Файл:Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на карце Алексіса Жубера Жаліё. Парыж, 1685 г.jpg|значак|170px|Брагін і Астраглядавічы, ізноў разьдзеленыя нейкай мяжой. Фрагмэнт мапы Алексіса Жубэра Жаліё. Парыж, 1685 г.]] У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва ад 25 студзеня 1683 году сказана, што пан Канецпольскі валодаў у месьце Брагін 55 дымамі (каля 330 жыхароў), пан Сіліч — 27 (162), пан Бялабжэскі — 6 (36), пан Чэрскі — 3 (18); а яшчэ тут было 8 дымоў габрэйскіх (48)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 489, 490, 502</ref>. 14 верасьня 1686 году брагінскі мешчанін Юры Андрыевіч пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што як з-за казакоў, так і з-за войска Вялікага Княства Літоўскага, зь места Брагін, акрамя габрэяў, адышлі 15 дымоў (прыкладна 90 жыхароў)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 550—551</ref>. [[Файл:Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 г. казакоў палкоўніка П. Шчуроўскага.png|значак|зьлева|170px|Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 гг.]] 28 чэрвеня 1687 году ў той жа суд Ваўжынцом Лавіцкім, падчашым ноўгарад-северскім, ад імя яснавяльможнага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага і каралеўскага палкоўніка, быў пададзены пратэст супраць «''нязносных крыўдаў, шкодаў, крыміналаў, наездаў і забоеў''», учыненых у маёнтку Брагінскай воласьці палкоўнікам рэестравай часткі Войска Запароскага Паўлам Апосталам Шчуроўскім, яго сотнікамі і казакамі. Тады 65 домагаспадарак (каля 390 жыхароў) пана Яна Канецпольскага ў месьце Брагіне былі моцна зруйнаваныя працяглым, ад лістапада 1686 году, пастоем 65 казакоў і 30 коней, для якіх на ўсю зіму і вясну, да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''», іх ператварылі ў своеасаблівую кухню. На патрэбы самога пана палкоўніка Шчуроўскага, на тры вазы скарбовыя брагінцы далі 150 злотых; сотніку Русановічу, які стаў у Брагіне, як гатовымі пенязямі, так і за гарэлку, мёд, піва, плацячы арандатарам-габрэям, аддалі 286 злотых у добрай манэце; Асавуле, палкавому пісару, далі злотых...{{заўвага|Сума, відаць, запісана неразборліва.}} і сотніку Мацьвею — 38 злотых. Выправілі 22 вазы, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю; яшчэ зь іх выбралі здору на 80 злотых, гарэлкі, рыбы, піва, мяса, мёду, для самога пана палкоўніка, калі там па тыдню і болей разам з жонкай бываў, як для казакоў тут паўсталых, так і прыязджаўшых, далі 200 злотых, для пана палкоўніка за 2 валоў і 2 лісіц аддалі 35 злотых, а ўсяго — 1009 злотых. За 65 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў аддалі 73 злотыя, легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} жыхары выдалі 49 вёдраў, аўса для коней паўсталых у месьце і прыязджаўшых — 569 вёдраў, за соль аддалі 16 злотых, за абутак, скуры, якія браў палкоўнік, — 36 злотых. За час пастою казакі зьелі 250 кур, 103-х падсьвінкаў, 39 гусей. Што да злачынстваў, учыненых казакамі. Сотнік Русановіч моцна зьбіў брагінскага падстаросту Сташкевіча, а мешчаніна Антоненку ажно да сьмерці. Зьдзекваўся зь сьвятара Мікольскага, за галаву схапіўшы, цягаў каля царквы і зьбіваў за тое, што ён словамі ўшчуваў сотніка, які ў Вялікі пост уздумаў іграць музыку і танцаваць. На загад Апостала Русановіч пасьля жорсткага катаваньня абрабаваў, а потым забіў ксяндза дамініканіна Булгака, які ехаў зь Пінскага кляштару да сваякоў і заначаваў у Брагіне. Яшчэ сказана, што ўрэшце казакі П. Шчуроўскага гэткімі ўчынкамі «rozegnali chłopów i mieszczanow z Brahińszczyzny za Dniepr». Адным зь сьведкаў у справе выступіў брагінскі войт Цімафей Ленчанка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 148—158</ref>. 14-м лістапада 1705 году датаваная судовая скарга панства Станіслава і Алены Сілічаў на Зыгмунта Шукшту, адміністратара ўладальніка Хвойніцкага маёнтку князя Дамініка Шуйскага, за чатырохразовае спаленьне іхнай карчмы, збор кірмашовага і гандлёвага мыта зь іх і з купцоў у м. Брагін<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 25 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1881. С. 12</ref>. 16 лютага 1709 году быў актыкаваны ліст каралеўскага ротмістра, лідзкага стольніка Валерыяна Антонія Талмонта, у якім паведамляецца, што ён, выправіўшыся да маёнткаў Брагін і Хвойнікі, прасіў шляхціча Мельчынскага дастаўляць для харугвы правіянт або грошы і загадаў выдаваць ад імя яго, Талмонта, расьпіскі; што за ўсе страты, нанесеныя шляхце і яе падданым войскамі, мусіць адказваць пан Мельчынскі, выбраны шляхтай дзеля забясьпечаньня войска правізіяй у Кіеўскім ваяводзтве; што за ракой Уша стаяць іншаземныя войскі і іх гэты ліст не датычыцца. 18 сьнежня 1710 году скаргу ў суд падалі мельніцкі войскі Аляксандар Бандынэлі з жонкай, якія тады валодалі часткай сёлаў Брагінскага ключа Я. Канецпольскага, на стражніка вількамірскага З. Шукшту з жонкай: за зьбіцьцё ў м. Хвойнікі іх габрэя Фроіма Абрамовіча, ад чаго той памёр; за адмову таму ж габрэю ў сьвятым хросьце, аб чым ён, зыходзячы, прасіў; за таемнае пахаваньне трупа, рабаўніцтва ў нябожчыка грошай, пагрозы самым падаўцам скаргі. Тым жа днём датавана і скарга на забойства габрэя Абрамовіча ўладальніка Брагіна Я. Канецпольскага<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 27 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1882. С. 5, 45</ref>. [[Файл:Падзел Вішнявеччыны на 1718 год.png|значак|170px|Пры падзеле Вішнявеччыны з старэйшым братам Янушам Антоніем, кракаўскім каштэлянам, у 1718 г. застаўны Брагінскі маёнтак ужо прызначаўся малодшаму брату Міхалу Сэрвацыю, канцлеру ВКЛ<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 19-24</ref>.]] 29 ліпеня 1719 году А. Бандынэлі падаў скаргу на ковенскага падстолія З. Шукшту за тое, што ён гвалтоўна адабраў поле ўва ўрочышчы Тварова, падараванае брагінскай царкве сьв. Мікалая яшчэ князямі Вішнявецкімі, зьбіўшы пры гэтым царкоўных сялян і перакалоўшы дзідамі валоў. Пазбаўленая ўгодзьдзяў царква прыйшла ў заняпад, што ледзь не прывяло да бунту прыхаджанаў. Таму падаўца скаргі вырашыў вярнуць царкоўныя землі і паслаў сваіх людзей, загадаўшы ім убраць жыта, пасеянае падданымі пана Шукшты. Апошні, у сваю чаргу, сабраўшы да 200 чалавек чэлядзі, узброіўшы іх стрэльбамі, дзідамі і інш., зьявіўся на полі, калі туды прыйшлі брагінскія сяляне з сьвятарамі, несшымі крыжы ў руках. Шукшта з сваімі людзьмі напаў на сьвятароў, зьбіў іх. На абарону іх кінуліся брагінскія сяляне і мяшчане, адбылася жорсткая бойка, якая скончылася не на карысьць З. Шукшты. Ён вымушаны быў адыйсьці, маючы шмат людзей параненымі, а аднаго забітым; зь людзей Бандынэлі двое мяшчанаў былі цяжка параненыя. А. Бандынэлі заявіў пра адабраньне яго сялянамі зброі ў пана Шукшты падчас наезду. Возны агледзеў у Брагінскім замку тую зброю: 11 стрэльбаў, 9 бердышоў, 18 кос і г. д.<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 34 / Сост. А. И. Савенко. — Киев, 1906. С. 28-29</ref> [[Файл:Michał Servacy Višniaviecki. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі (1749-56) (2).jpg|значак|зьлева|170px|Міхал Сэрвацы Вішнявецкі. Невядомы мастак. Паміж 1749 і 1756 гг.]][[Файл:Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага.jpg|значак|зьлева|170px|Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 36</ref>.]] 3 сьнежня 1719 году апошні на той час дзедзічны ўладальнік Брагінскіх добраў Ян Канецпольскі, ваявода серадзкі, спачыў. А ўжо 10 жніўня 1720 году пан Зыгмунт Шукшта, падстолі ковенскі, падаў у Оўруцкі гродзкі суд сведчаньне за подпісамі паноў-шляхты Стэфана Завяліча-Мачульскага, скарбніка чарнігаўскага, рэгента гродзкага оўруцкага, Мікалая Валеўскага-Ляўкоўскага, Міхала Якубоўскага, Станіслава Багдановіча, Антонія Петрушэвіча, вознага Марціна Паўлюкевіча, якія на ўласныя вочы назіралі ў Брагіне жахлівую карціну: прыходзкія могілкі Сьвята-Мікольскай царквы, зруйнаваныя на загад пана Аляксандра Бандынэлі, войскага мельніцкага, а разам косьці і чарапы, раскіданыя паўсюдна. На вызваленым жа месцы адказчыкам па-блюзьнерску закладзены быў італьянскі сад (''ogród włoski'')<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648—1798). — Киев, 1871. С. 401—402</ref>. 11 жніўня 1721 году А. Бандынэлі, у сваю чаргу, абвінавіціў З. Шукшту ў тым, што ён падбіў глухавіцкага сьвятара Якуба Бярнацкага сагнаць з поля ва ўрочышчы Дзяканаўскім настаяцеля брагінскай Мікалаеўскай царквы Якіма Давідовіча, хоць угодзьдзі тыя былі падараваныя царкве яшчэ князямі Вішнявецкімі. 2 жніўня Я. Бярнацкі, узяўшы ў дапамогу Мікіту, Касьяна, Уласа Канавалаў і яшчэ зь дзесятак сялян глухавіцкіх, наехаў на сенажаць і айца Давідовіча za brodę porwawszy, pięścią{{заўвага|Кулаком.}} bił, tłukł, za włosy na ziemię obaliwszy, targał, włosy wyrwał, pokrwawił, зь сенажаці сагнаў і касіць ня даў, а яшчэ хацеў зьвязаць і да панскага двара адвезьці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. – С. 407 – 409</ref>. 14 чэрвеня 1724 году дорпацкі падкаморы Аляксандар Антоні Бандынэлі з жонкай заявілі ў судзе, што патрацілі вялікія сродкі на засяленьне і аднаўленьне застаўнога маёнтку Брагін, які атрымалі ў надта зруйнаваным стане<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 38 / Сост. Е. П. Диаковский — Киев, 1906. С. 28</ref>. [[Файл:Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 1734 г.png|значак|170px|Міхал Сэрвацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфэст 9 чэрвеня 1734 г.<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 958. S. 17-20</ref>]] У тарыфе Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў частцы места Брагін і яшчэ 36 паселішчах, якія трымаў пан Бандынэлі, налічвалася каля 355 двароў (прыблізна 2130 жыхароў). У частцы Брагіна і прыналежных да яе 19 паселішчах (акрамя Залесься і Зашчоб’я сялецкіх айцоў базылянаў), што знаходзіліся ў заставе ў пана Сіліча, было каля 175 двароў (прыкладна 1050 жыхароў)<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]]{{заўвага|Пра Міхала Сэрвацыя гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 405—436</ref>}} ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia… na Brahiniu»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Tekla Ruža Višniavieckaja (Radzivił). Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл) (XVIII).jpg|значак|170px|Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл). Невядомы мастак. XVIII ст.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходах брагінскіх цэркваў вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Прыход Мікалаеўскай царквы аб'ядноўваў верных з 26 дымоў у самым мястэчку, 10 у Ясянях, 14 у Нудычах, 4 у Масках, 2 у Бакунах, 2 у Шкуратах, 80 у Бабчыне «z attynencyia»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, Мокіш, хутары Чахі, Рудыя і брагінскі [[Варацец]].}}. Душ да споведзі – каля 500. Прыхаджаны царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы жылі ў 45 дварах Брагіна, 14 Петрыцкага, 10 Дамаміркаў, 21 Малейкаў, 15 Дубліна, 19 Сьпярыжжа, 15 Ільлічоў, 10 Сабалёў, 18 Буркоў з хутарамі. Душ да споведзі таксама – каля 500. Прыход Траецкай царквы складалі верныя з 50 двароў у Брагіне, 22 у Шкуратах, 8 у хутары Вуглы, 7 у Каманове, 4 у Рудні Удалёвай і Пажарках, 7 у Унігаўцы, 7 у Рыжкаве, 8 у Вялікім Лесе, 5 у хутары Кавака, 13 у Кавалях, Хвенках і Хурсах, 7 у Бандарах, Шастаках і Леўчыках (Леўшунах?)<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768, 770, 773, 774, 777</ref>. [[Файл:Загаловак візіты Брагінскай пратапопіі 1743 г.jpg|значак|зьлева|170px|Загаловак візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у мястэчку было тры ўніяцкія царквы. Сьвята-Траецкі прыход, настаяцелем якога Сімяон Вараб'евіч, аб'ядноўваў plus minus 163 двары, а верных, дапушчаных да споведзі, – 652 душы як у самым мястэчку, так і па вёсках. У прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, які ўзначальваў сьвятар Іаан Антыпенка, было 167 двароў, дапушчаных да споведзі верных – plus minus 600 душ{{заўвага|Сказана яшчэ, што царква некалі асьвечана ''od niektórego Biskupa Wołoskiego''. Прынамсі, у 1720 – 1722 гг. ім быў плябан Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі кс. Юзафат Парышэвіч<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120</ref>.}}. Будынак узьведзены каля 100 гадоў раней сіламі жыхароў мястэчка. Прыход Сьвята-Мікалаеўскай царквы на чале зь вікарыем а. Іосіфам Бярнацкім складаў 121 двор, верных, дапушчаных да споведзі, – 486 душ<ref name="fn3"/>. У 1744 годзе князь Міхал Сэрвацы вішнявецкі пацьвердзіў ранейшы фундуш Мікалаеўскай царкве{{заўвага|У 1774 г. быў пацьверджаны панамі Ракіцкімі}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 95, 118</ref>. [[Файл:Сумы, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін.png|значак|зьлева|170px|Сумы злотых, запісаныя Міхалам Сэрвацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін<ref>AGAD. AR. Dział XI. Sygn. 155. S. 35</ref>.]] Пасьля сьмерці князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ў 1744 годзе яго вялізныя ўладаньні адыйшлі да жонкі княгіні Тэклі Ружы з Радзівілаў († канец 1747){{заўвага|Пра Тэклю Ружу гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 444—453</ref>}}. Прычым на Брагіне з прылегласьцямі ёй было запісана ажно 400 000 злотых{{Заўвага|Параўнаньня дзеля: на Вішняўцы cum attinentiis – «усяго» 111 000 злотых.}}<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 451—452</ref>. [[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая парафія ў 1748 г.]] У 1748 г. мястэчка Брагін названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх (галоўным чынам, шляхта) належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Ад студзеня 1749 году маёнтак стаў уласнасьцю Замойскіх<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 452</ref>{{Заўвага|Сьпіс маёнткаў Вішнявецкіх са спасылкай на рукапіс князя Міхала Сэрвацыя гл.: Przezdziecki A. Podole, Wołyń, Ukraina: obrazy miejsc i czasów. – Wilno, 1841. Tom I. S. 57–62}}. Паводле ксяндза Ст. Залэнскага, дачцэ Міхала (†1735) і Эльжбэты (з князёў Вішнявецкіх) Замойскіх Катарыне, якая пабралася шлюбам з Янам Каралем Мнішкам, падкаморым літоўскім{{Заўвага|У аўтара памылкова — з падкаморым ''каронным''.}}, пры сямейным падзеле ў 1750 годзе дасталося ў трыманьне «Брагінскае графства». Тады ж яна і фундавала ў Брагіне пры касьцёле, які наноў паставіла, місію, прызначыла езуіцкай рэзыдэнцыі ў Юравічах пэўную суму грошай з умовай, каб нехта з місіянэраў прыбываў да Брагіна і абслугоўваў духоўныя патрэбы католікаў{{Заўвага|Некаторыя зьвесткі пра місіянэраў-езуітаў у нашай мясьціне сустракаем ў мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёла: ксяндзы Вітвіцкі (1751), Ігнацы Барановіч (1752), Адальбэрт Чэрскі (1756—1760, 1766, 1767), Юзаф Артэльскі (1766, 1769, 1772, 1773), Стэфан Маргелевіч (1773); трое апошніх названыя менавіта місіянэрамі брагінскімі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 153адв., 154—155адв., 156адв., 158—158адв., 207, 208, 229</ref>.}}<ref>Załęski S. Jezuici w Polsce. — Kraków, 1905. T. 4. Cz. 4: Kolegia i domy założone za królów Jana Kazimierza, Michała, Jana III, obydwóch Sasów i Stanisława Augusta. 1648—1773. S. 1551</ref>. [[Файл:Roslin, Aleksander. Portret Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт Катарыны з Замойскіх Мнішкавай. Аляксандар Расьлін. Каля 1752 году.]][[Файл:POL COA Zamoyski.svg|100пкс|значак|Герб роду Замойскіх.]][[Файл:POL COA Kończyc III.png|100пкс|значак|Герб уласны роду Мнішкаў.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] Часам не абміналі Брагін і гайдамакі. У 1750, 1751 годзе мястэчка і ваколіцы, частка якіх была тады ўладаньнем пана Францішка Антонія Ракіцкага, ротмістра ашмянскага, пацярпелі ад іх рабаўніцтваў<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—398</ref>. З паказаньняў арыштанта, гайдамацкага ватажкі, Івана Падалякі ў Кіеўскім гродзкім судзе ад 20 кастрычніка 1750 году: «''…ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозьвішча невядомага, які… ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня; у Брагіню ўначы зрабавалі двух габрэяў: сукмані, маніста, серабро і грошы забралі; кожнаму гайдамаку ў цьвёрдай манеце дасталася па дзесятку рублёў, а ў дробнай манеце маскоўскай — па пяць рублёў і шэсць грывень; тую дробную манету ўсю аддалі правадніку Сьцяпану..; той жа Сьцяпан з Брагіня праводзіў іх да дому свайго бацькі і, там накарміўшы, у бацькі пакінуў грошы, а сам павёў іх да сваіх паноў, да Кімбараўкі…''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 529—530</ref>. Нярэдка, рабаўніцтвы суправаджаліся забойствамі. Уражвае наступнае сьведчаньне: "''Тот же секунд-майор Галцов 25 августа 1750 г. рапортовал: «сего августа 25 дня писал к нему польского местечка Лоева, владельца конюшенного и ротмистра Антония Рокицкого местечка Брагина управитель шляхтич Верига, что сего августа против 25-го числа разбойников 12 ч-к, в ночи при селе Игрушине попа Павла Лазниченка разбили и двор огнем спалили, и жида разбили и огнем сожгли, а жидовку до смерти скололи; да в деревне Сувиде жида разбили, а жидовку огнем же зжгли и жиденка до смерти скололи, которое де село Игрушин и дер. Сувида разстоянием от Днепра против Любич с 15 верст''». Пазьней Ф. Ракіцкі паведамляў кіеўскаму гэнэрал-губэрнатару М. І. Лявоньцеву: «''сего 1752 г. мая 10-го н. с. два гайдамаки именем Грицько Киселенко, а другой Пархоменко пойманы с товарищи в розбое и в допросе сего мая 15 в лоевском замке показали: …Из Жаров вышев, имев всякое к пропитанию изобилие, плыли Днепром до реки Брагинки и хотели прийти до местечка Брагина, но имея предосторожность, что были в опасности, поплыли вверх Днепром к Лоеву, мимо Любеча…''»<ref>Исторические материалы из архива Киевского губернского правления. Выпуск 5. / Сост. ред. неофициальной части Ал. Андриевский. — Киев, 1883. С. 13, 16, 30</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая знаходзілася ў прадмесьці Брагіна, было 236 двароў, у тым ліку 56 у месьце. Дапушчаных да споведзі 1238 душ. Прыход «мейскай» Сьвята-Мікалаеўскай царквы складалі верныя з 126 двароў, 30 зь якіх — у Брагіне. Душ да споведзі — 889. У прыходзе царквы Сьвятой Тройцы, якая стаяла пасярод тагачаснага места, налічвалася 120 двароў, зь іх 40 у самым Брагіне. Асобна зазначана, што каля 300 душ у тым годзе не спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 341адв., 344адв.-345, 347, 354адв.-355, 357, 361адв.-362</ref>. У 1750—1753 гадох памежныя канфлікты з князямі Шуйскімі, уладальнікамі Хвойнікаў і Астраглядавічаў, мелі пасэсары Брагінскага маёнтку паны Ян Караль Мнішак, падкаморы літоўскі, і Францішак Антоні Ракіцкі, войскі ашмянскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 70—71</ref>. У 1754 годзе Брагінскае графства была куплена ў княгіні Эльжбэты, дачкі Міхала Сэрвацыя, Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых{{заўвага|Зьвестка запазычаная з артыкула Вікіпэдыі [[Адам Міхал Ракіцкі]]. Але крыніца ў ім ня ўказаная.}} панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім (†1759), лідарам групоўкі [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] у [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім павеце]]. Пасьля гэтага судовыя прэтэнзіі суседзяў, апекуноў непаўналетніх хойніцкіх Шуйскіх паноў Быстрых, старостаў ліноўскіх, наступных апекуноў князёў Шуйскіх, старостаў ніжынскіх, былі ўжо толькі да паноў Ракіцкіх і іх сваякоў паноў [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Аскеркі]], Міхала Страшэвіча, якія некаторы час мелі дачыненьне да Брагінскіх добраў<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 71 etc.</ref>. На 1754 год у мястэчку Брагін налічвалася 117 двароў (прыкладна 702 жыхары), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 18 злотых і 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 73 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 188; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. 2 жніўня 1776 году ў Мазырскім гродзкім судзе для пана Міхала Ракіцкага, палкоўніка пяцігорскага, з падачы ротмістра ашмянскага пана Алаізія Ракіцкага, было актыкавана абмежаваньне Брагінскай воласьці 1512 года, згодна з указам караля Жыгімонта Старога, праведзенае дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага. У гэты раз дакумэнт быў запісаны пад назвай «Akt Ograniczenia Hrabstwa Brahińskiego»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 7—11</ref>. Значная частка Брагінскага маёнтку заставалася ў валоданьні Ракіцкіх да 1880-х гадоў. [[Файл:Подпісы да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|зьлева|170px|Подпісы на мапе Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Сьпіс угодзьдзяў да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Брагіне налічвалася адпаведна 64 двары, 260 жыхароў, 31 двор, 90 жыхароў і 47 двароў з 152 жыхарамі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 41, 28 і 26 вёсак, хутароў і фальваркаў, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 532, 189 і 223 pogłowia żydowskiego; некаторыя ў 1784 годзе запісаны хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі — у Лісьцвіне, Веляціне, Еўлашах, Дубліне<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391—392, 710—711</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў і прыняцьце часткаю іх хрысьціянства магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і брагінскіх ваколіцаў. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства{{заўвага|Эксплікацыя да мапы ўтрымлівае 131 пазыцыю (зь іх 77 і 78 не чытаюцца; трэба глядзець мапу) — назвы паселішчаў, цэркваў, іх колеры і значкі, нумары на мапе, прыналежнасьць, плошчы і характар угодзьдзяў, якасьць грунту.}}, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Тады маёнткам, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, часова валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. У 1786 годзе ён жа пацьвердзіў фундуш нібыта 1720 году Сьвята-Траецкай царкве<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 103</ref>{{заўвага|Увага: у визітах 1740, 1743, 1752, 1785 г. што да Траецкай царквы ў Брагіне, у адрозьненьне ад Міхайлаўскай царквы ў Глухавічах, фундуш 1720 г. не згаданы. Прыведзены запіс літаральна паўтарае той, што датычыўся глухавіцкай царквы.}}. Паводле візыты Чарнобыльскага дэканату, на 24 сакавіка 1785 году прыход Мікалаеўскай царквы, настаяцелем якога сьвятар Хведар Буцкоўскі, аб'ядноўваў верных з 24 дымоў у Брагіне, 6 у вёсцы Валахоўшчына, 20 у Нудзічах, з 12 дымоў хутара Маскі і Шкуратоў, 33 у Юркавічах, 19 у Сьцежарным, 6 у Зарэччы, 9 у вёсцы Цюцькі, 10 у Крыўчы. Усяго душ – 935. 27 сакавіка ў прыходзе Траецкай царквы на чале зь сьвятаром Аляксеем Арабіевічам былі ўлічаныя 1113 душ верных, якія жылі ў 83 дварах мястэчка Брагін, у 8 хутара Кавака, у 6 хутара Ламакі, у 25 вёскі Шкураты, у 5 хутара Пажаркі, у 2 хутара Хвенкі, у 12 вёскі Рыжкаў, у 14 Вялікага Лесу, у 17 хутара Кавалі, у 3 хутара Каткі, у 4 хутара Унігаўка, у 14 вёскі Вуглы, у 9 дварах Каманова, у 8 Слабады Удалёўкі, у 15 вёскі Лубенікі, у 10 Слабады Жураўлёвай. У прыходзе Багародзіцкай царквы 29 сакавіка візытатар засьведчыў наяўнасьць 1215 верных, што жылі ў 72 дварах мястэчка Брагін, у 33 вёскі Дублін, у 40 дварах Сьпярыжжа, 29 у Ільлічах, 14 хутара Сабалі, 21 вёскі Малейкі, 11 хутара Казловічы, 16 хутара Буркі, 11 хутароў Бакуны, Спалахі, Кавалі, Лешчуны, Маскі, 6 вёскі Гарадзішча<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 66-73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Брагін на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|значак|зьлева|170px|Брагін на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году.]][[File:Запіс аб нараджэньні і хросьце Тэклі Ракіцкай. 1799 г.jpg|значак|зьлева|170px|Пан Рафал Ракіцкі з Брагіня — адным з кумоў пры хросьце пляменьніцы Тэклі Юзафаты Антаніны Ракіцкай.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Брагін апынуўся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на зьвестках расейскай рэвізіі 1795 году, сказана, што мястэчка Брагін было ў супольным валоданьні графаў Людвіка і Алаізія Ракіцкіх, мела «грунт песковатой 14 уволок», а сена па балотах тамтэйшыя жыхары накошвалі 270 вазоў. Тут знаходзілася адна зь сямі ў Рэчыцкай акрузе юдэйскіх школ, якая месьцілася ў драўляным будынку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71, 75</ref>. У самым канцы XVIII ст. браты Ракіцкія вызначыліся з падзелам бацькоўскай фартуны. Алаізію Рафалу і яго нашчадкам дастаўся Брагін з прылегласьцямі, а Людвіку — Гарадзішчаўскі і Ёлчанскі ключы з шэрагам фальваркаў<ref>Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793–1917): биографический справочник / сост. Ю. Н. Снапковский; редкол.: В. И. Адамушко [и др.]. – Минск: Беларусь, 2016 (далей: Минские губернаторы, etc.). С. 211</ref>. 5 студзеня 1799 году ў мэтрычных кнігах Сялецкага базылянскага кляштару ў запісе аб хросьце ў палацы Гарадзішча Тэклі, дачкі Людвіка і Ганны з Плятэраў{{Заўвага|Менш як праз тры тыдні, ва ўзросьце 19 гадоў, пакінула сьвет жывых ў выніку пасьляродавай гангрэны; 26 студзеня пахавана на Сялецкіх могілках (НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 245).}} Ракіцкіх, кашталянічаў менскіх, адным з чатырох кумоў-мужчын быў кашталяніч менскі Рафал Ракіцкі з Брагіня<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 3адв.</ref>. Але яму, падобна, даводзілася дзяліць спадчыну з шваграм Ігнацыем Аскеркам, падстаростай судовым рэчыцкім<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 331</ref>, таксама кумам на згаданай урачыстасьці. У шляхецкай рэвізіі 1811 году Брагінскі маёнтак паказаны нібыта ўласнасьцю сына Рафала{{Заўвага|Спачыў 14 траўня 1802 г. у фальварку Людамонт Менскага павету, пахаваны на Кальварыйскіх могілках (Минские губернаторы, etc. С. 212).}}, 16-ці гадовага Міхала, побач згаданы і 17-ці гадовы Ўладыслаў Аскерка, сын сястры Рафала і Людвіка Ізабэлы{{Заўвага|Ва ўзросьце 26 гадоў пайшла з жыцьця 13 траўня 1794-га, пасьля нараджэньня сына; пахаваная ў Рудакове (НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97: запіс у мэтрычных кнігах Юравіцкага касьцёлу, у якім сказана, што нябожчыца была парафіянкай касьцёлу ў Астраглядах).}}; на 1795 год фартуна налічвала 3 111 душ прыгонных мужчынскага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 206</ref>. Відавочна, граф Людвік быў на той час апекуном абодвух юнакоў. Неўзабаве і Міхал уступіў ва ўладаньне Брагінам, і Ўладыслаў – ва ўладаньне сваёй часткай брагінскіх добраў з дваром у Рудакове. 18 чэрвеня 1831 года ў навакольлях Брагіна шляхціч Міхал Лігэнза, афіцыяліст пана Крушэўскага з Ракітна, сабраў конны адзьдзел паўстанцаў у складзе крыху больш дваццаці чалавек зь ліку дворскай службы. Уначы на 19 чэрвеня ён жа з паловай тых людзей, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне, прайшоў праз [[Шкураты]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]] ў накірунку [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Радамышаль|Радамышльскага]] паветаў<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 59</ref>. [[Файл:Brahin, Skarachod. Брагін, Скараход (1877).jpg|значак|зьлева|170px|Дом Івана Скарахода, здымак 1877 г. Паводле ўнука Хведара Стравінскага, пабудаваны ў 1834 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20210501004943/http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ Віктар Гілеўскі. Брагінскія карані музычных геніяў Стравінскіх. // Маяк Палесся. 15. 01. 2021.]</ref>{{Заўвага|В. Гілеўскі ўважае, што дом «амаль дакладна» стаяў на сучаснай вуліцы Савецкай, 83.}}, інакш кажучы, у год шлюбу яго бацькоў.]][[Файл:Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.jpg|значак|170px|Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.]] Паводле зьвестак на 1834 год, у Брагіне праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-8 студзеня і 29 чэрвеня-2 ліпеня; тавараў прывозілася адпаведна на 3 000 і 2 000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 500 р., наведвалі кірмашы каля 400 і 350 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С.-Петербург, 1834. С. 190</ref>. 3-га чэрвеня 1834 года настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы а. Іаан Данілаў Нямшэвіч абвянчаў у Брагінскай Сьвята-Траецкай царкве шляхціча-католіка Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага з праваслаўнай дзяўчынай Аляксандрай, дачкой селяніна мястэчка Брагін, прыгоннага графа Міхала Ракіцкага, Івана Іванавага Скарахода{{заўвага|У нядаўнім пецярбургскім выданьні «Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума» сказана, нібыта брагінская сялянка Аляксандра Скараход «происходила из семьи дворян Саратовской губернии»<ref>Рожнова, О. В. Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума: монография / О. В. Рожнова. — Санкт-Петербург: Планета музыки, 2022. С. 13; [https://www.labirint.ru/books/870560/ 1]</ref>. Гэта ня можа не выглядаць спробай суседзяў прывязаць маму і бабулю знакамітых Стравінскіх да Расеі, зусім не зважаючы на крыніцы.}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 49адв.</ref>{{Заўвага|Падзея зусім не шэраговая, бо сярод дзяцей гэтай сямейнай пары былі сыны Аляксандар, будучы ўдзельнік расейска-турэцкай вайны 1877–1878 гадоў, пазьней гэнэрал-маёр, ды Хведар – будучы знакаміты артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька Ігара Стравінскага, аднаго з буйнейшых кампазытараў XX ст.}}. У 1845 годзе прыход названай царквы быў скасаваны, а храм прыпісаны да прыходу царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ. Ф. 835. Воп. 2. Спр. 2. А. 18-19адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1847 году брагінскае габрэйскае таварыства складалі 801 мужчына і 811 жанчын<ref name="fn2">Еврейская энциклопедия. Т. 4. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1909. Стб. 868–869</ref>. На 1850 год у Брагіне было 149 двароў, 1233 жыхары. Тракт зьвязваў Брагін з Лоевам<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 65 – 67</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 782 жыхары мястэчка абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Раства-Багародзіцкай царквы, 515 жыхароў — Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 мужчын і 9 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 672, 673</ref>. У 1860 годзе ў мястэчку 261 гаспадарка, 2628 жыхароў, прыходзкія Сьвята-Мікалаеўская і Раства-Багародзіцкая з прыпісной Сьвята-Траецкай{{Заўвага|9 красавіка 1874 г. будынак Сьв.-Траецкай царквы згарэў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1881. № 8. С. 229</ref>}} цэрквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 296</ref>, філіяльны Астраглядаўскай парафіі касьцёл, праводзіліся два кірмашы на год<ref name="fn1"/>. Маюцца зьвесткі пра ўзаемадачыненьні тутэйшых панства і праваслаўнага духавенства. У дзёньніку архіяпіскапа менскага і бабруйскага Міхаіла Галубовіча занатавана, што 19 верасьня 1860 году ён: «''Раніцой ад’ехаў у Брагін. {{падказка|Ракіцкі|Людвік}} вадзіў мяне па цэрквах, а я зацягнуў яго, неахвочага, да дабрачыннага Айца. Намагаўся памірыць іх. Заўважыў, што Ярэміч і жонка дужа катэгарычныя і непрыхільныя да Ракіцкага. Выступілі з папрокамі. Нягледзячы на гэта, граф абяцаў скончыць вясною дом і здаць ссыпку. Па абедзе з Ракіцкім паехаў у Глухавічы. Ён паказаў мне тры карціны, набытыя ў Варшаве, а калі я пахваліў «Татараў», дык прасіў, каб гэтую карціну прыняў на памяць. Тут таксама былі Аскерка і валынскі Прозар. З жонкай мяне не пазнаёміў – нібыта хворая, у ложку. Сапраўды, у яе быў павятовы лекар Філіповіч''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч – Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. [[Файл:Двор Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.png|значак|зьлева|170px|Двор і мястэчка Брагін на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавыя часы Брагін — цэнтар воласьці ў Рэчыцкім павеце. У сувязі з чарговым паўстаньнем супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай, 11 красавіка 1865 году будынак Брагінскага філіяльнага касьцёлу быў адабраны ў католікаў і перададзены ў праваслаўнае ведамства. Пазьней у ім уладкавалі прыпісную царкву Сьвятога Ціхана Задонскага<ref>[https://web.archive.org/web/20210619184636/http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ Ростислав Бондаренко, священник. Настоятель Николаевской церкви Максим Еремич отдал служению в Брагине полвека. // Маяк Палесся. 11 снежня 2015.]</ref>{{Заўвага|Благачынны Брагінскай акругі і настаяцель Сьвята-Мікалаеўскай царквы протаіерэй Максім Ярэміч паведаміў тады сваёй пастве пра цэлы шэраг уласных «адкрыцьцяў», як тое: раней гэты касьцёл быў «домовой церковью» яшчэ праваслаўных князёў Вішнявецкіх, доказам чаго нібыта знойдзеныя тут пры перабудове ў царкву абломкі царскіх варот, праваслаўныя крыж і харугва, старыя чорныя ўніяцкія сьвятарскія рызы. Таксама а. Максім сьцвярджаў, што «На воротах, против дома князей, была некогда церковь Благовещения Пресвятой Богородицы» (Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1871. № 4. С. 29). Але царква з такім тытулам заснавана ў 1609 г. Вішнявецкімі не ў Брагіне, а ў Сяльцы, дзе самі яны ніколі не жылі.}}. На 1876 год часткай Брагінскага маёнтку ў 20 000 дзесяцін зямлі, набытай 9 студзеня 1873 году, валодаў расейскі купец 1-й гільдыі Якім Сямёнавіч Каноплін. Іншая частка разам зь Мікуліцкім ключом у 26 650 дзесяцін зямлі з 2-ма ветракамі, 6 коннымі, 1 вадзяным млынам, сукнавальняй засталася за графам Людвікам, сынам Міхала, Ракіцкім<ref>{{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 60, 61.</ref>, ад якога мусіла перайсьці яго сыну Міхалу. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багародзіцкай царквы ў Брагіне названыя настаяцель а. Юліян Мігай, в. а. штатнага псаломшчыка Дзьмітрый Федаровіч. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Брагін, вёсак Буркі, Сабалі, Шкураты, Кавака. У прычце Мікалаеўскай царквы – настаяцель а. Максім Ярэміч, в. а. штатнага псаломшчыка Сямён Кезевіч, просьфірня Еўфрасіньня Кезевіч. Прыход – жыхары Брагіна, вёсак Дублін, Сьпярыжжа, Ясяні, Валахоўшчына<ref>Минские епархиальные ведомости. № 10, 1876. С. 456—457.</ref>. На 1879 год у прыходзе Багародзіцкай царквы налічвалася 970 душ мужчынскага і 1019 душ жаночага полу сялянскага саслоўя, у прыходзе Мікалаеўскай царквы — 860 душ мужчынскага і 1005 душ жаночага полу верных. Крыху раней вёскі Кавака і Шкураты далучаныя былі да прыходу Мікалаеўскай царквы, а Дублін і Сьпярыжжа — да прыходу царквы Раства Багародзіцы<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 24, 26</ref>. У 1883 годзе Брагінскі маёнтак Ракіцкіх{{Заўвага|Цэнтрам яго, са слоў старажылаў, запісаных настаўнікамі Брагінскай пачатковай школы «под руководством Белобровика В. С.» у 1925 г., быў двор Касачоў (гл. таксама: Ганжураў І. Ф. // {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 53—54, 58). Гэта лякальная назва, у афіцыйных дакумэнтах амаль неўжываная. Напрыклад, у справе 1905—1906 гадоў аб выкупе зямлі ў Унігаўцы сем'ямі Буйневічаў і Цішкевічаў, прыналежнасьць апошняй толькі ў першым выпадку пазначана па-тутэйшаму як да маёнтку Касачоў, а ў трох астатніх выпраўлена на афіцыйную — як да маёнтку Брагін пана Міхала Кербедзя<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 6265. А. 31, 39, 40, 43</ref>. Арыенцір для зацікаўленых: паміж месцам, дзе знаходзіўся той двор, і мястэчкам, паводле сьвятара Расьціслава Бандарэнкі, сёньня бачым тэлерэтрансьлятар. Непадалёк, у былым панскім парку ад 1919 г. пачалі хаваць прыхаджанаў Раства-Багародзіцкай царквы, бо на старых Прачысьценскіх могілках ужо не хапала прасторы. На сучаснай мапе Брагіна тут пазначаны Касачоўскія могілкі.}}, выстаўлены на аўкцыён за даўгі Зямельнаму банку, «''с Высочайшего соизволения''» набыў вялікі інжынэр, сапраўдны тайны саветнік Станіслаў, сын Валерыяна, Кербедзь. Аднак, яго адміністратар і ўпаўнаважаны ў судзе Юзаф Вайткоўскі, з-за безгаспадарлівасьці папярэдніх уласьнікаў, на 1887 год здолеў улагодзіць пазямельныя спрэчкі зь сялянамі толькі 4 вёсак{{Заўвага|Ці не таму С. Кербедзь на 1888/1889 год названы ўласьнікам толькі маёнтку Канстанцінаў і Амелькаўшчына, які складаў 15 875 дзесяцін угодзьдзяў (гл.: Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 370)?.. Брагінскі маёнтак пад сваёй назвай на той час не згаданы ні за адным уладальнікам. За сынамі Якіма Канопліна Аляксеем і Іванам значыліся адпаведна Глухавічы з Будай Пятрыцкай і Рафалаў.}}, з насельнікамі 12-ці астатніх даводзіў справу да поўнага вырашэньня яшчэ і ў 1895 годзе{{Заўвага|Справы па разьмежаваньню зь землямі жыхароў яшчэ 11 паселішчаў перайшлі да іншых гаспадароў Брагінскіх добраў.}}<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 2249. А. 82 – 86</ref>. У 1896 годзе ў Раства-Багародзіцкім прыходзе быў узьведзены мураваны будынак царквы на гонар сьв. апосталаў Пятра і Паўла, у якім разьмясьцілася і двухкласная прыходзкая школа<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 7</ref>. Перапіс 1897 году засьведчыў: у мястэчку Брагін было 648 двароў, 4519 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Брагіне тады было 4311 жыхароў, зь якіх 2254 складалі габрэі<ref name="fn2"/>.}}, дзеялі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны адзьдзел, хлебазапасны магазын, паравы млын, бровар, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельняў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, карчма, аптэка, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы<ref name="fn1"/>. На 1903/1904 год сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Брагін дваранін Міхал, сын Станіслава, Кербедзь<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 56</ref>. Згодна са зьвесткамі выданьня «Список населённых мест Минской губернии», на 1909 год у мястэчку Брагін налічвалася ўсяго 387 двароў, 3902 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 17</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Брагінскія кустары каля былой царквы-школы. Пач. 1930-х гг.jpg|значак|170px|Арцель брагінскіх саматужнікаў побач з былой царквой-школай. Каля 1930 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Брагін, аднак, апынуўся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павал Скарападзкі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Ўкраінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. [[Файл:Brahin, Mikolskaja. Брагін, Мікольская (18.06.1933).jpg|значак|зьлева|170px|Канфэрэнцыя настаўнікаў, 1933 г. Здымак зроблены каля будынку Сьвята-Мікалаеўскай царквы, зачыненай уладамі{{Заўвага|Сьведчаньне іерэя Расьціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэньня Гасподняга ў вёсцы Сялец.}}.]][[Файл:Brahin. Брагін (1.05.1935).jpg|значак|170px|Брагін. Работнікі маслазаводу. 1 траўня 1935 г.]] 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Брагін з воласьцю ўвайшоў у склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала яго разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. 8 сьнежня 1926 году Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласьць вярнулі [[БССР]]. Тады ж ён стаў цэнтрам раёну. Дзеялі 3 пачатковыя і 1 сярэдняя школы, клюб, бібліятэка, мэдыцынскі ўчастак, вэтэрынарны пункт, паштова-тэлеграфная кантора, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, адзьдзяленьне спажывецкай каапэрацыі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Працавалі маслазавод, вятрак, кравецкая і шавецкая арцелі, кузьня. З 1938 году Брагін — у новастворанай [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у [[Мазыр]]ы). 27 верасьня 1938 году мястэчка атрымала афіцыйны статус [[гарадзкі пасёлак|гарадзкога пасёлку]]. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Брагін знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. З 1954 году Брагін — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1970 году да яго далучана вёска Ліпкі. У 1986 годзе ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] мястэчка апынулася ў зоне радыяктыўнага забруджваньня. == Геаграфія == Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў. Брагін месьціцца за 100 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомлю]] і за 25 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Злучэньне аўтадарогамі існавала з [[Лоеў|Лоевам]], [[Рэчыца]]й і Хвойнікамі ў Беларусі, а таксама з [[Чарнігаў|Чарнігавам]] ва Ўкраіне. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складала -6,6°C, а ліпеня — +18[[°C]]. Ападкаў у сярэднім выпадала 533 мм за год. [[Вэгетацыйны пэрыяд]] росту расьлінаў складаў 194 дні ў год<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфія|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/geo-by/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагодзьдзе''': 1850 год — 1233 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 66.</ref>; 1860 год — 2628 чал.; 1880 год — 2,7 тыс. чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Brahin // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/348 348]</ref>; 1897 год — 4519 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1905 год — 2,7 тыс. чал.; 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1969 год — 6,7 тыс. чал.; 1985 год — 5,6 тыс. чал.; 1993 год — 3,7 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 63.</ref>; 1995 год — 2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 227.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 3,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 65.</ref>; 2006 год — 3,7 тыс. чал.; 2008 год — 3,7 тыс. чал.; 2009 год — 3954 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 3698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3662 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3681 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2020 год — 4400 чал.<ref name="belstat2020">[https://web.archive.org/web/20210430042021/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_16754/ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Адукацыя == На 2022 год у Брагіне дзеялі [[гімназія]], Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі, Цэнтар творчасьці дзяцей і [[Моладзь|моладзі]], Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі, Брагінскі раённы сацыяльна-пэдагагічны цэнтар зь дзіцячым [[Прытулак|прытулкам]], [[дзіцяча-юнацкая спартовая школа]] (ДЮСШ) і Брагінскія дзіцячыя [[ясьлі]]-сад, якія забясьпечвалі поўны ахоп дзяцей [[Дашкольная ўстанова|дашкольнай]] асьветай. У ясьлях-садзе працавалі 4 гурткі: 1) [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], 2) замежных моваў, 3) падрыхтоўкі да школы, 4) [[Харэаграфія|харэаграфіі]]. Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня Брагінскага раёну меў клясу для дзяцей з множнымі парушэньнямі разьвіцьця, якім забясьпечвалі падвоз. Забясьпечанасьць кампутарамі складала 1 кампутар на 16 чалавек пры стандарце 1 на 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/aduk/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Мэдыцына == На 2022 год [[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]] месьцілася па вуліцы Крылова, д. 7 і мела 91 ложак, зь іх: 40 — у тэрапэўтычным аддзяленьні; 28 — у [[Хірургія|хірургічным]]; 20 — у [[Акушэрства|акушэрска]]-[[Пэдыятрыя|пэдыятрычным]], у тым ліку 10 пэдыятрычных ложкаў і па 5 — [[Гінэкалёгія|гінэкалягічных]] і хваробаў [[Цяжарнасьць|цяжарнасьці]]; 3 — у аддзяленьні [[Анастэзіялёгія|анастэзіялёгіі]] і [[Рэанімацыя|рэанімацыі]]. У [[Паліклініка|паліклініцы]] працавалі лекары 14 спэцыяльнасьцяў: некалькі лекараў агульнай практыкі, участковых пэдыятраў, хірургаў і акушэраў-гінэколягаў, па адным [[Нэўралёгія|нэўролягу]], отарыналярынголягу, [[Анкалёгія|анколягу]], [[Эндакрыналёгія|эндакрынолягу]], [[Афтальмалёгія|афтальмолягу]], інфэкцыяністу, дэрматавэнэролягу, [[Псыхіятрыя|псыхіятру]]-нарколягу і фтызіятру, а таксама зубныя [[фэльчар]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лекавая сетка|спасылка=http://bragincrb.by/лечебная-сеть/|выдавец=[[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]]|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Культура == На 2022 год у Брагінскім раёне дзеялі: * [[Брагінскі раённы дом культуры]], які меў 12 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх клюбаў, зь якіх 7 было ў [[Пасёлак|пасёлках]]; * [[Брагінская цэнтральная раённая бібліятэка]], якая мела 20 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх [[Бібліятэка|бібліятэк]]; * [[Брагінская дзіцячая школа мастацтваў]], што мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е і клясы ў пасёлках [[Буркі]], [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]], [[Малажын]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]]; * [[Брагінскі гістарычны музэй]] з карціннай [[галерэя]]й<ref name="а"/>. У Брагіне існавалі 3 народныя творчыя гурты, якія дзеялі пры Брагінскім раённым доме культуры: 1) музычны гурт «[[Бравія]]», 2) эстрадная студыя «Музычны лябірынт», 3) мужчынскі сьпеўны гурт «[[Галасы дубравы]]». У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў працаваў дзіцячы харэаграфічны гурт «[[Брагінка (гурт)|Брагінка]]», што быў лаўрэатам 2-й ступені абласнога конкурсу «Карагод сяброў». Бібліятэчнае абслугоўваньне ахоплівала звыш 80 % месьцічаў. Кнігазабясьпечанасьць складала 14,8 кніг на чалавека і 19,7 кніг на чытача. У Брагінскай цэнтральнай раённай бібліятэцы дзеяў публічны цэнтар прававой інфармацыі з выхадам у Сеціва, што ўлучаў эталённы банк прававых зьвестак. У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў дзеялі 7 клясаў па: 1) [[акардэон]]е, 2) [[баян]]е, 3) выяўленчым мастацтве, 4) [[Гітара|гітары]], 5) [[фартэпіяна]], 6) харэаграфіі, 7) [[Цымбалы|цымбалах]]. Штогод ладзіўся раённы конкурс «Брагінская музычная вясна»<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/culture/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Таксама ў Брагіне дзеялі праваслаўная царква [[Мікола Цудатворца|Міколы Цудатворцы]] і пратэстанцкая царква «Благодаць»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэлігія|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/religiya/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Вядуцца радыётрансьляцыі. Выходзіць раённая газэта «[[Маяк Палесься]]», рэдакцыя якой месьціцца па вуліцы Гагарына, д. 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=http://www.bragin.by/kontakty/|выдавец=Газэта «[[Маяк Палесься]]»|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Забудова == === Плян === Сучасны Брагін плянавальна складаецца зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол пляцу. У цэнтральнай частцы разьмяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''{{Заўвага|Усё, што датычыцца вуліц і мясцовасьцяў Брагіна, вядома дзякуючы Віктару Гілеўскаму і заснавана на матэрыялах Усесаюзнага перапісу 1926 г.<ref>НАРБ. Ф. 30. Воп. 2. Спр. 7031, 7130, 7131</ref> Гл. таксама: Трыбуна калгасніка. 6.04.1935 (перайменаваньні).}} || '''Былыя назвы''' |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Заходняя вуліца || '''Пойма''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Каапэратыўная вуліца || '''Шайкевіча''' вуліца{{Заўвага|Гэтая і іншыя імянныя назвы ўтварыліся з прозьвішчаў гаспадароў сядзібаў.}} || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кірава вуліца || '''Загародзьдзе''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кірава завулак || '''Панеўчыка''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мамкіна вуліца || '''Кротава''' вуліца || <br> Сялянская вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Манжоса вуліца || ''Безымянная'' вуліца <br> '''Садовая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Махава вуліца || '''Мясная''' вуліца (частка) <br> '''Гарбарная''' вуліца (частка) <br> '''Школьны''' завулак (частка){{Заўвага|А таксама завулкі, прылеглыя да вуліцаў Траецкай, Качанава, Баранава.}} || Інтэрнацыянальная вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Махава завулак || '''Баранава''' вуліца (частка) <br> '''Жэжкі''' вуліца (частка) <br> '''Процкаў''' вуліца (частка) || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Набярэжная вуліца || '''Пасад''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Партызанская вуліца || '''Новая'''{{Заўвага|Бо зьявілася пасьля 1861 г.}} вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Кардашова вуліца''' (частка) <br> '''Качанава''' вуліца (частка) || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Траецкая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца <br> '''Вузкі Базар''' вуліца <br> '''Прабойная''' вуліца <br> '''Пясочная''' вуліца|| |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Садовы завулак || '''Казінаўка (Казіміраўка)''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Скарахода вуліца || '''Выганная''' вуліца<ref>Гілеўскі В. [https://web.archive.org/web/20210614095025/http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ Брагін гістарычны. У пошуках дома Сяргея Палуяна], Маяк Палесся, 10 чэрвеня 2021 г.</ref> || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Гаток''' вуліца<ref>Віктар Гілеўскі. Твой дом — Брагін. // Літаратура і мастацтва. № 17, 26 красавіка 2019. С. 6.</ref> || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейскі завулак || '''Сідаровіча''' вуліца || |} Вуліцы, якія не існуюць і ў пераназваным выглядзе: Кавальская, Кароткая, Вузкая, Падол, Школьная, Цясьлярская. === Мясцовасьці === [[Файл:Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.png|значак|зьлева|170px|Згадка пра двор Зьвярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.]][[Файл:Grave crosses in Brahin - Zagorodskoje cemetery 2 - br 1900 AD.jpg|150px|значак|Надмагільны крыж з пахаваньня на Загародзкіх могілках. Перад 1900 годам.]]Гістарычныя мясцовасьці Брагіна: Загародзьдзе, Зьвярынец{{заўвага|14 студзеня 1812 г. сьвятар Актавіян Доўгірд, настаяцель Сялецкага кляштару базыльянаў, ахрысьціў Люцыю Юзафату, дачку сужэнства Рыгора і Зофіі Каплінскіх з двара Зьвярынец, пісараў пры сховішчах Брагінскага маёнтку, парафіянаў Астраглядавіцкага касьцёлу, а кумамі былі пан Антоні Зяньковіч, стражнік аршанскі, і пані Калета Лышчынская, ротмістрава, пан Антоні Мрачкоўскі і пані Францішка Згажэльская, рэгэнтава, пан Леон Згажэльскі, рэгэнт, і панна Пелагія Лышчынская, усе — з замку Гарадыскага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 47адв.</ref>.|}} (раён сучасных вуліц Зіновіча, Юбілейнай, Паркавай, Пясочнай, канца Кастрычніцкай, Крылова, Палескай, Аэрадромнай, Чэлідзэ), Касачоў, Ліпкі, Палуянаўшчына. == Эканоміка == На 2022 год у Брагіне месьціліся: * ААТ «Брагінаграсэрвіс» (вул. Мэханізатараў, д. 4) на 69 супрацоўнікаў, якое ажыцьцяўляла грузаперавозкі і [[рамонт]] сельгастэхнікі, а таксама мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сельская гаспадарка|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/sels_g/|выдавец=[[Брагінскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * УП «Брагінская перасоўная мэханізаваная калёна № 91» (вул. Ігнаценкі, д. 26) на 69 працаўнікоў, якое належала ААТ «[[Палесьсебуд]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Будаўніцтва|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/buda/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * 21 спажывецкая і 14 харчовых [[крама]]ў; * 7 спажывецкіх і 4 харчовыя [[павільён]]ы; * 3 спажывецкія і 2 харчовыя [[шапік]]і; * 3 спажывецкія і 2 мяшаныя гандлёвыя [[намёт]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Разьмяшчэньне гандлёвых кропак у Брагінскім раёне|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/uploads/files/Dislokatsija-roznichnyx-torgovyx-objektov,-raspolozhennyx-na-territorii-rajona.xlsx|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2020|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>. Таксама працавалі дробныя вытворцы харчаваньня і мэтэастанцыя. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987 году) з мастацкай галерэяй. === Страчаная спадчына === * [[Брагінскі замак|Замак]] (XV—XVII стст.) * Касьцёл (сярэдзіна XVIII ст.) * Царква Раства Багародзіцы (1790) * Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.) * Царква Сьвятой Тройцы (1786) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Брагіна" widths=150 heights=150 class="center"> 000 Brahin 04.JPG|Старая камяніца 000 Brahin 09.JPG|Вуліца 000 Brahin 08.JPG|Пляц 000 Brahin 12.JPG|Адміністрацыя </gallery> == Асобы == * [[Адам Міхал Ракіцкі]] (каля 1740—1779) — [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]], уласьнік Брагіна * Міхал, сын Рафала, Ракіцкі (1797—1855) — рэчыцкі павятовы маршалак, уласьнік Брагіна * [[Сяргей Палуян]] (1890—1910) — беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец пачатку ХХ ст. * [[Барыс Магілевіч]] (1907—1934) — удзельнік марской экспэдыцыі на параходзе «Чэлюскін» (1933—1934)<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/МОГИЛЕВИЧ_Борис_Григорьевич]</ref> * [[Алег Мельнікаў]] (нар. 1946) — беларускі матэматык і пэдагог * [[Яўген Панамарэнка]] (нар. 1947) — беларускі мастак * [[Навум Фальковіч]] (нар. 1924) — намесьнік начальніка ваеннай катэдры Томскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту<ref>[https://web.archive.org/web/20210624201046/http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87]</ref> == Заўвагі == [[Файл:Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі настаўнікамі ў 1925 г.png|значак|зьлева|170px|Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі шкрабамі{{заўвага|Шкрабы – абрэвіятура, якая выкарыстоўвалася ў 1920-я гг. адносна школьных работнікаў; бальшавікам спачатку нават і ў слове «настаўнік» бачылася нешта буржуазнае?}} ў 1925 г.]] {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} * {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} {{Навігацыйная група |назоў = Брагін у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Брагінскі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Брагін| ]] tbann56h6lso3tnwq9wlavrmww7ny84 2665303 2665302 2026-04-18T13:55:41Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2665303 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Брагін |Лацінка = Brahin |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Брагіна |Герб = Coat of Arms of Brahin 2001.svg |Сьцяг = Flag of Bragin.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1147 |Першыя згадкі = 1147 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Брягинь, Брягинъ |Мясцовая назва = Брагінь |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 4507 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = 000 Brahin 07.JPG |Апісаньне выявы = У цэнтры мястэчка |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://bragin.gomel-region.by/by/ bragin.gomel-region.by/by] }} '''Бра́гін''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]] на рацэ [[Брагінка|Брагінцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Брагінскі раён|Брагінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з [[Хвойнікі|Хвойнікамі]], [[Рэчыца]]й, [[Лоеў|Лоевам]], [[Камарын]]ам. Брагін — даўняе [[места]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu»<ref>Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293</ref>.}}, што на самай поўначы Кіеўскай зямлі-княства часоў Русі, Кіеўскага княства і [[Кіеўскае ваяводзтва|ваяводзтва]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]; [[Брагінскі замак|прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Каралеўства Польскага]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Брагіна}} === Раньнія часы === [[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|170px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:POL COA Leliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ляліва роду Манівідавічаў.]][[Файл:Nomina civitatum, castrorum et districtuum, quos possidet Swidrigall.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сьпіс гарадоў, замкаў і земляў Сьвідрыгайлы 1432 г.]] Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча, датаваны 1147 годам{{Заўвага|Въ лЂто 6655 (1147)}}{{Заўвага|Зусім іншае ўяўленьне пра пачаткі пісьмовай гісторыі Брагіна мелі тутэйшыя настаўнікі школы першай ступені ў 1925 г., г. зн. яшчэ ў складзе РСФСР. Тады маскоўскія бальшавікі раздумвалі, а ці не замяніць гісторыю больш зручным для іхняй ідэялёгіі грамадазнаўствам? Толькі ў 1934 г. гісторыю пачалі выкладаць у навучальных установах, але ўжо паступова яе перапісваючы.}}, сустракаем у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]]. У тую зіму, «''како уже рекы сташа''», дружыны [[Чарнігаў|чарнігаўскіх]] князёў Ольгавічаў і Давыдавічаў «''с Половци воеваша Брягинь''», што належаў да Кіеўскага княства Ізяслава Мсьціславіча<ref>Полное собрание русских летописей (ПСРЛ). Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 359.</ref>. Імкнуліся гэтак адпомсьціць за папярэдняе разрабаваньне ім чарнігаўскіх валасьцей. Паўстаў горад у зоне кантактнага расьсяленьня [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[паляне|палянаў]]. У 1187 годзе ў [[Белагародка (Бучанскі раён)|Белгарадзе]] кіеўскі князь Рурык Расьціславіч сыну свайму Расьціславу «''створи же… велми силну свадбу ака же несть бывала в Руси… сносе же своеи''» (нявестцы Верхуславе, васьмігадовай дачцэ суздальскага князя Ўсевалада Юр’евіча, якую бацькі адпусьцілі «''в Русь{{заўвага|Акрамя іншага, зьвестка яшчэ раз наўпростую засьведчыла ўяўленьне XII ст. што да лякалізацыі Русі.}} с великою любовью''») «''далъ многи дары и городъ Брягинъ''»<ref>ПСРЛ. Т. 2. Стб. 658.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1360-я гады Брагін у складзе Кіеўскага княства ўвайшоў у Вялікае Княства Літоўскае, дзе стаў цэнтрам воласьці; належаў вялікаму князю. Надалей Брагін (Brehynya) побач з [[Рэчыца]]й, [[Мазыр]]ом і [[Оўруч]]ам згаданы ў «Сьпісе гарадоў, замкаў і земляў, прыналежных князю [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлу]]», датаваным верасьнем-кастрычнікам 1432 году<ref>Полехов С. В. Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. — Москва: «Индрик», 2015. С. 521—525</ref>. У 1458 годзе колішні маршалак князя Сьвідрыгайлы (1438), а на той час віленскі ваявода [[Іван Манівід|Ян Манівідавіч]] склаў тэстамэнт сынам Яну і [[Войцех Манівід (сын Івана)|Войцеху]] на Брагін, [[Горваль]], [[Любеч]] і іншыя маёнткі<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza. // Ateneum Wileńskie. — Wilno, 1923. № 2. S. 261, 267</ref>, набытыя ім і яго бацькам баярынам [[Войцех Манівід|Манівідам]] яшчэ ад вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а<ref>Вячаслаў Насевіч. Манівідавічы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя: у 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. Т. 2. С. 270.</ref>. У 1471 годзе Кіеўскае княства было пераўтворана ў аднаіменнае ваяводзтва. Пасьля сьмерці Войцеха Манівідавіча ў 1475 годзе Брагінам ізноў кіраваў вялікакняскі намесьнік, пра што ёсьць зьвестка на 1496 год, калі скарб атрымаў «2 копе гроше''и''». У 1499 годзе людзі з Брагінскай і іншых валасьцей бралі ўдзел у работах на Кіеўскім замку<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. С. 397, 399.</ref>: {{пачатак цытаты}} ''А до Киева люди посланы города ωправлѧти с Поднепръ|скихъ волостеи. | З [[Бабруйск|Бобрȣиска]] с обеюхъ половицъ 80 чоловеков с топоры. | З Мозыра и зо Пчича 80 чоловековъ. | З Брагинѧ 40 чоловековъ. | З Речицы 60 чоловековъ. | З Горволѧ 40 чоловековъ'' {{канец цытаты}} У XIV—XVII стагодзьдзях існаваў Брагінскі замак<ref>Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 123—124</ref>. У чэрвені 1500 году вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] выдадзены ліст пану Богушу Багавіцінавічу, намесьніку [[Пералая|пералайскаму]], «''о бране дани''» з Падняпроўскіх «''и инших руских''» валасьцей, у іх ліку з Горвальскай, Рэчыцкай, Брагінскай, Мазырскай, Бчыцкай, пра што было абвешчана тутэйшым «''наместником нашым и старцомъ, и всимъ мужом''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. P. 295</ref>. Брагін названы ў дамове паміж [[Вільня]]й і [[Масква|Масквой]] 1503 году сярод валасьцей, якія кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандар прапанаваў вялікаму князю маскоўскаму [[Іван III Васільевіч|Івану Васільевічу]] і сыну яго [[Васіль III Іванавіч|Васілю Іванавічу]] «''в тые перемиръные лета, шесть летъ, не воевати и не зачепляти ни чым''», з свайго боку паабяцаўшы захоўваць недатыкальнасьць валасьцей у Масковіі. Урэшце бакі ў тым пагадзіліся<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. P. 209; Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. — Т. 1. (1487—1532). — С.- Петербург, 1882. С. 395, 400</ref>. 3-га чэрвеня 1504 году прывілеем караля Аляксандра з Брагінскай воласьці былі вылучаныя [[Астрагляды|Астраглядавічы]] і [[Хвойнікі]] з усімі прылегласьцямі ды падараваныя на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]]{{Заўвага|«слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950</ref>. Пра С. Палазовіча гл. артыкул Барыса Чэркаса<ref>Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105</ref>.}}<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. 7 ліпеня 1506 году манарх перадаў Брагін з воласьцю ў трыманьне пану Данілу Дзедкавічу, быўшаму на «''нашои службе в Оръде Перекопскои''», пакуль той не выбера належныя яму 230 [[капа (лік)|коп]] грошаў<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1(6). С. 37.</ref>. Але неўзабаве кароль Аляксандар памёр, а яго брат і пераемнік [[Жыгімонт Стары]] «''взяли есмо тую волостку Брягин къ нашои руце''», замест яе аддаўшы пану Д. Дзедкавічу на два гады карчму ў [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. P. 131—132, 168—169</ref>. У тым жа 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. [[Файл:Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага гродзкага суда 1776 г.jpg|значак|зьлева|170px|Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]] 1776 г.]][[Файл:POL COA Korybut.svg|100пкс|значак|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Лістом ад 25 кастрычніка 1509 года кароль Жыгімонт аддаў князю [[Міхаіл Васільевіч Збараскі|Міхаілу Васільевічу Збараскаму]] «''тую волость нашу Брягин… з людми и зъ данью грошовою и медовою, и куничъною, и бобровою, и со всимъ с тымъ, какъ тая волость на насъ держана, до живота его''». Раней князь ужо карыстаўся даходамі зь яе «''до воли господаръское''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). P. 431.</ref>. 2 кастрычніка 1511 году манарх, каб абараніць людзей ад злоўжываньняў пісараў-паборцаў не адно ў ваенныя ліхалецьці, а і ў мірныя часы, выдаў прывілей у ліку іншых даньнікам з Падняпроўскіх валасьцей «''…зъ Речицы, съ Брягина{{Заўвага|Згадка пра Брагін у гэтым шэрагу гаспадарскіх валасьцей выглядае анахранізмам, бо ўжо амаль два гады ён «''со всимъ с тымъ''» (зь людзьмі і прыбыткамі) пажыцьцёва належаў князю М. Збараскаму.}}, зъ Мозыра, зъ Бчича…''», каб<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №.75</ref>{{Заўвага|Раней зьмест дакумэнту часта альбо не раскрываўся, альбо выкладаўся зусім недарэчна. У артыкулах канца XIX ст. паведамлялася: «''Za czasów litewskich B. był własnością wyłączną wielkich książąt, a w r. 1511 otrzymał ważne przywileje od Zygmunta I''» (Al. Jel. Brahin. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 348), «''… в качестве господарского города Сигизмунд I снабдил Брагин в 1511 г. грамотой, обеспечивавшей права жителей и дававшей им различные льготы''» (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк). // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 115). Больш як праз сто гадоў апошняе было паўторана: «''У 1511 кароль Жыгімонт І Стары дараваў Б. грамату, якая давала жыхарам пэўныя правы і льготы''» (Рогалеў А. Ф. Брагін. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. С. 63; у сваёй кнізе аўтар яшчэ дадаваў: «''Такія граматы забытым богам мястэчкам не даваліся''» (Рогалеў А. Ф. Сцежкі ў даўніну. Геаграфічныя назвы Беларускага Палесся. — Мінск: Полымя, 1992. С. 63)). У пачатку бягучага стагодзьдзя сытуацыя са зьместам, як здавалася, нарэшце была выпраўлена: «''У 1511 вял. князь выдаў Б. грамату, паводле якой яго жыхары мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзярж. скарб.''» (Грынявецкі Валерый. Брагін. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 340). У лютым 2009 г., аднак, ва ўкраінскай Вікіпэдыі зьявілася дылетанцкае сьцверджаньне (існавала да 5 траўня 2021 г.), маўляў: «''1511 року поселенню надано магдебурзьке право.''», у верасьні 2009 г. яно паўторана ў францускай, а колькі гадоў таму да пастановы гэтага тэатра абсурду (тэма бо — пэрыфэрыйная) далучыліся і некаторыя навукоўцы: «''У 1511 році тодішній король польський і великий князь литовський Сигізмунд І Старий своїм привілеєм дарував мешканцям Брагіна право на самоврядування.''» (Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. – Київ, 2016 (2017). С. 213), «''Пожалування міста Збаражському примусило брагінських міщан звернутися до короля Сигізмунда І та отримати від нього у 1511 р. охоронний привілей.''» (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. // Днепровский паром. Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. С. 14; «апрабацыя» гэтай найбольш недарэчнай трактоўкі выканана яшчэ ў лістападзе 2014 г. з тлумачэньнем: «...охранный привилей, который ограничивал власть владельца в отношении горожан», гл.: Маленький город в большой истории: Брагин в XVI — XVII веках. // https://gp.by/mneniya/news36000.html). Апошнія меркаваньні асабліва уражваюць, бо прывілей выдадзены каралём не на просьбу брагінскіх мяшчанаў, а ў адказ на скаргі даньнікаў Падняпроўскіх і Задзьвінскіх гаспадарскіх валасьцей, якіх у сьпісе ажно 13! Акрамя Брагіна, з канкрэтнай падачы А. Ельскага (SGKP. 1889. T. X. S. 133), у якога дакумэнт памылкова датаваны 11 кастрычніка 1511 г., упэўнена пачалі прыпісваць магдэбурскае альбо «частковае» (гл.: Рэчыца ў Вікіпедыі) магдэбурскае права і Рэчыцы, а вось пра згаданы побач зь імі Мазыр на 1511 год — ані слова (як і ў А. Ельскага); але ж тое места атрымала сапраўдную магдэбургію ад караля Стэфана Баторыя ў 1577 г. (Цітоў Анатоль. Геральдыка Беларускіх местаў. – Мінск: Полымя, 1998. С. 192, 228; Цітоў А. Да пытання аб гербе горада Рэчыцы // Трэція Міжнародныя Доўнараўскія чытанні (г. Рэчыца, 14–15 верасня 2001 г.) / Рэд. кал.: В.М. Лебедзева (адказ. рэд.) і інш. – Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. С. 239, дата ў аўтара на месяц пазьнейшая, чым у А. Ельскага, у якога запазычыў зьвестку, — 11.XI.1511). Тае магдэбургіі ў Рэчыцы, якая, магчыма, мела хіба самакіраваньне, заснаванае на «рускім» праве, прынамсі, у XVI — XVII стст., а ў Брагіна дык і ніколі не было (гл.: Голубеў В., Волкаў М. Рэчыца ў часы Вялікага княства Літоўскага // Беларускі гістарычны часопіс. – 2014. № 5. С. 4, 5 – 6, у гэтых аўтараў дакумэнт чамусьці датаваны 2.XI.1511, а яшчэ, замест Т. Скрыпчанкі, дарэмна адрасавалі крытычную заўвагу наконт крыніцы 1561 г. М. Ткачову; Білоус Н. Привілеї польського короля Стефана Баторія для Лоєва 1576 та 1582 рр. // Місто: історія, культура, суспільство. Е-журнал урбаністичних студій. – Київ, 2018. Вип. 1 (5). С. 164).}}: {{пачатак цытаты}}''ихъ при старине зоставили.., какъ бывало за предковъ нашихъ, за великого князя Витовта и [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жикгимонта]], ижъ они сами собравши дань грошовую, и бобры и куницы, отношивали до скарбу нашого, а медъ пресный до ключа.., всю сполна.., на роки звычайныи, а то есть первый рокъ Божье Нароженье, другій Середопостье, третій Великъ-день…'' {{канец цытаты}} У хуткім часе князь М. Збараскі, жадаючы атрымаць воласьць «''на вечность''», біў чалом аб правядзеньні яе абмежаваньня, што і выканаў да 7 сакавіка 1512 году каралеўскі дваранін, дзяржаўца трахцемірскі і дымірскі Іван Андрэевіч Кміціч<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050адв.</ref>. У 1514 годзе{{Заўвага|М. К. Любаўскі меркаваў, што падараваньне адбылося ў год праведзенага абмежаваньня — 1512, гл.: Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. Исторические очерки / М. К. Любавский – Москва: Университетская типография, 1892. С. 239.}} кароль Жыгімонт Стары падараваў князю «''тую волостку Брягин з местом и с корчмами, и з мытом, и з городищом, и со всими селы, и з людми, кром тых сел, што первеи того кому у тои волости будем дали''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511—1518). Užrašymų knyga 9 / Metryka Litewska. Księga Nr 9 / 9 księga wpisów / Księga-kontynuacja (1508—1518). Wydał K. Pietkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. С. 240</ref>. [[Файл:Кафля з Брагіна.jpg|значак|170px|Паліхромная кафля з Брагіна, сярэдзіна XVI ст. . [[Музэй старажытнабеларускай культуры]] [[ІМЭФ]].]] Ад 1517 году маёнткам валодалі сыны М. Збараскага{{Заўвага|У 1490, 1511, 1512 гадох ён ужо, бывала, падпісваўся Вішнявецкім, а ў 1517 годзе, незадоўга да сьмерці, Вішнявецкім і Збараскім, гл.: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 553.}} князі Хведар (†1533), потым Аляксандар (†1555){{Заўвага|І. В. Кандрацьеў дзіўным чынам здолеў атаясаміць яго з унукам, таксама Аляксандрам Міхайлавічам Вішнявецкім, старостам любецкім ды лоеўскім ад 1585 г., спаслаўшыся на артыкул С. П. Зімніцкай, у якім, аднак, усё выкладзена слушна (гл.: Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15; Кондратьєв І. В. Князі Вишневецькі на старостинських урядах Любецького староства // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья. Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель) / редкол. В. М. Метлицкая (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 46).}} Вішнявецкія<ref>Зимницька С. П. Родові володіння Вишневецьких на території Волині, Брацлавщини і Київщини в рецепції українських і польських істориків / С. П. Зимницька // Гуманітарний журнал. — 2005. — № 1-2. — С. 128, 130</ref>. У 1535 годзе за часамі вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спалілі маскоўскія войскі<ref>Грынявецкі Валерый. Брагін. С. 340.</ref>. Прынамсі, ад 6 кастрычніка 1541 году зьявіліся судовыя зьвесткі пра памежныя спрэчкі ўладальнікаў Брагіна князёў Вішнявецкіх і ўладальнікаў Астраглядавічаў і Хвойнікаў князёў Відэніцкіх (Любецкіх){{Заўвага|Тады Брагінам валодаў князь Аляксандар Міхайлавіч Вішнявецкі, а Астраглядавічамі і Хвойнікамі князь Дзьмітры Раманавіч Відэніцкі.}}<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. У 1559 годзе кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] пацьвердзіў права на Брагінскі маёнтак князям Аляксандру, Максіму і Міхаілу Аляксандравічам Вішнявецкім. Князь Максім у 1565 годзе спачыў, не пакінуўшы нашчадкаў<ref>Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. S. 556</ref>. У ходзе адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў была вызначана мяжа Кіеўскага павету на ўчастку, дзе знаходзілася Брагінская воласьць: «… ''Мозырскою границою до Брагиньское границы, а Брагиньскою границою до Днепра, по левои стороне пущаючи волость Речицкую, до Любеча…_… а Словешнею доловъ ажъ до Припети, по правои стороне поветъ Киевъскии, а по левои Мозырскии, а черезъ реку Припеть, оставуючи полеве Речицу со всими границами, а поправу Брягинь со всим поветомъ Киевским ажъ до Днепра''…»<ref>Русская историческая библиотека (далей: РИБ). Т. XXX. Литовская метрика. Отд. 1-2. Ч. 3. Т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 892 — 893</ref>{{Заўвага|У свой час А. Ябланоўскі адвольна, без апоры на крыніцы, выключна зь геаграфічных меркаваньняў, зьмясьціў Брагінскую воласьць у складзе Любецкай акругі (павету) побач зь Любецкім і Лоеўскім староствамі (Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 26; ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 30, 210). І. В. Кандрацьеў пайшоў яшчэ далей, абсалютна беспадстаўна залічыўшы Брагін (у іншых выпадках яго палову) да Любецкага староства і нават да Любецкай воласьці (!) [Кондратьєв І. В. Любецьке староство (XVI – середина XVII ст.). /І. В. Кондратьєв – Чернігівський національний педагогічний університет ім. Т. Г. Шевченка; Історико-археологічний музейний комплекс «Древній Любеч». – Чернігів: Видавець Лозовий В. М., 2014. С. 20, 69, 79, 196–97]. Больш за тое. Ідэя, упершыню выказаная яшчэ ў 2005 г., вельмі хутка зьявілася ў артыкуле «Любеч» адной зь беларускіх энцыкляпэдый (Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 316). Відавочна, аўтар не зьмяніў сваю пазыцыю і дагэтуль, бо ў яго аўтарэфэраце (тэкст самой дысэртацыі, на жаль, недаступны) сустракаем заўвагу – «''В цей час змінюються і кордони Любецького староства, в основному після відпадіння у 1564 р. Брагінської волості.''» [Кондратьєв І. В. Лівобережні староства Київського воєводства Великого Князівства Литовського та Речі Посполитої: Соціально-територіальні трансформації XIV – XVII ст.: Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора історичних наук. – Київ, 2020. С. 19]. Тут І. В. Кандрацьеў паўтарыў яшчэ і старую памылку М. К. Любаўскага, запазычаную А. Ябланоўскім; абодва меркавалі, што Брагінская воласьць у апісаньні межаў паказана часткай Мазырскага павету. Гэта, як вынікае з прыведзенага ўрыўку, ня так, бо — «''Брягинь со всим поветомъ Киевским''», не з Мазырскім. Да Любецкай воласьці і староства належалі некалькі паселішчаў сучаснага Брагінскага раёну, аніяк ня колішняй воласьці. «Воласьць Брагіня» у пачатку XVI ст. межавала з Мазырскай, Рэчыцкай, Любецкай и Чарнобыльскай валасьцямі (гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 9, 41 (іл. № 3: Jakubowski J. Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku. 1, Część północna, skala 1 : 1.600.000: objaśnienie do mapy. – Kraków: Skł. gł. w księgarniach Gebethnera i Wolfa, 1928. На мапе – Брагінская воласьць у атачэньні Мазырскай, Рэчыцкай, Чарнобыльскай і Любецкай валасьцей).}}{{Заўвага|П. Г. Кляпацкі без спасылкі на крыніцу даводзіў, што Брагінская воласьць была часткай Мазырскага павету і да рэформы сярэдзіны 1560-х гг., гл.: Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли. Т. 1. Литовский период. – Одесса, 1912. С. 183, 195, 197 (ёсьць і аўтарская мапа).}}. Згодна з попісам войска ВКЛ 1567 году, князь Аляксандар Аляксандравіч Вішнявецкі выстаўляў з «''ыменья Брагини коней двонадцать''»<ref>РИБ. — Т. XXXІІІ: Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского. — Петроград, 1915. Стб. 471</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва, названае княствам (разам з Брагінам), як раней [[Падляшша|Падляская]] і [[Валынь|Валынская землі]], было далучана («''вернута''») да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 77 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. Князі-русіны Аляксандар і Міхаіл Вішнявецкія{{заўвага|Падрабязна пра братоў гл. у кнізе І. Чаманьскай<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 53–59, 63–64</ref>.}}, спадчыньнікі Брагінскага маёнтку, маючы зямельныя ўладаньні на Валыні, спачатку для прыняцьця прысягі ў каралеўскі замак Уладзімерскі не зьявіліся, але ўрэшце ім давялося падпарадкавацца волі манарха<ref>Жизнь князя Андрея Михайловича Курбского в Литве и на Волыни. — Киев, 1849. Том 1. С. 22, 24; Akta unji Polski z Litwą 1385 – 1791. / Wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz. – Krakow, 1932. S. 326–327</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага сьвятару Прачысьценскай царквы Феадору. 1570 г.jpg|значак|зьлева|170px|Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага 1570 г.]] 27 жніўня 1570 году князь Міхаіл Вішнявецкі, староста чаркаскі і канеўскі, выдаў сьвятару брагінскай Прачысьценскай (Раства-Багародзіцкай) царквы Феадору Ніканаву на яго матэрыяльнае ўтрыманьне ліст з уласным подпісам і пячаткай<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 344адв.</ref>. У сакавіку 1574 году маёнтак Брагін разам з замкам быў падзелены паміж князямі-братамі Аляксандрам і Міхаілам Аляксандравічамі Вішнявецкімі{{Заўвага|І. В. Кандрацьеў, пэўна, не чытаў сам дакумэнт, але жадаючы паказаць Брагін прыналежным да Любецкага староства, г. зн. дзяржаўным уладаньнем, сьцвярджаў нібы «''У 1574 р. Брагінський замок був описаний королівськими ревізорами.''», а гонар узьвядзеньня замку надаў князю Міхайлу Вішнявецкаму, няслушна адрозьніваючы яго ад М. Збараскага (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15). І адкуль інфармацыя?..}}. Частка замку князя А. Вішнявецкага выглядала так: {{пачатак цытаты}}''…мне зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, левая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест. Которою столбою на бланковане ходят. Светлица великая над вороты. Церковь в стене святое Троицы зо всим накладом тое церкви: золотом, серебром, книгами и зо всим тым, што одно в той церкви накладу естъ. Также с попом и дьяконом и з их островами, дубровами, чертежами, полми и сеножатми и зо всими их пожитки и доходы, тое церкви належачими. Ку тому теж будоване: светлицы в стене городни, поклеты, погреб, спижарни вси, яко тая сторона полеве в собе ся мает, аж до вежи тое, што от Брягинки, которая зосталася на делу от мене брату моему его милости князю Михайлу. Такжо теж и тые домы, будоване, светлицы, которые на земли стоят в замку. А ку тому место нашо Брягинское яко люди отчизные, бояре, куничники, загородники, дворцы наши на посаде…'' {{канец цытаты}} У князя Міхаіла Вішнявецкага — свая доля замкавай спадчыны{{Заўвага|Насуперак таму, як працяглы час памылкова даводзілася ў літаратуры<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. – Мінск: БСЭ, 1985. С. 104; {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 39—40; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 112; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 431</ref>, у іншых месцах, у Гарадзішчы (сучас. пасёлак [[Двор-Гарадзішча|Тэльман]]) і [[Бабчын]], пры князях Вішнявецкіх замкаў не было.}}: {{пачатак цытаты}}''А его милости князю Михайлу Вишневецскому, брату моему, зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, правая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест, которою столбою на бланкованье ходят, аж до вежи, которая от реки Брягинки. Тая вежа вся зосталася брату моему его милости князю Михайлу с тою вежою, што от Глухович, зо всими городнями, свирнами, светлицами, спижарнями, пивницами, пекарнею так, яко тая сторона замку поправе в собе мает. Ку тому церковь за замком в месте святого Николы зо всим накладом тое церкви, с попы их, з их островами, полями, сеножатми и всими пожитки и доходы, ку той церкви належачими._А места нашого Брягинского его милости князю Михайлу, брату моему, зосталася яко людей отчизных, бояр, куничников, огородников ведле рейстров наших, которые промежку себе есмо подавали._…Также теж ворота замковые, мост перед замком и тот, што от места до места, и ровы около замку — то все наполы подданые наши направовати мают… Теж што ся дотыче веж, которые в месте у острозе побудованы. Мне тая вежа зостала, што от Микулич, а его милости князю Михайлу, брату моему, што от Глухович. Ку тому острог около места нашого Брягинского мают подданые мои направовати и робити от тое вежи мое, што от Микулич, поправе, а подданые его милости князя, брата моего, также острог повинни будуть робить от вежи его милости от Глухович поправе, розделивши увес острог с подданными моими наполы.''{{канец цытаты}} Што да іншых угодзьдзяў, дык князю Аляксандру дасталіся сёлы [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Селце (Сялец)]], [[Лісьцьвін]], дварэц (сядзіба) [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]], сёлы [[Веляцін]], Зашчоб’е, востраў Дудоўшчына, а князю Міхаілу — сёлы [[Глухавічы]], [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]], [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Дубно, [[Крыўча]], [[Галкі]], [[Сяўкі|Сеўковцы (Сяўкі)]], [[Піркі|Перка]], [[Дублін (вёска)|Доблін]], [[Дзімамеркі|Дамамірка]], [[Рудакоў|востраў Рудакоў]], [[Удалёўка|востраў Удалёўка]]<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік — Выпуск 1. — 2000. С. 187—192.</ref>. Паводле рэестру 1581 году, апублікаванага А. Ябланоўскім, палова Брагіна зь сёламі на той час належала князю Міхаілу Вішнявецкаму, старосьце чаркаскаму і канеўскаму, а другая палова — удаве яго брата Аляксандра, памерлага ў 1577 годзе. Для ўсёй часткі маёнтку князя Міхаіла пададзеная толькі сума пабору — 86 флярынаў і 5 грошаў. Адносна паловы места Брагіна княгіні Аляксандры (з Капустаў) Вішнявецкай паведамляецца пра 32 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (×6 — прыблізна 192 чалавекі), 21 дым [[агароднікі|агароднікаў]] (каля 126 чалавек){{Заўвага|Вось ужо больш за пятнаццаць гадоў як І. В. Кандрацьеў упарта прылічвае тых сялянаў-агароднікаў да заградовай шляхты — «… 21 осада «загродової» (убогої чи «лезної») шляхти.» (І. Кондратьєв. Лоєвське староство у 1585 – середині ХVII ст. // Пятыя міжнародныя Доўнараўскія чытанні. Рэчыца, 22-23 верасня 2005 г. – Гомель, 2005. С. 197; Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15), што і зусім невытлумачальна.}}, 1 сьвятара (6), 5 чабатароў (30), 4 кавалёў і сьлесараў (24), 2 краўцоў (12), 2 рымараў{{заўвага|Майстроў па вырабу конскага рыштунку.}} (12). Асадныя плацілі па 15 грошаў, сьвятар 2 флярыны, агароднікі па 4-6 грошаў, рамесьнікі па 15 грошаў падатку, а жыхароў было каля 402 чалавек<ref>ŹD. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. — Wykazy… S. 36, 37, 38</ref>. У іншым датаваным 13-м сакавіка 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła Chłuchowic'' [Hłuchowicz]'', Hubarowa'' [Hubarowicz] ''y Babczyna''», а таксама княгіні-ўдавы Аляксандравай Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18-м траўня 1596 года датаваны пазоў ў Оўруцкі гродзкі суд на скаргу пана Шчаснага Харлінскага, падкаморага кіеўскага, да ўладальніка паловы маёнтку Брагін князя Адама Аляксандравіча Вішнявецкага, які асадзіў падданых сваіх на грунтах Астраглядавіцкіх<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów (AGAD. AR.). Dział X. Sygn. 926. S. 1</ref>. [[Файл:Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.jpg|значак|170px|Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.{{заўвага|Тут выкарыстаная копія, зьмешчаная у тэксьце Генэральнай візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) ад 30 студзеня 1743 г., калі добрамі валодаў князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, вялікі гэтман ВКЛ.}}]] 12 красавіка 1603 году князь Адам Вішнявецкі выдаў фундуш брагінскай Сьвята-Траецкай царкве<ref name="fn3">ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 283–285адв.</ref><ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 359-360. Ф. 233. Спр. 19. А. 776</ref>. У тым жа 1603 годзе пасьля Кіева, Астрога і Гошчы ў Брагіне пры двары князя Адама зьявіўся будучы Ілжэдзьмітры І, дзе ўпершыню і «прызнаўся», што ён — царскі сын<ref>Акты, собранные в библиотеках и архивах Российской империи археографической экспедицией Императорской академии наук. Т. 2. 1598—1613. — С.-Петербург, 1856. С 143; РИБ.- С.-Петербург, 1891. Т. XIII. Стб. 22, 973</ref>. [[Файл:Брагін на мапе 1613 г.jpg|значак|зьлева|170px|Oppidum Brahin на мапе Вялікага Княства Літоўскага і сумежных рэгіёнаў 1613 г. (фрагмєнт){{Заўвага|Брагін тут пазначаны чамусьці ў Рэчыцкім павеце (зямлі) ВКЛ, хоць належаў да Кіеўскага ваяводзтва Кароны.}}.]] 28 ліпеня 1606 году ў Мазырскі гродзкі суд ад імя вяльможнага князя Адама Вішнявецкага была пададзена скарга на яго ўласных слуг Юзафа Лісоўскага, Адама Брозку, як прынцыпалаў, на памагатых Паўла Плядоўскага, Яна Гаварэцкага, Мікалая Шумскага, Сэбасьціяна Савіцкага, Мацюша Брозку, Янкоўскага, Кардышэўскага і іншых за тое, што яны напярэдадні перад сьвітаньнем, «''не зважаючы на пачцівасьць і павіннасьць сваю шляхецкую.., змовіўшыся як здраднікі на здароўе пана свайго, да замку места Брагінскага з гасподаў сваіх адначасова сабраўшыся, з полгакамі{{Заўвага|Полгак – кароткая стрэльба, калібрам удвая меншым, чым у гакаўніцы.}}, з аголенымі шаблямі ў замак гвалтоўна ўламіўшыся, але з-за супрацьдзеяньня аховы князя да пакою панскага дайсьці ня здолеўшы, чэлядзь пры ім тады быўшую, як мужчын, так і белых галоў{{заўвага|Белыя галовы альбо белагаловыя – замужнія жанчыны, якія, згодна з тагачасным этыкетам, не маглі паказвацца ў публічных месцах зь непакрытай галавой.}}, разагналі.., як злачынцы і здраднікі да скарбцу, дзе ўся маёмасьць рухомая яго міласьці захоўвалася, ланцуг і замкі наперад адбіўшы, уламіліся…''». А нарабаваўшы ўсялякага дабра, «''коней есче до того подданых князя его милости до колко на поли порвавши, з места Брагиня повтекали…''». Згаданы сярод слуг-рабаўнікоў [[Аляксандар Язэп Лісоўскі|Аляксандар Юзаф Лісоўскі]] — будучы знакаміты правадыр неўтаймоўных «[[Лісоўчыкі|лісоўчыкаў]]», надта рухавых і баяздольных вершнікаў, якія былі «галаўным болем» не адно для ворагаў, але і для насельніцтва і ўладаў Рэчы Паспалітай, бо аплачвалі ўласную службу жорсткімі рабаўніцтвамі ўсюды, дзе б ні зьявіліся<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 19 — 23</ref>. [[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін у рэестры падымнага 1640 г.]][[Файл:Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крыстыны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.jpg|значак|170px|Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.]] У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей князя Міхаіла, з паловы места Брагіна з 15 дымоў плаціў па 3 злотыя, з 2-х сьвятароў па 6 зл., з 2-х мясьнікоў па 6 зл., з млынара 6 зл., з краўца 6 зл., з 6 агароднікаў па 1 зл. і 6 грошаў; усяго разам зь сёламі — 271 злоты і 6 грошаў. Пан Ян Точэвецкі з паловы маёнтку Брагін княгіні Адамавай Вішнявецкай{{Заўвага|Мужа ня стала ў 1622 годзе.}} плаціў 200 злотых.<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 393—394, 399</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, пан Рыгор Піатроўскі{{заўвага|Гэта ня дзедзічны, а застаўны ўладальнік. Яшчэ ў 1634 г. 15 грошаў падымнага «jednego» з кожнага з 286 дымоў сваёй часткі Брагіна і прыналежных ёй вёсак, усяго 145 з паловай злотых, мусіла выплачваць пані Крысьціна з князёў Вішнявецкіх Мікалаевая Малынская<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>.}}, стольнік наваградзкі, з 286 дымоў, так хрысьціянскіх, як і габрэйскіх, паловы Брагінскага маёнтку выплачваў 286 злотых, ды з дзьвюх слабодак — Сяўкоў і Удалёўкі — адпаведна 3 і 2 злотых. Князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]] з 82 дымоў сваёй паловы мястэчка Брагін выплачваў 82 злотых, з 13 габрэйскіх дымоў — яшчэ 13 зл.<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186</ref>. Палову Брагінскага замку і места з фальваркам і сялом Глухавічы, сёламі Сьпярыж, Малейкі, Казловыброды (Казялужцы?), Галкі, Рудакоў, Бабчын, Губаровічы, Дублін, [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Сьцежарна, [[Удалёўка]], Крывін, Пірка, Нудычы, [[Пучын]], [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]], [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]], Крыўча, Дамамірка, [[Хатуча]], [[Мокіш]], хутарамі [[Еўлашы (зьніклая вёска)|Еўлашы]], Гамолічы, Ілічы князь Ярэмі Міхал Вішнявецкі яшчэ ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму <ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Ён жа пазьней і аб’яднаў абедзьве паловы Брагінскай спадчыны малодшай галіны роду Вішнявецкіх у сваіх руках<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 145, 171</ref>. 20 ліпеня 1641 году Крысьціна, дачка князя Адама Вішнявецкага, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Ярэмію сваю палову замку і места Брагін зь сёламі Сялец, [[Каманоў|Ка''н''аноў]], [[Вуглы (Брагінскі раён)|Вуглы]]{{заўвага|У запісе перайначана ў Huły, замест Uhły.}}, [[Удалёўка]]{{Заўвага|Удалёўка згаданая і сярод уладаньняў князя Ярэмія.}}, [[Шкураты|Скураты]], [[Рыжкаў (Гомельская вобласьць)|Рыжкаў]], [[Вялікі Лес (Брагінскі раён)|Вялікі Лес]], Мікулічы, Катловіца, [[Карпілаўка (Хвойніцкі раён)|Карпілаўка]], [[Конанаўшчына]], [[Амелькаўшчына|Мількаўшчына]], Веляцін, Лісьцьвін, Высокае, [[Зьвяняцкае|Зьвінячына]], Miкітаўшчына (Мікідаўшчына), Зашчоб’е, Слабада пры рудні, млынах і вялікім ставе, Амолічы (Omolicze){{Заўвага|Гамолічы належалі і князю Ярэмію. Альбо сытуацыя падобна як з Удалёўкай: валодалі рознымі часткамі паселішча? Але сьведчаньняў адпаведных няма...}}, з прыналежнымі да маёнтку фальваркамі слуг-шляхчічаў Бялабжэскага, Калгановічаў, Ячэвіцкага, Якубоўскага, Баськевічавай, Лінкераў, Завацкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>{{заўвага|Цікава, што арыгінал тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны, пададзены 24 ліпеня 1641 г. у кнігі Крэменецкага гродзкага суда, польскамоўны, а загаловак, уступ і заканчэньне запісаныя па-русінску.}}. [[Файл:Jeremi Wiśniowiecki.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага. Даніэль Шульц. Трэцяя чвэрць XVII ст.]][[Файл:Gryzelda Wiśniowiecka.PNG|значак|170px|Партрэт княгіні Грызэльды Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Невядомы мастак. 1670-я гады.]][[Файл:Michał Karybut Višniaviecki. Міхал Карыбут Вішнявецкі (1669-99).jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт караля Міхала Карыбута Вішнявецкага. Паміж 1669 і 1699 гг.]] Ужо за часамі казацка-сялянскай вайны 1648—1651, да 8 чэрвеня 1648 году князь Ярэмі з княгіняй Грызэльдай{{Заўвага|Княгіню і двор ён выправіў «да Брагіна за Днепр» яшчэ ў першай палове траўня.}}{{заўвага|Пра князя Ярэмія Міхала і княгіню Грызэльду Канстанцыю гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 164—231</ref>.}} на працягу тыдню бавіліся ў Брагіне. Тут жа адпачывала і войска. Аўтар дыярыюша Багуслаў Казімер Машкевіч (Маскевіч) заўважыў, што як бы казакі не затрымаліся пад Чарнігавам, а працягнулі іх перасьледаваць, то князю з княгіняй было б неспакойна. Брагін стаіць у надта ліхой мясьціне — увесь на балотах сярод панурых лясоў<ref>Dyaryusz Bogusława Kazimierza Maszkiewicza. // Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze… / Wyd. przez J. U. Niemcewicza. Wydanie nowe Jana Niepomucena Bobrowicza. — Lipsk, 1840. T. V. S. 68, 70; Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 187</ref>. Мелася на ўвазе, што рэгулярнаму войску (асабліва вершнікам, бо няма дзе разьвярнуцца) вельмі нязручна ладзіць тут бітву. Пазьней жыхары Брагіна адчынілі браму войскам Багдана Хмяльніцкага, якімі кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурана войскам Рэчы Паспалітай. Замак у якасьці былога абарончага збудаваньня не аднаўляўся, але надалей маглі існаваць, як звычайна ў тыя часы, умацаваныя двары наступных дзедзічных ды застаўных уладальнікаў. У хроніках габрэйскіх аўтараў Натана Гановэра і Мейера з Шчэбжэшына ці не ўпершыню згадана «сьвятая грамада Брагін», моцна пацярпелая ад «хмяльніччыны» ў тым жа 1648 годзе<ref>Еврейские хроники XVII столетия (Эпоха «хмельничины»). Исследование, перевод и комментарии С. Я. Боровского. — Иерусалим: Гешарим, 1997. С. 112, 164</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон напярэдадні і пасьля бітвы пад Загальлем, у датаваных 11 і 29 чэрвеня 1649 году дакумэнтах названыя Мацьвей Шумейка з Брагіна, паказачаны брагінскі баярын Кавальскі, Сямён Абязушанка і Хведар са Сьпярыжжа, Багдан з Брагіна, Фурс з Бабчына, падданыя князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага, ваяводы рускага, Пётар з Мокіша, падданы пана Катарскага, Міхед з Савічаў<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 244, 264, 266</ref>. На 7 сакавіка 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў самым мястэчку Брагін налічвалася 70 дымоў (каля 420 падданых), у сёлах Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, у частцы Сяльца разам — 130 дымоў (≈780 жыхароў), у Карпілаўцы, Конанаўшчыне, Мількаўшчыне, Углах, Каманове не засталося ні дымоў, ні падданых. Адпаведную судовую прысягу склалі Васіль Ярмоліч, слуга Лук’ян Русаненка і Пракоп Гурскі з Брагіна<ref>Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.png|значак|зьлева|170px|Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.]][[Файл:Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.jpg|значак|170px|Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.]] Пасьля сьмерці ў 1651 годзе князя Ярэмія Брагін пэўны час быў уладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]]{{заўвага|Пра Міхала Томаша Вішнявецкага гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 249—292</ref>.}}{{заўвага|У фундушы 1742 г. сужэнства Міхала Сэрвацыя і Тэклі Ружы Вішнявецкіх запісана, нібыта яшчэ 16 жніўня 1670 года кароль пацьвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129адв.</ref>. Аднак, у навукова-папулярным выданьні «Князі Вишневецькі» да матэрыялу А. Мацука пра Брагін зьмешчаны фотаздымак прывілею-пацьверджаньня, датаванага тым жа 16 жніўня, але 1673 г., г. зн. ужо пасьля сьмерці княгіні Грызэльды і за некалькі месяцаў да спачыну самога манарха.}}, але апошні саступіў яго маці<ref>Мацук А. Брагін. С. 213—215</ref>. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Брагін, як і Хвойнікі, значыўся ў ліку «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. 12-м і 27-м верасьня 1669 году датаваныя лісты княгіні Грызэльды і яе брагінскага адміністратара пана Адама Тышэцкага да гетмана Войска Запароскага ў левабярэжнай Украіне Дзямьяна Мнагагрэшнага пра разбураны Брагін<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России (далей: АЮЗР). Т. 9. – С.-Петербург, 1877. Стб. 171</ref>. Пасьля спачыну 17 красавіка 1672 году княгіні Грызэльды Брагінскі маёнтак дастаўся яе пляменьніку і стрыечнаму брату караля пану Станіславу Канецпольскаму<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 334—335</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на Брагинъ, на [[Загальле|Загалье]], на [[Хвойнікі|Хвойники]], на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>АЮЗР. Т. 12 (1675 – 1676). – С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. 10 лютага 1678 году Ст. Канецпольскі, на просьбу «swiaszczennika Puciaty», пратапопа брагінскага{{заўвага|Як вядома зь візыты Губарэвіцкай царквы 1752 г., у 1700 г. брагінскім пратапопам, тут названым дэканам, быў Гаўрыіл альбо Габрыэль Пуцята<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 285</ref>.}}, выдаў фундуш царкве Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 342-343. Спр. 2477. А. 72. Ф. 233. Спр. 19. А. 772, 773</ref>. 22 жніўня 1682 году кашталян кракаўскі пан Станіслаў Канецпольскі склаў тэстамэнт. Сваім спадчыньнікам, што да ўсёй фартуны, ён назваў усыноўленага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага, але вёскі Хатучу і Юркавічы ў Брагінскай воласьці Кіеўскага ваяводзтва завяшчаў войскаму чырвонагродзкаму пану Гаварэцкаму з жонкай<ref>Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389</ref>{{Заўвага|Ілона Чаманьска прывяла сьведчаньне аб валоданьні Ст. Канецпольскім Брагінам на 1676 год. Пры гэтым дасьледчыца назвала яго «пасэсарам». Але ці мог пасэсар, як ня дзедзічны, а часовы ўладальнік, выдаваць фундушы цэрквам і запісваць у тэстамэнце добры сваякам і іншым асобам ад свайго ймя? Пэўна, ня мог.}}. [[Файл:Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на карце Алексіса Жубера Жаліё. Парыж, 1685 г.jpg|значак|170px|Брагін і Астраглядавічы, ізноў разьдзеленыя нейкай мяжой. Фрагмэнт мапы Алексіса Жубэра Жаліё. Парыж, 1685 г.]] У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва ад 25 студзеня 1683 году сказана, што пан Канецпольскі валодаў у месьце Брагін 55 дымамі (каля 330 жыхароў), пан Сіліч — 27 (162), пан Бялабжэскі — 6 (36), пан Чэрскі — 3 (18); а яшчэ тут было 8 дымоў габрэйскіх (48)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 489, 490, 502</ref>. 14 верасьня 1686 году брагінскі мешчанін Юры Андрыевіч пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што як з-за казакоў, так і з-за войска Вялікага Княства Літоўскага, зь места Брагін, акрамя габрэяў, адышлі 15 дымоў (прыкладна 90 жыхароў)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 550—551</ref>. [[Файл:Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 г. казакоў палкоўніка П. Шчуроўскага.png|значак|зьлева|170px|Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 гг.]] 28 чэрвеня 1687 году ў той жа суд Ваўжынцом Лавіцкім, падчашым ноўгарад-северскім, ад імя яснавяльможнага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага і каралеўскага палкоўніка, быў пададзены пратэст супраць «''нязносных крыўдаў, шкодаў, крыміналаў, наездаў і забоеў''», учыненых у маёнтку Брагінскай воласьці палкоўнікам рэестравай часткі Войска Запароскага Паўлам Апосталам Шчуроўскім, яго сотнікамі і казакамі. Тады 65 домагаспадарак (каля 390 жыхароў) пана Яна Канецпольскага ў месьце Брагіне былі моцна зруйнаваныя працяглым, ад лістапада 1686 году, пастоем 65 казакоў і 30 коней, для якіх на ўсю зіму і вясну, да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''», іх ператварылі ў своеасаблівую кухню. На патрэбы самога пана палкоўніка Шчуроўскага, на тры вазы скарбовыя брагінцы далі 150 злотых; сотніку Русановічу, які стаў у Брагіне, як гатовымі пенязямі, так і за гарэлку, мёд, піва, плацячы арандатарам-габрэям, аддалі 286 злотых у добрай манэце; Асавуле, палкавому пісару, далі злотых...{{заўвага|Сума, відаць, запісана неразборліва.}} і сотніку Мацьвею — 38 злотых. Выправілі 22 вазы, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю; яшчэ зь іх выбралі здору на 80 злотых, гарэлкі, рыбы, піва, мяса, мёду, для самога пана палкоўніка, калі там па тыдню і болей разам з жонкай бываў, як для казакоў тут паўсталых, так і прыязджаўшых, далі 200 злотых, для пана палкоўніка за 2 валоў і 2 лісіц аддалі 35 злотых, а ўсяго — 1009 злотых. За 65 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў аддалі 73 злотыя, легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} жыхары выдалі 49 вёдраў, аўса для коней паўсталых у месьце і прыязджаўшых — 569 вёдраў, за соль аддалі 16 злотых, за абутак, скуры, якія браў палкоўнік, — 36 злотых. За час пастою казакі зьелі 250 кур, 103-х падсьвінкаў, 39 гусей. Што да злачынстваў, учыненых казакамі. Сотнік Русановіч моцна зьбіў брагінскага падстаросту Сташкевіча, а мешчаніна Антоненку ажно да сьмерці. Зьдзекваўся зь сьвятара Мікольскага, за галаву схапіўшы, цягаў каля царквы і зьбіваў за тое, што ён словамі ўшчуваў сотніка, які ў Вялікі пост уздумаў іграць музыку і танцаваць. На загад Апостала Русановіч пасьля жорсткага катаваньня абрабаваў, а потым забіў ксяндза дамініканіна Булгака, які ехаў зь Пінскага кляштару да сваякоў і заначаваў у Брагіне. Яшчэ сказана, што ўрэшце казакі П. Шчуроўскага гэткімі ўчынкамі «rozegnali chłopów i mieszczanow z Brahińszczyzny za Dniepr». Адным зь сьведкаў у справе выступіў брагінскі войт Цімафей Ленчанка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 148—158</ref>. 14-м лістапада 1705 году датаваная судовая скарга панства Станіслава і Алены Сілічаў на Зыгмунта Шукшту, адміністратара ўладальніка Хвойніцкага маёнтку князя Дамініка Шуйскага, за чатырохразовае спаленьне іхнай карчмы, збор кірмашовага і гандлёвага мыта зь іх і з купцоў у м. Брагін<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 25 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1881. С. 12</ref>. 16 лютага 1709 году быў актыкаваны ліст каралеўскага ротмістра, лідзкага стольніка Валерыяна Антонія Талмонта, у якім паведамляецца, што ён, выправіўшыся да маёнткаў Брагін і Хвойнікі, прасіў шляхціча Мельчынскага дастаўляць для харугвы правіянт або грошы і загадаў выдаваць ад імя яго, Талмонта, расьпіскі; што за ўсе страты, нанесеныя шляхце і яе падданым войскамі, мусіць адказваць пан Мельчынскі, выбраны шляхтай дзеля забясьпечаньня войска правізіяй у Кіеўскім ваяводзтве; што за ракой Уша стаяць іншаземныя войскі і іх гэты ліст не датычыцца. 18 сьнежня 1710 году скаргу ў суд падалі мельніцкі войскі Аляксандар Бандынэлі з жонкай, якія тады валодалі часткай сёлаў Брагінскага ключа Я. Канецпольскага, на стражніка вількамірскага З. Шукшту з жонкай: за зьбіцьцё ў м. Хвойнікі іх габрэя Фроіма Абрамовіча, ад чаго той памёр; за адмову таму ж габрэю ў сьвятым хросьце, аб чым ён, зыходзячы, прасіў; за таемнае пахаваньне трупа, рабаўніцтва ў нябожчыка грошай, пагрозы самым падаўцам скаргі. Тым жа днём датавана і скарга на забойства габрэя Абрамовіча ўладальніка Брагіна Я. Канецпольскага<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 27 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1882. С. 5, 45</ref>. [[Файл:Падзел Вішнявеччыны на 1718 год.png|значак|170px|Пры падзеле Вішнявеччыны з старэйшым братам Янушам Антоніем, кракаўскім каштэлянам, у 1718 г. застаўны Брагінскі маёнтак ужо прызначаўся малодшаму брату Міхалу Сэрвацыю, канцлеру ВКЛ<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 19-24</ref>.]] 29 ліпеня 1719 году А. Бандынэлі падаў скаргу на ковенскага падстолія З. Шукшту за тое, што ён гвалтоўна адабраў поле ўва ўрочышчы Тварова, падараванае брагінскай царкве сьв. Мікалая яшчэ князямі Вішнявецкімі, зьбіўшы пры гэтым царкоўных сялян і перакалоўшы дзідамі валоў. Пазбаўленая ўгодзьдзяў царква прыйшла ў заняпад, што ледзь не прывяло да бунту прыхаджанаў. Таму падаўца скаргі вырашыў вярнуць царкоўныя землі і паслаў сваіх людзей, загадаўшы ім убраць жыта, пасеянае падданымі пана Шукшты. Апошні, у сваю чаргу, сабраўшы да 200 чалавек чэлядзі, узброіўшы іх стрэльбамі, дзідамі і інш., зьявіўся на полі, калі туды прыйшлі брагінскія сяляне з сьвятарамі, несшымі крыжы ў руках. Шукшта з сваімі людзьмі напаў на сьвятароў, зьбіў іх. На абарону іх кінуліся брагінскія сяляне і мяшчане, адбылася жорсткая бойка, якая скончылася не на карысьць З. Шукшты. Ён вымушаны быў адыйсьці, маючы шмат людзей параненымі, а аднаго забітым; зь людзей Бандынэлі двое мяшчанаў былі цяжка параненыя. А. Бандынэлі заявіў пра адабраньне яго сялянамі зброі ў пана Шукшты падчас наезду. Возны агледзеў у Брагінскім замку тую зброю: 11 стрэльбаў, 9 бердышоў, 18 кос і г. д.<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 34 / Сост. А. И. Савенко. — Киев, 1906. С. 28-29</ref> [[Файл:Michał Servacy Višniaviecki. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі (1749-56) (2).jpg|значак|зьлева|170px|Міхал Сэрвацы Вішнявецкі. Невядомы мастак. Паміж 1749 і 1756 гг.]][[Файл:Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага.jpg|значак|зьлева|170px|Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 36</ref>.]] 3 сьнежня 1719 году апошні на той час дзедзічны ўладальнік Брагінскіх добраў Ян Канецпольскі, ваявода серадзкі, спачыў. А ўжо 10 жніўня 1720 году пан Зыгмунт Шукшта, падстолі ковенскі, падаў у Оўруцкі гродзкі суд сведчаньне за подпісамі паноў-шляхты Стэфана Завяліча-Мачульскага, скарбніка чарнігаўскага, рэгента гродзкага оўруцкага, Мікалая Валеўскага-Ляўкоўскага, Міхала Якубоўскага, Станіслава Багдановіча, Антонія Петрушэвіча, вознага Марціна Паўлюкевіча, якія на ўласныя вочы назіралі ў Брагіне жахлівую карціну: прыходзкія могілкі Сьвята-Мікольскай царквы, зруйнаваныя на загад пана Аляксандра Бандынэлі, войскага мельніцкага, а разам косьці і чарапы, раскіданыя паўсюдна. На вызваленым жа месцы адказчыкам па-блюзьнерску закладзены быў італьянскі сад (''ogród włoski'')<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648—1798). — Киев, 1871. С. 401—402</ref>. 11 жніўня 1721 году А. Бандынэлі, у сваю чаргу, абвінавіціў З. Шукшту ў тым, што ён падбіў глухавіцкага сьвятара Якуба Бярнацкага сагнаць з поля ва ўрочышчы Дзяканаўскім настаяцеля брагінскай Мікалаеўскай царквы Якіма Давідовіча, хоць угодзьдзі тыя былі падараваныя царкве яшчэ князямі Вішнявецкімі. 2 жніўня Я. Бярнацкі, узяўшы ў дапамогу Мікіту, Касьяна, Уласа Канавалаў і яшчэ зь дзесятак сялян глухавіцкіх, наехаў на сенажаць і айца Давідовіча za brodę porwawszy, pięścią{{заўвага|Кулаком.}} bił, tłukł, za włosy na ziemię obaliwszy, targał, włosy wyrwał, pokrwawił, зь сенажаці сагнаў і касіць ня даў, а яшчэ хацеў зьвязаць і да панскага двара адвезьці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. – С. 407 – 409</ref>. 14 чэрвеня 1724 году дорпацкі падкаморы Аляксандар Антоні Бандынэлі з жонкай заявілі ў судзе, што патрацілі вялікія сродкі на засяленьне і аднаўленьне застаўнога маёнтку Брагін, які атрымалі ў надта зруйнаваным стане<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 38 / Сост. Е. П. Диаковский — Киев, 1906. С. 28</ref>. [[Файл:Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 1734 г.png|значак|170px|Міхал Сэрвацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфэст 9 чэрвеня 1734 г.<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 958. S. 17-20</ref>]] У тарыфе Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў частцы места Брагін і яшчэ 36 паселішчах, якія трымаў пан Бандынэлі, налічвалася каля 355 двароў (прыблізна 2130 жыхароў). У частцы Брагіна і прыналежных да яе 19 паселішчах (акрамя Залесься і Зашчоб’я сялецкіх айцоў базылянаў), што знаходзіліся ў заставе ў пана Сіліча, было каля 175 двароў (прыкладна 1050 жыхароў)<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]]{{заўвага|Пра Міхала Сэрвацыя гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 405—436</ref>}} ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia… na Brahiniu»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Tekla Ruža Višniavieckaja (Radzivił). Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл) (XVIII).jpg|значак|170px|Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл). Невядомы мастак. XVIII ст.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходах брагінскіх цэркваў вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Прыход Мікалаеўскай царквы аб'ядноўваў верных з 26 дымоў у самым мястэчку, 10 у Ясянях, 14 у Нудычах, 4 у Масках, 2 у Бакунах, 2 у Шкуратах, 80 у Бабчыне «z attynencyia»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, Мокіш, хутары Чахі, Рудыя і брагінскі [[Варацец]].}}. Душ да споведзі – каля 500. Прыхаджаны царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы жылі ў 45 дварах Брагіна, 14 Петрыцкага, 10 Дамаміркаў, 21 Малейкаў, 15 Дубліна, 19 Сьпярыжжа, 15 Ільлічоў, 10 Сабалёў, 18 Буркоў з хутарамі. Душ да споведзі таксама – каля 500. Прыход Траецкай царквы складалі верныя з 50 двароў у Брагіне, 22 у Шкуратах, 8 у хутары Вуглы, 7 у Каманове, 4 у Рудні Удалёвай і Пажарках, 7 у Унігаўцы, 7 у Рыжкаве, 8 у Вялікім Лесе, 5 у хутары Кавака, 13 у Кавалях, Хвенках і Хурсах, 7 у Бандарах, Шастаках і Леўчыках (Леўшунах?)<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768, 770, 773, 774, 777</ref>. [[Файл:Загаловак візіты Брагінскай пратапопіі 1743 г.jpg|значак|зьлева|170px|Загаловак візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у мястэчку было тры ўніяцкія царквы. Сьвята-Траецкі прыход, настаяцелем якога Сімяон Вараб'евіч, аб'ядноўваў plus minus 163 двары, а верных, дапушчаных да споведзі, – 652 душы як у самым мястэчку, так і па вёсках. У прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, які ўзначальваў сьвятар Іаан Антыпенка, было 167 двароў, дапушчаных да споведзі верных – plus minus 600 душ{{заўвага|Сказана яшчэ, што царква некалі асьвечана ''od niektórego Biskupa Wołoskiego''. Прынамсі, у 1720 – 1722 гг. ім быў плябан Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі кс. Юзафат Парышэвіч<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120</ref>.}}. Будынак узьведзены каля 100 гадоў раней сіламі жыхароў мястэчка. Прыход Сьвята-Мікалаеўскай царквы на чале зь вікарыем а. Іосіфам Бярнацкім складаў 121 двор, верных, дапушчаных да споведзі, – 486 душ<ref name="fn3"/>. У 1744 годзе князь Міхал Сэрвацы вішнявецкі пацьвердзіў ранейшы фундуш Мікалаеўскай царкве{{заўвага|У 1774 г. быў пацьверджаны панамі Ракіцкімі}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 95, 118</ref>. [[Файл:Сумы, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін.png|значак|зьлева|170px|Сумы злотых, запісаныя Міхалам Сэрвацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін<ref>AGAD. AR. Dział XI. Sygn. 155. S. 35</ref>.]] Пасьля сьмерці князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ў 1744 годзе яго вялізныя ўладаньні адыйшлі да жонкі княгіні Тэклі Ружы з Радзівілаў († канец 1747){{заўвага|Пра Тэклю Ружу гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 444—453</ref>}}. Прычым на Брагіне з прылегласьцямі ёй было запісана ажно 400 000 злотых{{Заўвага|Параўнаньня дзеля: на Вішняўцы cum attinentiis – «усяго» 111 000 злотых.}}<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 451—452</ref>. [[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая парафія ў 1748 г.]] У 1748 г. мястэчка Брагін названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх (галоўным чынам, шляхта) належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Ад студзеня 1749 году маёнтак стаў уласнасьцю Замойскіх<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 452</ref>{{Заўвага|Сьпіс маёнткаў Вішнявецкіх са спасылкай на рукапіс князя Міхала Сэрвацыя гл.: Przezdziecki A. Podole, Wołyń, Ukraina: obrazy miejsc i czasów. – Wilno, 1841. Tom I. S. 57–62}}. Паводле ксяндза Ст. Залэнскага, дачцэ Міхала (†1735) і Эльжбэты (з князёў Вішнявецкіх) Замойскіх Катарыне, якая пабралася шлюбам з Янам Каралем Мнішкам, падкаморым літоўскім{{Заўвага|У аўтара памылкова — з падкаморым ''каронным''.}}, пры сямейным падзеле ў 1750 годзе дасталося ў трыманьне «Брагінскае графства». Тады ж яна і фундавала ў Брагіне пры касьцёле, які наноў паставіла, місію, прызначыла езуіцкай рэзыдэнцыі ў Юравічах пэўную суму грошай з умовай, каб нехта з місіянэраў прыбываў да Брагіна і абслугоўваў духоўныя патрэбы католікаў{{Заўвага|Некаторыя зьвесткі пра місіянэраў-езуітаў у нашай мясьціне сустракаем ў мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёла: ксяндзы Вітвіцкі (1751), Ігнацы Барановіч (1752), Адальбэрт Чэрскі (1756—1760, 1766, 1767), Юзаф Артэльскі (1766, 1769, 1772, 1773), Стэфан Маргелевіч (1773); трое апошніх названыя менавіта місіянэрамі брагінскімі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 153адв., 154—155адв., 156адв., 158—158адв., 207, 208, 229</ref>.}}<ref>Załęski S. Jezuici w Polsce. — Kraków, 1905. T. 4. Cz. 4: Kolegia i domy założone za królów Jana Kazimierza, Michała, Jana III, obydwóch Sasów i Stanisława Augusta. 1648—1773. S. 1551</ref>. [[Файл:Roslin, Aleksander. Portret Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт Катарыны з Замойскіх Мнішкавай. Аляксандар Расьлін. Каля 1752 году.]][[Файл:POL COA Zamoyski.svg|100пкс|значак|Герб роду Замойскіх.]][[Файл:POL COA Kończyc III.png|100пкс|значак|Герб уласны роду Мнішкаў.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] Часам не абміналі Брагін і гайдамакі. У 1750, 1751 годзе мястэчка і ваколіцы, частка якіх была тады ўладаньнем пана Францішка Антонія Ракіцкага, ротмістра ашмянскага, пацярпелі ад іх рабаўніцтваў<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—398</ref>. З паказаньняў арыштанта, гайдамацкага ватажкі, Івана Падалякі ў Кіеўскім гродзкім судзе ад 20 кастрычніка 1750 году: «''…ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозьвішча невядомага, які… ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня; у Брагіню ўначы зрабавалі двух габрэяў: сукмані, маніста, серабро і грошы забралі; кожнаму гайдамаку ў цьвёрдай манеце дасталася па дзесятку рублёў, а ў дробнай манеце маскоўскай — па пяць рублёў і шэсць грывень; тую дробную манету ўсю аддалі правадніку Сьцяпану..; той жа Сьцяпан з Брагіня праводзіў іх да дому свайго бацькі і, там накарміўшы, у бацькі пакінуў грошы, а сам павёў іх да сваіх паноў, да Кімбараўкі…''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 529—530</ref>. Нярэдка, рабаўніцтвы суправаджаліся забойствамі. Уражвае наступнае сьведчаньне: "''Тот же секунд-майор Галцов 25 августа 1750 г. рапортовал: «сего августа 25 дня писал к нему польского местечка Лоева, владельца конюшенного и ротмистра Антония Рокицкого местечка Брагина управитель шляхтич Верига, что сего августа против 25-го числа разбойников 12 ч-к, в ночи при селе Игрушине попа Павла Лазниченка разбили и двор огнем спалили, и жида разбили и огнем сожгли, а жидовку до смерти скололи; да в деревне Сувиде жида разбили, а жидовку огнем же зжгли и жиденка до смерти скололи, которое де село Игрушин и дер. Сувида разстоянием от Днепра против Любич с 15 верст''». Пазьней Ф. Ракіцкі паведамляў кіеўскаму гэнэрал-губэрнатару М. І. Лявоньцеву: «''сего 1752 г. мая 10-го н. с. два гайдамаки именем Грицько Киселенко, а другой Пархоменко пойманы с товарищи в розбое и в допросе сего мая 15 в лоевском замке показали: …Из Жаров вышев, имев всякое к пропитанию изобилие, плыли Днепром до реки Брагинки и хотели прийти до местечка Брагина, но имея предосторожность, что были в опасности, поплыли вверх Днепром к Лоеву, мимо Любеча…''»<ref>Исторические материалы из архива Киевского губернского правления. Выпуск 5. / Сост. ред. неофициальной части Ал. Андриевский. — Киев, 1883. С. 13, 16, 30</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая знаходзілася ў прадмесьці Брагіна, было 236 двароў, у тым ліку 56 у месьце. Дапушчаных да споведзі 1238 душ. Прыход «мейскай» Сьвята-Мікалаеўскай царквы складалі верныя з 126 двароў, 30 зь якіх — у Брагіне. Душ да споведзі — 889. У прыходзе царквы Сьвятой Тройцы, якая стаяла пасярод тагачаснага места, налічвалася 120 двароў, зь іх 40 у самым Брагіне. Асобна зазначана, што каля 300 душ у тым годзе не спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 341адв., 344адв.-345, 347, 354адв.-355, 357, 361адв.-362</ref>. У 1750—1753 гадох памежныя канфлікты з князямі Шуйскімі, уладальнікамі Хвойнікаў і Астраглядавічаў, мелі пасэсары Брагінскага маёнтку паны Ян Караль Мнішак, падкаморы літоўскі, і Францішак Антоні Ракіцкі, войскі ашмянскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 70—71</ref>. У 1754 годзе Брагінскае графства была куплена ў княгіні Эльжбэты, дачкі Міхала Сэрвацыя, Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых{{заўвага|Зьвестка запазычаная з артыкула Вікіпэдыі [[Адам Міхал Ракіцкі]]. Але крыніца ў ім ня ўказаная.}} панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім (†1759), лідарам групоўкі [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] у [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім павеце]]. Пасьля гэтага судовыя прэтэнзіі суседзяў, апекуноў непаўналетніх хойніцкіх Шуйскіх паноў Быстрых, старостаў ліноўскіх, наступных апекуноў князёў Шуйскіх, старостаў ніжынскіх, былі ўжо толькі да паноў Ракіцкіх і іх сваякоў паноў [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Аскеркі]], Міхала Страшэвіча, якія некаторы час мелі дачыненьне да Брагінскіх добраў<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 71 etc.</ref>. На 1754 год у мястэчку Брагін налічвалася 117 двароў (прыкладна 702 жыхары), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 18 злотых і 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 73 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 188; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. 2 жніўня 1776 году ў Мазырскім гродзкім судзе для пана Міхала Ракіцкага, палкоўніка пяцігорскага, з падачы ротмістра ашмянскага пана Алаізія Ракіцкага, было актыкавана абмежаваньне Брагінскай воласьці 1512 года, згодна з указам караля Жыгімонта Старога, праведзенае дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага. У гэты раз дакумэнт быў запісаны пад назвай «Akt Ograniczenia Hrabstwa Brahińskiego»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 7—11</ref>. Значная частка Брагінскага маёнтку заставалася ў валоданьні Ракіцкіх да 1880-х гадоў. [[Файл:Подпісы да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|зьлева|170px|Подпісы на мапе Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Сьпіс угодзьдзяў да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Брагіне налічвалася адпаведна 64 двары, 260 жыхароў, 31 двор, 90 жыхароў і 47 двароў з 152 жыхарамі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 41, 28 і 26 вёсак, хутароў і фальваркаў, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 532, 189 і 223 pogłowia żydowskiego; некаторыя ў 1784 годзе запісаны хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі — у Лісьцвіне, Веляціне, Еўлашах, Дубліне<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391—392, 710—711</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў і прыняцьце часткаю іх хрысьціянства магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і брагінскіх ваколіцаў. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства{{заўвага|Эксплікацыя да мапы ўтрымлівае 131 пазыцыю (зь іх 77 і 78 не чытаюцца; трэба глядзець мапу) — назвы паселішчаў, цэркваў, іх колеры і значкі, нумары на мапе, прыналежнасьць, плошчы і характар угодзьдзяў, якасьць грунту.}}, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Тады маёнткам, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, часова валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. У 1786 годзе ён жа пацьвердзіў фундуш нібыта 1720 году Сьвята-Траецкай царкве<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 103</ref>{{заўвага|Увага: у визітах 1740, 1743, 1752, 1785 г. што да Траецкай царквы ў Брагіне, у адрозьненьне ад Міхайлаўскай царквы ў Глухавічах, фундуш 1720 г. не згаданы. Прыведзены запіс літаральна паўтарае той, што датычыўся глухавіцкай царквы.}}. Паводле візыты Чарнобыльскага дэканату, на 24 сакавіка 1785 году прыход Мікалаеўскай царквы, настаяцелем якога сьвятар Хведар Буцкоўскі, аб'ядноўваў верных з 24 дымоў у Брагіне, 6 у вёсцы Валахоўшчына, 20 у Нудзічах, з 12 дымоў хутара Маскі і Шкуратоў, 33 у Юркавічах, 19 у Сьцежарным, 6 у Зарэччы, 9 у вёсцы Цюцькі, 10 у Крыўчы. Усяго душ – 935. 27 сакавіка ў прыходзе Траецкай царквы на чале зь сьвятаром Аляксеем Арабіевічам былі ўлічаныя 1113 душ верных, якія жылі ў 83 дварах мястэчка Брагін, у 8 хутара Кавака, у 6 хутара Ламакі, у 25 вёскі Шкураты, у 5 хутара Пажаркі, у 2 хутара Хвенкі, у 12 вёскі Рыжкаў, у 14 Вялікага Лесу, у 17 хутара Кавалі, у 3 хутара Каткі, у 4 хутара Унігаўка, у 14 вёскі Вуглы, у 9 дварах Каманова, у 8 Слабады Удалёўкі, у 15 вёскі Лубенікі, у 10 Слабады Жураўлёвай. У прыходзе Багародзіцкай царквы 29 сакавіка візытатар засьведчыў наяўнасьць 1215 верных, што жылі ў 72 дварах мястэчка Брагін, у 33 вёскі Дублін, у 40 дварах Сьпярыжжа, 29 у Ільлічах, 14 хутара Сабалі, 21 вёскі Малейкі, 11 хутара Казловічы, 16 хутара Буркі, 11 хутароў Бакуны, Спалахі, Кавалі, Лешчуны, Маскі, 6 вёскі Гарадзішча<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 66-73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Брагін на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|значак|зьлева|170px|Брагін на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году.]][[File:Запіс аб нараджэньні і хросьце Тэклі Ракіцкай. 1799 г.jpg|значак|зьлева|170px|Пан Рафал Ракіцкі з Брагіня — адным з кумоў пры хросьце пляменьніцы Тэклі Юзафаты Антаніны Ракіцкай.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Брагін апынуўся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на зьвестках расейскай рэвізіі 1795 году, сказана, што мястэчка Брагін было ў супольным валоданьні графаў Людвіка і Алаізія Ракіцкіх, мела «грунт песковатой 14 уволок», а сена па балотах тамтэйшыя жыхары накошвалі 270 вазоў. Тут знаходзілася адна зь сямі ў Рэчыцкай акрузе юдэйскіх школ, якая месьцілася ў драўляным будынку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71, 75</ref>. У самым канцы XVIII ст. браты Ракіцкія вызначыліся з падзелам бацькоўскай фартуны. Алаізію Рафалу і яго нашчадкам дастаўся Брагін з прылегласьцямі, а Людвіку — Гарадзішчаўскі і Ёлчанскі ключы з шэрагам фальваркаў<ref>Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793–1917): биографический справочник / сост. Ю. Н. Снапковский; редкол.: В. И. Адамушко [и др.]. – Минск: Беларусь, 2016 (далей: Минские губернаторы, etc.). С. 211</ref>. 5 студзеня 1799 году ў мэтрычных кнігах Сялецкага базылянскага кляштару ў запісе аб хросьце ў палацы Гарадзішча Тэклі, дачкі Людвіка і Ганны з Плятэраў{{Заўвага|Менш як праз тры тыдні, ва ўзросьце 19 гадоў, пакінула сьвет жывых ў выніку пасьляродавай гангрэны; 26 студзеня пахавана на Сялецкіх могілках (НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 245).}} Ракіцкіх, кашталянічаў менскіх, адным з чатырох кумоў-мужчын быў кашталяніч менскі Рафал Ракіцкі з Брагіня<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 3адв.</ref>. Але яму, падобна, даводзілася дзяліць спадчыну з шваграм Ігнацыем Аскеркам, падстаростай судовым рэчыцкім<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 331</ref>, таксама кумам на згаданай урачыстасьці. У шляхецкай рэвізіі 1811 году Брагінскі маёнтак паказаны нібыта ўласнасьцю сына Рафала{{Заўвага|Спачыў 14 траўня 1802 г. у фальварку Людамонт Менскага павету, пахаваны на Кальварыйскіх могілках (Минские губернаторы, etc. С. 212).}}, 16-ці гадовага Міхала, побач згаданы і 17-ці гадовы Ўладыслаў Аскерка, сын сястры Рафала і Людвіка Ізабэлы{{Заўвага|Ва ўзросьце 26 гадоў пайшла з жыцьця 13 траўня 1794-га, пасьля нараджэньня сына; пахаваная ў Рудакове (НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97: запіс у мэтрычных кнігах Юравіцкага касьцёлу, у якім сказана, што нябожчыца была парафіянкай касьцёлу ў Астраглядах).}}; на 1795 год фартуна налічвала 3 111 душ прыгонных мужчынскага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 206</ref>. Відавочна, граф Людвік быў на той час апекуном абодвух юнакоў. Неўзабаве і Міхал уступіў ва ўладаньне Брагінам, і Ўладыслаў – ва ўладаньне сваёй часткай брагінскіх добраў з дваром у Рудакове. 18 чэрвеня 1831 года ў навакольлях Брагіна шляхціч Міхал Лігэнза, афіцыяліст пана Крушэўскага з Ракітна, сабраў конны адзьдзел паўстанцаў у складзе крыху больш дваццаці чалавек зь ліку дворскай службы. Уначы на 19 чэрвеня ён жа з паловай тых людзей, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне, прайшоў праз [[Шкураты]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]] ў накірунку [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Радамышаль|Радамышльскага]] паветаў<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 59</ref>. [[Файл:Brahin, Skarachod. Брагін, Скараход (1877).jpg|значак|зьлева|170px|Дом Івана Скарахода, здымак 1877 г. Паводле ўнука Хведара Стравінскага, пабудаваны ў 1834 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20210501004943/http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ Віктар Гілеўскі. Брагінскія карані музычных геніяў Стравінскіх. // Маяк Палесся. 15. 01. 2021.]</ref>{{Заўвага|В. Гілеўскі ўважае, што дом «амаль дакладна» стаяў на сучаснай вуліцы Савецкай, 83.}}, інакш кажучы, у год шлюбу яго бацькоў.]][[Файл:Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.jpg|значак|170px|Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.]] Паводле зьвестак на 1834 год, у Брагіне праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-8 студзеня і 29 чэрвеня-2 ліпеня; тавараў прывозілася адпаведна на 3 000 і 2 000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 500 р., наведвалі кірмашы каля 400 і 350 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С.-Петербург, 1834. С. 190</ref>. 3-га чэрвеня 1834 года настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы а. Іаан Данілаў Нямшэвіч абвянчаў у Брагінскай Сьвята-Траецкай царкве шляхціча-католіка Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага з праваслаўнай дзяўчынай Аляксандрай, дачкой селяніна мястэчка Брагін, прыгоннага графа Міхала Ракіцкага, Івана Іванавага Скарахода{{заўвага|У нядаўнім пецярбургскім выданьні «Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума» сказана, нібыта брагінская сялянка Аляксандра Скараход «происходила из семьи дворян Саратовской губернии»<ref>Рожнова, О. В. Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума: монография / О. В. Рожнова. — Санкт-Петербург: Планета музыки, 2022. С. 13; [https://www.labirint.ru/books/870560/ 1]</ref>. Гэта ня можа не выглядаць спробай суседзяў прывязаць маму і бабулю знакамітых Стравінскіх да Расеі, зусім не зважаючы на крыніцы.}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 49адв.</ref>{{Заўвага|Падзея зусім не шэраговая, бо сярод дзяцей гэтай сямейнай пары былі сыны Аляксандар, будучы ўдзельнік расейска-турэцкай вайны 1877–1878 гадоў, пазьней гэнэрал-маёр, ды Хведар – будучы знакаміты артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька Ігара Стравінскага, аднаго з буйнейшых кампазытараў XX ст.}}. У 1845 годзе прыход названай царквы быў скасаваны, а храм прыпісаны да прыходу царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ. Ф. 835. Воп. 2. Спр. 2. А. 18-19адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1847 году брагінскае габрэйскае таварыства складалі 801 мужчына і 811 жанчын<ref name="fn2">Еврейская энциклопедия. Т. 4. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1909. Стб. 868–869</ref>. На 1850 год у Брагіне было 149 двароў, 1233 жыхары. Тракт зьвязваў Брагін з Лоевам<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 65 – 67</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 782 жыхары мястэчка абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Раства-Багародзіцкай царквы, 515 жыхароў — Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 мужчын і 9 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 672, 673</ref>. У 1860 годзе ў мястэчку 261 гаспадарка, 2628 жыхароў, прыходзкія Сьвята-Мікалаеўская і Раства-Багародзіцкая з прыпісной Сьвята-Траецкай{{Заўвага|9 красавіка 1874 г. будынак Сьв.-Траецкай царквы згарэў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1881. № 8. С. 229</ref>}} цэрквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 296</ref>, філіяльны Астраглядаўскай парафіі касьцёл, праводзіліся два кірмашы на год<ref name="fn1"/>. Маюцца зьвесткі пра ўзаемадачыненьні тутэйшых панства і праваслаўнага духавенства. У дзёньніку архіяпіскапа менскага і бабруйскага Міхаіла Галубовіча занатавана, што 19 верасьня 1860 году ён: «''Раніцой ад’ехаў у Брагін. {{падказка|Ракіцкі|Людвік}} вадзіў мяне па цэрквах, а я зацягнуў яго, неахвочага, да дабрачыннага Айца. Намагаўся памірыць іх. Заўважыў, што Ярэміч і жонка дужа катэгарычныя і непрыхільныя да Ракіцкага. Выступілі з папрокамі. Нягледзячы на гэта, граф абяцаў скончыць вясною дом і здаць ссыпку. Па абедзе з Ракіцкім паехаў у Глухавічы. Ён паказаў мне тры карціны, набытыя ў Варшаве, а калі я пахваліў «Татараў», дык прасіў, каб гэтую карціну прыняў на памяць. Тут таксама былі Аскерка і валынскі Прозар. З жонкай мяне не пазнаёміў – нібыта хворая, у ложку. Сапраўды, у яе быў павятовы лекар Філіповіч''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч – Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. [[Файл:Двор Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.png|значак|зьлева|170px|Двор і мястэчка Брагін на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавыя часы Брагін — цэнтар воласьці ў Рэчыцкім павеце. У сувязі з чарговым паўстаньнем супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай, 11 красавіка 1865 году будынак Брагінскага філіяльнага касьцёлу быў адабраны ў католікаў і перададзены ў праваслаўнае ведамства. Пазьней у ім уладкавалі прыпісную царкву Сьвятога Ціхана Задонскага<ref>[https://web.archive.org/web/20210619184636/http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ Ростислав Бондаренко, священник. Настоятель Николаевской церкви Максим Еремич отдал служению в Брагине полвека. // Маяк Палесся. 11 снежня 2015.]</ref>{{Заўвага|Благачынны Брагінскай акругі і настаяцель Сьвята-Мікалаеўскай царквы протаіерэй Максім Ярэміч паведаміў тады сваёй пастве пра цэлы шэраг уласных «адкрыцьцяў», як тое: раней гэты касьцёл быў «домовой церковью» яшчэ праваслаўных князёў Вішнявецкіх, доказам чаго нібыта знойдзеныя тут пры перабудове ў царкву абломкі царскіх варот, праваслаўныя крыж і харугва, старыя чорныя ўніяцкія сьвятарскія рызы. Таксама а. Максім сьцвярджаў, што «На воротах, против дома князей, была некогда церковь Благовещения Пресвятой Богородицы» (Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1871. № 4. С. 29). Але царква з такім тытулам заснавана ў 1609 г. Вішнявецкімі не ў Брагіне, а ў Сяльцы, дзе самі яны ніколі не жылі.}}. На 1876 год часткай Брагінскага маёнтку ў 20 000 дзесяцін зямлі, набытай 9 студзеня 1873 году, валодаў расейскі купец 1-й гільдыі Якім Сямёнавіч Каноплін. Іншая частка разам зь Мікуліцкім ключом у 26 650 дзесяцін зямлі з 2-ма ветракамі, 6 коннымі, 1 вадзяным млынам, сукнавальняй засталася за графам Людвікам, сынам Міхала, Ракіцкім<ref>{{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 60, 61.</ref>, ад якога мусіла перайсьці яго сыну Міхалу. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багародзіцкай царквы ў Брагіне названыя настаяцель а. Юліян Мігай, в. а. штатнага псаломшчыка Дзьмітрый Федаровіч. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Брагін, вёсак Буркі, Сабалі, Шкураты, Кавака. У прычце Мікалаеўскай царквы – настаяцель а. Максім Ярэміч, в. а. штатнага псаломшчыка Сямён Кезевіч, просьфірня Еўфрасіньня Кезевіч. Прыход – жыхары Брагіна, вёсак Дублін, Сьпярыжжа, Ясяні, Валахоўшчына<ref>Минские епархиальные ведомости. № 10, 1876. С. 456—457.</ref>. На 1879 год у прыходзе Багародзіцкай царквы налічвалася 970 душ мужчынскага і 1019 душ жаночага полу сялянскага саслоўя, у прыходзе Мікалаеўскай царквы — 860 душ мужчынскага і 1005 душ жаночага полу верных. Крыху раней вёскі Кавака і Шкураты далучаныя былі да прыходу Мікалаеўскай царквы, а Дублін і Сьпярыжжа — да прыходу царквы Раства Багародзіцы<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 24, 26</ref>. У 1883 годзе Брагінскі маёнтак Ракіцкіх{{Заўвага|Цэнтрам яго, са слоў старажылаў, запісаных настаўнікамі Брагінскай пачатковай школы «под руководством Белобровика В. С.» у 1925 г., быў двор Касачоў (гл. таксама: Ганжураў І. Ф. // {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 53—54, 58). Гэта лякальная назва, у афіцыйных дакумэнтах амаль неўжываная. Напрыклад, у справе 1905—1906 гадоў аб выкупе зямлі ў Унігаўцы сем'ямі Буйневічаў і Цішкевічаў, прыналежнасьць апошняй толькі ў першым выпадку пазначана па-тутэйшаму як да маёнтку Касачоў, а ў трох астатніх выпраўлена на афіцыйную — як да маёнтку Брагін пана Міхала Кербедзя<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 6265. А. 31, 39, 40, 43</ref>. Арыенцір для зацікаўленых: паміж месцам, дзе знаходзіўся той двор, і мястэчкам, паводле сьвятара Расьціслава Бандарэнкі, сёньня бачым тэлерэтрансьлятар. Непадалёк, у былым панскім парку ад 1919 г. пачалі хаваць прыхаджанаў Раства-Багародзіцкай царквы, бо на старых Прачысьценскіх могілках ужо не хапала прасторы. На сучаснай мапе Брагіна тут пазначаны Касачоўскія могілкі.}}, выстаўлены на аўкцыён за даўгі Зямельнаму банку, «''с Высочайшего соизволения''» набыў вялікі інжынэр, сапраўдны тайны саветнік Станіслаў, сын Валерыяна, Кербедзь. Аднак, яго адміністратар і ўпаўнаважаны ў судзе Юзаф Вайткоўскі, з-за безгаспадарлівасьці папярэдніх уласьнікаў, на 1887 год здолеў улагодзіць пазямельныя спрэчкі зь сялянамі толькі 4 вёсак{{Заўвага|Ці не таму С. Кербедзь на 1888/1889 год названы ўласьнікам толькі маёнтку Канстанцінаў і Амелькаўшчына, які складаў 15 875 дзесяцін угодзьдзяў (гл.: Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 370)?.. Брагінскі маёнтак пад сваёй назвай на той час не згаданы ні за адным уладальнікам. За сынамі Якіма Канопліна Аляксеем і Іванам значыліся адпаведна Глухавічы з Будай Пятрыцкай і Рафалаў.}}, з насельнікамі 12-ці астатніх даводзіў справу да поўнага вырашэньня яшчэ і ў 1895 годзе{{Заўвага|Справы па разьмежаваньню зь землямі жыхароў яшчэ 11 паселішчаў перайшлі да іншых гаспадароў Брагінскіх добраў.}}<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 2249. А. 82 – 86</ref>. У 1896 годзе ў Раства-Багародзіцкім прыходзе быў узьведзены мураваны будынак царквы на гонар сьв. апосталаў Пятра і Паўла, у якім разьмясьцілася і двухкласная прыходзкая школа<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 7</ref>. Перапіс 1897 году засьведчыў: у мястэчку Брагін было 648 двароў, 4519 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Брагіне тады было 4311 жыхароў, зь якіх 2254 складалі габрэі<ref name="fn2"/>.}}, дзеялі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны адзьдзел, хлебазапасны магазын, паравы млын, бровар, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельняў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, карчма, аптэка, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы<ref name="fn1"/>. На 1903/1904 год сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Брагін дваранін Міхал, сын Станіслава, Кербедзь<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 56</ref>. Згодна са зьвесткамі выданьня «Список населённых мест Минской губернии», на 1909 год у мястэчку Брагін налічвалася ўсяго 387 двароў, 3902 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 17</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Брагінскія кустары каля былой царквы-школы. Пач. 1930-х гг.jpg|значак|170px|Арцель брагінскіх саматужнікаў побач з былой царквой-школай. Каля 1930 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Брагін, аднак, апынуўся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павал Скарападзкі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Ўкраінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. [[Файл:Brahin, Mikolskaja. Брагін, Мікольская (18.06.1933).jpg|значак|зьлева|170px|Канфэрэнцыя настаўнікаў, 1933 г. Здымак зроблены каля будынку Сьвята-Мікалаеўскай царквы, зачыненай уладамі{{Заўвага|Сьведчаньне іерэя Расьціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэньня Гасподняга ў вёсцы Сялец.}}.]][[Файл:Brahin. Брагін (1.05.1935).jpg|значак|170px|Брагін. Работнікі маслазаводу. 1 траўня 1935 г.]] 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Брагін з воласьцю ўвайшоў у склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала яго разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. 8 сьнежня 1926 году Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласьць вярнулі [[БССР]]. Тады ж ён стаў цэнтрам раёну. Дзеялі 3 пачатковыя і 1 сярэдняя школы, клюб, бібліятэка, мэдыцынскі ўчастак, вэтэрынарны пункт, паштова-тэлеграфная кантора, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, адзьдзяленьне спажывецкай каапэрацыі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Працавалі маслазавод, вятрак, кравецкая і шавецкая арцелі, кузьня. З 1938 году Брагін — у новастворанай [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у [[Мазыр]]ы). 27 верасьня 1938 году мястэчка атрымала афіцыйны статус [[гарадзкі пасёлак|гарадзкога пасёлку]]. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Брагін знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. З 1954 году Брагін — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1970 году да яго далучана вёска Ліпкі. У 1986 годзе ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] мястэчка апынулася ў зоне радыяктыўнага забруджваньня. == Геаграфія == Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў. Брагін месьціцца за 100 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомлю]] і за 25 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Злучэньне аўтадарогамі існавала з [[Лоеў|Лоевам]], [[Рэчыца]]й і Хвойнікамі ў Беларусі, а таксама з [[Чарнігаў|Чарнігавам]] ва Ўкраіне. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складала -6,6°C, а ліпеня — +18[[°C]]. Ападкаў у сярэднім выпадала 533 мм за год. [[Вэгетацыйны пэрыяд]] росту расьлінаў складаў 194 дні ў год<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфія|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/geo-by/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагодзьдзе''': 1850 год — 1233 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 66.</ref>; 1860 год — 2628 чал.; 1880 год — 2,7 тыс. чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Brahin // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/348 348]</ref>; 1897 год — 4519 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1905 год — 2,7 тыс. чал.; 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1969 год — 6,7 тыс. чал.; 1985 год — 5,6 тыс. чал.; 1993 год — 3,7 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 63.</ref>; 1995 год — 2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 227.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 3,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 65.</ref>; 2006 год — 3,7 тыс. чал.; 2008 год — 3,7 тыс. чал.; 2009 год — 3954 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 3698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3662 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3681 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2020 год — 4400 чал.<ref name="belstat2020">[https://web.archive.org/web/20210430042021/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_16754/ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Адукацыя == На 2022 год у Брагіне дзеялі [[гімназія]], Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі, Цэнтар творчасьці дзяцей і [[Моладзь|моладзі]], Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі, Брагінскі раённы сацыяльна-пэдагагічны цэнтар зь дзіцячым [[Прытулак|прытулкам]], [[дзіцяча-юнацкая спартовая школа]] (ДЮСШ) і Брагінскія дзіцячыя [[ясьлі]]-сад, якія забясьпечвалі поўны ахоп дзяцей [[Дашкольная ўстанова|дашкольнай]] асьветай. У ясьлях-садзе працавалі 4 гурткі: 1) [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], 2) замежных моваў, 3) падрыхтоўкі да школы, 4) [[Харэаграфія|харэаграфіі]]. Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня Брагінскага раёну меў клясу для дзяцей з множнымі парушэньнямі разьвіцьця, якім забясьпечвалі падвоз. Забясьпечанасьць кампутарамі складала 1 кампутар на 16 чалавек пры стандарце 1 на 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/aduk/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Мэдыцына == На 2022 год [[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]] месьцілася па вуліцы Крылова, д. 7 і мела 91 ложак, зь іх: 40 — у тэрапэўтычным аддзяленьні; 28 — у [[Хірургія|хірургічным]]; 20 — у [[Акушэрства|акушэрска]]-[[Пэдыятрыя|пэдыятрычным]], у тым ліку 10 пэдыятрычных ложкаў і па 5 — [[Гінэкалёгія|гінэкалягічных]] і хваробаў [[Цяжарнасьць|цяжарнасьці]]; 3 — у аддзяленьні [[Анастэзіялёгія|анастэзіялёгіі]] і [[Рэанімацыя|рэанімацыі]]. У [[Паліклініка|паліклініцы]] працавалі лекары 14 спэцыяльнасьцяў: некалькі лекараў агульнай практыкі, участковых пэдыятраў, хірургаў і акушэраў-гінэколягаў, па адным [[Нэўралёгія|нэўролягу]], отарыналярынголягу, [[Анкалёгія|анколягу]], [[Эндакрыналёгія|эндакрынолягу]], [[Афтальмалёгія|афтальмолягу]], інфэкцыяністу, дэрматавэнэролягу, [[Псыхіятрыя|псыхіятру]]-нарколягу і фтызіятру, а таксама зубныя [[фэльчар]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лекавая сетка|спасылка=http://bragincrb.by/лечебная-сеть/|выдавец=[[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]]|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Культура == На 2022 год у Брагінскім раёне дзеялі: * [[Брагінскі раённы дом культуры]], які меў 12 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх клюбаў, зь якіх 7 было ў [[Пасёлак|пасёлках]]; * [[Брагінская цэнтральная раённая бібліятэка]], якая мела 20 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх [[Бібліятэка|бібліятэк]]; * [[Брагінская дзіцячая школа мастацтваў]], што мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е і клясы ў пасёлках [[Буркі]], [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]], [[Малажын]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]]; * [[Брагінскі гістарычны музэй]] з карціннай [[галерэя]]й<ref name="а"/>. У Брагіне існавалі 3 народныя творчыя гурты, якія дзеялі пры Брагінскім раённым доме культуры: 1) музычны гурт «[[Бравія]]», 2) эстрадная студыя «Музычны лябірынт», 3) мужчынскі сьпеўны гурт «[[Галасы дубравы]]». У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў працаваў дзіцячы харэаграфічны гурт «[[Брагінка (гурт)|Брагінка]]», што быў лаўрэатам 2-й ступені абласнога конкурсу «Карагод сяброў». Бібліятэчнае абслугоўваньне ахоплівала звыш 80 % месьцічаў. Кнігазабясьпечанасьць складала 14,8 кніг на чалавека і 19,7 кніг на чытача. У Брагінскай цэнтральнай раённай бібліятэцы дзеяў публічны цэнтар прававой інфармацыі з выхадам у Сеціва, што ўлучаў эталённы банк прававых зьвестак. У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў дзеялі 7 клясаў па: 1) [[акардэон]]е, 2) [[баян]]е, 3) выяўленчым мастацтве, 4) [[Гітара|гітары]], 5) [[фартэпіяна]], 6) харэаграфіі, 7) [[Цымбалы|цымбалах]]. Штогод ладзіўся раённы конкурс «Брагінская музычная вясна»<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/culture/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Таксама ў Брагіне дзеялі праваслаўная царква [[Мікола Цудатворца|Міколы Цудатворцы]] і пратэстанцкая царква «Благодаць»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэлігія|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/religiya/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Вядуцца радыётрансьляцыі. Выходзіць раённая газэта «[[Маяк Палесься]]», рэдакцыя якой месьціцца па вуліцы Гагарына, д. 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=http://www.bragin.by/kontakty/|выдавец=Газэта «[[Маяк Палесься]]»|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Забудова == === Плян === Сучасны Брагін плянавальна складаецца зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол пляцу. У цэнтральнай частцы разьмяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''{{Заўвага|Усё, што датычыцца вуліц і мясцовасьцяў Брагіна, вядома дзякуючы Віктару Гілеўскаму і заснавана на матэрыялах Усесаюзнага перапісу 1926 г.<ref>НАРБ. Ф. 30. Воп. 2. Спр. 7031, 7130, 7131</ref> Гл. таксама: Трыбуна калгасніка. 6.04.1935 (перайменаваньні).}} || '''Былыя назвы''' |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Заходняя вуліца || '''Пойма''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Каапэратыўная вуліца || '''Шайкевіча''' вуліца{{Заўвага|Гэтая і іншыя імянныя назвы ўтварыліся з прозьвішчаў гаспадароў сядзібаў.}} || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кірава вуліца || '''Загародзьдзе''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кірава завулак || '''Панеўчыка''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мамкіна вуліца || '''Кротава''' вуліца || <br> Сялянская вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Манжоса вуліца || ''Безымянная'' вуліца <br> '''Садовая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Махава вуліца || '''Мясная''' вуліца (частка) <br> '''Гарбарная''' вуліца (частка) <br> '''Школьны''' завулак (частка){{Заўвага|А таксама завулкі, прылеглыя да вуліцаў Траецкай, Качанава, Баранава.}} || Інтэрнацыянальная вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Махава завулак || '''Баранава''' вуліца (частка) <br> '''Жэжкі''' вуліца (частка) <br> '''Процкаў''' вуліца (частка) || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Набярэжная вуліца || '''Пасад''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Партызанская вуліца || '''Новая'''{{Заўвага|Бо зьявілася пасьля 1861 г.}} вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Кардашова вуліца''' (частка) <br> '''Качанава''' вуліца (частка) || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Траецкая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца <br> '''Вузкі Базар''' вуліца <br> '''Прабойная''' вуліца <br> '''Пясочная''' вуліца|| |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Садовы завулак || '''Казінаўка (Казіміраўка)''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Скарахода вуліца || '''Выганная''' вуліца<ref>Гілеўскі В. [https://web.archive.org/web/20210614095025/http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ Брагін гістарычны. У пошуках дома Сяргея Палуяна], Маяк Палесся, 10 чэрвеня 2021 г.</ref> || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Гаток''' вуліца<ref>Віктар Гілеўскі. Твой дом — Брагін. // Літаратура і мастацтва. № 17, 26 красавіка 2019. С. 6.</ref> || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейскі завулак || '''Сідаровіча''' вуліца || |} Вуліцы, якія не існуюць і ў пераназваным выглядзе: Кавальская, Кароткая, Вузкая, Падол, Школьная, Цясьлярская. === Мясцовасьці === [[Файл:Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.png|значак|зьлева|170px|Згадка пра двор Зьвярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.]][[Файл:Grave crosses in Brahin - Zagorodskoje cemetery 2 - br 1900 AD.jpg|150px|значак|Надмагільны крыж з пахаваньня на Загародзкіх могілках. Перад 1900 годам.]]Гістарычныя мясцовасьці Брагіна: Загародзьдзе, Зьвярынец{{заўвага|14 студзеня 1812 г. сьвятар Актавіян Доўгірд, настаяцель Сялецкага кляштару базыльянаў, ахрысьціў Люцыю Юзафату, дачку сужэнства Рыгора і Зофіі Каплінскіх з двара Зьвярынец, пісараў пры сховішчах Брагінскага маёнтку, парафіянаў Астраглядавіцкага касьцёлу, а кумамі былі пан Антоні Зяньковіч, стражнік аршанскі, і пані Калета Лышчынская, ротмістрава, пан Антоні Мрачкоўскі і пані Францішка Згажэльская, рэгэнтава, пан Леон Згажэльскі, рэгэнт, і панна Пелагія Лышчынская, усе — з замку Гарадыскага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 47адв.</ref>.|}} (раён сучасных вуліц Зіновіча, Юбілейнай, Паркавай, Пясочнай, канца Кастрычніцкай, Крылова, Палескай, Аэрадромнай, Чэлідзэ), Касачоў, Ліпкі, Палуянаўшчына. == Эканоміка == На 2022 год у Брагіне месьціліся: * ААТ «Брагінаграсэрвіс» (вул. Мэханізатараў, д. 4) на 69 супрацоўнікаў, якое ажыцьцяўляла грузаперавозкі і [[рамонт]] сельгастэхнікі, а таксама мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сельская гаспадарка|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/sels_g/|выдавец=[[Брагінскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * УП «Брагінская перасоўная мэханізаваная калёна № 91» (вул. Ігнаценкі, д. 26) на 69 працаўнікоў, якое належала ААТ «[[Палесьсебуд]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Будаўніцтва|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/buda/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * 21 спажывецкая і 14 харчовых [[крама]]ў; * 7 спажывецкіх і 4 харчовыя [[павільён]]ы; * 3 спажывецкія і 2 харчовыя [[шапік]]і; * 3 спажывецкія і 2 мяшаныя гандлёвыя [[намёт]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Разьмяшчэньне гандлёвых кропак у Брагінскім раёне|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/uploads/files/Dislokatsija-roznichnyx-torgovyx-objektov,-raspolozhennyx-na-territorii-rajona.xlsx|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2020|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>. Таксама працавалі дробныя вытворцы харчаваньня і мэтэастанцыя. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987 году) з мастацкай галерэяй. === Страчаная спадчына === * [[Брагінскі замак|Замак]] (XV—XVII стст.) * Касьцёл (сярэдзіна XVIII ст.) * Царква Раства Багародзіцы (1790) * Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.) * Царква Сьвятой Тройцы (1786) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Брагіна" widths=150 heights=150 class="center"> 000 Brahin 04.JPG|Старая камяніца 000 Brahin 09.JPG|Вуліца 000 Brahin 08.JPG|Пляц 000 Brahin 12.JPG|Адміністрацыя </gallery> == Асобы == * [[Адам Міхал Ракіцкі]] (каля 1740—1779) — [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]], уласьнік Брагіна * Міхал, сын Рафала, Ракіцкі (1797—1855) — рэчыцкі павятовы маршалак, уласьнік Брагіна * [[Сяргей Палуян]] (1890—1910) — беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец пачатку ХХ ст. * [[Барыс Магілевіч]] (1907—1934) — удзельнік марской экспэдыцыі на параходзе «Чэлюскін» (1933—1934)<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/МОГИЛЕВИЧ_Борис_Григорьевич]</ref> * [[Алег Мельнікаў]] (нар. 1946) — беларускі матэматык і пэдагог * [[Яўген Панамарэнка]] (нар. 1947) — беларускі мастак * [[Навум Фальковіч]] (нар. 1924) — намесьнік начальніка ваеннай катэдры Томскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту<ref>[https://web.archive.org/web/20210624201046/http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87]</ref> == Заўвагі == [[Файл:Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі настаўнікамі ў 1925 г.png|значак|зьлева|170px|Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі шкрабамі{{заўвага|Шкрабы – абрэвіятура, якая выкарыстоўвалася ў 1920-я гг. адносна школьных работнікаў; бальшавікам спачатку нават і ў слове «настаўнік» бачылася нешта буржуазнае?}} ў 1925 г.]] {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} * {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} {{Навігацыйная група |назоў = Брагін у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Брагінскі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Брагін| ]] i5nsvj3x1sakw7len2t72d1x7n77t9t 2665306 2665303 2026-04-18T14:41:36Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2665306 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Брагін |Лацінка = Brahin |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Брагіна |Герб = Coat of Arms of Brahin 2001.svg |Сьцяг = Flag of Bragin.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1147 |Першыя згадкі = 1147 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Брягинь, Брягинъ |Мясцовая назва = Брагінь |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 4507 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = 000 Brahin 07.JPG |Апісаньне выявы = У цэнтры мястэчка |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://bragin.gomel-region.by/by/ bragin.gomel-region.by/by] }} '''Бра́гін''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]] на рацэ [[Брагінка|Брагінцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Брагінскі раён|Брагінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з [[Хвойнікі|Хвойнікамі]], [[Рэчыца]]й, [[Лоеў|Лоевам]], [[Камарын]]ам. Брагін — даўняе [[места]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu»<ref>Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293</ref>.}}, што на самай поўначы Кіеўскай зямлі-княства часоў Русі, Кіеўскага княства і [[Кіеўскае ваяводзтва|ваяводзтва]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]; [[Брагінскі замак|прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Каралеўства Польскага]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Брагіна}} === Раньнія часы === [[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|170px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:POL COA Leliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ляліва роду Манівідавічаў.]][[Файл:Nomina civitatum, castrorum et districtuum, quos possidet Swidrigall.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сьпіс гарадоў, замкаў і земляў Сьвідрыгайлы 1432 г.]] Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча, датаваны 1147 годам{{Заўвага|Въ лЂто 6655 (1147)}}{{Заўвага|Зусім іншае ўяўленьне пра пачаткі пісьмовай гісторыі Брагіна мелі тутэйшыя настаўнікі школы першай ступені ў 1925 г., г. зн. яшчэ ў складзе РСФСР. Тады маскоўскія бальшавікі раздумвалі, а ці не замяніць гісторыю больш зручным для іхняй ідэялёгіі грамадазнаўствам? Толькі ў 1934 г. гісторыю пачалі выкладаць у навучальных установах, але ўжо паступова яе перапісваючы.}}, сустракаем у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]]. У тую зіму, «''како уже рекы сташа''», дружыны [[Чарнігаў|чарнігаўскіх]] князёў Ольгавічаў і Давыдавічаў «''с Половци воеваша Брягинь''», што належаў да Кіеўскага княства Ізяслава Мсьціславіча<ref>Полное собрание русских летописей (ПСРЛ). Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 359.</ref>. Імкнуліся гэтак адпомсьціць за папярэдняе разрабаваньне ім чарнігаўскіх валасьцей. Паўстаў горад у зоне кантактнага расьсяленьня [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[паляне|палянаў]]. У 1187 годзе ў [[Белагародка (Бучанскі раён)|Белгарадзе]] кіеўскі князь Рурык Расьціславіч сыну свайму Расьціславу «''створи же… велми силну свадбу ака же несть бывала в Руси… сносе же своеи''» (нявестцы Верхуславе, васьмігадовай дачцэ суздальскага князя Ўсевалада Юр’евіча, якую бацькі адпусьцілі «''в Русь{{заўвага|Акрамя іншага, зьвестка яшчэ раз наўпростую засьведчыла ўяўленьне XII ст. што да лякалізацыі Русі.}} с великою любовью''») «''далъ многи дары и городъ Брягинъ''»<ref>ПСРЛ. Т. 2. Стб. 658.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1360-я гады Брагін у складзе Кіеўскага княства ўвайшоў у Вялікае Княства Літоўскае, дзе стаў цэнтрам воласьці; належаў вялікаму князю. Надалей Брагін (Brehynya) побач з [[Рэчыца]]й, [[Мазыр]]ом і [[Оўруч]]ам згаданы ў «Сьпісе гарадоў, замкаў і земляў, прыналежных князю [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлу]]», датаваным верасьнем-кастрычнікам 1432 году<ref>Полехов С. В. Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. — Москва: «Индрик», 2015. С. 521—525</ref>. У 1458 годзе колішні маршалак князя Сьвідрыгайлы (1438), а на той час віленскі ваявода [[Іван Манівід|Ян Манівідавіч]] склаў тэстамэнт сынам Яну і [[Войцех Манівід (сын Івана)|Войцеху]] на Брагін, [[Горваль]], [[Любеч]] і іншыя маёнткі<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza. // Ateneum Wileńskie. — Wilno, 1923. № 2. S. 261, 267</ref>, набытыя ім і яго бацькам баярынам [[Войцех Манівід|Манівідам]] яшчэ ад вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а<ref>Вячаслаў Насевіч. Манівідавічы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя: у 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. Т. 2. С. 270.</ref>. У 1471 годзе Кіеўскае княства было пераўтворана ў аднаіменнае ваяводзтва. Пасьля сьмерці Войцеха Манівідавіча ў 1475 годзе Брагінам ізноў кіраваў вялікакняскі намесьнік, пра што ёсьць зьвестка на 1496 год, калі скарб атрымаў «2 копе гроше''и''». У 1499 годзе людзі з Брагінскай і іншых валасьцей бралі ўдзел у работах на Кіеўскім замку<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. С. 397, 399.</ref>: {{пачатак цытаты}} ''А до Киева люди посланы города ωправлѧти с Поднепръ|скихъ волостеи. | З [[Бабруйск|Бобрȣиска]] с обеюхъ половицъ 80 чоловеков с топоры. | З Мозыра и зо Пчича 80 чоловековъ. | З Брагинѧ 40 чоловековъ. | З Речицы 60 чоловековъ. | З Горволѧ 40 чоловековъ'' {{канец цытаты}} У XIV—XVII стагодзьдзях існаваў Брагінскі замак<ref>Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 123—124</ref>. У чэрвені 1500 году вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] выдадзены ліст пану Богушу Багавіцінавічу, намесьніку [[Пералая|пералайскаму]], «''о бране дани''» з Падняпроўскіх «''и инших руских''» валасьцей, у іх ліку з Горвальскай, Рэчыцкай, Брагінскай, Мазырскай, Бчыцкай, пра што было абвешчана тутэйшым «''наместником нашым и старцомъ, и всимъ мужом''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. P. 295</ref>. Брагін названы ў дамове паміж [[Вільня]]й і [[Масква|Масквой]] 1503 году сярод валасьцей, якія кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандар прапанаваў вялікаму князю маскоўскаму [[Іван III Васільевіч|Івану Васільевічу]] і сыну яго [[Васіль III Іванавіч|Васілю Іванавічу]] «''в тые перемиръные лета, шесть летъ, не воевати и не зачепляти ни чым''», з свайго боку паабяцаўшы захоўваць недатыкальнасьць валасьцей у Масковіі. Урэшце бакі ў тым пагадзіліся<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. P. 209; Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. — Т. 1. (1487—1532). — С.- Петербург, 1882. С. 395, 400</ref>. 3-га чэрвеня 1504 году прывілеем караля Аляксандра з Брагінскай воласьці былі вылучаныя [[Астрагляды|Астраглядавічы]] і [[Хвойнікі]] з усімі прылегласьцямі ды падараваныя на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]]{{Заўвага|«слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950</ref>. Пра С. Палазовіча гл. артыкул Барыса Чэркаса<ref>Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105</ref>.}}<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. 7 ліпеня 1506 году манарх перадаў Брагін з воласьцю ў трыманьне пану Данілу Дзедкавічу, быўшаму на «''нашои службе в Оръде Перекопскои''», пакуль той не выбера належныя яму 230 [[капа (лік)|коп]] грошаў<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1(6). С. 37.</ref>. Але неўзабаве кароль Аляксандар памёр, а яго брат і пераемнік [[Жыгімонт Стары]] «''взяли есмо тую волостку Брягин къ нашои руце''», замест яе аддаўшы пану Д. Дзедкавічу на два гады карчму ў [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. P. 131—132, 168—169</ref>. У тым жа 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. [[Файл:Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага гродзкага суда 1776 г.jpg|значак|зьлева|170px|Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]] 1776 г.]][[Файл:POL COA Korybut.svg|100пкс|значак|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Лістом ад 25 кастрычніка 1509 года кароль Жыгімонт аддаў князю [[Міхаіл Васільевіч Збараскі|Міхаілу Васільевічу Збараскаму]] «''тую волость нашу Брягин… з людми и зъ данью грошовою и медовою, и куничъною, и бобровою, и со всимъ с тымъ, какъ тая волость на насъ держана, до живота его''». Раней князь ужо карыстаўся даходамі зь яе «''до воли господаръское''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). P. 431.</ref>. 2 кастрычніка 1511 году манарх, каб абараніць людзей ад злоўжываньняў пісараў-паборцаў не адно ў ваенныя ліхалецьці, а і ў мірныя часы, выдаў прывілей у ліку іншых даньнікам з Падняпроўскіх валасьцей «''…зъ Речицы, съ Брягина{{Заўвага|Згадка пра Брагін у гэтым шэрагу гаспадарскіх валасьцей выглядае анахранізмам, бо ўжо амаль два гады ён «''со всимъ с тымъ''» (зь людзьмі і прыбыткамі) пажыцьцёва належаў князю М. Збараскаму.}}, зъ Мозыра, зъ Бчича…''», каб<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №.75</ref>{{Заўвага|Раней зьмест дакумэнту часта альбо не раскрываўся, альбо выкладаўся зусім недарэчна. У артыкулах канца XIX ст. паведамлялася: «''Za czasów litewskich B. był własnością wyłączną wielkich książąt, a w r. 1511 otrzymał ważne przywileje od Zygmunta I''» (Al. Jel. Brahin. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 348), «''… в качестве господарского города Сигизмунд I снабдил Брагин в 1511 г. грамотой, обеспечивавшей права жителей и дававшей им различные льготы''» (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк). // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 115). Больш як праз сто гадоў апошняе было паўторана: «''У 1511 кароль Жыгімонт І Стары дараваў Б. грамату, якая давала жыхарам пэўныя правы і льготы''» (Рогалеў А. Ф. Брагін. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. С. 63; у сваёй кнізе аўтар яшчэ дадаваў: «''Такія граматы забытым богам мястэчкам не даваліся''» (Рогалеў А. Ф. Сцежкі ў даўніну. Геаграфічныя назвы Беларускага Палесся. — Мінск: Полымя, 1992. С. 63)). У пачатку бягучага стагодзьдзя сытуацыя са зьместам, як здавалася, нарэшце была выпраўлена: «''У 1511 вял. князь выдаў Б. грамату, паводле якой яго жыхары мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзярж. скарб.''» (Грынявецкі Валерый. Брагін. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 340). У лютым 2009 г., аднак, ва ўкраінскай Вікіпэдыі зьявілася дылетанцкае сьцверджаньне (існавала да 5 траўня 2021 г.), маўляў: «''1511 року поселенню надано магдебурзьке право.''», у верасьні 2009 г. яно паўторана ў францускай, а колькі гадоў таму да пастановы гэтага тэатра абсурду (тэма бо — пэрыфэрыйная) далучыліся і некаторыя навукоўцы: «''У 1511 році тодішній король польський і великий князь литовський Сигізмунд І Старий своїм привілеєм дарував мешканцям Брагіна право на самоврядування.''» (Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. – Київ, 2016 (2017). С. 213), «''Пожалування міста Збаражському примусило брагінських міщан звернутися до короля Сигізмунда І та отримати від нього у 1511 р. охоронний привілей.''» (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. // Днепровский паром. Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. С. 14; «апрабацыя» гэтай найбольш недарэчнай трактоўкі выканана яшчэ ў лістападзе 2014 г. з тлумачэньнем: «...охранный привилей, который ограничивал власть владельца в отношении горожан», гл.: Маленький город в большой истории: Брагин в XVI — XVII веках. // https://gp.by/mneniya/news36000.html). Апошнія меркаваньні асабліва уражваюць, бо прывілей выдадзены каралём не на просьбу брагінскіх мяшчанаў, а ў адказ на скаргі даньнікаў Падняпроўскіх і Задзьвінскіх гаспадарскіх валасьцей, якіх у сьпісе ажно 13! Акрамя Брагіна, з канкрэтнай падачы А. Ельскага (SGKP. 1889. T. X. S. 133), у якога дакумэнт памылкова датаваны 11 кастрычніка 1511 г., упэўнена пачалі прыпісваць магдэбурскае альбо «частковае» (гл.: Рэчыца ў Вікіпедыі) магдэбурскае права і Рэчыцы, а вось пра згаданы побач зь імі Мазыр на 1511 год — ані слова (як і ў А. Ельскага); але ж тое места атрымала сапраўдную магдэбургію ад караля Стэфана Баторыя ў 1577 г. (Цітоў Анатоль. Геральдыка Беларускіх местаў. – Мінск: Полымя, 1998. С. 192, 228; Цітоў А. Да пытання аб гербе горада Рэчыцы // Трэція Міжнародныя Доўнараўскія чытанні (г. Рэчыца, 14–15 верасня 2001 г.) / Рэд. кал.: В.М. Лебедзева (адказ. рэд.) і інш. – Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. С. 239, дата ў аўтара на месяц пазьнейшая, чым у А. Ельскага, у якога запазычыў зьвестку, — 11.XI.1511). Тае магдэбургіі ў Рэчыцы, якая, магчыма, мела хіба самакіраваньне, заснаванае на «рускім» праве, прынамсі, у XVI — XVII стст., а ў Брагіна дык і ніколі не было (гл.: Голубеў В., Волкаў М. Рэчыца ў часы Вялікага княства Літоўскага // Беларускі гістарычны часопіс. – 2014. № 5. С. 4, 5 – 6, у гэтых аўтараў дакумэнт чамусьці датаваны 2.XI.1511, а яшчэ, замест Т. Скрыпчанкі, дарэмна адрасавалі крытычную заўвагу наконт крыніцы 1561 г. М. Ткачову; Білоус Н. Привілеї польського короля Стефана Баторія для Лоєва 1576 та 1582 рр. // Місто: історія, культура, суспільство. Е-журнал урбаністичних студій. – Київ, 2018. Вип. 1 (5). С. 164).}}: {{пачатак цытаты}}''ихъ при старине зоставили.., какъ бывало за предковъ нашихъ, за великого князя Витовта и [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жикгимонта]], ижъ они сами собравши дань грошовую, и бобры и куницы, отношивали до скарбу нашого, а медъ пресный до ключа.., всю сполна.., на роки звычайныи, а то есть первый рокъ Божье Нароженье, другій Середопостье, третій Великъ-день…'' {{канец цытаты}} У хуткім часе князь М. Збараскі, жадаючы атрымаць воласьць «''на вечность''», біў чалом аб правядзеньні яе абмежаваньня, што і выканаў да 7 сакавіка 1512 году каралеўскі дваранін, дзяржаўца трахцемірскі і дымірскі Іван Андрэевіч Кміціч<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050адв.</ref>. У 1514 годзе{{Заўвага|М. К. Любаўскі меркаваў, што падараваньне адбылося ў год праведзенага абмежаваньня — 1512, гл.: Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. Исторические очерки / М. К. Любавский – Москва: Университетская типография, 1892. С. 239.}} кароль Жыгімонт Стары падараваў князю «''тую волостку Брягин з местом и с корчмами, и з мытом, и з городищом, и со всими селы, и з людми, кром тых сел, што первеи того кому у тои волости будем дали''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511—1518). Užrašymų knyga 9 / Metryka Litewska. Księga Nr 9 / 9 księga wpisów / Księga-kontynuacja (1508—1518). Wydał K. Pietkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. С. 240</ref>. [[Файл:Кафля з Брагіна.jpg|значак|170px|Паліхромная кафля з Брагіна, сярэдзіна XVI ст. . [[Музэй старажытнабеларускай культуры]] [[ІМЭФ]].]] Ад 1517 году маёнткам валодалі сыны М. Збараскага{{Заўвага|У 1490, 1511, 1512 гадох ён ужо, бывала, падпісваўся Вішнявецкім, а ў 1517 годзе, незадоўга да сьмерці, Вішнявецкім і Збараскім, гл.: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 553.}} князі Хведар (†1533), потым Аляксандар (†1555){{Заўвага|І. В. Кандрацьеў дзіўным чынам здолеў атаясаміць яго з унукам, таксама Аляксандрам Міхайлавічам Вішнявецкім, старостам любецкім ды лоеўскім ад 1585 г., спаслаўшыся на артыкул С. П. Зімніцкай, у якім, аднак, усё выкладзена слушна (гл.: Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15; Кондратьєв І. В. Князі Вишневецькі на старостинських урядах Любецького староства // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья. Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель) / редкол. В. М. Метлицкая (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 46).}} Вішнявецкія<ref>Зимницька С. П. Родові володіння Вишневецьких на території Волині, Брацлавщини і Київщини в рецепції українських і польських істориків / С. П. Зимницька // Гуманітарний журнал. — 2005. — № 1-2. — С. 128, 130</ref>. У 1535 годзе за часамі вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спалілі маскоўскія войскі<ref>Грынявецкі Валерый. Брагін. С. 340.</ref>. Прынамсі, ад 6 кастрычніка 1541 году зьявіліся судовыя зьвесткі пра памежныя спрэчкі ўладальнікаў Брагіна князёў Вішнявецкіх і ўладальнікаў Астраглядавічаў і Хвойнікаў князёў Відэніцкіх (Любецкіх){{Заўвага|Тады Брагінам валодаў князь Аляксандар Міхайлавіч Вішнявецкі, а Астраглядавічамі і Хвойнікамі князь Дзьмітры Раманавіч Відэніцкі.}}<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. У 1559 годзе кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] пацьвердзіў права на Брагінскі маёнтак князям Аляксандру, Максіму і Міхаілу Аляксандравічам Вішнявецкім. Князь Максім у 1565 годзе спачыў, не пакінуўшы нашчадкаў<ref>Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. S. 556</ref>. У ходзе адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў была вызначана мяжа Кіеўскага павету на ўчастку, дзе знаходзілася Брагінская воласьць: «… ''Мозырскою границою до Брагиньское границы, а Брагиньскою границою до Днепра, по левои стороне пущаючи волость Речицкую, до Любеча…_… а Словешнею доловъ ажъ до Припети, по правои стороне поветъ Киевъскии, а по левои Мозырскии, а черезъ реку Припеть, оставуючи полеве Речицу со всими границами, а поправу Брягинь со всим поветомъ Киевским ажъ до Днепра''…»<ref>Русская историческая библиотека (далей: РИБ). Т. XXX. Литовская метрика. Отд. 1-2. Ч. 3. Т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 892 — 893</ref>{{Заўвага|У свой час А. Ябланоўскі адвольна, без апоры на крыніцы, выключна зь геаграфічных меркаваньняў, зьмясьціў Брагінскую воласьць у складзе Любецкай акругі (павету) побач зь Любецкім і Лоеўскім староствамі (Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 26; ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 30, 210). І. В. Кандрацьеў пайшоў яшчэ далей, абсалютна беспадстаўна залічыўшы Брагін (у іншых выпадках яго палову) да Любецкага староства і нават да Любецкай воласьці (!) [Кондратьєв І. В. Любецьке староство (XVI – середина XVII ст.). /І. В. Кондратьєв – Чернігівський національний педагогічний університет ім. Т. Г. Шевченка; Історико-археологічний музейний комплекс «Древній Любеч». – Чернігів: Видавець Лозовий В. М., 2014. С. 20, 69, 79, 196–97]. Больш за тое. Ідэя, упершыню выказаная яшчэ ў 2005 г., вельмі хутка зьявілася ў артыкуле «Любеч» адной зь беларускіх энцыкляпэдый (Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 316). Відавочна, аўтар не зьмяніў сваю пазыцыю і дагэтуль, бо ў яго аўтарэфэраце (тэкст самой дысэртацыі, на жаль, недаступны) сустракаем заўвагу – «''В цей час змінюються і кордони Любецького староства, в основному після відпадіння у 1564 р. Брагінської волості.''» [Кондратьєв І. В. Лівобережні староства Київського воєводства Великого Князівства Литовського та Речі Посполитої: Соціально-територіальні трансформації XIV – XVII ст.: Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора історичних наук. – Київ, 2020. С. 19]. Тут І. В. Кандрацьеў паўтарыў яшчэ і старую памылку М. К. Любаўскага, запазычаную А. Ябланоўскім; абодва меркавалі, што Брагінская воласьць у апісаньні межаў паказана часткай Мазырскага павету. Гэта, як вынікае з прыведзенага ўрыўку, ня так, бо — «''Брягинь со всим поветомъ Киевским''», не з Мазырскім. Да Любецкай воласьці і староства належалі некалькі паселішчаў сучаснага Брагінскага раёну, аніяк ня колішняй воласьці. «Воласьць Брагіня» у пачатку XVI ст. межавала з Мазырскай, Рэчыцкай, Любецкай и Чарнобыльскай валасьцямі (гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 9, 41 (іл. № 3: Jakubowski J. Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku. 1, Część północna, skala 1 : 1.600.000: objaśnienie do mapy. – Kraków: Skł. gł. w księgarniach Gebethnera i Wolfa, 1928. На мапе – Брагінская воласьць у атачэньні Мазырскай, Рэчыцкай, Чарнобыльскай і Любецкай валасьцей).}}{{Заўвага|П. Г. Кляпацкі без спасылкі на крыніцу даводзіў, што Брагінская воласьць была часткай Мазырскага павету і да рэформы сярэдзіны 1560-х гг., гл.: Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли. Т. 1. Литовский период. – Одесса, 1912. С. 183, 195, 197 (ёсьць і аўтарская мапа).}}. Згодна з попісам войска ВКЛ 1567 году, князь Аляксандар Аляксандравіч Вішнявецкі выстаўляў з «''ыменья Брагини коней двонадцать''»<ref>РИБ. — Т. XXXІІІ: Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского. — Петроград, 1915. Стб. 471</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва, названае княствам (разам з Брагінам), як раней [[Падляшша|Падляская]] і [[Валынь|Валынская землі]], было далучана («''вернута''») да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 77 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. Князі-русіны Аляксандар і Міхаіл Вішнявецкія{{заўвага|Падрабязна пра братоў гл. у кнізе І. Чаманьскай<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 53–59, 63–64</ref>.}}, спадчыньнікі Брагінскага маёнтку, маючы зямельныя ўладаньні на Валыні, спачатку для прыняцьця прысягі ў каралеўскі замак Уладзімерскі не зьявіліся, але ўрэшце ім давялося падпарадкавацца волі манарха<ref>Жизнь князя Андрея Михайловича Курбского в Литве и на Волыни. — Киев, 1849. Том 1. С. 22, 24; Akta unji Polski z Litwą 1385 – 1791. / Wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz. – Krakow, 1932. S. 326–327</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага сьвятару Прачысьценскай царквы Феадору. 1570 г.jpg|значак|зьлева|170px|Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага 1570 г.]] 27 жніўня 1570 году князь Міхаіл Вішнявецкі, староста чаркаскі і канеўскі, выдаў сьвятару брагінскай Прачысьценскай (Раства-Багародзіцкай) царквы Феадору Ніканаву на яго матэрыяльнае ўтрыманьне ліст з уласным подпісам і пячаткай<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 344адв.</ref>. У сакавіку 1574 году маёнтак Брагін разам з замкам быў падзелены паміж князямі-братамі Аляксандрам і Міхаілам Аляксандравічамі Вішнявецкімі{{Заўвага|І. В. Кандрацьеў, пэўна, не чытаў сам дакумэнт, але жадаючы паказаць Брагін прыналежным да Любецкага староства, г. зн. дзяржаўным уладаньнем, сьцвярджаў нібы «''У 1574 р. Брагінський замок був описаний королівськими ревізорами.''», а гонар узьвядзеньня замку надаў князю Міхайлу Вішнявецкаму, няслушна адрозьніваючы яго ад М. Збараскага (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15). І адкуль інфармацыя?..}}. Частка замку князя А. Вішнявецкага выглядала так: {{пачатак цытаты}}''…мне зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, левая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест. Которою столбою на бланковане ходят. Светлица великая над вороты. Церковь в стене святое Троицы зо всим накладом тое церкви: золотом, серебром, книгами и зо всим тым, што одно в той церкви накладу естъ. Также с попом и дьяконом и з их островами, дубровами, чертежами, полми и сеножатми и зо всими их пожитки и доходы, тое церкви належачими. Ку тому теж будоване: светлицы в стене городни, поклеты, погреб, спижарни вси, яко тая сторона полеве в собе ся мает, аж до вежи тое, што от Брягинки, которая зосталася на делу от мене брату моему его милости князю Михайлу. Такжо теж и тые домы, будоване, светлицы, которые на земли стоят в замку. А ку тому место нашо Брягинское яко люди отчизные, бояре, куничники, загородники, дворцы наши на посаде…'' {{канец цытаты}} У князя Міхаіла Вішнявецкага — свая доля замкавай спадчыны{{Заўвага|Насуперак таму, як працяглы час памылкова даводзілася ў літаратуры<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. – Мінск: БСЭ, 1985. С. 104; {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 39—40; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 112; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 431</ref>, у іншых месцах, у Гарадзішчы (сучас. пасёлак [[Двор-Гарадзішча|Тэльман]]) і [[Бабчын]], пры князях Вішнявецкіх замкаў не было.}}: {{пачатак цытаты}}''А его милости князю Михайлу Вишневецскому, брату моему, зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, правая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест, которою столбою на бланкованье ходят, аж до вежи, которая от реки Брягинки. Тая вежа вся зосталася брату моему его милости князю Михайлу с тою вежою, што от Глухович, зо всими городнями, свирнами, светлицами, спижарнями, пивницами, пекарнею так, яко тая сторона замку поправе в собе мает. Ку тому церковь за замком в месте святого Николы зо всим накладом тое церкви, с попы их, з их островами, полями, сеножатми и всими пожитки и доходы, ку той церкви належачими._А места нашого Брягинского его милости князю Михайлу, брату моему, зосталася яко людей отчизных, бояр, куничников, огородников ведле рейстров наших, которые промежку себе есмо подавали._…Также теж ворота замковые, мост перед замком и тот, што от места до места, и ровы около замку — то все наполы подданые наши направовати мают… Теж што ся дотыче веж, которые в месте у острозе побудованы. Мне тая вежа зостала, што от Микулич, а его милости князю Михайлу, брату моему, што от Глухович. Ку тому острог около места нашого Брягинского мают подданые мои направовати и робити от тое вежи мое, што от Микулич, поправе, а подданые его милости князя, брата моего, также острог повинни будуть робить от вежи его милости от Глухович поправе, розделивши увес острог с подданными моими наполы.''{{канец цытаты}} Што да іншых угодзьдзяў, дык князю Аляксандру дасталіся сёлы [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Селце (Сялец)]], [[Лісьцьвін]], дварэц (сядзіба) [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]], сёлы [[Веляцін]], Зашчоб’е, востраў Дудоўшчына, а князю Міхаілу — сёлы [[Глухавічы]], [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]], [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Дубно, [[Крыўча]], [[Галкі]], [[Сяўкі|Сеўковцы (Сяўкі)]], [[Піркі|Перка]], [[Дублін (вёска)|Доблін]], [[Дзімамеркі|Дамамірка]], [[Рудакоў|востраў Рудакоў]], [[Удалёўка|востраў Удалёўка]]<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік — Выпуск 1. — 2000. С. 187—192.</ref>. Паводле рэестру 1581 году, апублікаванага А. Ябланоўскім, палова Брагіна зь сёламі на той час належала князю Міхаілу Вішнявецкаму, старосьце чаркаскаму і канеўскаму, а другая палова — удаве яго брата Аляксандра, памерлага ў 1577 годзе. Для ўсёй часткі маёнтку князя Міхаіла пададзеная толькі сума пабору — 86 флярынаў і 5 грошаў. Адносна паловы места Брагіна княгіні Аляксандры (з Капустаў) Вішнявецкай паведамляецца пра 32 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (×6 — прыблізна 192 чалавекі), 21 дым [[агароднікі|агароднікаў]] (каля 126 чалавек){{Заўвага|Вось ужо больш за пятнаццаць гадоў як І. В. Кандрацьеў упарта прылічвае тых сялянаў-агароднікаў да заградовай шляхты — «… 21 осада «загродової» (убогої чи «лезної») шляхти.» (І. Кондратьєв. Лоєвське староство у 1585 – середині ХVII ст. // Пятыя міжнародныя Доўнараўскія чытанні. Рэчыца, 22-23 верасня 2005 г. – Гомель, 2005. С. 197; Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15), што і зусім невытлумачальна.}}, 1 сьвятара (6), 5 чабатароў (30), 4 кавалёў і сьлесараў (24), 2 краўцоў (12), 2 рымараў{{заўвага|Майстроў па вырабу конскага рыштунку.}} (12). Асадныя плацілі па 15 грошаў, сьвятар 2 флярыны, агароднікі па 4-6 грошаў, рамесьнікі па 15 грошаў падатку, а жыхароў было каля 402 чалавек<ref>ŹD. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. — Wykazy… S. 36, 37, 38</ref>. У іншым датаваным 13-м сакавіка 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła Chłuchowic'' [Hłuchowicz]'', Hubarowa'' [Hubarowicz] ''y Babczyna''», а таксама княгіні-ўдавы Аляксандравай Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18-м траўня 1596 года датаваны пазоў ў Оўруцкі гродзкі суд на скаргу пана Шчаснага Харлінскага, падкаморага кіеўскага, да ўладальніка паловы маёнтку Брагін князя Адама Аляксандравіча Вішнявецкага, які асадзіў падданых сваіх на грунтах Астраглядавіцкіх<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów (AGAD. AR.). Dział X. Sygn. 926. S. 1</ref>. [[Файл:Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.jpg|значак|170px|Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.{{заўвага|Тут выкарыстаная копія, зьмешчаная у тэксьце Генэральнай візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) ад 30 студзеня 1743 г., калі добрамі валодаў князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, вялікі гэтман ВКЛ.}}]] 12 красавіка 1603 году князь Адам Вішнявецкі выдаў фундуш брагінскай Сьвята-Траецкай царкве<ref name="fn3">ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 283–285адв.</ref><ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 359-360. Ф. 233. Спр. 19. А. 776</ref>. У тым жа 1603 годзе пасьля Кіева, Астрога і Гошчы ў Брагіне пры двары князя Адама зьявіўся будучы Ілжэдзьмітры І, дзе ўпершыню і «прызнаўся», што ён — царскі сын<ref>Акты, собранные в библиотеках и архивах Российской империи археографической экспедицией Императорской академии наук. Т. 2. 1598—1613. — С.-Петербург, 1856. С 143; РИБ.- С.-Петербург, 1891. Т. XIII. Стб. 22, 973</ref>. [[Файл:Брагін на мапе 1613 г.jpg|значак|зьлева|170px|Oppidum Brahin на мапе Вялікага Княства Літоўскага і сумежных рэгіёнаў 1613 г. (фрагмєнт){{Заўвага|Брагін тут пазначаны чамусьці ў Рэчыцкім павеце (зямлі) ВКЛ, хоць належаў да Кіеўскага ваяводзтва Кароны.}}.]] 28 ліпеня 1606 году ў Мазырскі гродзкі суд ад імя вяльможнага князя Адама Вішнявецкага была пададзена скарга на яго ўласных слуг Юзафа Лісоўскага, Адама Брозку, як прынцыпалаў, на памагатых Паўла Плядоўскага, Яна Гаварэцкага, Мікалая Шумскага, Сэбасьціяна Савіцкага, Мацюша Брозку, Янкоўскага, Кардышэўскага і іншых за тое, што яны напярэдадні перад сьвітаньнем, «''не зважаючы на пачцівасьць і павіннасьць сваю шляхецкую.., змовіўшыся як здраднікі на здароўе пана свайго, да замку места Брагінскага з гасподаў сваіх адначасова сабраўшыся, з полгакамі{{Заўвага|Полгак – кароткая стрэльба, калібрам удвая меншым, чым у гакаўніцы.}}, з аголенымі шаблямі ў замак гвалтоўна ўламіўшыся, але з-за супрацьдзеяньня аховы князя да пакою панскага дайсьці ня здолеўшы, чэлядзь пры ім тады быўшую, як мужчын, так і белых галоў{{заўвага|Белыя галовы альбо белагаловыя – замужнія жанчыны, якія, згодна з тагачасным этыкетам, не маглі паказвацца ў публічных месцах зь непакрытай галавой.}}, разагналі.., як злачынцы і здраднікі да скарбцу, дзе ўся маёмасьць рухомая яго міласьці захоўвалася, ланцуг і замкі наперад адбіўшы, уламіліся…''». А нарабаваўшы ўсялякага дабра, «''коней есче до того подданых князя его милости до колко на поли порвавши, з места Брагиня повтекали…''». Згаданы сярод слуг-рабаўнікоў [[Аляксандар Язэп Лісоўскі|Аляксандар Юзаф Лісоўскі]] — будучы знакаміты правадыр неўтаймоўных «[[Лісоўчыкі|лісоўчыкаў]]», надта рухавых і баяздольных вершнікаў, якія былі «галаўным болем» не адно для ворагаў, але і для насельніцтва і ўладаў Рэчы Паспалітай, бо аплачвалі ўласную службу жорсткімі рабаўніцтвамі ўсюды, дзе б ні зьявіліся<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 19 — 23</ref>. [[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін у рэестры падымнага 1640 г.]][[Файл:Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крыстыны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.jpg|значак|170px|Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.]] У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей князя Міхаіла, з паловы места Брагіна з 15 дымоў плаціў па 3 злотыя, з 2-х сьвятароў па 6 зл., з 2-х мясьнікоў па 6 зл., з млынара 6 зл., з краўца 6 зл., з 6 агароднікаў па 1 зл. і 6 грошаў; усяго разам зь сёламі — 271 злоты і 6 грошаў. Пан Ян Точэвецкі з паловы маёнтку Брагін княгіні Адамавай Вішнявецкай{{Заўвага|Мужа ня стала ў 1622 годзе.}} плаціў 200 злотых.<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 393—394, 399</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, пан Рыгор Піатроўскі{{заўвага|Гэта ня дзедзічны, а застаўны ўладальнік. Яшчэ ў 1634 г. 15 грошаў падымнага «jednego» з кожнага з 286 дымоў сваёй часткі Брагіна і прыналежных ёй вёсак, усяго 145 з паловай злотых, мусіла выплачваць пані Крысьціна з князёў Вішнявецкіх Мікалаевая Малынская<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>.}}, стольнік наваградзкі, з 286 дымоў, так хрысьціянскіх, як і габрэйскіх, паловы Брагінскага маёнтку выплачваў 286 злотых, ды з дзьвюх слабодак — Сяўкоў і Удалёўкі — адпаведна 3 і 2 злотых. Князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]] з 82 дымоў сваёй паловы мястэчка Брагін выплачваў 82 злотых, з 13 габрэйскіх дымоў — яшчэ 13 зл.<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186</ref>. Палову Брагінскага замку і места з фальваркам і сялом Глухавічы, сёламі Сьпярыж, Малейкі, Казловыброды (Казялужцы?), Галкі, Рудакоў, Бабчын, Губаровічы, Дублін, [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Сьцежарна, [[Удалёўка]], Крывін, Пірка, Нудычы, [[Пучын]], [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]], [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]], Крыўча, Дамамірка, [[Хатуча]], [[Мокіш]], хутарамі [[Еўлашы (зьніклая вёска)|Еўлашы]], Гамолічы, Ілічы князь Ярэмі Міхал Вішнявецкі яшчэ ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму <ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Ён жа пазьней і аб’яднаў абедзьве паловы Брагінскай спадчыны малодшай галіны роду Вішнявецкіх у сваіх руках<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 145, 171</ref>. 20 ліпеня 1641 году Крысьціна, дачка князя Адама Вішнявецкага, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Ярэмію сваю палову замку і места Брагін зь сёламі Сялец, [[Каманоў|Ка''н''аноў]], [[Вуглы (Брагінскі раён)|Вуглы]]{{заўвага|У запісе перайначана ў Huły, замест Uhły.}}, [[Удалёўка]]{{Заўвага|Удалёўка згаданая і сярод уладаньняў князя Ярэмія.}}, [[Шкураты|Скураты]], [[Рыжкаў (Гомельская вобласьць)|Рыжкаў]], [[Вялікі Лес (Брагінскі раён)|Вялікі Лес]], Мікулічы, Катловіца, [[Карпілаўка (Хвойніцкі раён)|Карпілаўка]], [[Конанаўшчына]], [[Амелькаўшчына|Мількаўшчына]], Веляцін, Лісьцьвін, Высокае, [[Зьвяняцкае|Зьвінячына]], Miкітаўшчына (Мікідаўшчына), Зашчоб’е, Слабада пры рудні, млынах і вялікім ставе, Амолічы (Omolicze){{Заўвага|Гамолічы належалі і князю Ярэмію. Альбо сытуацыя падобна як з Удалёўкай: валодалі рознымі часткамі паселішча? Але сьведчаньняў адпаведных няма...}}, з прыналежнымі да маёнтку фальваркамі слуг-шляхчічаў Бялабжэскага, Калгановічаў, Ячэвіцкага, Якубоўскага, Баськевічавай, Лінкераў, Завацкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>{{заўвага|Цікава, што арыгінал тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны, пададзены 24 ліпеня 1641 г. у кнігі Крэменецкага гродзкага суда, польскамоўны, а загаловак, уступ і заканчэньне запісаныя па-русінску.}}. [[Файл:Jeremi Wiśniowiecki.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага. Даніэль Шульц. Трэцяя чвэрць XVII ст.]][[Файл:Gryzelda Wiśniowiecka.PNG|значак|170px|Партрэт княгіні Грызэльды Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Невядомы мастак. 1670-я гады.]][[Файл:Michał Karybut Višniaviecki. Міхал Карыбут Вішнявецкі (1669-99).jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт караля Міхала Карыбута Вішнявецкага. Паміж 1669 і 1699 гг.]] Ужо за часамі казацка-сялянскай вайны 1648—1651, да 8 чэрвеня 1648 году князь Ярэмі з княгіняй Грызэльдай{{Заўвага|Княгіню і двор ён выправіў «да Брагіна за Днепр» яшчэ ў першай палове траўня.}}{{заўвага|Пра князя Ярэмія Міхала і княгіню Грызэльду Канстанцыю гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 164—231</ref>.}} на працягу тыдню бавіліся ў Брагіне. Тут жа адпачывала і войска. Аўтар дыярыюша Багуслаў Казімер Машкевіч (Маскевіч) заўважыў, што як бы казакі не затрымаліся пад Чарнігавам, а працягнулі іх перасьледаваць, то князю з княгіняй было б неспакойна. Брагін стаіць у надта ліхой мясьціне — увесь на балотах сярод панурых лясоў<ref>Dyaryusz Bogusława Kazimierza Maszkiewicza. // Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze… / Wyd. przez J. U. Niemcewicza. Wydanie nowe Jana Niepomucena Bobrowicza. — Lipsk, 1840. T. V. S. 68, 70; Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 187</ref>. Мелася на ўвазе, што рэгулярнаму войску (асабліва вершнікам, бо няма дзе разьвярнуцца) вельмі нязручна ладзіць тут бітву. Пазьней жыхары Брагіна адчынілі браму войскам Багдана Хмяльніцкага, якімі кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурана войскам Рэчы Паспалітай. Замак у якасьці былога абарончага збудаваньня не аднаўляўся, але надалей маглі існаваць, як звычайна ў тыя часы, умацаваныя двары наступных дзедзічных ды застаўных уладальнікаў. У хроніках габрэйскіх аўтараў Натана Гановэра і Мейера з Шчэбжэшына ці не ўпершыню згадана «сьвятая грамада Брагін», моцна пацярпелая ад «хмяльніччыны» ў тым жа 1648 годзе<ref>Еврейские хроники XVII столетия (Эпоха «хмельничины»). Исследование, перевод и комментарии С. Я. Боровского. — Иерусалим: Гешарим, 1997. С. 112, 164</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон напярэдадні і пасьля бітвы пад Загальлем, у датаваных 11 і 29 чэрвеня 1649 году дакумэнтах названыя Мацьвей Шумейка з Брагіна, паказачаны брагінскі баярын Кавальскі, Сямён Абязушанка і Хведар са Сьпярыжжа, Багдан з Брагіна, Фурс з Бабчына, падданыя князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага, ваяводы рускага, Пётар з Мокіша, падданы пана Катарскага, Міхед з Савічаў<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 244, 264, 266</ref>. На 7 сакавіка 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў самым мястэчку Брагін налічвалася 70 дымоў (каля 420 падданых), у сёлах Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, у частцы Сяльца разам — 130 дымоў (≈780 жыхароў), у Карпілаўцы, Конанаўшчыне, Мількаўшчыне, Углах, Каманове не засталося ні дымоў, ні падданых. Адпаведную судовую прысягу склалі Васіль Ярмоліч, слуга Лук’ян Русаненка і Пракоп Гурскі з Брагіна<ref>Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.png|значак|зьлева|170px|Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.]][[Файл:Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.jpg|значак|170px|Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.]] Пасьля сьмерці ў 1651 годзе князя Ярэмія Брагін пэўны час быў уладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]]{{заўвага|Пра Міхала Томаша Вішнявецкага гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 249—292</ref>.}}{{заўвага|У фундушы 1742 г. сужэнства Міхала Сэрвацыя і Тэклі Ружы Вішнявецкіх запісана, нібыта яшчэ 16 жніўня 1670 года кароль пацьвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129адв.</ref>. Аднак, у навукова-папулярным выданьні «Князі Вишневецькі» да матэрыялу А. Мацука пра Брагін зьмешчаны фотаздымак прывілею-пацьверджаньня, датаванага тым жа 16 жніўня, але 1673 г., г. зн. ужо пасьля сьмерці княгіні Грызэльды і за некалькі месяцаў да спачыну самога манарха.}}, але апошні саступіў яго маці<ref>Мацук А. Брагін. С. 213—215</ref>. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Брагін, як і Хвойнікі, значыўся ў ліку «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. 12-м і 27-м верасьня 1669 году датаваныя лісты княгіні Грызэльды і яе брагінскага адміністратара пана Адама Тышэцкага да гетмана Войска Запароскага ў левабярэжнай Украіне Дзямьяна Мнагагрэшнага пра разбураны Брагін<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России (далей: АЮЗР). Т. 9. – С.-Петербург, 1877. Стб. 171</ref>. Пасьля спачыну 17 красавіка 1672 году княгіні Грызэльды Брагінскі маёнтак дастаўся яе пляменьніку і стрыечнаму брату караля пану Станіславу Канецпольскаму<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 334—335</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на Брагинъ, на [[Загальле|Загалье]], на [[Хвойнікі|Хвойники]], на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>АЮЗР. Т. 12 (1675 – 1676). – С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. 10 лютага 1678 году Ст. Канецпольскі, на просьбу «swiaszczennika Puciaty», пратапопа брагінскага{{заўвага|Як вядома зь візыты Губарэвіцкай царквы 1752 г., у 1700 г. брагінскім пратапопам, тут названым дэканам, быў Гаўрыіл альбо Габрыэль Пуцята<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 285</ref>.}}, выдаў фундуш царкве Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 342-343. Спр. 2477. А. 72. Ф. 233. Спр. 19. А. 772, 773</ref>. 22 жніўня 1682 году кашталян кракаўскі пан Станіслаў Канецпольскі склаў тэстамэнт. Сваім спадчыньнікам, што да ўсёй фартуны, ён назваў усыноўленага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага, але вёскі Хатучу і Юркавічы ў Брагінскай воласьці Кіеўскага ваяводзтва завяшчаў войскаму чырвонагродзкаму пану Гаварэцкаму з жонкай<ref>Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389</ref>{{Заўвага|Ілона Чаманьска прывяла сьведчаньне аб валоданьні Ст. Канецпольскім Брагінам на 1676 год. Пры гэтым дасьледчыца назвала яго «пасэсарам». Але ці мог пасэсар, як ня дзедзічны, а часовы ўладальнік, выдаваць фундушы цэрквам і запісваць у тэстамэнце добры сваякам і іншым асобам ад свайго ймя? Пэўна, ня мог.}}. [[Файл:Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на карце Алексіса Жубера Жаліё. Парыж, 1685 г.jpg|значак|170px|Брагін і Астраглядавічы, ізноў разьдзеленыя нейкай мяжой. Фрагмэнт мапы Алексіса Жубэра Жаліё. Парыж, 1685 г.]] У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва ад 25 студзеня 1683 году сказана, што пан Канецпольскі валодаў у месьце Брагін 55 дымамі (каля 330 жыхароў), пан Сіліч — 27 (162), пан Бялабжэскі — 6 (36), пан Чэрскі — 3 (18); а яшчэ тут было 8 дымоў габрэйскіх (48)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 489, 490, 502</ref>. 14 верасьня 1686 году брагінскі мешчанін Юры Андрыевіч пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што як з-за казакоў, так і з-за войска Вялікага Княства Літоўскага, зь места Брагін, акрамя габрэяў, адышлі 15 дымоў (прыкладна 90 жыхароў)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 550—551</ref>. [[Файл:Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 г. казакоў палкоўніка П. Шчуроўскага.png|значак|зьлева|170px|Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 гг.]] 28 чэрвеня 1687 году ў той жа суд Ваўжынцом Лавіцкім, падчашым ноўгарад-северскім, ад імя яснавяльможнага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага і каралеўскага палкоўніка, быў пададзены пратэст супраць «''нязносных крыўдаў, шкодаў, крыміналаў, наездаў і забоеў''», учыненых у маёнтку Брагінскай воласьці палкоўнікам рэестравай часткі Войска Запароскага Паўлам Апосталам Шчуроўскім, яго сотнікамі і казакамі. Тады 65 домагаспадарак (каля 390 жыхароў) пана Яна Канецпольскага ў месьце Брагіне былі моцна зруйнаваныя працяглым, ад лістапада 1686 году, пастоем 65 казакоў і 30 коней, для якіх на ўсю зіму і вясну, да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''», іх ператварылі ў своеасаблівую кухню. На патрэбы самога пана палкоўніка Шчуроўскага, на тры вазы скарбовыя брагінцы далі 150 злотых; сотніку Русановічу, які стаў у Брагіне, як гатовымі пенязямі, так і за гарэлку, мёд, піва, плацячы арандатарам-габрэям, аддалі 286 злотых у добрай манэце; Асавуле, палкавому пісару, далі злотых...{{заўвага|Сума, відаць, запісана неразборліва.}} і сотніку Мацьвею — 38 злотых. Выправілі 22 вазы, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю; яшчэ зь іх выбралі здору на 80 злотых, гарэлкі, рыбы, піва, мяса, мёду, для самога пана палкоўніка, калі там па тыдню і болей разам з жонкай бываў, як для казакоў тут паўсталых, так і прыязджаўшых, далі 200 злотых, для пана палкоўніка за 2 валоў і 2 лісіц аддалі 35 злотых, а ўсяго — 1009 злотых. За 65 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў аддалі 73 злотыя, легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} жыхары выдалі 49 вёдраў, аўса для коней паўсталых у месьце і прыязджаўшых — 569 вёдраў, за соль аддалі 16 злотых, за абутак, скуры, якія браў палкоўнік, — 36 злотых. За час пастою казакі зьелі 250 кур, 103-х падсьвінкаў, 39 гусей. Што да злачынстваў, учыненых казакамі. Сотнік Русановіч моцна зьбіў брагінскага падстаросту Сташкевіча, а мешчаніна Антоненку ажно да сьмерці. Зьдзекваўся зь сьвятара Мікольскага, за галаву схапіўшы, цягаў каля царквы і зьбіваў за тое, што ён словамі ўшчуваў сотніка, які ў Вялікі пост уздумаў іграць музыку і танцаваць. На загад Апостала Русановіч пасьля жорсткага катаваньня абрабаваў, а потым забіў ксяндза дамініканіна Булгака, які ехаў зь Пінскага кляштару да сваякоў і заначаваў у Брагіне. Яшчэ сказана, што ўрэшце казакі П. Шчуроўскага гэткімі ўчынкамі «rozegnali chłopów i mieszczanow z Brahińszczyzny za Dniepr». Адным зь сьведкаў у справе выступіў брагінскі войт Цімафей Ленчанка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 148—158</ref>. 14-м лістапада 1705 году датаваная судовая скарга панства Станіслава і Алены Сілічаў на Зыгмунта Шукшту, адміністратара ўладальніка Хвойніцкага маёнтку князя Дамініка Шуйскага, за чатырохразовае спаленьне іхнай карчмы, збор кірмашовага і гандлёвага мыта зь іх і з купцоў у м. Брагін<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 25 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1881. С. 12</ref>. 16 лютага 1709 году быў актыкаваны ліст каралеўскага ротмістра, лідзкага стольніка Валерыяна Антонія Талмонта, у якім паведамляецца, што ён, выправіўшыся да маёнткаў Брагін і Хвойнікі, прасіў шляхціча Мельчынскага дастаўляць для харугвы правіянт або грошы і загадаў выдаваць ад імя яго, Талмонта, расьпіскі; што за ўсе страты, нанесеныя шляхце і яе падданым войскамі, мусіць адказваць пан Мельчынскі, выбраны шляхтай дзеля забясьпечаньня войска правізіяй у Кіеўскім ваяводзтве; што за ракой Уша стаяць іншаземныя войскі і іх гэты ліст не датычыцца. 18 сьнежня 1710 году скаргу ў суд падалі мельніцкі войскі Аляксандар Бандынэлі з жонкай, якія тады валодалі часткай сёлаў Брагінскага ключа Я. Канецпольскага, на стражніка вількамірскага З. Шукшту з жонкай: за зьбіцьцё ў м. Хвойнікі іх габрэя Фроіма Абрамовіча, ад чаго той памёр; за адмову таму ж габрэю ў сьвятым хросьце, аб чым ён, зыходзячы, прасіў; за таемнае пахаваньне трупа, рабаўніцтва ў нябожчыка грошай, пагрозы самым падаўцам скаргі. Тым жа днём датавана і скарга на забойства габрэя Абрамовіча ўладальніка Брагіна Я. Канецпольскага<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 27 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1882. С. 5, 45</ref>. [[Файл:Падзел Вішнявеччыны на 1718 год.png|значак|170px|Пры падзеле Вішнявеччыны з старэйшым братам Янушам Антоніем, кракаўскім каштэлянам, у 1718 г. застаўны Брагінскі маёнтак ужо прызначаўся малодшаму брату Міхалу Сэрвацыю, канцлеру ВКЛ<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 19-24</ref>.]] 29 ліпеня 1719 году А. Бандынэлі падаў скаргу на ковенскага падстолія З. Шукшту за тое, што ён гвалтоўна адабраў поле ўва ўрочышчы Тварова, падараванае брагінскай царкве сьв. Мікалая яшчэ князямі Вішнявецкімі, зьбіўшы пры гэтым царкоўных сялян і перакалоўшы дзідамі валоў. Пазбаўленая ўгодзьдзяў царква прыйшла ў заняпад, што ледзь не прывяло да бунту прыхаджанаў. Таму падаўца скаргі вырашыў вярнуць царкоўныя землі і паслаў сваіх людзей, загадаўшы ім убраць жыта, пасеянае падданымі пана Шукшты. Апошні, у сваю чаргу, сабраўшы да 200 чалавек чэлядзі, узброіўшы іх стрэльбамі, дзідамі і інш., зьявіўся на полі, калі туды прыйшлі брагінскія сяляне з сьвятарамі, несшымі крыжы ў руках. Шукшта з сваімі людзьмі напаў на сьвятароў, зьбіў іх. На абарону іх кінуліся брагінскія сяляне і мяшчане, адбылася жорсткая бойка, якая скончылася не на карысьць З. Шукшты. Ён вымушаны быў адыйсьці, маючы шмат людзей параненымі, а аднаго забітым; зь людзей Бандынэлі двое мяшчанаў былі цяжка параненыя. А. Бандынэлі заявіў пра адабраньне яго сялянамі зброі ў пана Шукшты падчас наезду. Возны агледзеў у Брагінскім замку тую зброю: 11 стрэльбаў, 9 бердышоў, 18 кос і г. д.<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 34 / Сост. А. И. Савенко. — Киев, 1906. С. 28-29</ref> [[Файл:Michał Servacy Višniaviecki. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі (1749-56) (2).jpg|значак|зьлева|170px|Міхал Сэрвацы Вішнявецкі. Невядомы мастак. Паміж 1749 і 1756 гг.]][[Файл:Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага.jpg|значак|зьлева|170px|Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 36</ref>.]] 3 сьнежня 1719 году апошні на той час дзедзічны ўладальнік Брагінскіх добраў Ян Канецпольскі, ваявода серадзкі, спачыў. А ўжо 10 жніўня 1720 году пан Зыгмунт Шукшта, падстолі ковенскі, падаў у Оўруцкі гродзкі суд сведчаньне за подпісамі паноў-шляхты Стэфана Завяліча-Мачульскага, скарбніка чарнігаўскага, рэгента гродзкага оўруцкага, Мікалая Валеўскага-Ляўкоўскага, Міхала Якубоўскага, Станіслава Багдановіча, Антонія Петрушэвіча, вознага Марціна Паўлюкевіча, якія на ўласныя вочы назіралі ў Брагіне жахлівую карціну: прыходзкія могілкі Сьвята-Мікольскай царквы, зруйнаваныя на загад пана Аляксандра Бандынэлі, войскага мельніцкага, а разам косьці і чарапы, раскіданыя паўсюдна. На вызваленым жа месцы адказчыкам па-блюзьнерску закладзены быў італьянскі сад (''ogród włoski'')<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648—1798). — Киев, 1871. С. 401—402</ref>. 11 жніўня 1721 году А. Бандынэлі, у сваю чаргу, абвінавіціў З. Шукшту ў тым, што ён падбіў глухавіцкага сьвятара Якуба Бярнацкага сагнаць з поля ва ўрочышчы Дзяканаўскім настаяцеля брагінскай Мікалаеўскай царквы Якіма Давідовіча, хоць угодзьдзі тыя былі падараваныя царкве яшчэ князямі Вішнявецкімі. 2 жніўня Я. Бярнацкі, узяўшы ў дапамогу Мікіту, Касьяна, Уласа Канавалаў і яшчэ зь дзесятак сялян глухавіцкіх, наехаў на сенажаць і айца Давідовіча za brodę porwawszy, pięścią{{заўвага|Кулаком.}} bił, tłukł, za włosy na ziemię obaliwszy, targał, włosy wyrwał, pokrwawił, зь сенажаці сагнаў і касіць ня даў, а яшчэ хацеў зьвязаць і да панскага двара адвезьці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. – С. 407 – 409</ref>. 14 чэрвеня 1724 году дорпацкі падкаморы Аляксандар Антоні Бандынэлі з жонкай заявілі ў судзе, што патрацілі вялікія сродкі на засяленьне і аднаўленьне застаўнога маёнтку Брагін, які атрымалі ў надта зруйнаваным стане<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 38 / Сост. Е. П. Диаковский — Киев, 1906. С. 28</ref>. [[Файл:Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 1734 г.png|значак|170px|Міхал Сэрвацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфэст 9 чэрвеня 1734 г.<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 958. S. 17-20</ref>]] У тарыфе Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў частцы места Брагін і яшчэ 36 паселішчах, якія трымаў пан Бандынэлі, налічвалася каля 355 двароў (прыблізна 2130 жыхароў). У частцы Брагіна і прыналежных да яе 19 паселішчах (акрамя Залесься і Зашчоб’я сялецкіх айцоў базылянаў), што знаходзіліся ў заставе ў пана Сіліча, было каля 175 двароў (прыкладна 1050 жыхароў)<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]]{{заўвага|Пра Міхала Сэрвацыя гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 405—436</ref>}} ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia… na Brahiniu»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Tekla Ruža Višniavieckaja (Radzivił). Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл) (XVIII).jpg|значак|170px|Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл). Невядомы мастак. XVIII ст.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходах брагінскіх цэркваў вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Прыход Мікалаеўскай царквы аб'ядноўваў верных з 26 дымоў у самым мястэчку, 10 у Ясянях, 14 у Нудычах, 4 у Масках, 2 у Бакунах, 2 у Шкуратах, 80 у Бабчыне «z attynencyia»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, Мокіш, хутары Чахі, Рудыя і брагінскі [[Варацец]].}}. Душ да споведзі – каля 500. Прыхаджаны царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы жылі ў 45 дварах Брагіна, 14 Петрыцкага, 10 Дамаміркаў, 21 Малейкаў, 15 Дубліна, 19 Сьпярыжжа, 15 Ільлічоў, 10 Сабалёў, 18 Буркоў з хутарамі. Душ да споведзі таксама – каля 500. Прыход Траецкай царквы складалі верныя з 50 двароў у Брагіне, 22 у Шкуратах, 8 у хутары Вуглы, 7 у Каманове, 4 у Рудні Удалёвай і Пажарках, 7 у Унігаўцы, 7 у Рыжкаве, 8 у Вялікім Лесе, 5 у хутары Кавака, 13 у Кавалях, Хвенках і Хурсах, 7 у Бандарах, Шастаках і Леўчыках (Леўшунах?)<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768, 770, 773, 774, 777</ref>. [[Файл:Загаловак візіты Брагінскай пратапопіі 1743 г.jpg|значак|зьлева|170px|Загаловак візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у мястэчку было тры ўніяцкія царквы. Сьвята-Траецкі прыход, настаяцелем якога Сімяон Вараб'евіч, аб'ядноўваў plus minus 163 двары, а верных, дапушчаных да споведзі, – 652 душы як у самым мястэчку, так і па вёсках. У прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, які ўзначальваў сьвятар Іаан Антыпенка, было 167 двароў, дапушчаных да споведзі верных – plus minus 600 душ{{заўвага|Сказана яшчэ, што царква некалі асьвечана ''od niektórego Biskupa Wołoskiego''. Прынамсі, у 1720 – 1722 гг. ім быў плябан Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі кс. Юзафат Парышэвіч<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120</ref>.}}. Будынак узьведзены каля 100 гадоў раней сіламі жыхароў мястэчка. Прыход Сьвята-Мікалаеўскай царквы на чале зь вікарыем а. Іосіфам Бярнацкім складаў 121 двор, верных, дапушчаных да споведзі, – 486 душ<ref name="fn3"/>. У 1744 годзе князь Міхал Сэрвацы вішнявецкі пацьвердзіў ранейшы фундуш Мікалаеўскай царкве{{заўвага|У 1774 г. быў пацьверджаны панамі Ракіцкімі}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 95, 118</ref>. [[Файл:Сумы, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін.png|значак|зьлева|170px|Сумы злотых, запісаныя Міхалам Сэрвацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін<ref>AGAD. AR. Dział XI. Sygn. 155. S. 35</ref>.]] Пасьля сьмерці князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ў 1744 годзе яго вялізныя ўладаньні адыйшлі да жонкі княгіні Тэклі Ружы з Радзівілаў († канец 1747){{заўвага|Пра Тэклю Ружу гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 444—453</ref>}}. Прычым на Брагіне з прылегласьцямі ёй было запісана ажно 400 000 злотых{{Заўвага|Параўнаньня дзеля: на Вішняўцы cum attinentiis – «усяго» 111 000 злотых.}}<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 451—452</ref>. [[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая парафія ў 1748 г.]] У 1748 г. мястэчка Брагін названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх (галоўным чынам, шляхта) належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Ад студзеня 1749 году маёнтак стаў уласнасьцю Замойскіх<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 452</ref>{{Заўвага|Сьпіс маёнткаў Вішнявецкіх са спасылкай на рукапіс князя Міхала Сэрвацыя гл.: Przezdziecki A. Podole, Wołyń, Ukraina: obrazy miejsc i czasów. – Wilno, 1841. Tom I. S. 57–62}}. Паводле ксяндза Ст. Залэнскага, дачцэ Міхала (†1735) і Эльжбэты (з князёў Вішнявецкіх) Замойскіх Катарыне, якая пабралася шлюбам з Янам Каралем Мнішкам, падкаморым літоўскім{{Заўвага|У аўтара памылкова — з падкаморым ''каронным''.}}, пры сямейным падзеле ў 1750 годзе дасталося ў трыманьне «Брагінскае графства». Тады ж яна і фундавала ў Брагіне пры касьцёле, які наноў паставіла, місію, прызначыла езуіцкай рэзыдэнцыі ў Юравічах пэўную суму грошай з умовай, каб нехта з місіянэраў прыбываў да Брагіна і абслугоўваў духоўныя патрэбы католікаў{{Заўвага|Некаторыя зьвесткі пра місіянэраў-езуітаў у нашай мясьціне сустракаем ў мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёла: ксяндзы Вітвіцкі (1751), Ігнацы Барановіч (1752), Адальбэрт Чэрскі (1756—1760, 1766, 1767), Юзаф Артэльскі (1766, 1769, 1772, 1773), Стэфан Маргелевіч (1773); трое апошніх названыя менавіта місіянэрамі брагінскімі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 153адв., 154—155адв., 156адв., 158—158адв., 207, 208, 229</ref>.}}<ref>Załęski S. Jezuici w Polsce. — Kraków, 1905. T. 4. Cz. 4: Kolegia i domy założone za królów Jana Kazimierza, Michała, Jana III, obydwóch Sasów i Stanisława Augusta. 1648—1773. S. 1551</ref>. [[Файл:Roslin, Aleksander. Portret Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт Катарыны з Замойскіх Мнішкавай. Аляксандар Расьлін. Каля 1752 году.]][[Файл:POL COA Zamoyski.svg|100пкс|значак|Герб роду Замойскіх.]][[Файл:POL COA Kończyc III.png|100пкс|значак|Герб уласны роду Мнішкаў.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] Часам не абміналі Брагін і гайдамакі. У 1750, 1751 годзе мястэчка і ваколіцы, частка якіх была тады ўладаньнем пана Францішка Антонія Ракіцкага, ротмістра ашмянскага, пацярпелі ад іх рабаўніцтваў<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—398</ref>. З паказаньняў арыштанта, гайдамацкага ватажкі, Івана Падалякі ў Кіеўскім гродзкім судзе ад 20 кастрычніка 1750 году: «''…ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозьвішча невядомага, які… ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня; у Брагіню ўначы зрабавалі двух габрэяў: сукмані, маніста, серабро і грошы забралі; кожнаму гайдамаку ў цьвёрдай манеце дасталася па дзесятку рублёў, а ў дробнай манеце маскоўскай — па пяць рублёў і шэсць грывень; тую дробную манету ўсю аддалі правадніку Сьцяпану..; той жа Сьцяпан з Брагіня праводзіў іх да дому свайго бацькі і, там накарміўшы, у бацькі пакінуў грошы, а сам павёў іх да сваіх паноў, да Кімбараўкі…''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 529—530</ref>. Нярэдка, рабаўніцтвы суправаджаліся забойствамі. Уражвае наступнае сьведчаньне: "''Тот же секунд-майор Галцов 25 августа 1750 г. рапортовал: «сего августа 25 дня писал к нему польского местечка Лоева, владельца конюшенного и ротмистра Антония Рокицкого местечка Брагина управитель шляхтич Верига, что сего августа против 25-го числа разбойников 12 ч-к, в ночи при селе Игрушине попа Павла Лазниченка разбили и двор огнем спалили, и жида разбили и огнем сожгли, а жидовку до смерти скололи; да в деревне Сувиде жида разбили, а жидовку огнем же зжгли и жиденка до смерти скололи, которое де село Игрушин и дер. Сувида разстоянием от Днепра против Любич с 15 верст''». Пазьней Ф. Ракіцкі паведамляў кіеўскаму гэнэрал-губэрнатару М. І. Лявоньцеву: «''сего 1752 г. мая 10-го н. с. два гайдамаки именем Грицько Киселенко, а другой Пархоменко пойманы с товарищи в розбое и в допросе сего мая 15 в лоевском замке показали: …Из Жаров вышев, имев всякое к пропитанию изобилие, плыли Днепром до реки Брагинки и хотели прийти до местечка Брагина, но имея предосторожность, что были в опасности, поплыли вверх Днепром к Лоеву, мимо Любеча…''»<ref>Исторические материалы из архива Киевского губернского правления. Выпуск 5. / Сост. ред. неофициальной части Ал. Андриевский. — Киев, 1883. С. 13, 16, 30</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая знаходзілася ў прадмесьці Брагіна, было 236 двароў, у тым ліку 56 у месьце. Дапушчаных да споведзі 1238 душ. Прыход «мейскай» Сьвята-Мікалаеўскай царквы складалі верныя з 126 двароў, 30 зь якіх — у Брагіне. Душ да споведзі — 889. У прыходзе царквы Сьвятой Тройцы, якая стаяла пасярод тагачаснага места, налічвалася 120 двароў, зь іх 40 у самым Брагіне. Асобна зазначана, што каля 300 душ у тым годзе не спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 341адв., 344адв.-345, 347, 354адв.-355, 357, 361адв.-362</ref>. У 1750—1753 гадох памежныя канфлікты з князямі Шуйскімі, уладальнікамі Хвойнікаў і Астраглядавічаў, мелі пасэсары Брагінскага маёнтку паны Ян Караль Мнішак, падкаморы літоўскі, і Францішак Антоні Ракіцкі, войскі ашмянскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 70—71</ref>. У 1754 годзе Брагінскае графства была куплена ў княгіні Эльжбэты, дачкі Міхала Сэрвацыя, Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых{{заўвага|Зьвестка запазычаная з артыкула Вікіпэдыі [[Адам Міхал Ракіцкі]]. Але крыніца ў ім ня ўказаная.}} панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім (†1759), лідарам групоўкі [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] у [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім павеце]]. Пасьля гэтага судовыя прэтэнзіі суседзяў, апекуноў непаўналетніх хойніцкіх Шуйскіх паноў Быстрых, старостаў ліноўскіх, наступных апекуноў князёў Шуйскіх, старостаў ніжынскіх, былі ўжо толькі да паноў Ракіцкіх і іх сваякоў паноў [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Аскеркі]], Міхала Страшэвіча, якія некаторы час мелі дачыненьне да Брагінскіх добраў<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 71 etc.</ref>. На 1754 год у мястэчку Брагін налічвалася 117 двароў (прыкладна 702 жыхары), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 18 злотых і 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 73 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 188; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. 2 жніўня 1776 году ў Мазырскім гродзкім судзе для пана Міхала Ракіцкага, палкоўніка пяцігорскага, з падачы ротмістра ашмянскага пана Алаізія Ракіцкага, было актыкавана абмежаваньне Брагінскай воласьці 1512 года, згодна з указам караля Жыгімонта Старога, праведзенае дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага. У гэты раз дакумэнт быў запісаны пад назвай «Akt Ograniczenia Hrabstwa Brahińskiego»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 7—11</ref>. Значная частка Брагінскага маёнтку заставалася ў валоданьні Ракіцкіх да 1880-х гадоў. [[Файл:Подпісы да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|зьлева|170px|Подпісы на мапе Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Сьпіс угодзьдзяў да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Брагіне налічвалася адпаведна 64 двары, 260 жыхароў, 31 двор, 90 жыхароў і 47 двароў з 152 жыхарамі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 41, 28 і 26 вёсак, хутароў і фальваркаў, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 532, 189 і 223 pogłowia żydowskiego; некаторыя ў 1784 годзе запісаны хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі — у Лісьцвіне, Веляціне, Еўлашах, Дубліне<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391—392, 710—711</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў і прыняцьце часткаю іх хрысьціянства магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і брагінскіх ваколіцаў. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства{{заўвага|Эксплікацыя да мапы ўтрымлівае 131 пазыцыю (зь іх 77 і 78 не чытаюцца; трэба глядзець мапу) — назвы паселішчаў, цэркваў, іх колеры і значкі, нумары на мапе, прыналежнасьць, плошчы і характар угодзьдзяў, якасьць грунту.}}, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Тады маёнткам, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, часова валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. У 1786 годзе ён жа пацьвердзіў фундуш нібыта 1720 году Сьвята-Траецкай царкве<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 103</ref>{{заўвага|Увага: у визітах 1740, 1743, 1752, 1785 г. што да Траецкай царквы ў Брагіне, у адрозьненьне ад Міхайлаўскай царквы ў Глухавічах, фундуш 1720 г. не згаданы. Прыведзены запіс літаральна паўтарае той, што датычыўся глухавіцкай царквы.}}. Паводле візыты Чарнобыльскага дэканату, на 24 сакавіка 1785 году прыход Мікалаеўскай царквы, настаяцелем якога сьвятар Хведар Буцкоўскі, аб'ядноўваў верных з 24 дымоў у Брагіне, 6 у вёсцы Валахоўшчына, 20 у Нудзічах, з 12 дымоў хутара Маскі і Шкуратоў, 33 у Юркавічах, 19 у Сьцежарным, 6 у Зарэччы, 9 у вёсцы Цюцькі, 10 у Крыўчы. Усяго душ – 935. 27 сакавіка ў прыходзе Траецкай царквы на чале зь сьвятаром Аляксеем Арабіевічам былі ўлічаныя 1113 душ верных, якія жылі ў 83 дварах мястэчка Брагін, у 8 хутара Кавака, у 6 хутара Ламакі, у 25 вёскі Шкураты, у 5 хутара Пажаркі, у 2 хутара Хвенкі, у 12 вёскі Рыжкаў, у 14 Вялікага Лесу, у 17 хутара Кавалі, у 3 хутара Каткі, у 4 хутара Унігаўка, у 14 вёскі Вуглы, у 9 дварах Каманова, у 8 Слабады Удалёўкі, у 15 вёскі Лубенікі, у 10 Слабады Жураўлёвай. У прыходзе Багародзіцкай царквы 29 сакавіка візытатар засьведчыў наяўнасьць 1215 верных, што жылі ў 72 дварах мястэчка Брагін, у 33 вёскі Дублін, у 40 дварах Сьпярыжжа, 29 у Ільлічах, 14 хутара Сабалі, 21 вёскі Малейкі, 11 хутара Казловічы, 16 хутара Буркі, 11 хутароў Бакуны, Спалахі, Кавалі, Лешчуны, Маскі, 6 вёскі Гарадзішча<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 66-73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Брагін на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|значак|зьлева|170px|Брагін на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году.]][[File:Запіс аб нараджэньні і хросьце Тэклі Ракіцкай. 1799 г.jpg|значак|зьлева|170px|Пан Рафал Ракіцкі з Брагіня — адным з кумоў пры хросьце пляменьніцы Тэклі Юзафаты Антаніны Ракіцкай.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Брагін апынуўся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на зьвестках расейскай рэвізіі 1795 году, сказана, што мястэчка Брагін было ў супольным валоданьні графаў Людвіка і Алаізія Ракіцкіх, мела «грунт песковатой 14 уволок», а сена па балотах тамтэйшыя жыхары накошвалі 270 вазоў. Тут знаходзілася адна зь сямі ў Рэчыцкай акрузе юдэйскіх школ, якая месьцілася ў драўляным будынку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71, 75</ref>. У самым канцы XVIII ст. браты Ракіцкія вызначыліся з падзелам бацькоўскай фартуны. Алаізію Рафалу і яго нашчадкам дастаўся Брагін з прылегласьцямі, а Людвіку — Гарадзішчаўскі і Ёлчанскі ключы з шэрагам фальваркаў<ref>Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793–1917): биографический справочник / сост. Ю. Н. Снапковский; редкол.: В. И. Адамушко [и др.]. – Минск: Беларусь, 2016 (далей: Минские губернаторы, etc.). С. 211</ref>. 5 студзеня 1799 году ў мэтрычных кнігах Сялецкага базылянскага кляштару ў запісе аб хросьце ў палацы Гарадзішча Тэклі, дачкі Людвіка і Ганны з Плятэраў{{Заўвага|Менш як праз тры тыдні, ва ўзросьце 19 гадоў, пакінула сьвет жывых ў выніку пасьляродавай гангрэны; 26 студзеня пахавана на Сялецкіх могілках (НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 245).}} Ракіцкіх, кашталянічаў менскіх, адным з чатырох кумоў-мужчын быў кашталяніч менскі Рафал Ракіцкі з Брагіня<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 3адв.</ref>. Але яму, падобна, даводзілася дзяліць спадчыну з шваграм Ігнацыем Аскеркам, падстаростай судовым рэчыцкім<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 331</ref>, таксама кумам на згаданай урачыстасьці. У шляхецкай рэвізіі 1811 году Брагінскі маёнтак паказаны нібыта ўласнасьцю сына Рафала{{Заўвага|Спачыў 14 траўня 1802 г. у фальварку Людамонт Менскага павету, пахаваны на Кальварыйскіх могілках (Минские губернаторы, etc. С. 212).}}, 16-ці гадовага Міхала, побач згаданы і 17-ці гадовы Ўладыслаў Аскерка, сын сястры Рафала і Людвіка Ізабэлы{{Заўвага|Ва ўзросьце 26 гадоў пайшла з жыцьця 13 траўня 1794-га, пасьля нараджэньня сына; пахаваная ў Рудакове (НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97: запіс у мэтрычных кнігах Юравіцкага касьцёлу, у якім сказана, што нябожчыца была парафіянкай касьцёлу ў Астраглядах).}}; на 1795 год фартуна налічвала 3 111 душ прыгонных мужчынскага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 206</ref>. Відавочна, граф Людвік быў на той час апекуном абодвух юнакоў. Неўзабаве і Міхал уступіў ва ўладаньне Брагінам, і Ўладыслаў – ва ўладаньне сваёй часткай брагінскіх добраў з дваром у Рудакове. 18 чэрвеня 1831 года ў навакольлях Брагіна шляхціч Міхал Лігэнза, афіцыяліст пана Крушэўскага з Ракітна, сабраў конны адзьдзел паўстанцаў у складзе крыху больш дваццаці чалавек зь ліку дворскай службы. Уначы на 19 чэрвеня ён жа з паловай тых людзей, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне, прайшоў праз [[Шкураты]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]] ў накірунку [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Радамышаль|Радамышльскага]] паветаў<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 59</ref>. [[Файл:Brahin, Skarachod. Брагін, Скараход (1877).jpg|значак|зьлева|170px|Дом Івана Скарахода, здымак 1877 г. Паводле ўнука Хведара Стравінскага, пабудаваны ў 1834 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20210501004943/http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ Віктар Гілеўскі. Брагінскія карані музычных геніяў Стравінскіх. // Маяк Палесся. 15. 01. 2021.]</ref>{{Заўвага|В. Гілеўскі ўважае, што дом «амаль дакладна» стаяў на сучаснай вуліцы Савецкай, 83.}}, інакш кажучы, у год шлюбу яго бацькоў.]][[Файл:Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.jpg|значак|170px|Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.]] Паводле зьвестак на 1834 год, у Брагіне праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-8 студзеня і 29 чэрвеня-2 ліпеня; тавараў прывозілася адпаведна на 3 000 і 2 000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 500 р., наведвалі кірмашы каля 400 і 350 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С.-Петербург, 1834. С. 190</ref>. 3-га чэрвеня 1834 года настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы а. Іаан Данілаў Нямшэвіч абвянчаў у Брагінскай Сьвята-Траецкай царкве шляхціча-католіка Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага з праваслаўнай дзяўчынай Аляксандрай, дачкой селяніна мястэчка Брагін, прыгоннага графа Міхала Ракіцкага, Івана Іванавага Скарахода{{заўвага|У нядаўнім пецярбургскім выданьні «Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума» сказана, нібыта брагінская сялянка Аляксандра Скараход «происходила из семьи дворян Саратовской губернии»<ref>Рожнова, О. В. Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума: монография / О. В. Рожнова. — Санкт-Петербург: Планета музыки, 2022. С. 13; [https://www.labirint.ru/books/870560/ 1]</ref>. Гэта ня можа не выглядаць спробай суседзяў прывязаць маму і бабулю знакамітых Стравінскіх да Расеі, зусім не зважаючы на крыніцы.}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 49адв.</ref>{{Заўвага|Падзея зусім не шэраговая, бо сярод дзяцей гэтай сямейнай пары былі сыны Аляксандар, будучы ўдзельнік расейска-турэцкай вайны 1877–1878 гадоў, пазьней гэнэрал-маёр, ды Хведар – будучы знакаміты артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька Ігара Стравінскага, аднаго з буйнейшых кампазытараў XX ст.}}. У 1845 годзе прыход названай царквы быў скасаваны, а храм прыпісаны да прыходу царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ. Ф. 835. Воп. 2. Спр. 2. А. 18-19адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1847 году брагінскае габрэйскае таварыства складалі 801 мужчына і 811 жанчын<ref name="fn2">Еврейская энциклопедия. Т. 4. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1909. Стб. 868–869</ref>. На 1850 год у Брагіне было 149 двароў, 1233 жыхары. Тракт зьвязваў Брагін з Лоевам<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 65 – 67</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 782 жыхары мястэчка абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Раства-Багародзіцкай царквы, 515 жыхароў — Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 мужчын і 9 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 672, 673</ref>. У 1860 годзе ў мястэчку 261 гаспадарка, 2628 жыхароў, прыходзкія Сьвята-Мікалаеўская і Раства-Багародзіцкая з прыпісной Сьвята-Траецкай{{Заўвага|9 красавіка 1874 г. будынак Сьв.-Траецкай царквы згарэў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1881. № 8. С. 229</ref>}} цэрквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 296</ref>, філіяльны Астраглядаўскай парафіі касьцёл, праводзіліся два кірмашы на год<ref name="fn1"/>. Маюцца зьвесткі пра ўзаемадачыненьні тутэйшых панства і праваслаўнага духавенства. У дзёньніку архіяпіскапа менскага і бабруйскага Міхаіла Галубовіча занатавана, што 19 верасьня 1860 году ён: «''Раніцой ад’ехаў у Брагін. {{падказка|Ракіцкі|Людвік}} вадзіў мяне па цэрквах, а я зацягнуў яго, неахвочага, да дабрачыннага Айца. Намагаўся памірыць іх. Заўважыў, што Ярэміч і жонка дужа катэгарычныя і непрыхільныя да Ракіцкага. Выступілі з папрокамі. Нягледзячы на гэта, граф абяцаў скончыць вясною дом і здаць ссыпку. Па абедзе з Ракіцкім паехаў у Глухавічы. Ён паказаў мне тры карціны, набытыя ў Варшаве, а калі я пахваліў «Татараў», дык прасіў, каб гэтую карціну прыняў на памяць. Тут таксама былі Аскерка і валынскі Прозар. З жонкай мяне не пазнаёміў – нібыта хворая, у ложку. Сапраўды, у яе быў павятовы лекар Філіповіч''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч – Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. [[Файл:Двор Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.png|значак|зьлева|170px|Двор і мястэчка Брагін на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавыя часы Брагін — цэнтар воласьці ў Рэчыцкім павеце. У сувязі з чарговым паўстаньнем супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай, 11 красавіка 1865 году будынак Брагінскага філіяльнага касьцёлу быў адабраны ў католікаў і перададзены ў праваслаўнае ведамства. Пазьней у ім уладкавалі прыпісную царкву Сьвятога Ціхана Задонскага<ref>[https://web.archive.org/web/20210619184636/http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ Ростислав Бондаренко, священник. Настоятель Николаевской церкви Максим Еремич отдал служению в Брагине полвека. // Маяк Палесся. 11 снежня 2015.]</ref>{{Заўвага|Благачынны Брагінскай акругі і настаяцель Сьвята-Мікалаеўскай царквы протаіерэй Максім Ярэміч паведаміў тады сваёй пастве пра цэлы шэраг уласных «адкрыцьцяў», як тое: раней гэты касьцёл быў «домовой церковью» яшчэ праваслаўных князёў Вішнявецкіх, доказам чаго нібыта знойдзеныя тут пры перабудове ў царкву абломкі царскіх варот, праваслаўныя крыж і харугва, старыя чорныя ўніяцкія сьвятарскія рызы. Таксама а. Максім сьцвярджаў, што «На воротах, против дома князей, была некогда церковь Благовещения Пресвятой Богородицы» (Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1871. № 4. С. 29). Але царква з такім тытулам заснавана ў 1609 г. Вішнявецкімі не ў Брагіне, а ў Сяльцы, дзе самі яны ніколі не жылі.}}. На 1876 год часткай Брагінскага маёнтку ў 20 000 дзесяцін зямлі, набытай 9 студзеня 1873 году, валодаў расейскі купец 1-й гільдыі Якім Сямёнавіч Каноплін. Іншая частка разам зь Мікуліцкім ключом у 26 650 дзесяцін зямлі з 2-ма ветракамі, 6 коннымі, 1 вадзяным млынам, сукнавальняй засталася за графам Людвікам, сынам Міхала, Ракіцкім<ref>{{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 60, 61.</ref>, ад якога мусіла перайсьці яго сыну Міхалу. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багародзіцкай царквы ў Брагіне названыя настаяцель а. Юліян Мігай, в. а. штатнага псаломшчыка Дзьмітрый Федаровіч. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Брагін, вёсак Буркі, Сабалі, Шкураты, Кавака. У прычце Мікалаеўскай царквы – настаяцель а. Максім Ярэміч, в. а. штатнага псаломшчыка Сямён Кезевіч, просьфірня Еўфрасіньня Кезевіч. Прыход – жыхары Брагіна, вёсак Дублін, Сьпярыжжа, Ясяні, Валахоўшчына<ref>Минские епархиальные ведомости. № 10, 1876. С. 456—457.</ref>. На 1879 год у прыходзе Багародзіцкай царквы налічвалася 970 душ мужчынскага і 1019 душ жаночага полу сялянскага саслоўя, у прыходзе Мікалаеўскай царквы — 860 душ мужчынскага і 1005 душ жаночага полу верных. Крыху раней вёскі Кавака і Шкураты далучаныя былі да прыходу Мікалаеўскай царквы, а Дублін і Сьпярыжжа — да прыходу царквы Раства Багародзіцы<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 24, 26</ref>. У 1883 годзе Брагінскі маёнтак Ракіцкіх{{Заўвага|Цэнтрам яго, са слоў старажылаў, запісаных настаўнікамі Брагінскай пачатковай школы «под руководством Белобровика В. С.» у 1925 г., быў двор Касачоў (гл. таксама: Ганжураў І. Ф. // {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 53—54, 58). Гэта лякальная назва, у афіцыйных дакумэнтах амаль неўжываная. Напрыклад, у справе 1905—1906 гадоў аб выкупе зямлі ў Унігаўцы сем'ямі Буйневічаў і Цішкевічаў, прыналежнасьць апошняй толькі ў першым выпадку пазначана па-тутэйшаму як да маёнтку Касачоў, а ў трох астатніх выпраўлена на афіцыйную — як да маёнтку Брагін пана Міхала Кербедзя<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 6265. А. 31, 39, 40, 43</ref>. Арыенцір для зацікаўленых: паміж месцам, дзе знаходзіўся той двор, і мястэчкам, паводле сьвятара Расьціслава Бандарэнкі, сёньня бачым тэлерэтрансьлятар. Непадалёк, у былым панскім парку ад 1919 г. пачалі хаваць прыхаджанаў Раства-Багародзіцкай царквы, бо на старых Прачысьценскіх могілках ужо не хапала прасторы. На сучаснай мапе Брагіна тут пазначаны Касачоўскія могілкі.}}, выстаўлены на аўкцыён за даўгі Зямельнаму банку, «''с Высочайшего соизволения''» набыў вялікі інжынэр, сапраўдны тайны саветнік Станіслаў, сын Валерыяна, Кербедзь. Аднак, яго адміністратар і ўпаўнаважаны ў судзе Юзаф Вайткоўскі, з-за безгаспадарлівасьці папярэдніх уласьнікаў, на 1887 год здолеў улагодзіць пазямельныя спрэчкі зь сялянамі толькі 4 вёсак{{Заўвага|Ці не таму С. Кербедзь на 1888/1889 год названы ўласьнікам толькі маёнтку Канстанцінаў і Амелькаўшчына, які складаў 15 875 дзесяцін угодзьдзяў (гл.: Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 370)?.. Брагінскі маёнтак пад сваёй назвай на той час не згаданы ні за адным уладальнікам. За сынамі Якіма Канопліна Аляксеем і Іванам значыліся адпаведна Глухавічы з Будай Пятрыцкай і Рафалаў.}}, з насельнікамі 12-ці астатніх даводзіў справу да поўнага вырашэньня яшчэ і ў 1895 годзе{{Заўвага|Справы па разьмежаваньню зь землямі жыхароў яшчэ 11 паселішчаў перайшлі да іншых гаспадароў Брагінскіх добраў.}}<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 2249. А. 82 – 86</ref>. У 1896 годзе ў Раства-Багародзіцкім прыходзе быў узьведзены мураваны будынак царквы на гонар сьв. апосталаў Пятра і Паўла, у якім разьмясьцілася і двухкласная прыходзкая школа<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 7</ref>. Перапіс 1897 году засьведчыў: у мястэчку Брагін было 648 двароў, 4519 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Брагіне тады было 4311 жыхароў, зь якіх 2254 складалі габрэі<ref name="fn2"/>.}}, дзеялі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны адзьдзел, хлебазапасны магазын, паравы млын, бровар, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельняў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, карчма, аптэка, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы<ref name="fn1"/>. На 1903/1904 год сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Брагін дваранін Міхал, сын Станіслава, Кербедзь<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 56</ref>. Згодна са зьвесткамі выданьня «Список населённых мест Минской губернии», на 1909 год у мястэчку Брагін налічвалася ўсяго 387 двароў, 3902 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 17</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Брагінскія кустары каля былой царквы-школы. Пач. 1930-х гг.jpg|значак|170px|Арцель брагінскіх саматужнікаў побач з былой царквой-школай. Каля 1930 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Брагін, аднак, апынуўся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павал Скарападзкі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Ўкраінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. [[Файл:Brahin, Mikolskaja. Брагін, Мікольская (18.06.1933).jpg|значак|зьлева|170px|Канфэрэнцыя настаўнікаў, 1933 г. Здымак зроблены каля будынку Сьвята-Мікалаеўскай царквы, зачыненай уладамі{{Заўвага|Сьведчаньне іерэя Расьціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэньня Гасподняга ў вёсцы Сялец.}}.]][[Файл:Brahin. Брагін (1.05.1935).jpg|значак|170px|Брагін. Работнікі маслазаводу. 1 траўня 1935 г.]] 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Брагін з воласьцю ўвайшоў у склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала яго разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. 8 сьнежня 1926 году Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласьць вярнулі [[БССР]]. Тады ж ён стаў цэнтрам раёну. Дзеялі 3 пачатковыя і 1 сярэдняя школы, клюб, бібліятэка, мэдыцынскі ўчастак, вэтэрынарны пункт, паштова-тэлеграфная кантора, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, адзьдзяленьне спажывецкай каапэрацыі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Працавалі маслазавод, вятрак, кравецкая і шавецкая арцелі, кузьня. З 1938 году Брагін — у новастворанай [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у [[Мазыр]]ы). 27 верасьня 1938 году мястэчка атрымала афіцыйны статус [[гарадзкі пасёлак|гарадзкога пасёлку]]. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Брагін знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. З 1954 году Брагін — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1970 году да яго далучана вёска Ліпкі. У 1986 годзе ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] мястэчка апынулася ў зоне радыяктыўнага забруджваньня. == Геаграфія == Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў. Брагін месьціцца за 100 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомлю]] і за 25 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Злучэньне аўтадарогамі існавала з [[Лоеў|Лоевам]], [[Рэчыца]]й і Хвойнікамі ў Беларусі, а таксама з [[Чарнігаў|Чарнігавам]] ва Ўкраіне. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складала -6,6°C, а ліпеня — +18[[°C]]. Ападкаў у сярэднім выпадала 533 мм за год. [[Вэгетацыйны пэрыяд]] росту расьлінаў складаў 194 дні ў год<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфія|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/geo-by/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагодзьдзе''': 1850 год — 1233 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 66.</ref>; 1860 год — 2628 чал.; 1880 год — 2,7 тыс. чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Brahin // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/348 348]</ref>; 1897 год — 4519 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1905 год — 2,7 тыс. чал.; 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1969 год — 6,7 тыс. чал.; 1985 год — 5,6 тыс. чал.; 1993 год — 3,7 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 63.</ref>; 1995 год — 2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 227.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 3,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 65.</ref>; 2006 год — 3,7 тыс. чал.; 2008 год — 3,7 тыс. чал.; 2009 год — 3954 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 3698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3662 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3681 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2020 год — 4400 чал.<ref name="belstat2020">[https://web.archive.org/web/20210430042021/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_16754/ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Адукацыя == На 2022 год у Брагіне дзеялі [[гімназія]], Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі, Цэнтар творчасьці дзяцей і [[Моладзь|моладзі]], Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі, Брагінскі раённы сацыяльна-пэдагагічны цэнтар зь дзіцячым [[Прытулак|прытулкам]], [[дзіцяча-юнацкая спартовая школа]] (ДЮСШ) і Брагінскія дзіцячыя [[ясьлі]]-сад, якія забясьпечвалі поўны ахоп дзяцей [[Дашкольная ўстанова|дашкольнай]] асьветай. У ясьлях-садзе працавалі 4 гурткі: 1) [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], 2) замежных моваў, 3) падрыхтоўкі да школы, 4) [[Харэаграфія|харэаграфіі]]. Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня Брагінскага раёну меў клясу для дзяцей з множнымі парушэньнямі разьвіцьця, якім забясьпечвалі падвоз. Забясьпечанасьць кампутарамі складала 1 кампутар на 16 чалавек пры стандарце 1 на 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/aduk/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Мэдыцына == На 2022 год [[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]] месьцілася па вуліцы Крылова, д. 7 і мела 91 ложак, зь іх: 40 — у тэрапэўтычным аддзяленьні; 28 — у [[Хірургія|хірургічным]]; 20 — у [[Акушэрства|акушэрска]]-[[Пэдыятрыя|пэдыятрычным]], у тым ліку 10 пэдыятрычных ложкаў і па 5 — [[Гінэкалёгія|гінэкалягічных]] і хваробаў [[Цяжарнасьць|цяжарнасьці]]; 3 — у аддзяленьні [[Анастэзіялёгія|анастэзіялёгіі]] і [[Рэанімацыя|рэанімацыі]]. У [[Паліклініка|паліклініцы]] працавалі лекары 14 спэцыяльнасьцяў: некалькі лекараў агульнай практыкі, участковых пэдыятраў, хірургаў і акушэраў-гінэколягаў, па адным [[Нэўралёгія|нэўролягу]], отарыналярынголягу, [[Анкалёгія|анколягу]], [[Эндакрыналёгія|эндакрынолягу]], [[Афтальмалёгія|афтальмолягу]], інфэкцыяністу, дэрматавэнэролягу, [[Псыхіятрыя|псыхіятру]]-нарколягу і фтызіятру, а таксама зубныя [[фэльчар]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лекавая сетка|спасылка=http://bragincrb.by/лечебная-сеть/|выдавец=[[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]]|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Культура == На 2022 год у Брагінскім раёне дзеялі: * [[Брагінскі раённы дом культуры]], які меў 12 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх клюбаў, зь якіх 7 было ў [[Пасёлак|пасёлках]]; * [[Брагінская цэнтральная раённая бібліятэка]], якая мела 20 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх [[Бібліятэка|бібліятэк]]; * [[Брагінская дзіцячая школа мастацтваў]], што мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е і клясы ў пасёлках [[Буркі]], [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]], [[Малажын]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]]; * [[Брагінскі гістарычны музэй]] з карціннай [[галерэя]]й<ref name="а"/>. У Брагіне існавалі 3 народныя творчыя гурты, якія дзеялі пры Брагінскім раённым доме культуры: 1) музычны гурт «[[Бравія]]», 2) эстрадная студыя «Музычны лябірынт», 3) мужчынскі сьпеўны гурт «[[Галасы дубравы]]». У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў працаваў дзіцячы харэаграфічны гурт «[[Брагінка (гурт)|Брагінка]]», што быў лаўрэатам 2-й ступені абласнога конкурсу «Карагод сяброў». Бібліятэчнае абслугоўваньне ахоплівала звыш 80 % месьцічаў. Кнігазабясьпечанасьць складала 14,8 кніг на чалавека і 19,7 кніг на чытача. У Брагінскай цэнтральнай раённай бібліятэцы дзеяў публічны цэнтар прававой інфармацыі з выхадам у Сеціва, што ўлучаў эталённы банк прававых зьвестак. У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў дзеялі 7 клясаў па: 1) [[акардэон]]е, 2) [[баян]]е, 3) выяўленчым мастацтве, 4) [[Гітара|гітары]], 5) [[фартэпіяна]], 6) харэаграфіі, 7) [[Цымбалы|цымбалах]]. Штогод ладзіўся раённы конкурс «Брагінская музычная вясна»<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/culture/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Таксама ў Брагіне дзеялі праваслаўная царква [[Мікола Цудатворца|Міколы Цудатворцы]] і пратэстанцкая царква «Благодаць»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэлігія|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/religiya/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Вядуцца радыётрансьляцыі. Выходзіць раённая газэта «[[Маяк Палесься]]», рэдакцыя якой месьціцца па вуліцы Гагарына, д. 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=http://www.bragin.by/kontakty/|выдавец=Газэта «[[Маяк Палесься]]»|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Забудова == === Плян === Сучасны Брагін плянавальна складаецца зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол пляцу. У цэнтральнай частцы разьмяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''{{Заўвага|Усё, што датычыцца вуліц і мясцовасьцяў Брагіна, вядома дзякуючы Віктару Гілеўскаму і заснавана на матэрыялах Усесаюзнага перапісу 1926 г.<ref>НАРБ. Ф. 30. Воп. 2. Спр. 7031, 7130, 7131</ref> Гл. таксама: Трыбуна калгасніка. 6.04.1935 (перайменаваньні).}} || '''Былыя назвы''' |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Заходняя вуліца || '''Пойма''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Каапэратыўная вуліца || '''Шайкевіча''' вуліца{{Заўвага|Гэтая і іншыя імянныя назвы ўтварыліся з прозьвішчаў гаспадароў сядзібаў.}} || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кірава вуліца || '''Загародзьдзе''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кірава завулак || '''Панеўчыка''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мамкіна вуліца || '''Кротава''' вуліца || <br> Сялянская вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Манжоса вуліца || ''Безымянная'' вуліца <br> '''Садовая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Махава вуліца || '''Мясная''' вуліца (частка) <br> '''Гарбарная''' вуліца (частка) <br> '''Школьны''' завулак (частка){{Заўвага|А таксама завулкі, прылеглыя да вуліцаў Траецкай, Качанава, Баранава.}} || Інтэрнацыянальная вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Махава завулак || '''Баранава''' вуліца (частка) <br> '''Жэжкі''' вуліца (частка) <br> '''Процкаў''' вуліца (частка) || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Набярэжная вуліца || '''Пасад''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Партызанская вуліца || '''Новая'''{{Заўвага|Бо зьявілася пасьля 1861 г.}} вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Кардашова вуліца''' (частка) <br> '''Качанава''' вуліца (частка) || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Траецкая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца <br> '''Вузкі Базар''' вуліца <br> '''Прабойная''' вуліца <br> '''Пясочная''' вуліца|| |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Садовы завулак || '''Казінаўка (Казіміраўка)''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Скарахода вуліца || '''Выганная''' вуліца<ref>Гілеўскі В. [https://web.archive.org/web/20210614095025/http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ Брагін гістарычны. У пошуках дома Сяргея Палуяна], Маяк Палесся, 10 чэрвеня 2021 г.</ref> || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Гаток''' вуліца<ref>Віктар Гілеўскі. Твой дом — Брагін. // Літаратура і мастацтва. № 17, 26 красавіка 2019. С. 6.</ref> || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейскі завулак || '''Сідаровіча''' вуліца || |} Вуліцы, якія не існуюць і ў пераназваным выглядзе: Кавальская, Кароткая, Вузкая, Падол, Школьная, Цясьлярская. === Мясцовасьці === [[Файл:Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.png|значак|зьлева|170px|Згадка пра двор Зьвярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.]][[Файл:Grave crosses in Brahin - Zagorodskoje cemetery 2 - br 1900 AD.jpg|150px|значак|Надмагільны крыж з пахаваньня на Загародзкіх могілках. Перад 1900 годам.]]Гістарычныя мясцовасьці Брагіна: Загародзьдзе, Зьвярынец{{заўвага|14 студзеня 1812 г. сьвятар Актавіян Доўгірд, настаяцель Сялецкага кляштару базыльянаў, ахрысьціў Люцыю Юзафату, дачку сужэнства Рыгора і Зофіі Каплінскіх з двара Зьвярынец, пісараў пры сховішчах Брагінскага маёнтку, парафіянаў Астраглядавіцкага касьцёлу, а кумамі былі пан Антоні Зяньковіч, стражнік аршанскі, і пані Калета Лышчынская, ротмістрава, пан Антоні Мрачкоўскі і пані Францішка Згажэльская, рэгэнтава, пан Леон Згажэльскі, рэгэнт, і панна Пелагія Лышчынская, усе — з замку Гарадыскага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 47адв.</ref>.|}} (раён сучасных вуліц Зіновіча, Юбілейнай, Паркавай, Пясочнай, канца Кастрычніцкай, Крылова, Палескай, Аэрадромнай, Чэлідзэ), Касачоў, Ліпкі, Палуянаўшчына. == Эканоміка == На 2022 год у Брагіне месьціліся: * ААТ «Брагінаграсэрвіс» (вул. Мэханізатараў, д. 4) на 69 супрацоўнікаў, якое ажыцьцяўляла грузаперавозкі і [[рамонт]] сельгастэхнікі, а таксама мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сельская гаспадарка|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/sels_g/|выдавец=[[Брагінскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * УП «Брагінская перасоўная мэханізаваная калёна № 91» (вул. Ігнаценкі, д. 26) на 69 працаўнікоў, якое належала ААТ «[[Палесьсебуд]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Будаўніцтва|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/buda/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * 21 спажывецкая і 14 харчовых [[крама]]ў; * 7 спажывецкіх і 4 харчовыя [[павільён]]ы; * 3 спажывецкія і 2 харчовыя [[шапік]]і; * 3 спажывецкія і 2 мяшаныя гандлёвыя [[намёт]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Разьмяшчэньне гандлёвых кропак у Брагінскім раёне|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/uploads/files/Dislokatsija-roznichnyx-torgovyx-objektov,-raspolozhennyx-na-territorii-rajona.xlsx|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2020|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>. Таксама працавалі дробныя вытворцы харчаваньня і мэтэастанцыя. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987 году) з мастацкай галерэяй. === Страчаная спадчына === * [[Брагінскі замак|Замак]] (XV—XVII стст.) * Касьцёл (сярэдзіна XVIII ст.) * Царква Раства Багародзіцы (1790) * Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.) * Царква Сьвятой Тройцы (1786) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Брагіна" widths=150 heights=150 class="center"> 000 Brahin 04.JPG|Старая камяніца 000 Brahin 09.JPG|Вуліца 000 Brahin 08.JPG|Пляц 000 Brahin 12.JPG|Адміністрацыя </gallery> == Асобы == * [[Адам Міхал Ракіцкі]] (каля 1740—1779) — [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]], уласьнік Брагіна * Міхал, сын Рафала, Ракіцкі (1797—1855) — рэчыцкі павятовы маршалак, уласьнік Брагіна * [[Сяргей Палуян]] (1890—1910) — беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец пачатку ХХ ст. * [[Барыс Магілевіч]] (1907—1934) — удзельнік марской экспэдыцыі на параходзе «Чэлюскін» (1933—1934)<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/МОГИЛЕВИЧ_Борис_Григорьевич]</ref> * [[Алег Мельнікаў]] (нар. 1946) — беларускі матэматык і пэдагог * [[Яўген Панамарэнка]] (нар. 1947) — беларускі мастак * [[Навум Фальковіч]] (нар. 1924) — намесьнік начальніка ваеннай катэдры Томскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту<ref>[https://web.archive.org/web/20210624201046/http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87]</ref> == Заўвагі == [[Файл:Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі настаўнікамі ў 1925 г.png|значак|зьлева|170px|Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі шкрабамі{{заўвага|Шкрабы – абрэвіятура, якая выкарыстоўвалася ў 1920-я гг. адносна школьных работнікаў; бальшавікам спачатку нават і ў слове «настаўнік» бачылася нешта буржуазнае?}} ў 1925 г.]] {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} * {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} {{Навігацыйная група |назоў = Брагін у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Брагінскі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Брагін| ]] ft9ru4ec3i8cekwc177vm7le4hx5gsk 2665307 2665306 2026-04-18T14:56:41Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2665307 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Брагін |Лацінка = Brahin |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Брагіна |Герб = Coat of Arms of Brahin 2001.svg |Сьцяг = Flag of Bragin.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1147 |Першыя згадкі = 1147 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Брягинь, Брягинъ |Мясцовая назва = Брагінь |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 4507 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = 000 Brahin 07.JPG |Апісаньне выявы = У цэнтры мястэчка |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://bragin.gomel-region.by/by/ bragin.gomel-region.by/by] }} '''Бра́гін''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]] на рацэ [[Брагінка|Брагінцы]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Брагінскі раён|Брагінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з [[Хвойнікі|Хвойнікамі]], [[Рэчыца]]й, [[Лоеў|Лоевам]], [[Камарын]]ам. Брагін — даўняе [[места]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu»<ref>Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293</ref>.}}, што на самай поўначы Кіеўскай зямлі-княства часоў Русі, Кіеўскага княства і [[Кіеўскае ваяводзтва|ваяводзтва]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]; [[Брагінскі замак|прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Каралеўства Польскага]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Брагіна}} === Раньнія часы === [[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|170px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:POL COA Leliwa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ляліва роду Манівідавічаў.]][[Файл:Nomina civitatum, castrorum et districtuum, quos possidet Swidrigall.jpg|170пкс|значак|зьлева|Сьпіс гарадоў, замкаў і земляў Сьвідрыгайлы 1432 г.]] Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча, датаваны 1147 годам{{Заўвага|Въ лЂто 6655 (1147)}}{{Заўвага|Зусім іншае ўяўленьне пра пачаткі пісьмовай гісторыі Брагіна мелі тутэйшыя настаўнікі школы першай ступені ў 1925 г., г. зн. яшчэ ў складзе РСФСР. Тады маскоўскія бальшавікі раздумвалі, а ці не замяніць гісторыю больш зручным для іхняй ідэялёгіі грамадазнаўствам? Толькі ў 1934 г. гісторыю пачалі выкладаць у навучальных установах, але ўжо паступова яе перапісваючы.}}, сустракаем у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]]. У тую зіму, «''како уже рекы сташа''», дружыны [[Чарнігаў|чарнігаўскіх]] князёў Ольгавічаў і Давыдавічаў «''с Половци воеваша Брягинь''», што належаў да Кіеўскага княства Ізяслава Мсьціславіча<ref>Полное собрание русских летописей (ПСРЛ). Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 359.</ref>. Імкнуліся гэтак адпомсьціць за папярэдняе разрабаваньне ім чарнігаўскіх валасьцей. Паўстаў горад у зоне кантактнага расьсяленьня [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[паляне|палянаў]]. У 1187 годзе ў [[Белагародка (Бучанскі раён)|Белгарадзе]] кіеўскі князь Рурык Расьціславіч сыну свайму Расьціславу «''створи же… велми силну свадбу ака же несть бывала в Руси… сносе же своеи''» (нявестцы Верхуславе, васьмігадовай дачцэ суздальскага князя Ўсевалада Юр’евіча, якую бацькі адпусьцілі «''в Русь{{заўвага|Акрамя іншага, зьвестка яшчэ раз наўпростую засьведчыла ўяўленьне XII ст. што да лякалізацыі Русі.}} с великою любовью''») «''далъ многи дары и городъ Брягинъ''»<ref>ПСРЛ. Т. 2. Стб. 658.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1360-я гады Брагін у складзе Кіеўскага княства ўвайшоў у Вялікае Княства Літоўскае, дзе стаў цэнтрам воласьці; належаў вялікаму князю. Надалей Брагін (Brehynya) побач з [[Рэчыца]]й, [[Мазыр]]ом і [[Оўруч]]ам згаданы ў «Сьпісе гарадоў, замкаў і земляў, прыналежных князю [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлу]]», датаваным верасьнем-кастрычнікам 1432 году<ref>Полехов С. В. Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. — Москва: «Индрик», 2015. С. 521—525</ref>. У 1458 годзе колішні маршалак князя Сьвідрыгайлы (1438), а на той час віленскі ваявода [[Іван Манівід|Ян Манівідавіч]] склаў тэстамэнт сынам Яну і [[Войцех Манівід (сын Івана)|Войцеху]] на Брагін, [[Горваль]], [[Любеч]] і іншыя маёнткі<ref>Semkowicz W. Przywileje Witolda dla Moniwida, starosty Wileńskiego, i testament jego syna Jana Moniwidowicza. // Ateneum Wileńskie. — Wilno, 1923. № 2. S. 261, 267</ref>, набытыя ім і яго бацькам баярынам [[Войцех Манівід|Манівідам]] яшчэ ад вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а<ref>Вячаслаў Насевіч. Манівідавічы. // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя: у 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. Т. 2. С. 270.</ref>. У 1471 годзе Кіеўскае княства было пераўтворана ў аднаіменнае ваяводзтва. Пасьля сьмерці Войцеха Манівідавіча ў 1475 годзе Брагінам ізноў кіраваў вялікакняскі намесьнік, пра што ёсьць зьвестка на 1496 год, калі скарб атрымаў «2 копе гроше''и''». У 1499 годзе людзі з Брагінскай і іншых валасьцей бралі ўдзел у работах на Кіеўскім замку<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России — Т. 1(6): Сборник документов канцелярии великого князя литовского Александра Ягеллончика, 1494—1506 гг. Шестая книга записей Литовской метрики / М. Е. Бычкова (отв. сост.), О. И. Хоруженко, А. В. Виноградов; отв. ред. тома С. М. Каштанов — Москва; С.-Петербург: Нестор-История, 2012. С. 397, 399.</ref>: {{пачатак цытаты}} ''А до Киева люди посланы города ωправлѧти с Поднепръ|скихъ волостеи. | З [[Бабруйск|Бобрȣиска]] с обеюхъ половицъ 80 чоловеков с топоры. | З Мозыра и зо Пчича 80 чоловековъ. | З Брагинѧ 40 чоловековъ. | З Речицы 60 чоловековъ. | З Горволѧ 40 чоловековъ'' {{канец цытаты}} У XIV—XVII стагодзьдзях існаваў Брагінскі замак<ref>Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 123—124</ref>. У чэрвені 1500 году вялікім князем [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандрам]] выдадзены ліст пану Богушу Багавіцінавічу, намесьніку [[Пералая|пералайскаму]], «''о бране дани''» з Падняпроўскіх «''и инших руских''» валасьцей, у іх ліку з Горвальскай, Рэчыцкай, Брагінскай, Мазырскай, Бчыцкай, пра што было абвешчана тутэйшым «''наместником нашым и старцомъ, и всимъ мужом''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. P. 295</ref>. Брагін названы ў дамове паміж [[Вільня]]й і [[Масква|Масквой]] 1503 году сярод валасьцей, якія кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аляксандар прапанаваў вялікаму князю маскоўскаму [[Іван III Васільевіч|Івану Васільевічу]] і сыну яго [[Васіль III Іванавіч|Васілю Іванавічу]] «''в тые перемиръные лета, шесть летъ, не воевати и не зачепляти ни чым''», з свайго боку паабяцаўшы захоўваць недатыкальнасьць валасьцей у Масковіі. Урэшце бакі ў тым пагадзіліся<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 5 (1427—1506) / E. Banionis. P. 209; Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. — Т. 1. (1487—1532). — С.- Петербург, 1882. С. 395, 400</ref>. 3-га чэрвеня 1504 году прывілеем караля Аляксандра з Брагінскай воласьці былі вылучаныя [[Астрагляды|Астраглядавічы]] і [[Хвойнікі]] з усімі прылегласьцямі ды падараваныя на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]]{{Заўвага|«слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950</ref>. Пра С. Палазовіча гл. артыкул Барыса Чэркаса<ref>Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105</ref>.}}<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. 7 ліпеня 1506 году манарх перадаў Брагін з воласьцю ў трыманьне пану Данілу Дзедкавічу, быўшаму на «''нашои службе в Оръде Перекопскои''», пакуль той не выбера належныя яму 230 [[капа (лік)|коп]] грошаў<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1(6). С. 37.</ref>. Але неўзабаве кароль Аляксандар памёр, а яго брат і пераемнік [[Жыгімонт Стары]] «''взяли есмо тую волостку Брягин къ нашои руце''», замест яе аддаўшы пану Д. Дзедкавічу на два гады карчму ў [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). / A. Baliulis ir kt. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995. P. 131—132, 168—169</ref>. У тым жа 1506 годзе праз Брагін прайшлі крымскія татары. [[Файл:Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага гродзкага суда 1776 г.jpg|значак|зьлева|170px|Урывак тэксту абмежаваньня Брагінскай воласьці 1512 г. з кнігі Мазырскага [[гродзкі суд|гродзкага суда]] 1776 г.]][[Файл:POL COA Korybut.svg|100пкс|значак|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Лістом ад 25 кастрычніка 1509 года кароль Жыгімонт аддаў князю [[Міхаіл Васільевіч Збараскі|Міхаілу Васільевічу Збараскаму]] «''тую волость нашу Брягин… з людми и зъ данью грошовою и медовою, и куничъною, и бобровою, и со всимъ с тымъ, какъ тая волость на насъ держана, до живота его''». Раней князь ужо карыстаўся даходамі зь яе «''до воли господаръское''»<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499—1514). P. 431.</ref>. 2 кастрычніка 1511 году манарх, каб абараніць людзей ад злоўжываньняў пісараў-паборцаў не адно ў ваенныя ліхалецьці, а і ў мірныя часы, выдаў прывілей у ліку іншых даньнікам з Падняпроўскіх валасьцей «''…зъ Речицы, съ Брягина{{Заўвага|Згадка пра Брагін у гэтым шэрагу гаспадарскіх валасьцей выглядае анахранізмам, бо ўжо амаль два гады ён «''со всимъ с тымъ''» (зь людзьмі і прыбыткамі) пажыцьцёва належаў князю М. Збараскаму.}}, зъ Мозыра, зъ Бчича…''», каб<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №.75</ref>{{Заўвага|Раней зьмест дакумэнту часта альбо не раскрываўся, альбо выкладаўся зусім недарэчна. У артыкулах канца XIX ст. паведамлялася: «''Za czasów litewskich B. był własnością wyłączną wielkich książąt, a w r. 1511 otrzymał ważne przywileje od Zygmunta I''» (Al. Jel. Brahin. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 348), «''… в качестве господарского города Сигизмунд I снабдил Брагин в 1511 г. грамотой, обеспечивавшей права жителей и дававшей им различные льготы''» (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк). // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 115). Больш як праз сто гадоў апошняе было паўторана: «''У 1511 кароль Жыгімонт І Стары дараваў Б. грамату, якая давала жыхарам пэўныя правы і льготы''» (Рогалеў А. Ф. Брагін. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. С. 63; у сваёй кнізе аўтар яшчэ дадаваў: «''Такія граматы забытым богам мястэчкам не даваліся''» (Рогалеў А. Ф. Сцежкі ў даўніну. Геаграфічныя назвы Беларускага Палесся. — Мінск: Полымя, 1992. С. 63)). У пачатку бягучага стагодзьдзя сытуацыя са зьместам, як здавалася, нарэшце была выпраўлена: «''У 1511 вял. князь выдаў Б. грамату, паводле якой яго жыхары мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзярж. скарб.''» (Грынявецкі Валерый. Брагін. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 340). У лютым 2009 г., аднак, ва ўкраінскай Вікіпэдыі зьявілася дылетанцкае сьцверджаньне (існавала да 5 траўня 2021 г.), маўляў: «''1511 року поселенню надано магдебурзьке право.''», у верасьні 2009 г. яно паўторана ў францускай, а колькі гадоў таму да пастановы гэтага тэатра абсурду (тэма бо — пэрыфэрыйная) далучыліся і некаторыя навукоўцы: «''У 1511 році тодішній король польський і великий князь литовський Сигізмунд І Старий своїм привілеєм дарував мешканцям Брагіна право на самоврядування.''» (Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. – Київ, 2016 (2017). С. 213), «''Пожалування міста Збаражському примусило брагінських міщан звернутися до короля Сигізмунда І та отримати від нього у 1511 р. охоронний привілей.''» (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. // Днепровский паром. Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. С. 14; «апрабацыя» гэтай найбольш недарэчнай трактоўкі выканана яшчэ ў лістападзе 2014 г. з тлумачэньнем: «...охранный привилей, который ограничивал власть владельца в отношении горожан», гл.: Маленький город в большой истории: Брагин в XVI — XVII веках. // https://gp.by/mneniya/news36000.html). Апошнія меркаваньні асабліва уражваюць, бо прывілей выдадзены каралём не на просьбу брагінскіх мяшчанаў, а ў адказ на скаргі даньнікаў Падняпроўскіх і Задзьвінскіх гаспадарскіх валасьцей, якіх у сьпісе ажно 13! Акрамя Брагіна, з канкрэтнай падачы А. Ельскага (SGKP. 1889. T. X. S. 133), у якога дакумэнт памылкова датаваны 11 кастрычніка 1511 г., упэўнена пачалі прыпісваць магдэбурскае альбо «частковае» (гл.: Рэчыца ў Вікіпедыі) магдэбурскае права і Рэчыцы, а вось пра згаданы побач зь імі Мазыр на 1511 год — ані слова (як і ў А. Ельскага); але ж тое места атрымала сапраўдную магдэбургію ад караля Стэфана Баторыя ў 1577 г. (Цітоў Анатоль. Геральдыка Беларускіх местаў. – Мінск: Полымя, 1998. С. 192, 228; Цітоў А. Да пытання аб гербе горада Рэчыцы // Трэція Міжнародныя Доўнараўскія чытанні (г. Рэчыца, 14–15 верасня 2001 г.) / Рэд. кал.: В.М. Лебедзева (адказ. рэд.) і інш. – Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. С. 239, дата ў аўтара на месяц пазьнейшая, чым у А. Ельскага, у якога запазычыў зьвестку, — 11.XI.1511). Тае магдэбургіі ў Рэчыцы, якая, магчыма, мела хіба самакіраваньне, заснаванае на «рускім» праве, прынамсі, у XVI — XVII стст., а ў Брагіна дык і ніколі не было (гл.: Голубеў В., Волкаў М. Рэчыца ў часы Вялікага княства Літоўскага // Беларускі гістарычны часопіс. – 2014. № 5. С. 4, 5 – 6, у гэтых аўтараў дакумэнт чамусьці датаваны 2.XI.1511, а яшчэ, замест Т. Скрыпчанкі, дарэмна адрасавалі крытычную заўвагу наконт крыніцы 1561 г. М. Ткачову; Білоус Н. Привілеї польського короля Стефана Баторія для Лоєва 1576 та 1582 рр. // Місто: історія, культура, суспільство. Е-журнал урбаністичних студій. – Київ, 2018. Вип. 1 (5). С. 164).}}: {{пачатак цытаты}}''ихъ при старине зоставили.., какъ бывало за предковъ нашихъ, за великого князя Витовта и [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жикгимонта]], ижъ они сами собравши дань грошовую, и бобры и куницы, отношивали до скарбу нашого, а медъ пресный до ключа.., всю сполна.., на роки звычайныи, а то есть первый рокъ Божье Нароженье, другій Середопостье, третій Великъ-день…'' {{канец цытаты}} У хуткім часе князь М. Збараскі, жадаючы атрымаць воласьць «''на вечность''», біў чалом аб правядзеньні яе абмежаваньня, што і выканаў да 7 сакавіка 1512 году каралеўскі дваранін, дзяржаўца трахцемірскі і дымірскі Іван Андрэевіч Кміціч<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050адв.</ref>. У 1514 годзе{{Заўвага|М. К. Любаўскі меркаваў, што падараваньне адбылося ў год праведзенага абмежаваньня — 1512, гл.: Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. Исторические очерки / М. К. Любавский – Москва: Университетская типография, 1892. С. 239.}} кароль Жыгімонт Стары падараваў князю «''тую волостку Брягин з местом и с корчмами, и з мытом, и з городищом, и со всими селы, и з людми, кром тых сел, што первеи того кому у тои волости будем дали''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 9 (1511—1518). Užrašymų knyga 9 / Metryka Litewska. Księga Nr 9 / 9 księga wpisów / Księga-kontynuacja (1508—1518). Wydał K. Pietkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu). — Vilnius: Žara, 2002 [2004]. С. 240</ref>. [[Файл:Кафля з Брагіна.jpg|значак|170px|Паліхромная кафля з Брагіна, сярэдзіна XVI ст. . [[Музэй старажытнабеларускай культуры]] [[ІМЭФ]].]] Ад 1517 году маёнткам валодалі сыны М. Збараскага{{Заўвага|У 1490, 1511, 1512 гадох ён ужо, бывала, падпісваўся Вішнявецкім, а ў 1517 годзе, незадоўга да сьмерці, Вішнявецкім і Збараскім, гл.: Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. — Warszawa, 1895. S. 553.}} князі Хведар (†1533), потым Аляксандар (†1555){{Заўвага|І. В. Кандрацьеў дзіўным чынам здолеў атаясаміць яго з унукам, таксама Аляксандрам Міхайлавічам Вішнявецкім, старостам любецкім ды лоеўскім ад 1585 г., спаслаўшыся на артыкул С. П. Зімніцкай, у якім, аднак, усё выкладзена слушна (гл.: Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15; Кондратьєв І. В. Князі Вишневецькі на старостинських урядах Любецького староства // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья. Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель) / редкол. В. М. Метлицкая (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 46).}} Вішнявецкія<ref>Зимницька С. П. Родові володіння Вишневецьких на території Волині, Брацлавщини і Київщини в рецепції українських і польських істориків / С. П. Зимницька // Гуманітарний журнал. — 2005. — № 1-2. — С. 128, 130</ref>. У 1535 годзе за часамі вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спалілі маскоўскія войскі<ref>Грынявецкі Валерый. Брагін. С. 340.</ref>. Прынамсі, ад 6 кастрычніка 1541 году зьявіліся судовыя зьвесткі пра памежныя спрэчкі ўладальнікаў Брагіна князёў Вішнявецкіх і ўладальнікаў Астраглядавічаў і Хвойнікаў князёў Відэніцкіх (Любецкіх){{Заўвага|Тады Брагінам валодаў князь Аляксандар Міхайлавіч Вішнявецкі, а Астраглядавічамі і Хвойнікамі князь Дзьмітры Раманавіч Відэніцкі.}}<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. У 1559 годзе кароль [[Жыгімонт Аўгуст]] пацьвердзіў права на Брагінскі маёнтак князям Аляксандру, Максіму і Міхаілу Аляксандравічам Вішнявецкім. Князь Максім у 1565 годзе спачыў, не пакінуўшы нашчадкаў<ref>Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. S. 556</ref>. У ходзе адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў была вызначана мяжа Кіеўскага павету на ўчастку, дзе знаходзілася Брагінская воласьць: «… ''Мозырскою границою до Брагиньское границы, а Брагиньскою границою до Днепра, по левои стороне пущаючи волость Речицкую, до Любеча…_… а Словешнею доловъ ажъ до Припети, по правои стороне поветъ Киевъскии, а по левои Мозырскии, а черезъ реку Припеть, оставуючи полеве Речицу со всими границами, а поправу Брягинь со всим поветомъ Киевским ажъ до Днепра''…»<ref>Русская историческая библиотека (далей: РИБ). Т. XXX. Литовская метрика. Отд. 1-2. Ч. 3. Т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 892 — 893</ref>{{Заўвага|У свой час А. Ябланоўскі адвольна, без апоры на крыніцы, выключна зь геаграфічных меркаваньняў, зьмясьціў Брагінскую воласьць у складзе Любецкай акругі (павету) побач зь Любецкім і Лоеўскім староствамі (Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 26; ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 30, 210). І. В. Кандрацьеў пайшоў яшчэ далей, абсалютна беспадстаўна залічыўшы Брагін (у іншых выпадках яго палову) да Любецкага староства і нават да Любецкай воласьці (!) [Кондратьєв І. В. Любецьке староство (XVI – середина XVII ст.). /І. В. Кондратьєв – Чернігівський національний педагогічний університет ім. Т. Г. Шевченка; Історико-археологічний музейний комплекс «Древній Любеч». – Чернігів: Видавець Лозовий В. М., 2014. С. 20, 69, 79, 196–97]. Больш за тое. Ідэя, упершыню выказаная яшчэ ў 2005 г., вельмі хутка зьявілася ў артыкуле «Любеч» адной зь беларускіх энцыкляпэдый (Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я – Мінск, 2010. С. 316). Відавочна, аўтар не зьмяніў сваю пазыцыю і дагэтуль, бо ў яго аўтарэфэраце (тэкст самой дысэртацыі, на жаль, недаступны) сустракаем заўвагу – «''В цей час змінюються і кордони Любецького староства, в основному після відпадіння у 1564 р. Брагінської волості.''» [Кондратьєв І. В. Лівобережні староства Київського воєводства Великого Князівства Литовського та Речі Посполитої: Соціально-територіальні трансформації XIV – XVII ст.: Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня доктора історичних наук. – Київ, 2020. С. 19]. Тут І. В. Кандрацьеў паўтарыў яшчэ і старую памылку М. К. Любаўскага, запазычаную А. Ябланоўскім; абодва меркавалі, што Брагінская воласьць у апісаньні межаў паказана часткай Мазырскага павету. Гэта, як вынікае з прыведзенага ўрыўку, ня так, бо — «''Брягинь со всим поветомъ Киевским''», не з Мазырскім. Да Любецкай воласьці і староства належалі некалькі паселішчаў сучаснага Брагінскага раёну, аніяк ня колішняй воласьці. «Воласьць Брагіня» у пачатку XVI ст. межавала з Мазырскай, Рэчыцкай, Любецкай и Чарнобыльскай валасьцямі (гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 9, 41 (іл. № 3: Jakubowski J. Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego w połowie XVI wieku. 1, Część północna, skala 1 : 1.600.000: objaśnienie do mapy. – Kraków: Skł. gł. w księgarniach Gebethnera i Wolfa, 1928. На мапе – Брагінская воласьць у атачэньні Мазырскай, Рэчыцкай, Чарнобыльскай і Любецкай валасьцей).}}{{Заўвага|П. Г. Кляпацкі без спасылкі на крыніцу даводзіў, што Брагінская воласьць была часткай Мазырскага павету і да рэформы сярэдзіны 1560-х гг., гл.: Клепатский П. Г. Очерки по истории Киевской земли. Т. 1. Литовский период. – Одесса, 1912. С. 183, 195, 197 (ёсьць і аўтарская мапа).}}. Згодна з попісам войска ВКЛ 1567 году, князь Аляксандар Аляксандравіч Вішнявецкі выстаўляў з «''ыменья Брагини коней двонадцать''»<ref>РИБ. — Т. XXXІІІ: Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского. — Петроград, 1915. Стб. 471</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва, названае княствам (разам з Брагінам), як раней [[Падляшша|Падляская]] і [[Валынь|Валынская землі]], было далучана («''вернута''») да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 77 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. Князі-русіны Аляксандар і Міхаіл Вішнявецкія{{заўвага|Падрабязна пра братоў гл. у кнізе І. Чаманьскай<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007. S. 53–59, 63–64</ref>.}}, спадчыньнікі Брагінскага маёнтку, маючы зямельныя ўладаньні на Валыні, спачатку для прыняцьця прысягі ў каралеўскі замак Уладзімерскі не зьявіліся, але ўрэшце ім давялося падпарадкавацца волі манарха<ref>Жизнь князя Андрея Михайловича Курбского в Литве и на Волыни. — Киев, 1849. Том 1. С. 22, 24; Akta unji Polski z Litwą 1385 – 1791. / Wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz. – Krakow, 1932. S. 326–327</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага сьвятару Прачысьценскай царквы Феадору. 1570 г.jpg|значак|зьлева|170px|Ліст князя Міхаіла Вішнявецкага 1570 г.]] 27 жніўня 1570 году князь Міхаіл Вішнявецкі, староста чаркаскі і канеўскі, выдаў сьвятару брагінскай Прачысьценскай (Раства-Багародзіцкай) царквы Феадору Ніканаву на яго матэрыяльнае ўтрыманьне ліст з уласным подпісам і пячаткай<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 344адв.</ref>. У сакавіку 1574 году маёнтак Брагін разам з замкам быў падзелены паміж князямі-братамі Аляксандрам і Міхаілам Аляксандравічамі Вішнявецкімі{{Заўвага|І. В. Кандрацьеў, пэўна, не чытаў сам дакумэнт, але жадаючы паказаць Брагін прыналежным да Любецкага староства, г. зн. дзяржаўным уладаньнем, сьцвярджаў нібы «''У 1574 р. Брагінський замок був описаний королівськими ревізорами.''», а гонар узьвядзеньня замку надаў князю Міхайлу Вішнявецкаму, няслушна адрозьніваючы яго ад М. Збараскага (Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15). І адкуль інфармацыя?..}}. Частка замку князя А. Вішнявецкага выглядала так: {{пачатак цытаты}}''…мне зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, левая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест. Которою столбою на бланковане ходят. Светлица великая над вороты. Церковь в стене святое Троицы зо всим накладом тое церкви: золотом, серебром, книгами и зо всим тым, што одно в той церкви накладу естъ. Также с попом и дьяконом и з их островами, дубровами, чертежами, полми и сеножатми и зо всими их пожитки и доходы, тое церкви належачими. Ку тому теж будоване: светлицы в стене городни, поклеты, погреб, спижарни вси, яко тая сторона полеве в собе ся мает, аж до вежи тое, што от Брягинки, которая зосталася на делу от мене брату моему его милости князю Михайлу. Такжо теж и тые домы, будоване, светлицы, которые на земли стоят в замку. А ку тому место нашо Брягинское яко люди отчизные, бояре, куничники, загородники, дворцы наши на посаде…'' {{канец цытаты}} У князя Міхаіла Вішнявецкага — свая доля замкавай спадчыны{{Заўвага|Насуперак таму, як працяглы час памылкова даводзілася ў літаратуры<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. – Мінск: БСЭ, 1985. С. 104; {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 39—40; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 112; {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 431</ref>, у іншых месцах, у Гарадзішчы (сучас. пасёлак [[Двор-Гарадзішча|Тэльман]]) і [[Бабчын]]е, пры князях Вішнявецкіх замкаў не было.}}: {{пачатак цытаты}}''А его милости князю Михайлу Вишневецскому, брату моему, зосталася половина замку Брягинского, вшедши в замок, правая сторона, взявши от тое городни шостое, в которой столба ест, которою столбою на бланкованье ходят, аж до вежи, которая от реки Брягинки. Тая вежа вся зосталася брату моему его милости князю Михайлу с тою вежою, што от Глухович, зо всими городнями, свирнами, светлицами, спижарнями, пивницами, пекарнею так, яко тая сторона замку поправе в собе мает. Ку тому церковь за замком в месте святого Николы зо всим накладом тое церкви, с попы их, з их островами, полями, сеножатми и всими пожитки и доходы, ку той церкви належачими._А места нашого Брягинского его милости князю Михайлу, брату моему, зосталася яко людей отчизных, бояр, куничников, огородников ведле рейстров наших, которые промежку себе есмо подавали._…Также теж ворота замковые, мост перед замком и тот, што от места до места, и ровы около замку — то все наполы подданые наши направовати мают… Теж што ся дотыче веж, которые в месте у острозе побудованы. Мне тая вежа зостала, што от Микулич, а его милости князю Михайлу, брату моему, што от Глухович. Ку тому острог около места нашого Брягинского мают подданые мои направовати и робити от тое вежи мое, што от Микулич, поправе, а подданые его милости князя, брата моего, также острог повинни будуть робить от вежи его милости от Глухович поправе, розделивши увес острог с подданными моими наполы.''{{канец цытаты}} Што да іншых угодзьдзяў, дык князю Аляксандру дасталіся сёлы [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]], [[Сялец (Брагінскі раён)|Селце (Сялец)]], [[Лісьцьвін]], дварэц (сядзіба) [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]], сёлы [[Веляцін]], Зашчоб’е, востраў Дудоўшчына, а князю Міхаілу — сёлы [[Глухавічы]], [[Губарэвічы|Губаровічы]], [[Бабчын]], [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Дубно, [[Крыўча]], [[Галкі]], [[Сяўкі|Сеўковцы (Сяўкі)]], [[Піркі|Перка]], [[Дублін (вёска)|Доблін]], [[Дзімамеркі|Дамамірка]], [[Рудакоў|востраў Рудакоў]], [[Удалёўка|востраў Удалёўка]]<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік — Выпуск 1. — 2000. С. 187—192.</ref>. Паводле рэестру 1581 году, апублікаванага А. Ябланоўскім, палова Брагіна зь сёламі на той час належала князю Міхаілу Вішнявецкаму, старосьце чаркаскаму і канеўскаму, а другая палова — удаве яго брата Аляксандра, памерлага ў 1577 годзе. Для ўсёй часткі маёнтку князя Міхаіла пададзеная толькі сума пабору — 86 флярынаў і 5 грошаў. Адносна паловы места Брагіна княгіні Аляксандры (з Капустаў) Вішнявецкай паведамляецца пра 32 дымы [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] (×6 — прыблізна 192 чалавекі), 21 дым [[агароднікі|агароднікаў]] (каля 126 чалавек){{Заўвага|Вось ужо больш за пятнаццаць гадоў як І. В. Кандрацьеў упарта прылічвае тых сялянаў-агароднікаў да заградовай шляхты — «… 21 осада «загродової» (убогої чи «лезної») шляхти.» (І. Кондратьєв. Лоєвське староство у 1585 – середині ХVII ст. // Пятыя міжнародныя Доўнараўскія чытанні. Рэчыца, 22-23 верасня 2005 г. – Гомель, 2005. С. 197; Кондратьєв І. В. Брагінщина у складі Любецько-Лоєвського староства Київського воєводства. С. 15), што і зусім невытлумачальна.}}, 1 сьвятара (6), 5 чабатароў (30), 4 кавалёў і сьлесараў (24), 2 краўцоў (12), 2 рымараў{{заўвага|Майстроў па вырабу конскага рыштунку.}} (12). Асадныя плацілі па 15 грошаў, сьвятар 2 флярыны, агароднікі па 4-6 грошаў, рамесьнікі па 15 грошаў падатку, а жыхароў было каля 402 чалавек<ref>ŹD. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. — Wykazy… S. 36, 37, 38</ref>. У іншым датаваным 13-м сакавіка 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła Chłuchowic'' [Hłuchowicz]'', Hubarowa'' [Hubarowicz] ''y Babczyna''», а таксама княгіні-ўдавы Аляксандравай Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18-м траўня 1596 года датаваны пазоў ў Оўруцкі гродзкі суд на скаргу пана Шчаснага Харлінскага, падкаморага кіеўскага, да ўладальніка паловы маёнтку Брагін князя Адама Аляксандравіча Вішнявецкага, які асадзіў падданых сваіх на грунтах Астраглядавіцкіх<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów (AGAD. AR.). Dział X. Sygn. 926. S. 1</ref>. [[Файл:Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.jpg|значак|170px|Фундуш князя Адама Вішнявецкага Траецкай царкве ў Брагіне. 1603 г.{{заўвага|Тут выкарыстаная копія, зьмешчаная у тэксьце Генэральнай візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) ад 30 студзеня 1743 г., калі добрамі валодаў князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, вялікі гэтман ВКЛ.}}]] 12 красавіка 1603 году князь Адам Вішнявецкі выдаў фундуш брагінскай Сьвята-Траецкай царкве<ref name="fn3">ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 283–285адв.</ref><ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 359-360. Ф. 233. Спр. 19. А. 776</ref>. У тым жа 1603 годзе пасьля Кіева, Астрога і Гошчы ў Брагіне пры двары князя Адама зьявіўся будучы Ілжэдзьмітры І, дзе ўпершыню і «прызнаўся», што ён — царскі сын<ref>Акты, собранные в библиотеках и архивах Российской империи археографической экспедицией Императорской академии наук. Т. 2. 1598—1613. — С.-Петербург, 1856. С 143; РИБ.- С.-Петербург, 1891. Т. XIII. Стб. 22, 973</ref>. [[Файл:Брагін на мапе 1613 г.jpg|значак|зьлева|170px|Oppidum Brahin на мапе Вялікага Княства Літоўскага і сумежных рэгіёнаў 1613 г. (фрагмєнт){{Заўвага|Брагін тут пазначаны чамусьці ў Рэчыцкім павеце (зямлі) ВКЛ, хоць належаў да Кіеўскага ваяводзтва Кароны.}}.]] 28 ліпеня 1606 году ў Мазырскі гродзкі суд ад імя вяльможнага князя Адама Вішнявецкага была пададзена скарга на яго ўласных слуг Юзафа Лісоўскага, Адама Брозку, як прынцыпалаў, на памагатых Паўла Плядоўскага, Яна Гаварэцкага, Мікалая Шумскага, Сэбасьціяна Савіцкага, Мацюша Брозку, Янкоўскага, Кардышэўскага і іншых за тое, што яны напярэдадні перад сьвітаньнем, «''не зважаючы на пачцівасьць і павіннасьць сваю шляхецкую.., змовіўшыся як здраднікі на здароўе пана свайго, да замку места Брагінскага з гасподаў сваіх адначасова сабраўшыся, з полгакамі{{Заўвага|Полгак – кароткая стрэльба, калібрам удвая меншым, чым у гакаўніцы.}}, з аголенымі шаблямі ў замак гвалтоўна ўламіўшыся, але з-за супрацьдзеяньня аховы князя да пакою панскага дайсьці ня здолеўшы, чэлядзь пры ім тады быўшую, як мужчын, так і белых галоў{{заўвага|Белыя галовы альбо белагаловыя – замужнія жанчыны, якія, згодна з тагачасным этыкетам, не маглі паказвацца ў публічных месцах зь непакрытай галавой.}}, разагналі.., як злачынцы і здраднікі да скарбцу, дзе ўся маёмасьць рухомая яго міласьці захоўвалася, ланцуг і замкі наперад адбіўшы, уламіліся…''». А нарабаваўшы ўсялякага дабра, «''коней есче до того подданых князя его милости до колко на поли порвавши, з места Брагиня повтекали…''». Згаданы сярод слуг-рабаўнікоў [[Аляксандар Язэп Лісоўскі|Аляксандар Юзаф Лісоўскі]] — будучы знакаміты правадыр неўтаймоўных «[[Лісоўчыкі|лісоўчыкаў]]», надта рухавых і баяздольных вершнікаў, якія былі «галаўным болем» не адно для ворагаў, але і для насельніцтва і ўладаў Рэчы Паспалітай, бо аплачвалі ўласную службу жорсткімі рабаўніцтвамі ўсюды, дзе б ні зьявіліся<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 19 — 23</ref>. [[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|170px|Брагін у рэестры падымнага 1640 г.]][[Файл:Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крыстыны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.jpg|значак|170px|Урывак з тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай 1641 г.]] У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей князя Міхаіла, з паловы места Брагіна з 15 дымоў плаціў па 3 злотыя, з 2-х сьвятароў па 6 зл., з 2-х мясьнікоў па 6 зл., з млынара 6 зл., з краўца 6 зл., з 6 агароднікаў па 1 зл. і 6 грошаў; усяго разам зь сёламі — 271 злоты і 6 грошаў. Пан Ян Точэвецкі з паловы маёнтку Брагін княгіні Адамавай Вішнявецкай{{Заўвага|Мужа ня стала ў 1622 годзе.}} плаціў 200 злотых.<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 393—394, 399</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, пан Рыгор Піатроўскі{{заўвага|Гэта ня дзедзічны, а застаўны ўладальнік. Яшчэ ў 1634 г. 15 грошаў падымнага «jednego» з кожнага з 286 дымоў сваёй часткі Брагіна і прыналежных ёй вёсак, усяго 145 з паловай злотых, мусіла выплачваць пані Крысьціна з князёў Вішнявецкіх Мікалаевая Малынская<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>.}}, стольнік наваградзкі, з 286 дымоў, так хрысьціянскіх, як і габрэйскіх, паловы Брагінскага маёнтку выплачваў 286 злотых, ды з дзьвюх слабодак — Сяўкоў і Удалёўкі — адпаведна 3 і 2 злотых. Князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]] з 82 дымоў сваёй паловы мястэчка Брагін выплачваў 82 злотых, з 13 габрэйскіх дымоў — яшчэ 13 зл.<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186</ref>. Палову Брагінскага замку і места з фальваркам і сялом Глухавічы, сёламі Сьпярыж, Малейкі, Казловыброды (Казялужцы?), Галкі, Рудакоў, Бабчын, Губаровічы, Дублін, [[Старыя Юркавічы|Юркавічы]], Сьцежарна, [[Удалёўка]], Крывін, Пірка, Нудычы, [[Пучын]], [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]], [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]], Крыўча, Дамамірка, [[Хатуча]], [[Мокіш]], хутарамі [[Еўлашы (зьніклая вёска)|Еўлашы]], Гамолічы, Ілічы князь Ярэмі Міхал Вішнявецкі яшчэ ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму <ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Ён жа пазьней і аб’яднаў абедзьве паловы Брагінскай спадчыны малодшай галіны роду Вішнявецкіх у сваіх руках<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 145, 171</ref>. 20 ліпеня 1641 году Крысьціна, дачка князя Адама Вішнявецкага, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Ярэмію сваю палову замку і места Брагін зь сёламі Сялец, [[Каманоў|Ка''н''аноў]], [[Вуглы (Брагінскі раён)|Вуглы]]{{заўвага|У запісе перайначана ў Huły, замест Uhły.}}, [[Удалёўка]]{{Заўвага|Удалёўка згаданая і сярод уладаньняў князя Ярэмія.}}, [[Шкураты|Скураты]], [[Рыжкаў (Гомельская вобласьць)|Рыжкаў]], [[Вялікі Лес (Брагінскі раён)|Вялікі Лес]], Мікулічы, Катловіца, [[Карпілаўка (Хвойніцкі раён)|Карпілаўка]], [[Конанаўшчына]], [[Амелькаўшчына|Мількаўшчына]], Веляцін, Лісьцьвін, Высокае, [[Зьвяняцкае|Зьвінячына]], Miкітаўшчына (Мікідаўшчына), Зашчоб’е, Слабада пры рудні, млынах і вялікім ставе, Амолічы (Omolicze){{Заўвага|Гамолічы належалі і князю Ярэмію. Альбо сытуацыя падобна як з Удалёўкай: валодалі рознымі часткамі паселішча? Але сьведчаньняў адпаведных няма...}}, з прыналежнымі да маёнтку фальваркамі слуг-шляхчічаў Бялабжэскага, Калгановічаў, Ячэвіцкага, Якубоўскага, Баськевічавай, Лінкераў, Завацкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>{{заўвага|Цікава, што арыгінал тэксту «darowizny Brahinia» пані Крысьціны, пададзены 24 ліпеня 1641 г. у кнігі Крэменецкага гродзкага суда, польскамоўны, а загаловак, уступ і заканчэньне запісаныя па-русінску.}}. [[Файл:Jeremi Wiśniowiecki.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага. Даніэль Шульц. Трэцяя чвэрць XVII ст.]][[Файл:Gryzelda Wiśniowiecka.PNG|значак|170px|Партрэт княгіні Грызэльды Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Невядомы мастак. 1670-я гады.]][[Файл:Michał Karybut Višniaviecki. Міхал Карыбут Вішнявецкі (1669-99).jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт караля Міхала Карыбута Вішнявецкага. Паміж 1669 і 1699 гг.]] Ужо за часамі казацка-сялянскай вайны 1648—1651, да 8 чэрвеня 1648 году князь Ярэмі з княгіняй Грызэльдай{{Заўвага|Княгіню і двор ён выправіў «да Брагіна за Днепр» яшчэ ў першай палове траўня.}}{{заўвага|Пра князя Ярэмія Міхала і княгіню Грызэльду Канстанцыю гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 164—231</ref>.}} на працягу тыдню бавіліся ў Брагіне. Тут жа адпачывала і войска. Аўтар дыярыюша Багуслаў Казімер Машкевіч (Маскевіч) заўважыў, што як бы казакі не затрымаліся пад Чарнігавам, а працягнулі іх перасьледаваць, то князю з княгіняй было б неспакойна. Брагін стаіць у надта ліхой мясьціне — увесь на балотах сярод панурых лясоў<ref>Dyaryusz Bogusława Kazimierza Maszkiewicza. // Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze… / Wyd. przez J. U. Niemcewicza. Wydanie nowe Jana Niepomucena Bobrowicza. — Lipsk, 1840. T. V. S. 68, 70; Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 187</ref>. Мелася на ўвазе, што рэгулярнаму войску (асабліва вершнікам, бо няма дзе разьвярнуцца) вельмі нязручна ладзіць тут бітву. Пазьней жыхары Брагіна адчынілі браму войскам Багдана Хмяльніцкага, якімі кіравалі палкоўнік Нябаба і Хвясько. Брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад камандаю казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурана войскам Рэчы Паспалітай. Замак у якасьці былога абарончага збудаваньня не аднаўляўся, але надалей маглі існаваць, як звычайна ў тыя часы, умацаваныя двары наступных дзедзічных ды застаўных уладальнікаў. У хроніках габрэйскіх аўтараў Натана Гановэра і Мейера з Шчэбжэшына ці не ўпершыню згадана «сьвятая грамада Брагін», моцна пацярпелая ад «хмяльніччыны» ў тым жа 1648 годзе<ref>Еврейские хроники XVII столетия (Эпоха «хмельничины»). Исследование, перевод и комментарии С. Я. Боровского. — Иерусалим: Гешарим, 1997. С. 112, 164</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон напярэдадні і пасьля бітвы пад Загальлем, у датаваных 11 і 29 чэрвеня 1649 году дакумэнтах названыя Мацьвей Шумейка з Брагіна, паказачаны брагінскі баярын Кавальскі, Сямён Абязушанка і Хведар са Сьпярыжжа, Багдан з Брагіна, Фурс з Бабчына, падданыя князя Ярэмія Міхала Вішнявецкага, ваяводы рускага, Пётар з Мокіша, падданы пана Катарскага, Міхед з Савічаў<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 1 (1648—1649). — Київ, 2012. С. 241, 242, 243, 244, 264, 266</ref>. На 7 сакавіка 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне з князёў Вішнявецкіх Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў самым мястэчку Брагін налічвалася 70 дымоў (каля 420 падданых), у сёлах Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, у частцы Сяльца разам — 130 дымоў (≈780 жыхароў), у Карпілаўцы, Конанаўшчыне, Мількаўшчыне, Углах, Каманове не засталося ні дымоў, ні падданых. Адпаведную судовую прысягу склалі Васіль Ярмоліч, слуга Лук’ян Русаненка і Пракоп Гурскі з Брагіна<ref>Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.png|значак|зьлева|170px|Зьвестка пра зруйнаваны Брагін. Верасень 1669 г.]][[Файл:Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.jpg|значак|170px|Фундуш Станіслава Канецпольскага 1678 г.]] Пасьля сьмерці ў 1651 годзе князя Ярэмія Брагін пэўны час быў уладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]]{{заўвага|Пра Міхала Томаша Вішнявецкага гл. падрабязна<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 249—292</ref>.}}{{заўвага|У фундушы 1742 г. сужэнства Міхала Сэрвацыя і Тэклі Ружы Вішнявецкіх запісана, нібыта яшчэ 16 жніўня 1670 года кароль пацьвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 5. Спр. 140. А. 129адв.</ref>. Аднак, у навукова-папулярным выданьні «Князі Вишневецькі» да матэрыялу А. Мацука пра Брагін зьмешчаны фотаздымак прывілею-пацьверджаньня, датаванага тым жа 16 жніўня, але 1673 г., г. зн. ужо пасьля сьмерці княгіні Грызэльды і за некалькі месяцаў да спачыну самога манарха.}}, але апошні саступіў яго маці<ref>Мацук А. Брагін. С. 213—215</ref>. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Брагін, як і Хвойнікі, значыўся ў ліку «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. 12-м і 27-м верасьня 1669 году датаваныя лісты княгіні Грызэльды і яе брагінскага адміністратара пана Адама Тышэцкага да гетмана Войска Запароскага ў левабярэжнай Украіне Дзямьяна Мнагагрэшнага пра разбураны Брагін<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России (далей: АЮЗР). Т. 9. – С.-Петербург, 1877. Стб. 171</ref>. Пасьля спачыну 17 красавіка 1672 году княгіні Грызэльды Брагінскі маёнтак дастаўся яе пляменьніку і стрыечнаму брату караля пану Станіславу Канецпольскаму<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 334—335</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на Брагинъ, на [[Загальле|Загалье]], на [[Хвойнікі|Хвойники]], на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>АЮЗР. Т. 12 (1675 – 1676). – С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. 10 лютага 1678 году Ст. Канецпольскі, на просьбу «swiaszczennika Puciaty», пратапопа брагінскага{{заўвага|Як вядома зь візыты Губарэвіцкай царквы 1752 г., у 1700 г. брагінскім пратапопам, тут названым дэканам, быў Гаўрыіл альбо Габрыэль Пуцята<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 285</ref>.}}, выдаў фундуш царкве Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 342-343. Спр. 2477. А. 72. Ф. 233. Спр. 19. А. 772, 773</ref>. 22 жніўня 1682 году кашталян кракаўскі пан Станіслаў Канецпольскі склаў тэстамэнт. Сваім спадчыньнікам, што да ўсёй фартуны, ён назваў усыноўленага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага, але вёскі Хатучу і Юркавічы ў Брагінскай воласьці Кіеўскага ваяводзтва завяшчаў войскаму чырвонагродзкаму пану Гаварэцкаму з жонкай<ref>Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389</ref>{{Заўвага|Ілона Чаманьска прывяла сьведчаньне аб валоданьні Ст. Канецпольскім Брагінам на 1676 год. Пры гэтым дасьледчыца назвала яго «пасэсарам». Але ці мог пасэсар, як ня дзедзічны, а часовы ўладальнік, выдаваць фундушы цэрквам і запісваць у тэстамэнце добры сваякам і іншым асобам ад свайго ймя? Пэўна, ня мог.}}. [[Файл:Бабіца, Астраглядавічы і Брагін на карце Алексіса Жубера Жаліё. Парыж, 1685 г.jpg|значак|170px|Брагін і Астраглядавічы, ізноў разьдзеленыя нейкай мяжой. Фрагмэнт мапы Алексіса Жубэра Жаліё. Парыж, 1685 г.]] У люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва ад 25 студзеня 1683 году сказана, што пан Канецпольскі валодаў у месьце Брагін 55 дымамі (каля 330 жыхароў), пан Сіліч — 27 (162), пан Бялабжэскі — 6 (36), пан Чэрскі — 3 (18); а яшчэ тут было 8 дымоў габрэйскіх (48)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 489, 490, 502</ref>. 14 верасьня 1686 году брагінскі мешчанін Юры Андрыевіч пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што як з-за казакоў, так і з-за войска Вялікага Княства Літоўскага, зь места Брагін, акрамя габрэяў, адышлі 15 дымоў (прыкладна 90 жыхароў)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 550—551</ref>. [[Файл:Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 г. казакоў палкоўніка П. Шчуроўскага.png|значак|зьлева|170px|Паборы зь мястэчка Брагіна ў пастой 1686-1687 гг.]] 28 чэрвеня 1687 году ў той жа суд Ваўжынцом Лавіцкім, падчашым ноўгарад-северскім, ад імя яснавяльможнага пана Яна Канецпольскага, ваяводзіча бэлзскага і каралеўскага палкоўніка, быў пададзены пратэст супраць «''нязносных крыўдаў, шкодаў, крыміналаў, наездаў і забоеў''», учыненых у маёнтку Брагінскай воласьці палкоўнікам рэестравай часткі Войска Запароскага Паўлам Апосталам Шчуроўскім, яго сотнікамі і казакамі. Тады 65 домагаспадарак (каля 390 жыхароў) пана Яна Канецпольскага ў месьце Брагіне былі моцна зруйнаваныя працяглым, ад лістапада 1686 году, пастоем 65 казакоў і 30 коней, для якіх на ўсю зіму і вясну, да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''», іх ператварылі ў своеасаблівую кухню. На патрэбы самога пана палкоўніка Шчуроўскага, на тры вазы скарбовыя брагінцы далі 150 злотых; сотніку Русановічу, які стаў у Брагіне, як гатовымі пенязямі, так і за гарэлку, мёд, піва, плацячы арандатарам-габрэям, аддалі 286 злотых у добрай манэце; Асавуле, палкавому пісару, далі злотых...{{заўвага|Сума, відаць, запісана неразборліва.}} і сотніку Мацьвею — 38 злотых. Выправілі 22 вазы, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю; яшчэ зь іх выбралі здору на 80 злотых, гарэлкі, рыбы, піва, мяса, мёду, для самога пана палкоўніка, калі там па тыдню і болей разам з жонкай бываў, як для казакоў тут паўсталых, так і прыязджаўшых, далі 200 злотых, для пана палкоўніка за 2 валоў і 2 лісіц аддалі 35 злотых, а ўсяго — 1009 злотых. За 65 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў аддалі 73 злотыя, легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} жыхары выдалі 49 вёдраў, аўса для коней паўсталых у месьце і прыязджаўшых — 569 вёдраў, за соль аддалі 16 злотых, за абутак, скуры, якія браў палкоўнік, — 36 злотых. За час пастою казакі зьелі 250 кур, 103-х падсьвінкаў, 39 гусей. Што да злачынстваў, учыненых казакамі. Сотнік Русановіч моцна зьбіў брагінскага падстаросту Сташкевіча, а мешчаніна Антоненку ажно да сьмерці. Зьдзекваўся зь сьвятара Мікольскага, за галаву схапіўшы, цягаў каля царквы і зьбіваў за тое, што ён словамі ўшчуваў сотніка, які ў Вялікі пост уздумаў іграць музыку і танцаваць. На загад Апостала Русановіч пасьля жорсткага катаваньня абрабаваў, а потым забіў ксяндза дамініканіна Булгака, які ехаў зь Пінскага кляштару да сваякоў і заначаваў у Брагіне. Яшчэ сказана, што ўрэшце казакі П. Шчуроўскага гэткімі ўчынкамі «rozegnali chłopów i mieszczanow z Brahińszczyzny za Dniepr». Адным зь сьведкаў у справе выступіў брагінскі войт Цімафей Ленчанка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 148—158</ref>. 14-м лістапада 1705 году датаваная судовая скарга панства Станіслава і Алены Сілічаў на Зыгмунта Шукшту, адміністратара ўладальніка Хвойніцкага маёнтку князя Дамініка Шуйскага, за чатырохразовае спаленьне іхнай карчмы, збор кірмашовага і гандлёвага мыта зь іх і з купцоў у м. Брагін<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 25 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1881. С. 12</ref>. 16 лютага 1709 году быў актыкаваны ліст каралеўскага ротмістра, лідзкага стольніка Валерыяна Антонія Талмонта, у якім паведамляецца, што ён, выправіўшыся да маёнткаў Брагін і Хвойнікі, прасіў шляхціча Мельчынскага дастаўляць для харугвы правіянт або грошы і загадаў выдаваць ад імя яго, Талмонта, расьпіскі; што за ўсе страты, нанесеныя шляхце і яе падданым войскамі, мусіць адказваць пан Мельчынскі, выбраны шляхтай дзеля забясьпечаньня войска правізіяй у Кіеўскім ваяводзтве; што за ракой Уша стаяць іншаземныя войскі і іх гэты ліст не датычыцца. 18 сьнежня 1710 году скаргу ў суд падалі мельніцкі войскі Аляксандар Бандынэлі з жонкай, якія тады валодалі часткай сёлаў Брагінскага ключа Я. Канецпольскага, на стражніка вількамірскага З. Шукшту з жонкай: за зьбіцьцё ў м. Хвойнікі іх габрэя Фроіма Абрамовіча, ад чаго той памёр; за адмову таму ж габрэю ў сьвятым хросьце, аб чым ён, зыходзячы, прасіў; за таемнае пахаваньне трупа, рабаўніцтва ў нябожчыка грошай, пагрозы самым падаўцам скаргі. Тым жа днём датавана і скарга на забойства габрэя Абрамовіча ўладальніка Брагіна Я. Канецпольскага<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 27 / Сост. А. Т. Белоусов. — Киев, 1882. С. 5, 45</ref>. [[Файл:Падзел Вішнявеччыны на 1718 год.png|значак|170px|Пры падзеле Вішнявеччыны з старэйшым братам Янушам Антоніем, кракаўскім каштэлянам, у 1718 г. застаўны Брагінскі маёнтак ужо прызначаўся малодшаму брату Міхалу Сэрвацыю, канцлеру ВКЛ<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 19-24</ref>.]] 29 ліпеня 1719 году А. Бандынэлі падаў скаргу на ковенскага падстолія З. Шукшту за тое, што ён гвалтоўна адабраў поле ўва ўрочышчы Тварова, падараванае брагінскай царкве сьв. Мікалая яшчэ князямі Вішнявецкімі, зьбіўшы пры гэтым царкоўных сялян і перакалоўшы дзідамі валоў. Пазбаўленая ўгодзьдзяў царква прыйшла ў заняпад, што ледзь не прывяло да бунту прыхаджанаў. Таму падаўца скаргі вырашыў вярнуць царкоўныя землі і паслаў сваіх людзей, загадаўшы ім убраць жыта, пасеянае падданымі пана Шукшты. Апошні, у сваю чаргу, сабраўшы да 200 чалавек чэлядзі, узброіўшы іх стрэльбамі, дзідамі і інш., зьявіўся на полі, калі туды прыйшлі брагінскія сяляне з сьвятарамі, несшымі крыжы ў руках. Шукшта з сваімі людзьмі напаў на сьвятароў, зьбіў іх. На абарону іх кінуліся брагінскія сяляне і мяшчане, адбылася жорсткая бойка, якая скончылася не на карысьць З. Шукшты. Ён вымушаны быў адыйсьці, маючы шмат людзей параненымі, а аднаго забітым; зь людзей Бандынэлі двое мяшчанаў былі цяжка параненыя. А. Бандынэлі заявіў пра адабраньне яго сялянамі зброі ў пана Шукшты падчас наезду. Возны агледзеў у Брагінскім замку тую зброю: 11 стрэльбаў, 9 бердышоў, 18 кос і г. д.<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 34 / Сост. А. И. Савенко. — Киев, 1906. С. 28-29</ref> [[Файл:Michał Servacy Višniaviecki. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі (1749-56) (2).jpg|значак|зьлева|170px|Міхал Сэрвацы Вішнявецкі. Невядомы мастак. Паміж 1749 і 1756 гг.]][[Файл:Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага.jpg|значак|зьлева|170px|Пячатка князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 960. S. 36</ref>.]] 3 сьнежня 1719 году апошні на той час дзедзічны ўладальнік Брагінскіх добраў Ян Канецпольскі, ваявода серадзкі, спачыў. А ўжо 10 жніўня 1720 году пан Зыгмунт Шукшта, падстолі ковенскі, падаў у Оўруцкі гродзкі суд сведчаньне за подпісамі паноў-шляхты Стэфана Завяліча-Мачульскага, скарбніка чарнігаўскага, рэгента гродзкага оўруцкага, Мікалая Валеўскага-Ляўкоўскага, Міхала Якубоўскага, Станіслава Багдановіча, Антонія Петрушэвіча, вознага Марціна Паўлюкевіча, якія на ўласныя вочы назіралі ў Брагіне жахлівую карціну: прыходзкія могілкі Сьвята-Мікольскай царквы, зруйнаваныя на загад пана Аляксандра Бандынэлі, войскага мельніцкага, а разам косьці і чарапы, раскіданыя паўсюдна. На вызваленым жа месцы адказчыкам па-блюзьнерску закладзены быў італьянскі сад (''ogród włoski'')<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648—1798). — Киев, 1871. С. 401—402</ref>. 11 жніўня 1721 году А. Бандынэлі, у сваю чаргу, абвінавіціў З. Шукшту ў тым, што ён падбіў глухавіцкага сьвятара Якуба Бярнацкага сагнаць з поля ва ўрочышчы Дзяканаўскім настаяцеля брагінскай Мікалаеўскай царквы Якіма Давідовіча, хоць угодзьдзі тыя былі падараваныя царкве яшчэ князямі Вішнявецкімі. 2 жніўня Я. Бярнацкі, узяўшы ў дапамогу Мікіту, Касьяна, Уласа Канавалаў і яшчэ зь дзесятак сялян глухавіцкіх, наехаў на сенажаць і айца Давідовіча za brodę porwawszy, pięścią{{заўвага|Кулаком.}} bił, tłukł, za włosy na ziemię obaliwszy, targał, włosy wyrwał, pokrwawił, зь сенажаці сагнаў і касіць ня даў, а яшчэ хацеў зьвязаць і да панскага двара адвезьці<ref>Архив ЮЗР. Ч. 1. Т. 4. – С. 407 – 409</ref>. 14 чэрвеня 1724 году дорпацкі падкаморы Аляксандар Антоні Бандынэлі з жонкай заявілі ў судзе, што патрацілі вялікія сродкі на засяленьне і аднаўленьне застаўнога маёнтку Брагін, які атрымалі ў надта зруйнаваным стане<ref>Опись актовой книги Киевского центрального архива. № 38 / Сост. Е. П. Диаковский — Киев, 1906. С. 28</ref>. [[Файл:Міхал Сервацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфест 1734 г.png|значак|170px|Міхал Сэрвацы ў чарговы раз падпісаўся графам на Брагіне. Маніфэст 9 чэрвеня 1734 г.<ref>AGAD. AR. Dział X. Sygn. 958. S. 17-20</ref>]] У тарыфе Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў частцы места Брагін і яшчэ 36 паселішчах, якія трымаў пан Бандынэлі, налічвалася каля 355 двароў (прыблізна 2130 жыхароў). У частцы Брагіна і прыналежных да яе 19 паселішчах (акрамя Залесься і Зашчоб’я сялецкіх айцоў базылянаў), што знаходзіліся ў заставе ў пана Сіліча, было каля 175 двароў (прыкладна 1050 жыхароў)<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 283—285</ref>. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх]]{{заўвага|Пра Міхала Сэрвацыя гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 405—436</ref>}} ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia… na Brahiniu»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Tekla Ruža Višniavieckaja (Radzivił). Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл) (XVIII).jpg|значак|170px|Тэкля Ружа Вішнявецкая (Радзівіл). Невядомы мастак. XVIII ст.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходах брагінскіх цэркваў вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Прыход Мікалаеўскай царквы аб'ядноўваў верных з 26 дымоў у самым мястэчку, 10 у Ясянях, 14 у Нудычах, 4 у Масках, 2 у Бакунах, 2 у Шкуратах, 80 у Бабчыне «z attynencyia»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, Мокіш, хутары Чахі, Рудыя і брагінскі [[Варацец]].}}. Душ да споведзі – каля 500. Прыхаджаны царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы жылі ў 45 дварах Брагіна, 14 Петрыцкага, 10 Дамаміркаў, 21 Малейкаў, 15 Дубліна, 19 Сьпярыжжа, 15 Ільлічоў, 10 Сабалёў, 18 Буркоў з хутарамі. Душ да споведзі таксама – каля 500. Прыход Траецкай царквы складалі верныя з 50 двароў у Брагіне, 22 у Шкуратах, 8 у хутары Вуглы, 7 у Каманове, 4 у Рудні Удалёвай і Пажарках, 7 у Унігаўцы, 7 у Рыжкаве, 8 у Вялікім Лесе, 5 у хутары Кавака, 13 у Кавалях, Хвенках і Хурсах, 7 у Бандарах, Шастаках і Леўчыках (Леўшунах?)<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768, 770, 773, 774, 777</ref>. [[Файл:Загаловак візіты Брагінскай пратапопіі 1743 г.jpg|значак|зьлева|170px|Загаловак візыты Брагінскай пратапопіі (дэканату) 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у мястэчку было тры ўніяцкія царквы. Сьвята-Траецкі прыход, настаяцелем якога Сімяон Вараб'евіч, аб'ядноўваў plus minus 163 двары, а верных, дапушчаных да споведзі, – 652 душы як у самым мястэчку, так і па вёсках. У прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, які ўзначальваў сьвятар Іаан Антыпенка, было 167 двароў, дапушчаных да споведзі верных – plus minus 600 душ{{заўвага|Сказана яшчэ, што царква некалі асьвечана ''od niektórego Biskupa Wołoskiego''. Прынамсі, у 1720 – 1722 гг. ім быў плябан Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі кс. Юзафат Парышэвіч<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120</ref>.}}. Будынак узьведзены каля 100 гадоў раней сіламі жыхароў мястэчка. Прыход Сьвята-Мікалаеўскай царквы на чале зь вікарыем а. Іосіфам Бярнацкім складаў 121 двор, верных, дапушчаных да споведзі, – 486 душ<ref name="fn3"/>. У 1744 годзе князь Міхал Сэрвацы вішнявецкі пацьвердзіў ранейшы фундуш Мікалаеўскай царкве{{заўвага|У 1774 г. быў пацьверджаны панамі Ракіцкімі}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 95, 118</ref>. [[Файл:Сумы, запісаныя Міхалам Сервацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін.png|значак|зьлева|170px|Сумы злотых, запісаныя Міхалам Сэрвацыем жонцы Тэклі Ружы на добрах Вішнявец і Брагін<ref>AGAD. AR. Dział XI. Sygn. 155. S. 35</ref>.]] Пасьля сьмерці князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ў 1744 годзе яго вялізныя ўладаньні адыйшлі да жонкі княгіні Тэклі Ружы з Радзівілаў († канец 1747){{заўвага|Пра Тэклю Ружу гл.<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. — S. 444—453</ref>}}. Прычым на Брагіне з прылегласьцямі ёй было запісана ажно 400 000 злотых{{Заўвага|Параўнаньня дзеля: на Вішняўцы cum attinentiis – «усяго» 111 000 злотых.}}<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 451—452</ref>. [[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая парафія ў 1748 г.]] У 1748 г. мястэчка Брагін названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх (галоўным чынам, шляхта) належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Ад студзеня 1749 году маёнтак стаў уласнасьцю Замойскіх<ref>Czamańska I. Wiśniowieccy. S. 452</ref>{{Заўвага|Сьпіс маёнткаў Вішнявецкіх са спасылкай на рукапіс князя Міхала Сэрвацыя гл.: Przezdziecki A. Podole, Wołyń, Ukraina: obrazy miejsc i czasów. – Wilno, 1841. Tom I. S. 57–62}}. Паводле ксяндза Ст. Залэнскага, дачцэ Міхала (†1735) і Эльжбэты (з князёў Вішнявецкіх) Замойскіх Катарыне, якая пабралася шлюбам з Янам Каралем Мнішкам, падкаморым літоўскім{{Заўвага|У аўтара памылкова — з падкаморым ''каронным''.}}, пры сямейным падзеле ў 1750 годзе дасталося ў трыманьне «Брагінскае графства». Тады ж яна і фундавала ў Брагіне пры касьцёле, які наноў паставіла, місію, прызначыла езуіцкай рэзыдэнцыі ў Юравічах пэўную суму грошай з умовай, каб нехта з місіянэраў прыбываў да Брагіна і абслугоўваў духоўныя патрэбы католікаў{{Заўвага|Некаторыя зьвесткі пра місіянэраў-езуітаў у нашай мясьціне сустракаем ў мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёла: ксяндзы Вітвіцкі (1751), Ігнацы Барановіч (1752), Адальбэрт Чэрскі (1756—1760, 1766, 1767), Юзаф Артэльскі (1766, 1769, 1772, 1773), Стэфан Маргелевіч (1773); трое апошніх названыя менавіта місіянэрамі брагінскімі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 153адв., 154—155адв., 156адв., 158—158адв., 207, 208, 229</ref>.}}<ref>Załęski S. Jezuici w Polsce. — Kraków, 1905. T. 4. Cz. 4: Kolegia i domy założone za królów Jana Kazimierza, Michała, Jana III, obydwóch Sasów i Stanisława Augusta. 1648—1773. S. 1551</ref>. [[Файл:Roslin, Aleksander. Portret Katarzyny z Zamoyskich Mniszchowej.jpg|значак|зьлева|170px|Партрэт Катарыны з Замойскіх Мнішкавай. Аляксандар Расьлін. Каля 1752 году.]][[Файл:POL COA Zamoyski.svg|100пкс|значак|Герб роду Замойскіх.]][[Файл:POL COA Kończyc III.png|100пкс|значак|Герб уласны роду Мнішкаў.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] Часам не абміналі Брагін і гайдамакі. У 1750, 1751 годзе мястэчка і ваколіцы, частка якіх была тады ўладаньнем пана Францішка Антонія Ракіцкага, ротмістра ашмянскага, пацярпелі ад іх рабаўніцтваў<ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—398</ref>. З паказаньняў арыштанта, гайдамацкага ватажкі, Івана Падалякі ў Кіеўскім гродзкім судзе ад 20 кастрычніка 1750 году: «''…ідучы да Брагіня каля млыноў, што завуцца Гарадзішчам, здыбалі аднаго чалавека, з імя і прозьвішча невядомага, які… ўзяўся дабраахвотна праводзіць, і пайшлі да Брагіня; у Брагіню ўначы зрабавалі двух габрэяў: сукмані, маніста, серабро і грошы забралі; кожнаму гайдамаку ў цьвёрдай манеце дасталася па дзесятку рублёў, а ў дробнай манеце маскоўскай — па пяць рублёў і шэсць грывень; тую дробную манету ўсю аддалі правадніку Сьцяпану..; той жа Сьцяпан з Брагіня праводзіў іх да дому свайго бацькі і, там накарміўшы, у бацькі пакінуў грошы, а сам павёў іх да сваіх паноў, да Кімбараўкі…''»<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 529—530</ref>. Нярэдка, рабаўніцтвы суправаджаліся забойствамі. Уражвае наступнае сьведчаньне: "''Тот же секунд-майор Галцов 25 августа 1750 г. рапортовал: «сего августа 25 дня писал к нему польского местечка Лоева, владельца конюшенного и ротмистра Антония Рокицкого местечка Брагина управитель шляхтич Верига, что сего августа против 25-го числа разбойников 12 ч-к, в ночи при селе Игрушине попа Павла Лазниченка разбили и двор огнем спалили, и жида разбили и огнем сожгли, а жидовку до смерти скололи; да в деревне Сувиде жида разбили, а жидовку огнем же зжгли и жиденка до смерти скололи, которое де село Игрушин и дер. Сувида разстоянием от Днепра против Любич с 15 верст''». Пазьней Ф. Ракіцкі паведамляў кіеўскаму гэнэрал-губэрнатару М. І. Лявоньцеву: «''сего 1752 г. мая 10-го н. с. два гайдамаки именем Грицько Киселенко, а другой Пархоменко пойманы с товарищи в розбое и в допросе сего мая 15 в лоевском замке показали: …Из Жаров вышев, имев всякое к пропитанию изобилие, плыли Днепром до реки Брагинки и хотели прийти до местечка Брагина, но имея предосторожность, что были в опасности, поплыли вверх Днепром к Лоеву, мимо Любеча…''»<ref>Исторические материалы из архива Киевского губернского правления. Выпуск 5. / Сост. ред. неофициальной части Ал. Андриевский. — Киев, 1883. С. 13, 16, 30</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая знаходзілася ў прадмесьці Брагіна, было 236 двароў, у тым ліку 56 у месьце. Дапушчаных да споведзі 1238 душ. Прыход «мейскай» Сьвята-Мікалаеўскай царквы складалі верныя з 126 двароў, 30 зь якіх — у Брагіне. Душ да споведзі — 889. У прыходзе царквы Сьвятой Тройцы, якая стаяла пасярод тагачаснага места, налічвалася 120 двароў, зь іх 40 у самым Брагіне. Асобна зазначана, што каля 300 душ у тым годзе не спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 341адв., 344адв.-345, 347, 354адв.-355, 357, 361адв.-362</ref>. У 1750—1753 гадох памежныя канфлікты з князямі Шуйскімі, уладальнікамі Хвойнікаў і Астраглядавічаў, мелі пасэсары Брагінскага маёнтку паны Ян Караль Мнішак, падкаморы літоўскі, і Францішак Антоні Ракіцкі, войскі ашмянскі<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 70—71</ref>. У 1754 годзе Брагінскае графства была куплена ў княгіні Эльжбэты, дачкі Міхала Сэрвацыя, Вішнявецкай Міхалавай Замойскай за 550 000 злотых{{заўвага|Зьвестка запазычаная з артыкула Вікіпэдыі [[Адам Міхал Ракіцкі]]. Але крыніца ў ім ня ўказаная.}} панам Францішкам Антоніем, сынам Мікалая, Ракіцкім (†1759), лідарам групоўкі [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] у [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім павеце]]. Пасьля гэтага судовыя прэтэнзіі суседзяў, апекуноў непаўналетніх хойніцкіх Шуйскіх паноў Быстрых, старостаў ліноўскіх, наступных апекуноў князёў Шуйскіх, старостаў ніжынскіх, былі ўжо толькі да паноў Ракіцкіх і іх сваякоў паноў [[Рафал Алаіз Аскерка|Рафала Аскеркі]], Міхала Страшэвіча, якія некаторы час мелі дачыненьне да Брагінскіх добраў<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 71 etc.</ref>. На 1754 год у мястэчку Брагін налічвалася 117 двароў (прыкладна 702 жыхары), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 18 злотых і 7 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 73 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 188; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. 2 жніўня 1776 году ў Мазырскім гродзкім судзе для пана Міхала Ракіцкага, палкоўніка пяцігорскага, з падачы ротмістра ашмянскага пана Алаізія Ракіцкага, было актыкавана абмежаваньне Брагінскай воласьці 1512 года, згодна з указам караля Жыгімонта Старога, праведзенае дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага. У гэты раз дакумэнт быў запісаны пад назвай «Akt Ograniczenia Hrabstwa Brahińskiego»<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 7—11</ref>. Значная частка Брагінскага маёнтку заставалася ў валоданьні Ракіцкіх да 1880-х гадоў. [[Файл:Подпісы да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|зьлева|170px|Подпісы на мапе Брагінскага графства 1783 г.]][[Файл:Сьпіс угодзьдзяў да мапы Брагінскага графства 1783 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Брагіне налічвалася адпаведна 64 двары, 260 жыхароў, 31 двор, 90 жыхароў і 47 двароў з 152 жыхарамі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 41, 28 і 26 вёсак, хутароў і фальваркаў, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 532, 189 і 223 pogłowia żydowskiego; некаторыя ў 1784 годзе запісаны хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі — у Лісьцвіне, Веляціне, Еўлашах, Дубліне<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391—392, 710—711</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў і прыняцьце часткаю іх хрысьціянства магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і брагінскіх ваколіцаў. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства{{заўвага|Эксплікацыя да мапы ўтрымлівае 131 пазыцыю (зь іх 77 і 78 не чытаюцца; трэба глядзець мапу) — назвы паселішчаў, цэркваў, іх колеры і значкі, нумары на мапе, прыналежнасьць, плошчы і характар угодзьдзяў, якасьць грунту.}}, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Тады маёнткам, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, часова валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. У 1786 годзе ён жа пацьвердзіў фундуш нібыта 1720 году Сьвята-Траецкай царкве<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 103</ref>{{заўвага|Увага: у визітах 1740, 1743, 1752, 1785 г. што да Траецкай царквы ў Брагіне, у адрозьненьне ад Міхайлаўскай царквы ў Глухавічах, фундуш 1720 г. не згаданы. Прыведзены запіс літаральна паўтарае той, што датычыўся глухавіцкай царквы.}}. Паводле візыты Чарнобыльскага дэканату, на 24 сакавіка 1785 году прыход Мікалаеўскай царквы, настаяцелем якога сьвятар Хведар Буцкоўскі, аб'ядноўваў верных з 24 дымоў у Брагіне, 6 у вёсцы Валахоўшчына, 20 у Нудзічах, з 12 дымоў хутара Маскі і Шкуратоў, 33 у Юркавічах, 19 у Сьцежарным, 6 у Зарэччы, 9 у вёсцы Цюцькі, 10 у Крыўчы. Усяго душ – 935. 27 сакавіка ў прыходзе Траецкай царквы на чале зь сьвятаром Аляксеем Арабіевічам былі ўлічаныя 1113 душ верных, якія жылі ў 83 дварах мястэчка Брагін, у 8 хутара Кавака, у 6 хутара Ламакі, у 25 вёскі Шкураты, у 5 хутара Пажаркі, у 2 хутара Хвенкі, у 12 вёскі Рыжкаў, у 14 Вялікага Лесу, у 17 хутара Кавалі, у 3 хутара Каткі, у 4 хутара Унігаўка, у 14 вёскі Вуглы, у 9 дварах Каманова, у 8 Слабады Удалёўкі, у 15 вёскі Лубенікі, у 10 Слабады Жураўлёвай. У прыходзе Багародзіцкай царквы 29 сакавіка візытатар засьведчыў наяўнасьць 1215 верных, што жылі ў 72 дварах мястэчка Брагін, у 33 вёскі Дублін, у 40 дварах Сьпярыжжа, 29 у Ільлічах, 14 хутара Сабалі, 21 вёскі Малейкі, 11 хутара Казловічы, 16 хутара Буркі, 11 хутароў Бакуны, Спалахі, Кавалі, Лешчуны, Маскі, 6 вёскі Гарадзішча<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 66-73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Брагін на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету 1797 г.png|значак|зьлева|170px|Брагін на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 году.]][[File:Запіс аб нараджэньні і хросьце Тэклі Ракіцкай. 1799 г.jpg|значак|зьлева|170px|Пан Рафал Ракіцкі з Брагіня — адным з кумоў пры хросьце пляменьніцы Тэклі Юзафаты Антаніны Ракіцкай.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Брагін апынуўся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на зьвестках расейскай рэвізіі 1795 году, сказана, што мястэчка Брагін было ў супольным валоданьні графаў Людвіка і Алаізія Ракіцкіх, мела «грунт песковатой 14 уволок», а сена па балотах тамтэйшыя жыхары накошвалі 270 вазоў. Тут знаходзілася адна зь сямі ў Рэчыцкай акрузе юдэйскіх школ, якая месьцілася ў драўляным будынку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71, 75</ref>. У самым канцы XVIII ст. браты Ракіцкія вызначыліся з падзелам бацькоўскай фартуны. Алаізію Рафалу і яго нашчадкам дастаўся Брагін з прылегласьцямі, а Людвіку — Гарадзішчаўскі і Ёлчанскі ключы з шэрагам фальваркаў<ref>Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793–1917): биографический справочник / сост. Ю. Н. Снапковский; редкол.: В. И. Адамушко [и др.]. – Минск: Беларусь, 2016 (далей: Минские губернаторы, etc.). С. 211</ref>. 5 студзеня 1799 году ў мэтрычных кнігах Сялецкага базылянскага кляштару ў запісе аб хросьце ў палацы Гарадзішча Тэклі, дачкі Людвіка і Ганны з Плятэраў{{Заўвага|Менш як праз тры тыдні, ва ўзросьце 19 гадоў, пакінула сьвет жывых ў выніку пасьляродавай гангрэны; 26 студзеня пахавана на Сялецкіх могілках (НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 245).}} Ракіцкіх, кашталянічаў менскіх, адным з чатырох кумоў-мужчын быў кашталяніч менскі Рафал Ракіцкі з Брагіня<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 3адв.</ref>. Але яму, падобна, даводзілася дзяліць спадчыну з шваграм Ігнацыем Аскеркам, падстаростай судовым рэчыцкім<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. – Мінск, 2002. С. 331</ref>, таксама кумам на згаданай урачыстасьці. У шляхецкай рэвізіі 1811 году Брагінскі маёнтак паказаны нібыта ўласнасьцю сына Рафала{{Заўвага|Спачыў 14 траўня 1802 г. у фальварку Людамонт Менскага павету, пахаваны на Кальварыйскіх могілках (Минские губернаторы, etc. С. 212).}}, 16-ці гадовага Міхала, побач згаданы і 17-ці гадовы Ўладыслаў Аскерка, сын сястры Рафала і Людвіка Ізабэлы{{Заўвага|Ва ўзросьце 26 гадоў пайшла з жыцьця 13 траўня 1794-га, пасьля нараджэньня сына; пахаваная ў Рудакове (НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97: запіс у мэтрычных кнігах Юравіцкага касьцёлу, у якім сказана, што нябожчыца была парафіянкай касьцёлу ў Астраглядах).}}; на 1795 год фартуна налічвала 3 111 душ прыгонных мужчынскага полу<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 206</ref>. Відавочна, граф Людвік быў на той час апекуном абодвух юнакоў. Неўзабаве і Міхал уступіў ва ўладаньне Брагінам, і Ўладыслаў – ва ўладаньне сваёй часткай брагінскіх добраў з дваром у Рудакове. 18 чэрвеня 1831 года ў навакольлях Брагіна шляхціч Міхал Лігэнза, афіцыяліст пана Крушэўскага з Ракітна, сабраў конны адзьдзел паўстанцаў у складзе крыху больш дваццаці чалавек зь ліку дворскай службы. Уначы на 19 чэрвеня ён жа з паловай тых людзей, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне, прайшоў праз [[Шкураты]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]] ў накірунку [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Радамышаль|Радамышльскага]] паветаў<ref>Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 59</ref>. [[Файл:Brahin, Skarachod. Брагін, Скараход (1877).jpg|значак|зьлева|170px|Дом Івана Скарахода, здымак 1877 г. Паводле ўнука Хведара Стравінскага, пабудаваны ў 1834 г.<ref>[https://web.archive.org/web/20210501004943/http://www.bragin.by/2021/01/braginskiya-karani-muzychnyx-geniya%d1%9e-stravinskix/ Віктар Гілеўскі. Брагінскія карані музычных геніяў Стравінскіх. // Маяк Палесся. 15. 01. 2021.]</ref>{{Заўвага|В. Гілеўскі ўважае, што дом «амаль дакладна» стаяў на сучаснай вуліцы Савецкай, 83.}}, інакш кажучы, у год шлюбу яго бацькоў.]][[Файл:Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.jpg|значак|170px|Запіс аб шлюбе Ігнацыя і Аляксандры Стравінскіх. 1834 г.]] Паводле зьвестак на 1834 год, у Брагіне праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-8 студзеня і 29 чэрвеня-2 ліпеня; тавараў прывозілася адпаведна на 3 000 і 2 000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 500 р., наведвалі кірмашы каля 400 і 350 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С.-Петербург, 1834. С. 190</ref>. 3-га чэрвеня 1834 года настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы а. Іаан Данілаў Нямшэвіч абвянчаў у Брагінскай Сьвята-Траецкай царкве шляхціча-католіка Ігнацыя, сына Ігнацыя, Стравінскага з праваслаўнай дзяўчынай Аляксандрай, дачкой селяніна мястэчка Брагін, прыгоннага графа Міхала Ракіцкага, Івана Іванавага Скарахода{{заўвага|У нядаўнім пецярбургскім выданьні «Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума» сказана, нібыта брагінская сялянка Аляксандра Скараход «происходила из семьи дворян Саратовской губернии»<ref>Рожнова, О. В. Игорь Стравинский: мэтр из Ораниенбаума: монография / О. В. Рожнова. — Санкт-Петербург: Планета музыки, 2022. С. 13; [https://www.labirint.ru/books/870560/ 1]</ref>. Гэта ня можа не выглядаць спробай суседзяў прывязаць маму і бабулю знакамітых Стравінскіх да Расеі, зусім не зважаючы на крыніцы.}}<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 49адв.</ref>{{Заўвага|Падзея зусім не шэраговая, бо сярод дзяцей гэтай сямейнай пары былі сыны Аляксандар, будучы ўдзельнік расейска-турэцкай вайны 1877–1878 гадоў, пазьней гэнэрал-маёр, ды Хведар – будучы знакаміты артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька Ігара Стравінскага, аднаго з буйнейшых кампазытараў XX ст.}}. У 1845 годзе прыход названай царквы быў скасаваны, а храм прыпісаны да прыходу царквы Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ. Ф. 835. Воп. 2. Спр. 2. А. 18-19адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1847 году брагінскае габрэйскае таварыства складалі 801 мужчына і 811 жанчын<ref name="fn2">Еврейская энциклопедия. Т. 4. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1909. Стб. 868–869</ref>. На 1850 год у Брагіне было 149 двароў, 1233 жыхары. Тракт зьвязваў Брагін з Лоевам<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 65 – 67</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 782 жыхары мястэчка абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Раства-Багародзіцкай царквы, 515 жыхароў — Мікалаеўскай царквы, яшчэ 6 мужчын і 9 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 672, 673</ref>. У 1860 годзе ў мястэчку 261 гаспадарка, 2628 жыхароў, прыходзкія Сьвята-Мікалаеўская і Раства-Багародзіцкая з прыпісной Сьвята-Траецкай{{Заўвага|9 красавіка 1874 г. будынак Сьв.-Траецкай царквы згарэў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1881. № 8. С. 229</ref>}} цэрквы<ref>Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. – Санкт-Петербург, 1864. С. 296</ref>, філіяльны Астраглядаўскай парафіі касьцёл, праводзіліся два кірмашы на год<ref name="fn1"/>. Маюцца зьвесткі пра ўзаемадачыненьні тутэйшых панства і праваслаўнага духавенства. У дзёньніку архіяпіскапа менскага і бабруйскага Міхаіла Галубовіча занатавана, што 19 верасьня 1860 году ён: «''Раніцой ад’ехаў у Брагін. {{падказка|Ракіцкі|Людвік}} вадзіў мяне па цэрквах, а я зацягнуў яго, неахвочага, да дабрачыннага Айца. Намагаўся памірыць іх. Заўважыў, што Ярэміч і жонка дужа катэгарычныя і непрыхільныя да Ракіцкага. Выступілі з папрокамі. Нягледзячы на гэта, граф абяцаў скончыць вясною дом і здаць ссыпку. Па абедзе з Ракіцкім паехаў у Глухавічы. Ён паказаў мне тры карціны, набытыя ў Варшаве, а калі я пахваліў «Татараў», дык прасіў, каб гэтую карціну прыняў на памяць. Тут таксама былі Аскерка і валынскі Прозар. З жонкай мяне не пазнаёміў – нібыта хворая, у ложку. Сапраўды, у яе быў павятовы лекар Філіповіч''»<ref>Янушкевіч Я. Дыярыюш з XIX стагоддзя. Дзённікі Міхіла Галубовіча як гістарычная крыніца / Я. Янушкевіч – Мінск: Хурсік, 2003. С. 124, 256</ref>. [[Файл:Двор Брагін на карце Ф. Ф. Шуберта, сярэдзіна XIX ст.png|значак|зьлева|170px|Двор і мястэчка Брагін на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавыя часы Брагін — цэнтар воласьці ў Рэчыцкім павеце. У сувязі з чарговым паўстаньнем супраць расейскага панаваньня і за аднаўленьне Рэчы Паспалітай, 11 красавіка 1865 году будынак Брагінскага філіяльнага касьцёлу быў адабраны ў католікаў і перададзены ў праваслаўнае ведамства. Пазьней у ім уладкавалі прыпісную царкву Сьвятога Ціхана Задонскага<ref>[https://web.archive.org/web/20210619184636/http://www.bragin.by/2015/12/maksim-eremich-sluzhil-v-bragine-polveka/ Ростислав Бондаренко, священник. Настоятель Николаевской церкви Максим Еремич отдал служению в Брагине полвека. // Маяк Палесся. 11 снежня 2015.]</ref>{{Заўвага|Благачынны Брагінскай акругі і настаяцель Сьвята-Мікалаеўскай царквы протаіерэй Максім Ярэміч паведаміў тады сваёй пастве пра цэлы шэраг уласных «адкрыцьцяў», як тое: раней гэты касьцёл быў «домовой церковью» яшчэ праваслаўных князёў Вішнявецкіх, доказам чаго нібыта знойдзеныя тут пры перабудове ў царкву абломкі царскіх варот, праваслаўныя крыж і харугва, старыя чорныя ўніяцкія сьвятарскія рызы. Таксама а. Максім сьцвярджаў, што «На воротах, против дома князей, была некогда церковь Благовещения Пресвятой Богородицы» (Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1871. № 4. С. 29). Але царква з такім тытулам заснавана ў 1609 г. Вішнявецкімі не ў Брагіне, а ў Сяльцы, дзе самі яны ніколі не жылі.}}. На 1876 год часткай Брагінскага маёнтку ў 20 000 дзесяцін зямлі, набытай 9 студзеня 1873 году, валодаў расейскі купец 1-й гільдыі Якім Сямёнавіч Каноплін. Іншая частка разам зь Мікуліцкім ключом у 26 650 дзесяцін зямлі з 2-ма ветракамі, 6 коннымі, 1 вадзяным млынам, сукнавальняй засталася за графам Людвікам, сынам Міхала, Ракіцкім<ref>{{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 60, 61.</ref>, ад якога мусіла перайсьці яго сыну Міхалу. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багародзіцкай царквы ў Брагіне названыя настаяцель а. Юліян Мігай, в. а. штатнага псаломшчыка Дзьмітрый Федаровіч. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Брагін, вёсак Буркі, Сабалі, Шкураты, Кавака. У прычце Мікалаеўскай царквы – настаяцель а. Максім Ярэміч, в. а. штатнага псаломшчыка Сямён Кезевіч, просьфірня Еўфрасіньня Кезевіч. Прыход – жыхары Брагіна, вёсак Дублін, Сьпярыжжа, Ясяні, Валахоўшчына<ref>Минские епархиальные ведомости. № 10, 1876. С. 456—457.</ref>. На 1879 год у прыходзе Багародзіцкай царквы налічвалася 970 душ мужчынскага і 1019 душ жаночага полу сялянскага саслоўя, у прыходзе Мікалаеўскай царквы — 860 душ мужчынскага і 1005 душ жаночага полу верных. Крыху раней вёскі Кавака і Шкураты далучаныя былі да прыходу Мікалаеўскай царквы, а Дублін і Сьпярыжжа — да прыходу царквы Раства Багародзіцы<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 24, 26</ref>. У 1883 годзе Брагінскі маёнтак Ракіцкіх{{Заўвага|Цэнтрам яго, са слоў старажылаў, запісаных настаўнікамі Брагінскай пачатковай школы «под руководством Белобровика В. С.» у 1925 г., быў двор Касачоў (гл. таксама: Ганжураў І. Ф. // {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён|к}} С. 53—54, 58). Гэта лякальная назва, у афіцыйных дакумэнтах амаль неўжываная. Напрыклад, у справе 1905—1906 гадоў аб выкупе зямлі ў Унігаўцы сем'ямі Буйневічаў і Цішкевічаў, прыналежнасьць апошняй толькі ў першым выпадку пазначана па-тутэйшаму як да маёнтку Касачоў, а ў трох астатніх выпраўлена на афіцыйную — як да маёнтку Брагін пана Міхала Кербедзя<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 6265. А. 31, 39, 40, 43</ref>. Арыенцір для зацікаўленых: паміж месцам, дзе знаходзіўся той двор, і мястэчкам, паводле сьвятара Расьціслава Бандарэнкі, сёньня бачым тэлерэтрансьлятар. Непадалёк, у былым панскім парку ад 1919 г. пачалі хаваць прыхаджанаў Раства-Багародзіцкай царквы, бо на старых Прачысьценскіх могілках ужо не хапала прасторы. На сучаснай мапе Брагіна тут пазначаны Касачоўскія могілкі.}}, выстаўлены на аўкцыён за даўгі Зямельнаму банку, «''с Высочайшего соизволения''» набыў вялікі інжынэр, сапраўдны тайны саветнік Станіслаў, сын Валерыяна, Кербедзь. Аднак, яго адміністратар і ўпаўнаважаны ў судзе Юзаф Вайткоўскі, з-за безгаспадарлівасьці папярэдніх уласьнікаў, на 1887 год здолеў улагодзіць пазямельныя спрэчкі зь сялянамі толькі 4 вёсак{{Заўвага|Ці не таму С. Кербедзь на 1888/1889 год названы ўласьнікам толькі маёнтку Канстанцінаў і Амелькаўшчына, які складаў 15 875 дзесяцін угодзьдзяў (гл.: Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 370)?.. Брагінскі маёнтак пад сваёй назвай на той час не згаданы ні за адным уладальнікам. За сынамі Якіма Канопліна Аляксеем і Іванам значыліся адпаведна Глухавічы з Будай Пятрыцкай і Рафалаў.}}, з насельнікамі 12-ці астатніх даводзіў справу да поўнага вырашэньня яшчэ і ў 1895 годзе{{Заўвага|Справы па разьмежаваньню зь землямі жыхароў яшчэ 11 паселішчаў перайшлі да іншых гаспадароў Брагінскіх добраў.}}<ref>НГАБ. Ф. 1595. Воп. 2. Спр. 2249. А. 82 – 86</ref>. У 1896 годзе ў Раства-Багародзіцкім прыходзе быў узьведзены мураваны будынак царквы на гонар сьв. апосталаў Пятра і Паўла, у якім разьмясьцілася і двухкласная прыходзкая школа<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 7</ref>. Перапіс 1897 году засьведчыў: у мястэчку Брагін было 648 двароў, 4519 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Брагіне тады было 4311 жыхароў, зь якіх 2254 складалі габрэі<ref name="fn2"/>.}}, дзеялі 3 царквы, капліца і 4 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфны адзьдзел, хлебазапасны магазын, паравы млын, бровар, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельняў, 82 крамы і 2 заезныя дамы, карчма, аптэка, штотыднёва праводзіліся таргі, 2 разы на год адбываліся кірмашы<ref name="fn1"/>. На 1903/1904 год сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названы ўладальнік маёнтку Брагін дваранін Міхал, сын Станіслава, Кербедзь<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 56</ref>. Згодна са зьвесткамі выданьня «Список населённых мест Минской губернии», на 1909 год у мястэчку Брагін налічвалася ўсяго 387 двароў, 3902 жыхары<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 17</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Брагінскія кустары каля былой царквы-школы. Пач. 1930-х гг.jpg|значак|170px|Арцель брагінскіх саматужнікаў побач з былой царквой-школай. Каля 1930 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Брагін, аднак, апынуўся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павал Скарападзкі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Ўкраінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. [[Файл:Brahin, Mikolskaja. Брагін, Мікольская (18.06.1933).jpg|значак|зьлева|170px|Канфэрэнцыя настаўнікаў, 1933 г. Здымак зроблены каля будынку Сьвята-Мікалаеўскай царквы, зачыненай уладамі{{Заўвага|Сьведчаньне іерэя Расьціслава Бандарэнкі, настаяцеля царквы Праабражэньня Гасподняга ў вёсцы Сялец.}}.]][[Файл:Brahin. Брагін (1.05.1935).jpg|значак|170px|Брагін. Работнікі маслазаводу. 1 траўня 1935 г.]] 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Брагін з воласьцю ўвайшоў у склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала яго разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. 8 сьнежня 1926 году Брагін і яго значна пашыраную тэрытарыяльна воласьць вярнулі [[БССР]]. Тады ж ён стаў цэнтрам раёну. Дзеялі 3 пачатковыя і 1 сярэдняя школы, клюб, бібліятэка, мэдыцынскі ўчастак, вэтэрынарны пункт, паштова-тэлеграфная кантора, сельскагаспадарчае крэдытнае таварыства, адзьдзяленьне спажывецкай каапэрацыі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Працавалі маслазавод, вятрак, кравецкая і шавецкая арцелі, кузьня. З 1938 году Брагін — у новастворанай [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у [[Мазыр]]ы). 27 верасьня 1938 году мястэчка атрымала афіцыйны статус [[гарадзкі пасёлак|гарадзкога пасёлку]]. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 28 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Брагін знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. З 1954 году Брагін — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1970 году да яго далучана вёска Ліпкі. У 1986 годзе ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] мястэчка апынулася ў зоне радыяктыўнага забруджваньня. == Геаграфія == Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў. Брагін месьціцца за 100 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомлю]] і за 25 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]]. Злучэньне аўтадарогамі існавала з [[Лоеў|Лоевам]], [[Рэчыца]]й і Хвойнікамі ў Беларусі, а таксама з [[Чарнігаў|Чарнігавам]] ва Ўкраіне. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складала -6,6°C, а ліпеня — +18[[°C]]. Ападкаў у сярэднім выпадала 533 мм за год. [[Вэгетацыйны пэрыяд]] росту расьлінаў складаў 194 дні ў год<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Геаграфія|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/geo-by/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагодзьдзе''': 1850 год — 1233 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 66.</ref>; 1860 год — 2628 чал.; 1880 год — 2,7 тыс. чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Brahin // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/348 348]</ref>; 1897 год — 4519 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1905 год — 2,7 тыс. чал.; 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1969 год — 6,7 тыс. чал.; 1985 год — 5,6 тыс. чал.; 1993 год — 3,7 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 63.</ref>; 1995 год — 2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|3к}} С. 227.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2004 год — 3,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 65.</ref>; 2006 год — 3,7 тыс. чал.; 2008 год — 3,7 тыс. чал.; 2009 год — 3954 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 3698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3662 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3681 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2020 год — 4400 чал.<ref name="belstat2020">[https://web.archive.org/web/20210430042021/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_16754/ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> == Адукацыя == На 2022 год у Брагіне дзеялі [[гімназія]], Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі, Цэнтар творчасьці дзяцей і [[Моладзь|моладзі]], Фізкультурна-спартовы цэнтар дзяцей і моладзі, Брагінскі раённы сацыяльна-пэдагагічны цэнтар зь дзіцячым [[Прытулак|прытулкам]], [[дзіцяча-юнацкая спартовая школа]] (ДЮСШ) і Брагінскія дзіцячыя [[ясьлі]]-сад, якія забясьпечвалі поўны ахоп дзяцей [[Дашкольная ўстанова|дашкольнай]] асьветай. У ясьлях-садзе працавалі 4 гурткі: 1) [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], 2) замежных моваў, 3) падрыхтоўкі да школы, 4) [[Харэаграфія|харэаграфіі]]. Цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня Брагінскага раёну меў клясу для дзяцей з множнымі парушэньнямі разьвіцьця, якім забясьпечвалі падвоз. Забясьпечанасьць кампутарамі складала 1 кампутар на 16 чалавек пры стандарце 1 на 30<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адукацыя|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/aduk/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Мэдыцына == На 2022 год [[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]] месьцілася па вуліцы Крылова, д. 7 і мела 91 ложак, зь іх: 40 — у тэрапэўтычным аддзяленьні; 28 — у [[Хірургія|хірургічным]]; 20 — у [[Акушэрства|акушэрска]]-[[Пэдыятрыя|пэдыятрычным]], у тым ліку 10 пэдыятрычных ложкаў і па 5 — [[Гінэкалёгія|гінэкалягічных]] і хваробаў [[Цяжарнасьць|цяжарнасьці]]; 3 — у аддзяленьні [[Анастэзіялёгія|анастэзіялёгіі]] і [[Рэанімацыя|рэанімацыі]]. У [[Паліклініка|паліклініцы]] працавалі лекары 14 спэцыяльнасьцяў: некалькі лекараў агульнай практыкі, участковых пэдыятраў, хірургаў і акушэраў-гінэколягаў, па адным [[Нэўралёгія|нэўролягу]], отарыналярынголягу, [[Анкалёгія|анколягу]], [[Эндакрыналёгія|эндакрынолягу]], [[Афтальмалёгія|афтальмолягу]], інфэкцыяністу, дэрматавэнэролягу, [[Псыхіятрыя|псыхіятру]]-нарколягу і фтызіятру, а таксама зубныя [[фэльчар]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лекавая сетка|спасылка=http://bragincrb.by/лечебная-сеть/|выдавец=[[Брагінская цэнтральная раённая лякарня]]|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Культура == На 2022 год у Брагінскім раёне дзеялі: * [[Брагінскі раённы дом культуры]], які меў 12 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх клюбаў, зь якіх 7 было ў [[Пасёлак|пасёлках]]; * [[Брагінская цэнтральная раённая бібліятэка]], якая мела 20 падразьдзяленьняў у выглядзе сельскіх [[Бібліятэка|бібліятэк]]; * [[Брагінская дзіцячая школа мастацтваў]], што мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е і клясы ў пасёлках [[Буркі]], [[Краснае (Брагінскі раён)|Краснае]], [[Малажын]] і [[Мікулічы (Гомельская вобласьць)|Мікулічы]]; * [[Брагінскі гістарычны музэй]] з карціннай [[галерэя]]й<ref name="а"/>. У Брагіне існавалі 3 народныя творчыя гурты, якія дзеялі пры Брагінскім раённым доме культуры: 1) музычны гурт «[[Бравія]]», 2) эстрадная студыя «Музычны лябірынт», 3) мужчынскі сьпеўны гурт «[[Галасы дубравы]]». У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў працаваў дзіцячы харэаграфічны гурт «[[Брагінка (гурт)|Брагінка]]», што быў лаўрэатам 2-й ступені абласнога конкурсу «Карагод сяброў». Бібліятэчнае абслугоўваньне ахоплівала звыш 80 % месьцічаў. Кнігазабясьпечанасьць складала 14,8 кніг на чалавека і 19,7 кніг на чытача. У Брагінскай цэнтральнай раённай бібліятэцы дзеяў публічны цэнтар прававой інфармацыі з выхадам у Сеціва, што ўлучаў эталённы банк прававых зьвестак. У Брагінскай дзіцячай школе мастацтваў дзеялі 7 клясаў па: 1) [[акардэон]]е, 2) [[баян]]е, 3) выяўленчым мастацтве, 4) [[Гітара|гітары]], 5) [[фартэпіяна]], 6) харэаграфіі, 7) [[Цымбалы|цымбалах]]. Штогод ладзіўся раённы конкурс «Брагінская музычная вясна»<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Культура|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/culture/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Таксама ў Брагіне дзеялі праваслаўная царква [[Мікола Цудатворца|Міколы Цудатворцы]] і пратэстанцкая царква «Благодаць»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Рэлігія|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/ru/religiya/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. Вядуцца радыётрансьляцыі. Выходзіць раённая газэта «[[Маяк Палесься]]», рэдакцыя якой месьціцца па вуліцы Гагарына, д. 47<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=http://www.bragin.by/kontakty/|выдавец=Газэта «[[Маяк Палесься]]»|дата публікацыі=2022|дата доступу=9 лютага 2022}}</ref>. == Забудова == === Плян === Сучасны Брагін плянавальна складаецца зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі канцэнтруюцца вакол пляцу. У цэнтральнай частцы разьмяшчаюцца 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''{{Заўвага|Усё, што датычыцца вуліц і мясцовасьцяў Брагіна, вядома дзякуючы Віктару Гілеўскаму і заснавана на матэрыялах Усесаюзнага перапісу 1926 г.<ref>НАРБ. Ф. 30. Воп. 2. Спр. 7031, 7130, 7131</ref> Гл. таксама: Трыбуна калгасніка. 6.04.1935 (перайменаваньні).}} || '''Былыя назвы''' |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Заходняя вуліца || '''Пойма''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Каапэратыўная вуліца || '''Шайкевіча''' вуліца{{Заўвага|Гэтая і іншыя імянныя назвы ўтварыліся з прозьвішчаў гаспадароў сядзібаў.}} || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Зялёная''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кірава вуліца || '''Загародзьдзе''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кірава завулак || '''Панеўчыка''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Мамкіна вуліца || '''Кротава''' вуліца || <br> Сялянская вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Манжоса вуліца || ''Безымянная'' вуліца <br> '''Садовая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Махава вуліца || '''Мясная''' вуліца (частка) <br> '''Гарбарная''' вуліца (частка) <br> '''Школьны''' завулак (частка){{Заўвага|А таксама завулкі, прылеглыя да вуліцаў Траецкай, Качанава, Баранава.}} || Інтэрнацыянальная вуліца (па 1935 г.) |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Махава завулак || '''Баранава''' вуліца (частка) <br> '''Жэжкі''' вуліца (частка) <br> '''Процкаў''' вуліца (частка) || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Набярэжная вуліца || '''Пасад''' вуліца || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Партызанская вуліца || '''Новая'''{{Заўвага|Бо зьявілася пасьля 1861 г.}} вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайская вуліца || '''Кардашова вуліца''' (частка) <br> '''Качанава''' вуліца (частка) || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Траецкая''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца <br> '''Вузкі Базар''' вуліца <br> '''Прабойная''' вуліца <br> '''Пясочная''' вуліца|| |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Садовы завулак || '''Казінаўка (Казіміраўка)''' вуліца || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Скарахода вуліца || '''Выганная''' вуліца<ref>Гілеўскі В. [https://web.archive.org/web/20210614095025/http://www.bragin.by/2021/06/bragin-gistarychny-u-poshukax-doma-syargeya-paluyana/ Брагін гістарычны. У пошуках дома Сяргея Палуяна], Маяк Палесся, 10 чэрвеня 2021 г.</ref> || |- style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Гаток''' вуліца<ref>Віктар Гілеўскі. Твой дом — Брагін. // Літаратура і мастацтва. № 17, 26 красавіка 2019. С. 6.</ref> || |- style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейскі завулак || '''Сідаровіча''' вуліца || |} Вуліцы, якія не існуюць і ў пераназваным выглядзе: Кавальская, Кароткая, Вузкая, Падол, Школьная, Цясьлярская. === Мясцовасьці === [[Файл:Згадка пра двор Звярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.png|значак|зьлева|170px|Згадка пра двор Зьвярынец і замак Гарадыскі. 1812 г.]][[Файл:Grave crosses in Brahin - Zagorodskoje cemetery 2 - br 1900 AD.jpg|150px|значак|Надмагільны крыж з пахаваньня на Загародзкіх могілках. Перад 1900 годам.]]Гістарычныя мясцовасьці Брагіна: Загародзьдзе, Зьвярынец{{заўвага|14 студзеня 1812 г. сьвятар Актавіян Доўгірд, настаяцель Сялецкага кляштару базыльянаў, ахрысьціў Люцыю Юзафату, дачку сужэнства Рыгора і Зофіі Каплінскіх з двара Зьвярынец, пісараў пры сховішчах Брагінскага маёнтку, парафіянаў Астраглядавіцкага касьцёлу, а кумамі былі пан Антоні Зяньковіч, стражнік аршанскі, і пані Калета Лышчынская, ротмістрава, пан Антоні Мрачкоўскі і пані Францішка Згажэльская, рэгэнтава, пан Леон Згажэльскі, рэгэнт, і панна Пелагія Лышчынская, усе — з замку Гарадыскага<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 1451. А. 47адв.</ref>.|}} (раён сучасных вуліц Зіновіча, Юбілейнай, Паркавай, Пясочнай, канца Кастрычніцкай, Крылова, Палескай, Аэрадромнай, Чэлідзэ), Касачоў, Ліпкі, Палуянаўшчына. == Эканоміка == На 2022 год у Брагіне месьціліся: * ААТ «Брагінаграсэрвіс» (вул. Мэханізатараў, д. 4) на 69 супрацоўнікаў, якое ажыцьцяўляла грузаперавозкі і [[рамонт]] сельгастэхнікі, а таксама мела падразьдзяленьне ў [[Камарын]]е<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сельская гаспадарка|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/sels_g/|выдавец=[[Брагінскі раённы выканаўчы камітэт]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * УП «Брагінская перасоўная мэханізаваная калёна № 91» (вул. Ігнаценкі, д. 26) на 69 працаўнікоў, якое належала ААТ «[[Палесьсебуд]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Будаўніцтва|спасылка=http://bragin.gomel-region.by/by/buda/|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|дата публікацыі=2022|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>; * 21 спажывецкая і 14 харчовых [[крама]]ў; * 7 спажывецкіх і 4 харчовыя [[павільён]]ы; * 3 спажывецкія і 2 харчовыя [[шапік]]і; * 3 спажывецкія і 2 мяшаныя гандлёвыя [[намёт]]ы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Разьмяшчэньне гандлёвых кропак у Брагінскім раёне|спасылка=http://www.bragin.gomel-region.by/uploads/files/Dislokatsija-roznichnyx-torgovyx-objektov,-raspolozhennyx-na-territorii-rajona.xlsx|выдавец=Брагінскі раённы выканаўчы камітэт|мова=ru|дата публікацыі=1 кастрычніка 2020|дата доступу=8 лютага 2022}}</ref>. Таксама працавалі дробныя вытворцы харчаваньня і мэтэастанцыя. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987 году) з мастацкай галерэяй. === Страчаная спадчына === * [[Брагінскі замак|Замак]] (XV—XVII стст.) * Касьцёл (сярэдзіна XVIII ст.) * Царква Раства Багародзіцы (1790) * Царква Сьвятога Мікалая (XVII ст.) * Царква Сьвятой Тройцы (1786) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Брагіна" widths=150 heights=150 class="center"> 000 Brahin 04.JPG|Старая камяніца 000 Brahin 09.JPG|Вуліца 000 Brahin 08.JPG|Пляц 000 Brahin 12.JPG|Адміністрацыя </gallery> == Асобы == * [[Адам Міхал Ракіцкі]] (каля 1740—1779) — [[Кашталяны менскія|кашталян менскі]], уласьнік Брагіна * Міхал, сын Рафала, Ракіцкі (1797—1855) — рэчыцкі павятовы маршалак, уласьнік Брагіна * [[Сяргей Палуян]] (1890—1910) — беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец пачатку ХХ ст. * [[Барыс Магілевіч]] (1907—1934) — удзельнік марской экспэдыцыі на параходзе «Чэлюскін» (1933—1934)<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/МОГИЛЕВИЧ_Борис_Григорьевич]</ref> * [[Алег Мельнікаў]] (нар. 1946) — беларускі матэматык і пэдагог * [[Яўген Панамарэнка]] (нар. 1947) — беларускі мастак * [[Навум Фальковіч]] (нар. 1924) — намесьнік начальніка ваеннай катэдры Томскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту<ref>[https://web.archive.org/web/20210624201046/http://wiki.tsu.ru/wiki/index.php/%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87]</ref> == Заўвагі == [[Файл:Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі настаўнікамі ў 1925 г.png|значак|зьлева|170px|Успаміны старажылаў ды ўласныя ўяўленьні, запісаныя брагінскімі шкрабамі{{заўвага|Шкрабы – абрэвіятура, якая выкарыстоўвалася ў 1920-я гг. адносна школьных работнікаў; бальшавікам спачатку нават і ў слове «настаўнік» бачылася нешта буржуазнае?}} ў 1925 г.]] {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|3}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} * {{Літаратура/Памяць/Брагінскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} {{Навігацыйная група |назоў = Брагін у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Брагінскі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Брагін| ]] 6amyosslgfnpehwo9nyr0bonhf6lf86 Рагвалодавічы 0 22122 2665340 2665171 2026-04-18T20:05:26Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2665340 wikitext text/x-wiki {{Род |Назва = Рагвалодавічы |Лацінка = Rahvałodavičy |Назва ў родным склоне = Рагвалодавічаў |Назва роду на мове арыгіналу = |Герб = |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Дэвіз = |Дэвіз па-беларуску = |Краіна паходжаньня = [[Полацкае княства]] |Тытул = |Тытулы = [[князь]] |Прызнаныя ў = |Першы з роду = [[Рагвалод]] |Апошні з роду = |Адгалінаваньне роду = |Адгалінаваньні ад роду = }} '''Рагвалодавічы'''<ref name="ehb-6-1-43">Рагвалодавічы // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 43.</ref> або '''Ізяславічы'''<ref name="ehb-6-1-43"/> — дынастыя князёў [[Полацкае княства|Полацкае зямлі]]. Паходзяць ад [[Рагвалод]]а, які загінуў разам з сынамі пры захопе [[Полацак|Полацку]] [[Уладзімер Сьвятаславіч|Ўладзімерам Сьвятаславічам]]. Нашчадкі Рагвалода ад яго дачкі [[Рагнеда|Рагнеды]] называюцца ў летапісах «''Рагваложымі ўнукамі''»<ref name="ehb-6-1-43"/>. У замежнай гістарыяграфіі існуе меркаваньне пра тое, што на Русі было дзьве скандынаўскія дынастыі — [[Рурыкавічы]] і Рагвалодавічы</small><ref name="Stender-Petersen">''Stender-Petersen А.'' Varangica. — Aarhus, 1953. Р. 130—131.</ref><ref name="Pritsak">''Pritsak О.'' The Origin of Rus'. — Cambridge (МА), 1981. Vol. 1. Old Scandinavian Sources other than the Sagas. Р. 137.</ref><ref name="Duczko">''Duczko W.'' Viking Rus: Studies on the Presence of Scandinavians in Eastem Europe. — Leiden, 2004. Р. 126-127.</ref>. Навуковец з [[Данія|Даніі]] [[Адольф Стэндэр-Пэтэрсэн]] лічыў, што на Русі ўтварылася дзьве скандынаўска-славянскія дзяржавы — Наўгародзка-Кіеўская і Полацкая. Аўтар падмацоўвае гэта сьведчаньнем з [[Аповесьць мінулых часоў|Аповесьці мінулых часоў]] пра княжаньне ў Полацку Рагвалода, пра скандынаўскае паходжаньне яго імя. Амэрыканскі гісторык [[Амельян Прыцак]] лічыў, што полацкая дынастыя была адзінай з старажытных скандынаўскіх дынастыяў, якая змагла захавацца ў змаганьні з Рурыкавічамі</small><ref name="Мартынюк">''Мартынюк А.В.'' Alba Ruscia: Белорусские земли на перекрестке культур и цивилизаций (Х—ХVI вв.). — Москва, 2015. С. 9.</ref>. == Імя == {{Асноўны артыкул|Рагвалод (імя)}} Рагнвальд або Рагвальд (Ragnvald, Ragvald) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Otterbjörk R. Svenska förnamn. — Svenska språknämnden, 1979.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Ragvald Ragvald], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рага|-раг- (-рэг-)]] / [[Раган|раган-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рагіла|Рагла]], [[Рагін]], [[Рагайла]]; германскія імёны Ragilo, Ragenus, Ragel) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Рагвалод азначае «вырак улады»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 24.</ref>. Яшчэ [[Старабеларуская мова|літоўскі (беларускі)]] пераклад пачатку XVII стагодзьдзя [[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі|«Хронікі»]] [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]] сьведчыў: «''…бо [[Таўцівіл|Феафіл]] Полацак узяў <…> па [[Рагвалод-Васіль Рагвалодавіч|Васілю Рагвалодзе]]'' [сыне Рагвалода-Барыса]'', каторы тэж быў [[ліцьвін]], і па [[Глеб Рагвалодавіч|Глебе]], сыне яго, і застаў князем полацкім''»<ref>{{Літаратура/ГСБМ|17к}} С. 66.</ref><ref name="Dajlida-2019-14-37">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 14, 73.</ref>. == Паходжаньне == Традыцыйна пачынальнікам лічыцца [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслаў]], сын [[Уладзімер Сьвятаславіч|Уладзімера Сьвятаславіча]] і [[Рагнеда|Рагнеды Рагвалодаўны]], дачкі полацкага князя [[Рагвалод]]а. Але існуе меркаваньне, што полацкія князі не былі [[Рурыкавічы|Рурыкавічамі]], а паходзілі ад аднаго з полацкіх баяраў часоў Рагвалода. У генэалёгіі полацкіх князёў існуе шмат белых плямаў. Па 1127 годзе сьведчаньні пра прадстаўнікоў роду ўрыўкавыя, а ў XIII стагодзьдзі і наогул зьнікаюць. == Генэалёгія == Князі гэтае галіны былі адасобленыя ад астатніх Рурыкавічаў, валодаючы ўдзелам адно ў землях [[крывічы|крывічоў]] з цэнтрам у [[Полацак|Полацку]] і час ад часу варагаючы зь іншымі князьмі [[Русь|Русі]]. Сярод іх ужываліся княскія імёны, не прынятыя сярод іншых Рурыкавічаў — [[Рагвалод]], [[Брачыслаў]], [[Усяслаў]], [[Прадслава]] ды іншыя. У XIII—ХIV актыўна ўступалі ў шлюбы з [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічамі]]. У XII ст. род падзяліўся на 6 лініяў, што паходзілі ад сыноў князя [[Усяслаў Чарадзей|Ўсяслава Брачыславіча]]: * ''нашчадкі [[Глеб Усяславіч|Глеба Ўсяславіча]] (князі Полацка-Менскія);'' * ''нашчадкі [[Рагвалод-Барыс Усяславіч|Барыса Ўсяславіча]] (князі Полацка-Друцкія);'' * ''нашчадкі [[Сьвятаслаў Усяславіч|Сьвятаслава Ўсяславіча]] (князі Полацка-Віцебскія);'' * ''нашчадкі [[Расьціслаў Усяславіч|Расьціслава Ўсяславіча]];'' * ''нашчадкі [[Давыд Усяславіч|Давыда Ўсяславіча]] (князі Заслаўскія).'' Таксама ад полацкіх князёў хутчэй за ўсё паходзілі князі [[Сьвіслацкія]], але невядома, да якое галіны яны належылі. Незразумелае таксама паходжаньне князя Барыса Давыдавіча Полацкага, узгаданага Тацішчавым пад 1217 годам. Вольф ад Полацкіх князёў выводзіць колькі княскіх родаў: * ''князі [[Лукомскія]] (паводле іншай вэрсіі [[Гедзімінавічы|Ґедзімінавічы]]);'' * ''князі [[Машкоўскія]];'' * ''князі [[Буйніцкія]] (паподле іншай вэрсіі Ґедзімінавічы);'' * ''князі [[Сенскія]];'' * ''князі [[Друцкія (Рурыкавічы)|Друцкія]].'' * ''князі Адынцевічы'' * ''княскі род Гедзімінавічаў'' На думку некаторых дасьледчыкаў, да дынастыі належаў таксама сьвяты [[Сімяон Полацкі|Сімяон]] (1220—1289), япіскап полацкі й цьвярскі. == Радавод == # [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслаў І]] (каля [[978]]—[[1001]], князь [[Заслаўскае княства|заслаўскі]] каля [[987]]—[[1001]], [[Полацкае княства|полацкі]] каля [[989]]—[[1001]] ## [[Усяслаў Ізяславіч|Усяслаў І]] ([[990-я]]-[[1003]]), князь полацкі [[1001]]—[[1003]] ## [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыслаў]] (каля [[997]]—[[1044]]), князь полацкі [[1003]]—[[1044]], [[Віцебскае княства|віцебскі]] й [[Усьвяцкае княства|усьвяцкі]] [[1021]]—[[1044]]. На думку [[Мікола Ермаловіч|Ермаловіча]] ягонай жонкай была дачка правадыра [[водзь|водзі]]. ### [[Усяслаў Чарадзей|Усяслаў ІІ Чарадзей]] (паміж снежнем 1028 і 7 студзеня 1029-[[14 красавіка]] [[1101]]), князь полацкі [[1044]]—[[1068]], [[1070]], [[1071]]—[[1101]], [[Кіеўскае княства|вялікі князь кіеўскі]] [[15 верасьня]] [[1068]] — [[красавік]] [[1069]] #### [[Рагвалод-Барыс Усяславіч|Рагвалод ІІ Барыс]] (да [[1057]] — пач. [[1128]]), князь полацкі [[1101]] — пач. [[1128]], пачынальнік [[Друцак (горад)|Друцкае]] галіны #### [[Глеб Усяславіч]] (?- [[13 верасьня]] [[1119]]), [[Менскае княства|князь менскі]] [[1101]]—[[1119]], пачынальнік менскае галіны; жонка: ад [[1090]] Настасься Яраполкаўна [[1074]]-[[8 студзеня]] [[1159]], д. [[Яраполк Ізяславіч|Яраполка Ізяславіча]], [[Уладзімера-Валынскае княства|князя ўладзімера-валынскага]] #### [[Раман Усяславіч]] (?-1114/1116), князь друцкі (?) [[1101]]-?; ж: N, пасьля сьмерці пастрыглася ў манахіні ў [[Віцебск]]у. #### [[Давыд Усяславіч]] ([[1047]]/[[1057]]-пасьля [[1129]]), князь полацкі пач. [[1128]]. #### [[Расьціслаў Усяславіч]] ([[1070]]-пасьля [[1129]]), [[Віленскае княства|князь віленскі]] (?) [[1101]]—[[1129]]; паводле аднае з вэрсіяў быў продкам князёў [[ВКЛ]] #### [[Сьвятаслаў Усяславіч]] (?-пасьля [[1129]]), віцебскі князь [[1101]]—[[1129]], пачынальнік віцебскае лініі; жонка: Сафія Ўладзімераўна, д. [[Уладзімер Манамах|Ўладзімера Манамаха]] #### [[Зоя Ўсяслаўна|Зоя (Сафія, Дабрадзея) Усяслаўна]], м. — [[Аляксей Комнін]] ([[1104]]-каля [[1138]]) === Князі Полацка-Друцкія (нашчадкі Барыса-Рагвалода Ўсяславіча) === [[Рагвалод-Барыс Усяславіч|Рагвалод ІІ Барыс]] (да [[1057]]-пач. [[1128]]), князь полацкі [[1101]]-пач. [[1128]] # [[Рагвалод-Васіль Барысавіч|Рагвалод ІІІ Васіль]] (?-пасьля [[1171]]), князь полацкі [[1128]]—[[1129]] [[1144]]-[[1151]], [[1159]]—[[1162]], [[Друцкае княства|князь друцкі]] [[1158]]—[[1159]], [[1162]]-пасьля [[1171]]; жонка: ад [[1143]] Марыя Ізяслаўна, д. [[Ізяслаў II Мсьціславаіч|Ізяслава ІІ Мсьціславіча]] ## [[Глеб Рагвалодавіч]] (?-каля [[1186]]), князь друцкі пасьля [[1171]]-каля [[1186]]. ## [[Барыс Рагвалодавіч]] ## [[Усяслаў Рагвалодавіч]] (?-пасьля [[1186]]), князь друцкі ад каля [[1186]] ## [[Эўфрасіньня Полацкая|Эўфрасіньня Рагвалодаўна]] (каля [[1170]]-[[8 траўня]] [[1243]]), сьвятая, інакіня Еўпраксія; муж: [[Яраслаў Уладзімеравіч Тарапецкі]] (?-каля [[1245]]), [[Ізбарскае княства|князь Ізбарскі]] й [[Наваторжскае княства|Наваторжскі]] ## Марыя, м. — Сьвятаслаў Усеваладавіч Чарнігаўсчкі # [[Іван Рагвалодавіч]] (?-пасьля [[1139]]) # [[Зьвеніслава Барысаўна]] (каля [[1110]]—[[1202]]), інакіня Еўпраксія === Князі Полацка-Менскія (нашчадкі Глеба Ўсяславіча) === [[Глеб Усяславіч]] (?- [[13 верасьня]] [[1119]]), [[Менскае княства|князь менскі]] [[1101]]—[[1119]], жонка: ад [[1090]] Настасься Яраполкаўна [[1074]]-[[8 студзеня]] [[1159]], д. [[Яраполк Ізяславіч|Яраполка Ізяславіча]], [[Уладзімера-Валынскае княства|князя ўладзімера-валынскага]] # [[Расьціслаў Глебавіч]] (?- пасьля [[1161]]), князь менскі [[1146]]—[[1151]], [[1159]]-пасьля [[1161]], князь полацкі [[1151]]—[[1159]]; ж: Сафія Яраславаўна (каля [[1111]]—[[1158]]), д. Яраслава Сьвятаполкавіча, князя ўладзімера-валынскага ## [[Сьвятаслаў Расьціславіч]] (?-[[1196]]) ### [[Расьціслаў Сьвятаславіч]] (?-[[1196]]) ## [[Глеб Расьціславіч]] (?-пасьля [[1163]]), князь друцкі [[1151]]—[[1158]] # [[Валадар Глебавіч]] (да [[1120]]?-пасьля [[1167]]), князь менскі [[1151]]—[[1159]], [[1161]]-пасьля [[1167]], князь полацкі [[1167]]. Жонка — ад каля [[1136]] [[Рыкса Баляславаўна]] ([[1116]]—[[1155]]), д. [[Польшча|польскага караля]] [[Баляслаў ІІІ Крывавусны|Баляслава ІІІ Крывавуснага]] ## [[Уладзімер Полацкі|Уладзімерка Валадаравіч]] (?-пасьля [[1182]]), князь менскі пасьля [[1167]]—[[1186]], князь полацкі [[1186]]—[[1216]]. ## [[Васілька Валадаравіч]] (?-пасьля [[1186]]), [[Лагойскае княства|князь лагойскі]] ?-пасьля [[1186]] ## [[Сафія Валадараўна]] ([[1136]]—[[1183]]); 1 муж: ад [[1154]] [[Вальдэмар I Кнутсан]] ([[4 студзеня]] [[1131]]-[[12 траўня]] [[1182]]), кароль [[Данія|Даніі]]; 2 муж: ад [[1184]] [[Людвіг III Кароткі]] (каля [[1152]]-16 кастрычніка [[1190]]), ландграф [[Цюрынгія|Цюрынгіі]] ## NN, м. — [[Альгімонт]] # [[Усевалад Глебавіч]] (?-[[1159]]/[[1162]]), князь заслаўскі [[1151]]—[[1159]], [[князь Стрэжаўскі]] [[1159]]-да [[1162]] # [[Ізяслаў Глебавіч]] (?-[[14 траўня]] [[1134]]) === Князі Заслаўскія (нашчадкі Давыда Ўсяславіча) === [[Давыд Усяславіч]] ([[1047]]/[[1057]]-пасьля [[1129]]), князь полацкі пач. [[1128]]. # [[Брачыслаў Давыдавіч]] (?-пасьля [[1129]]), князь заслаўскі і лагойскі [[1116]]/[[1127]]-[[1129]]; жонка: ад [[1125]] Ксенія Мсьціславаўна, д. [[Мсьціслаў І Ўладзімеравіч Вялікі|Мсьціслава І]] # [[Валодша]] ## [[Андрэй Валодшыч]] (?-пасьля [[1180]]), князь лагойскі # [[Мікула]] ## [[Ізяслаў Мікуліч]] (?-пасьля [[1180]]), [[Барысаўскае княства|князь барысаўскі]] ## [[Усяслаў Мікуліч]] (?-пасьля [[1180]]), князь лагойскі === Князі Віленскія (нашчадкі Расьціслава Ўсяславіча) === [[Расьціслаў Усяславіч]] (1070 — па 1129), [[Віленскае княства|князь віленскі]] (?) 1101—1129; паводле аднае з вэрсіяў быў продкам князёў [[ВКЛ]] # Вячаслаў Расьціславіч; жонка: N Вячаславаўна, д. [[Вячаслаў Уладзімеравіч|Вячаслава Ўладзімеравіча]], [[Кіеўскае княства|вялікага князя кіеўскага]] ## [[Раман Вячаславіч]] (? — па 1165), віцебскі князь да 1165, [[Васілеўскае княства|васілеўскі]] ад 1165 # [[Маўкольд Расьціславіч|Маўкольд]], (?) паводле аднае з вэрсіяў быў бацькам [[Міндоўг]]а # [[Давіл Расьціславіч|Давіл]], (?) паводле аднае з вэрсіяў быў бацькам вялікага князя літоўскага [[Від (вялікі князь літоўскі)|Віда]] й полацкага князя [[Гердзень|Гердзеня]] === Князі Полацка-Віцебскія (нашчадкі Сьвятаслава Ўсяславіча) === [[Сьвятаслаў Усяславіч]] (?-пасьля [[1129]]), віцебскі князь [[1101]]—[[1129]], пачынальнік віцебскае лініі; жонка: Сафія Ўладзімераўна, д. [[Уладзімер Манамах|Уладзімера Манамаха]] # [[Эўфрасіньня Полацкая|Прадслава]] (каля [[1112]]-[[23 траўня]] [[1173]]), манахіня, сьвятая # [[Гардзіслава Сьвятаслаўна]] (каля [[1115]]-пасьля [[1173]]), інакіня Еўдакія. # [[Васілька Сьвятаславіч]], князь полацкі [[1132]]—[[1144]], віцебскі (?) [[1130]]—[[1132]] ## [[Усяслаў Васількавіч]] (?-каля [[1186]]), віцебскі князь [[1132]]—[[1162]], да [[1175]]—[[1178]], пасьля [[1180]]-каля [[1186]], князь полацкі [[1162]]—[[1167]], [[1167]]-да [[1175]], [[1178]]-пасьля [[1180]]; жонка: N Раманаўна, д. [[Раман I Расьціславіч|Рамана I Расьціславіча]], [[Смаленскае княства|князя Смаленскага]] ### N Усяслаўна; муж: ад [[3 лютага]] [[1174]] Яраполк Расьціславіч (?-пасьля [[1196]]), [[Уладзімерскае княства|князь уладзімерскі]] ## Вольга Васількаўна, інакіня Еўдакія ## [[Брачыслаў Васількавіч]] (?-каля [[1186]]), князь заслаўскі [[1158]]—[[1159]], віцебскі [[1168]]-да [[1175]], [[1178]]-пасьля [[1181]] ### [[Васілька Брачыславіч]] (?-каля [[1221]]), віцебскі князь каля [[1186]]-каля [[1221]]; жонка: N Давыдаўна, д. [[Давыд Расьціславіч|Давыда Расьціславіча]], смаленскага князя #### [[Брачыслаў II Полацкі]] (?-пасьля [[1241]], князь віцебскі каля [[1221]]-каля [[1232]], князь полацкі [[1232]]-пасьля [[1241]] ##### N Брачыславіч ##### Аляксандра (Параскева) Брачыславаўна; муж: ад [[1239]] [[Аляксандар Неўскі]], вялікі князь уладзімерскі ([[13 траўня]] [[1221]]-[[14 лістапада]] [[1263]]) ##### N Брачыславаўна; муж: [[Таўцівіл]] (?-[[1263]]), князь полацкі [[1243]]—[[1250]], [[1251]]—[[1252]], [[1252]]—[[1256]], [[1261]]—[[1263]] ##### [[Канстанцін Бязрукі]] (?-пасьля [[1270]]) ###### [[Міхал Канстанцінавіч]] ###### N Канстанцінавіч ##### [[Ізяслаў Брачыславіч]] (?-каля [[1264]]), віцебскі князь [[1264]] ###### [[Ізяслаў Ізяславіч]] (?-[[1265]]) ##### [[Васілька Брачыславіч]] (?-[[1297]]), віцебскі князь пасьля [[1264]]—[[1297]] ###### [[Яраслаў Васільевіч]] (?-[[1320]]), віцебскі князь [[1297]]—[[1320]] ####### [[Марыя Яраславаўна]] (?-[[1346]]); муж: ад [[1318]] [[Альгерд]], князь ВКЛ (каля [[1296]]-травень 1377) #### Любава Васількаўна; муж: ад [[1209]] [[Усевалад Вялікае Гняздо]], вялікі князь ўладзімерскі ([[1154]]—[[14 красавіка]] [[1212]]) ### [[Усяслаў Брачыславіч]] (?-пасьля [[1180]]) ## [[Ізяслаў Васількавіч]] (?-да [[1185]]) ## Марыя Васількаўна; муж: ад [[1143]] [[Сьвятаслаў Усеваладавіч]] (?-[[7 ліпеня]] [[1194]]), [[Чарнігаўскае княства|князь чарнігаўскі]] і вялікі князь кіеўскі ## [[Усевалад Васількавіч]] (?-пасьля [[1185]]), [[Гарадзенскае княства|князь гарадзенскі]] # [[Вячка Сьвятаславіч]] (?-пасьля [[1167]]), князь усьвяцкі, віцебскі [[1162]]—[[1167]] ## Кірынія Вячаславаўна, інакіня Агаф’я ## Вольга Вячаславаўна, інакіня Яўхімія # [[Давыд Сьвятаславіч]] (?-пасьля [[1173]]) ## [[Барыс Давыдавіч]] (?-[[1186]]), князь полацкі каля [[1180]]—[[1186]]; 1-я жонка N; 2-я жонка [[Сьвятохна]], магчыма дачка [[Казімер II Памяранскі|Казімера II Памяранскага]] ### (1) [[Вячка]] Барысавіч (1175/1180-[[1224]]), князь [[Кукейнос]]кі да [[1203]]—[[1207]], князь [[Тарту|Юр’еўскі]] [[1223]]—[[1224]] #### Сафія Вячаславаўна (?-пасьля [[1269]]); 1 муж ад [[1229]] Дытрых фон Кокенгаўзэн (?-1245/1254); 2-і муж ад [[1254]] Бернард дэ Гее (?-пасьля [[1254]]) ### (1) [[Усевалад]] (Васілька ?) Барысавіч (?-пасьля [[1225]]), князь [[Герцыке]] ?-пасьля [[1225]]; жонка: N, д. Даўгерута, літоўскага князя #### N Усеваладаўна; 1-і муж: Конрад фон Мэендорф (?-пасьля [[1224]]); 2-і муж: Ёган фон Бардэвіс (?-пасьля [[1257]]) ### (2) Уладзімер Войцех Барысавіч (?-пасьля [[1217]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = В. В. Андрейченко. | загаловак = Полоцкие князья в ХІІ – начале XIII вв. (Пролемы истории и генеалогии) | спасылка = https://adverbum.org/vicebskija-starazhytnasci2010 | мова = | аўтар выданьня = рэдкал. Г.У. Савіцкі, В. А. Шышанаў, Н. Ю. Шаркоўская | выданьне = Віцебскія старажытнасці| тып =матэрыялы навуковай канферэнцыі, прысвечанай 90-годдзю з дня нараджэння Л.В. Аляксеева, 28–29 кастр. 2010 г., Віцебск | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Медысонт]] | год = 2012 | том = | старонкі = 299—323 | isbn = 978-985-6982-46-3| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = [[Эдуард Загарульскі|Э. М. Загорульский]]. |частка = |загаловак = Генеалогия полоцких князей Изяславичей |арыгінал = |спасылка = https://djvu.online/file/6S66OJl2IzUdx |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = ВУЗ-ЮНИТИ |год = 1994|том = |старонкі = |старонак = 31 |сэрыя = |isbn = 985-431-001-9 |наклад = 3000}} {{слупок-канец}} [[Катэгорыя:Рагвалодавічы| ]] [[Катэгорыя:Дынастыі]] g56rl26qukssgz70gmlu2pq3whaeyfo Бабчын 0 104901 2665304 2652589 2026-04-18T14:25:18Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2665304 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Бабчын |Статус = былая вёска |Назва ў родным склоне = Бабчына |Лацінка = Babčyn |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1574 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 1 |Даўгата сэкундаў = 2 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Ба́бчын'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 316</ref> — былая [[вёска]] ў [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскім сельсавеце]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:POL COA Korybut.svg|100px|значак|зьлева|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]][[Файл:Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяло Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 871. А. 18адв.</ref>]][[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын у тарыфе падымнага 1640 г.]][[Файл:Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.png|значак|150px|Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.]] Найбольш раньняя пакуль згадка пра {{пачатак цытаты}} ''Село Бабчин з людми заседелыми и незаседелыми, з даню грошовою и медовою, з дубровами, лесы, чертежами, полми и сеножатми и ловы зверинными'' {{канец цытаты}} сустрэтая ў лісьце ад 15 (25) сакавіка 1574 году князя Аляксандра Аляксандравіча Вішнявецкага брату князю Міхаілу Аляксандравічу Вішнявецкаму аб разьдзеле айчызнага маёнтку [[Брагін]] Кіеўскага павету Каралеўства Польскага. Уладальнікам яго стаў князь Міхаіл<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 185 – 194 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref>. У датаваным 13 (23) днём сакавіка месяца 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła [[Глухавічы|Chłuchowic]], [[Губарэвічы|Hubarowa]] y Babczyna''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18 траўня 1595 году Бабчын названы ў акце трыбунальскім у сувязі з пагадненьнем аб скасаваньні ўзаемных прэтэнзій паміж уладальнікамі часткі Брагінскага маёнтку князямі Міхалам і Юрыем Міхайлавічамі Вішнявецкімі і ўладальнікам Астраглядаўскіх добраў панам Шчасным Харлінскім<ref>Źródła dziejowe. T. XXІ: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów – Bracław). / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 14</ref>. У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей нябожчыка князя Міхаіла, з трох дымоў у Бабчыне плаціў 9 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 393</ref>. Паловай Брагінскага замку і места зь сёламі, сярод якіх быў і Бабчын, валодаў, а ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]]<ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, князь Ярэмі Вішнявецкі з 30 дымоў Бабчына выплачваў 30 злотых<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186-187</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон пасьля бітвы пад Загальлем, у дакумэнце, датаваным 29 чэрвеня 1649 году, названы Фурс з Бабчына, падданы князя Ярэмія Вішнявецкага<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648 – 1658 рр. Т. 1 (1648 – 1649). – Київ, 2012. С. 264, 266</ref>. У 1683 годзе пан Канецпольскі мусіў плаціць падатак з 17 дымоў вёскі Бабчын<ref>Архив ЮЗР. С. 489</ref>. 14 верасня 1686 году лясьнічы Лаўрын з Бабчына пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што так з-за казакоў, як і з-за войска ВКЛ, зь вёскі адыйшлі 17 дымоў (×6 — прыкладна 102 жыхары)<ref>Архив ЮЗР. С. 550 – 551</ref>. У справе таго ж суда ад 28 чэрвеня 1687 году Бабчын названы сярод паселішчаў часткі Брагінскага маёнтку ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым, ад лістападу 1686 да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''» у 1687 годзе, пастоем казакоў палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага. На той час тут засталося 26 дымоў (каля 156 жыхароў), а разьмясьціліся ў іх 30 казакоў ажно з паўсотняй коней. Тады зь вяскоўцаў выбралі за гарэлку, рыбу, мяса, хусты палатна, абутак 217 злотых; за 10 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю, 100 зл.; за здор і соль 46 зл.; легуміны {{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} узялі 84 вядры, аўса 70 вёдраў, вепрукоў кормленых 45, падсьвінкаў 93, баранаў 9, валоў 2, гусей 70, кур 280, качак 20, палатна на ўладкаваньне паходных шатроў 69 локцяў; асабіста палкоўніку бабчынцы мусілі даць вала, 6 вепрукоў, 12 злотых, пшаніцы і ячменю 9 вёдраў. Акрамя ўсяго, казакі сотні Русановічавай «''na gruntach babczyńskich''» забілі і абрабавалі брагінскага купца Гірша з Турава, які вяртаўся з кірмашу, а здабычу адвезьлі да палкоўніка. Адным зь сьведкаў у справе выступіў бабчынскі войт Гаўрыла Гацучэнка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679 – 1716). – Киев, 1868. С. 148, 150 – 151, 157</ref>. [[Файл:Урывак зь візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.]][[Файл:Аркуш зь візыты 1743 г.jpg|значак|150px|Аркуш зь візыты 1743 г.]] У акце ад 22 верасьня 1715 году сказана, што губарэвіцкія сяляне пана маршалка мазырскага Антонія Аскеркі, узброеныя косамі, сякерамі і стрэльбамі, папалілі стагі сена, прыналежныя падданым пана войскага мельніцкага Аляксандра Антонія Бандынэлі, жыхарам вёсак Бабчын, [[Рудакоў]] і хутара [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]]. У выніку, убогія сяляне А. Бандынэлі, якія з-за браку сена не мелі чым карміць худобу зімой, вымушаныя былі ад яе пазбавіцца<ref>АрхивЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648 – 1798). – Киев, 1871. С. 379</ref>. У «Тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету 1734 г.» Бабчын – у палове Брагінскіх добраў, якую дагэтуль шмат гадоў трымаў у заставе ад паноў Канецпольскіх дорпацкі падкаморы А. Бандынэлі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеме і ецький. – Біла Церква, 2015. С. 283 – 285</ref>. У 1739 годзе з багаслаўленьня афіцыяла Кіеўскай мітраполіі Гедэона Казубскага, намаганьнямі брагінскага дэкана Іаана Макарэвіча, настаяцеля Брагінскай Сьвята-Мікольскай царквы, непасрэднай працай парахіянаў у Бабчыне, на месцы старога за даўнасьцю гадоў заняпалага драўнянага будынку, закладзены і ў 1740 годзе асьвечаны новы драўняны будынак прыпісной пакуль што Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы. 25-м верасьня 1740 году датаваны фундуш царкве князя Міхала Сэрвацыя і княгіні ваяводзінай віленскай Вішнявецкіх<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв.-334, 335-335адв.</ref>{{Заўвага|С. В. Марцэлеў у энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» (2005) адвольна сьцьвярджаў нібы Бабчынская царква паўстала «паблізу месца, дзе раней разьмяшчаўся замак уладальніка ''мястэчка'' [?] Вішнявецкага». Той самы аўтар, ізноў жа з уласнай ініцыятывы, у «Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (1985) зьмясьціў замак князёў Вішнявецкіх у Гарадзішчы Брагінскага раёну (сучасны пасёлак Тэльман, гл.: [[Двор-Гарадзішча]]). Але вядома, што людзі гэтага роду мелі замак у рэгіёне толькі ў самым Брагіне.}}. У прыходзе Мікалаеўскай царквы ў Брагіне бабчынцы заставаліся да 1742 году. Як запісана ў візыце Мікалаеўскай царквы 1740 году, у Бабчыне «з прыналежнасьцямі»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, [[Мокіш]], хутары Чахі, [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]] і брагінскі [[Варацец]].}} налічвалася 80 гаспадарак<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе царквы Ўзьдзьвіжаньня Сьвятога Крыжа сяла Бабчына князёў Вішнявецкіх налічвалася 107 двароў, дапушчаных да споведзі 521 душа. Узначальваў прыход сьвятар Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 288</ref>. У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату засьведчана, што на 1752 год прыход Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы складалі верныя з 32 двароў у Бабчыне{{заўвага|Запісана: у Бабічах.}}, 14 у вёсцы Мокіш, з 10 двароў хутара Чахі, 8 хутара Рудыя, 8 хутара Варацец. Дапушчаных да споведзі 569 душ. Парохам заставаўся Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв., 335-336</ref>. [[File:Высокае на мапе другога тому Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын на мапе «Беларускія землі ў канцы XVIII ст.» другога тому ВГАБ<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122</ref>.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] У 1754 годзе з 27 двароў{{заўвага|Колькасьць двароў вынікае з запісу «''Wieś Babsztyn do Brahynia, szesnastka i chałup siedm''».}} (каля 162 жыхароў) сяла Бабчын Брагінскага маёнтку выплачвалася «''do grodu''» (Оўруцкага замку) 4 злотыя, 5 з пал. грошаў, «''na milicję''» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 16 зл. і 22 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. – Біла Церква, 2015. С. 190</ref> У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім. [[Файл:Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Паводле габрэйскіх перапісаў 1765, 1778 і 1784 году, на хутары Бабчын жылі адпаведна 6, 4 і 2 głowy – плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Брагінскага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765 – 1791 гг. – Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref>. Ці не [[Каліеўшчына]] 1768 г. выклікала няўхільнае зьмяншэньне тут колькасьці насельнікаў-габрэяў? Вёска Бабчын, угодзьдзі царквы і людзей бабчынскіх згаданыя ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства, датаванай 27 днём жніўня 1783 году. На 1789 год пры Бабчынскай Крыжаўдзьвіжанскай прыходзкай царкве згаданая капліца сьв. арханёла Міхаіла ў Мокішы<ref>Табэлі дэканатаў Кіеўскай мітраполіі, прэзэнтаваныя генэральнай кангрэгацыяй ў Радамышлю. 1789. // Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]] [[Файл:Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.jpg|значак|150px|Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 г.) Бабчын – у межах Чарнігаўскага намесьніцтва, з 1796 году ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]], потым Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У 1795 г. сяло Бабчын, частка якога была ў заставе ў пана Прыбары, разам з хутарамі Чахі, Рудыя і сялом Губарэвічы належаў пану падстарасьце рэчыцкаму Ігнацыю Аскерку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 71</ref>, які годам раней страціў жонку Ізабэлу<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97</ref>, дачку ўладальніка добраў графа Міхала Адама Ракіцкага. У шляхецкай рэвізіі 1811 г. застаўным ад графа Ракіцкага ўладальнікам фальварку Бабчын і сялом з 120 (на 1795 г.) душамі сялян мужчынскага полу названы былы рэчыцкі гродзкі судзьдзя Пётар Прыбара<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 195</ref>. Ад 1816 г., паводле А. Ельскага, згодна з сямейным пагадненьнем уладальніцай фальваркаў Бабчын і Мокіш стала Людвіка, дачка Ігнацыя, Аскерка<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1888. T. 9. S. 901</ref>. У 1834 г. гаспадыняй Рудакоўскага маёнтку разам з Бабчынам і інш. была ўдава брата Людвікі Ўладыслава Ядзьвіга з Гечэвічаў Аскерчына, якую настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай прыходзкай царквы І. Нямшэвіч у мэтрычных запісах хросту дзяцей яе сялян чамусьці называў Еўдакіяй<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 68</ref>. Тады ў сяле было 53 двары. 1 (13) лістапада 1844 г. складзены інвэнтар, паводле якога Рудакоўскі маёнтак з фальваркамі Бабчын і Мокіш быў уласнасьцю непаўналетніх Гэнрыка Юстына, Аляксандра Юстыніяна і Зофіі Марцэлы Аскеркаў, але знаходзіўся ў арэндзе ў Міхаіла Ігнатавіча Быкава. Прозьвішчы жыхароў Бабчына – Кірко (шмат), Курыленкі, Дашукі, Мятліцкі, Зелянкоўскія, Шарэпа, Курапей, Скуранок, Бакуненка, Марціненка, Зенчанка, Кавалёнак, Краўчанок, Станеўскі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1465. Пра род Аскеркаў гербу Мурдэліо гл.: Гербоўнік беларускай шляхты. – Мінск, 2002. Т. 1. С. 328 – 334</ref>. Згодна з кліравой ведамасьцю за 1847 год, у 42{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Бабчын «помещицы Евдокии Оскирчины» жылі 168 вернікаў-мужчын і 183 жанчыны<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 10адв.</ref>. У 1850 г. 315 жыхароў. 20 ліпеня 1856 году ў Бабчыне ў сям'і лясьнічага, двараніна Слуцкага павету Гэнрыка Пяткевіча нарадзіўся сын Чэслаў, будучы таленавіты дасьледчык Палесься<ref>Часлаў Пяткевіч. Рэчыцкае Палессе. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004. С. 6</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 340 жыхароў сяла Бабчын зьяўляліся прыхаджанамі Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, 12 мужчын і 19 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 722</ref>. [[Файл:Бабчын на трохвярстовай мапе Ф. Ф. Шубэрта 1850 г.jpg|значак|150px|Бабчын на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавы пэрыяд Бабчын – у Мікуліцкай воласьці. Да свайго спачыну ў 1866 г. маёнткам валодаў Гэнрык Аскерка, а пасьля яго дочкі Марыя і Алена. На пачатак 1870 года тут — 150 мужчын-гаспадароў зь ліку сялян уласьнікаў, прыпісаных да Бабчынскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У 1876 годзе да прыходу Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, акрамя Бабчына, належалі сем вёсак — Чахі, Рудыя, Варацец, Рудакоў, Мокіш, [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]] і [[Лісьцьвін]]. Настаяцель сьвятар Васіль Шахновіч, штатны псаломшчык Канстанцін Васанскі, звышштатны Васіль Кладкевіч, просьфірня Сінклітыкія Анціповіч<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год прыход налічваў 909 душ мужчынскага і 1007 жаночага полу верных. Настаяцелем быў сьвятар Міхаіл Драздоўскі<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 15—16</ref>. У 1885 годзе налічвалася 56 двароў, 357 жыхароў, дзейнічалі вінакурня, млын. На 1889 год маёнтак Рудакоў з фальваркамі Бабчын і Мокіш (усяго 7162 дзесяціны зямлі) належаў Алене (Аскерчанцы) Ваньковіч<ref>Список зелевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 364</ref>. У Бабчыне на той час (з 1 студзеня 1888 году) існавала двухклясная царкоўна-прыходзкая школа, узровень навучаньня ў якой атрымаў высокую адзнаку інспэктара зь Менску протаярэя Паўла Афонскага. Заслуга ў тым айца Міхаіла Драздоўскага, пана Станіслава Ваньковіча і настаўнікаў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1888. № 10. С. 281, 283 – 284, 289; 1891. № 2. С. 62 – 82</ref>. Паводле перапісу 1897 году, у Бабчыне – 92 двары, 523 жыхары, царква, капліца, школа, крама, вятрак. Існаваў фальварак з 2 дварамі і 51 жыхаром. [[Файл:Цэгла з кляймом Ваньковічаў.jpg|значак|зьлева|150px|Цэгла з кляймом Ваньковічаў, зь якой узьведзены будынак школы ў Бабчыне. Фота У. Смольскага. 2022 г.]] На 1903 год пры Крыжаўзьдзьвіжанскай царкве згаданыя аднаклясная жаночая драўляная і дзьвюхклясная настаўніцкая мураваная школы<ref>НГАБ. ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 19-19адв.</ref>. У 1905 годзе створаны сялянскі саюз. На 1909 год у сяле Бабчын 120 двароў, 713 жыхароў, у фальварку 1 двор, 7 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. – Минск, 1909. С. 5</ref>. У 1911 г. уладальніца маёнтку А. Ваньковіч<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. – Б. м. С. 4</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Бабчын у складзе Мікуліцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР. [[Файл:Бабчын і наваколлі на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і навакольлі на мапе 1924-26 гг.]][[Файл:Яўген Калубовіч. 1930 г. Хойнікі.png|значак|150px|Аўген Калубовіч за два месяцы перад арыштам 1930 г. Хвойнікі.]] З 8 сьнежня 1926 году — у складзе БССР; да 16 ліпеня 1954 году цэнтар [[Бабчынскі сельсавет|Бабчынскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 году па 26 ліпеня 1930 году — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]], з 20 лютага 1938 году — [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры, з 8 лютага 1954 году — [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. У канцы 1920-х – пачатку 1930-х гг. існавала антыбальшавіцкая моладзевая "Беларуская Арганізацыя Альтруістых", лідарам якой быў студэнт Бабчынскага пэдагагічнага тэхнікуму{{Заўвага|«''Правей Рудакова — пасада былой дзевяцігодкі з пэдагагічным ухілам, пазьней рэарганізаванай у тэхнікум. У вагромністым садзе, абнесеным тынам і гонкімі таполямі, із цэлага комплексу будынкаў вылучаецца двух-павярховы мур.''»<ref>Аўген Калубовіч. На крыжовай дарозе. Успаміны. — Клыўлэнд, 1986. С. 8</ref>.}} [[Аўген Калубовіч]]. Арыштаваны 30 траўня 1930 г. і высланы ў Котлас. У тым жа 1930 годзе ў вёсцы арганізаваны калгасы «Камінтэрн» і «Кастрычнік». Працавалі 2 ветраныя млыны, 4 кузьні. Падчас [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 17 траўня 1943 году нямецкія акупанты расстралялі 21 мясцовага жыхара. На фронце і партызанскай барацьбе загінулі 294 жыхары вёскі і вёсак, што ўваходзілі ў калгас «Кастрычнік». У памяць пра загінулых у 1970 годзе ў цэнтры вёскі, у сквэры, усталяваная культурная кампазыцыя. Паводле перапісу 1959 г. у вёсцы 923 жыхары, цэнтр калгасу «Кастрычнік». Дзейнічалі лясьніцтва, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фэльдшэрска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, крама. 20 верасьня 2011 году вёска ліквідаваная рашэньнем Хвойніцкага раённага Савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20171107031655/http://pravo.by/pdf/2011-112/2011_112_9_44053.pdf Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района]{{Ref-ru}} / Решение Хойникского районного Совета депутатов от 20 сентября 2011 г. № 68</ref>. == Геаграфія == За 12 км на поўдзень ад раённага цэнтру [[Хвойнікі]] і чыгуначнай станцыі ў гэтым горадзе, разьмешчанай на галіне [[Васілевічы]] — [[Хвойнікі]] адыходнай ад лініі [[Берасьце]] — [[Гомель]], за 122 км ад [[Гомель|Гомелю]]. Знаходзіцца на тэрыторыі [[Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніка (ПДРЭЗ)]]. == Транспартная сыстэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па аўтадарозе [[Хвойнікі]] — [[Брагін]]. Жылых хатаў няма (2004 год). Пляніроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да яе прымыкае кароткая вуліца з мэрыдыянальнай накіраванасьцю і на поўначы прымыкае зьлёгку выгнутая вуліца. На захадзе невялікія адасобленыя ўчасткі забудовы. Забудова двухбаковая, хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Водная сыстэма == На поўдні і захадзе мэліярацыйныя каналы, зьвязаныя з Паганянскім каналам. == Экалёгія і прырода == Непадалёк ад вёскі ёсьць паклады [[торф]]у. У сувязі з радыяцыйным забруджваньнем пасьля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (194 сям’і) пераселеныя ў месцы не забруджаныя радыяцыяй. == Насельніцтва == * 1834 год — 53 двары * 1850 год — 315 жыхароў * 1885 год — 56 дворов, 357 жыхароў * 1897 год — 92 двары, 523 жыхары (паводле перапісу) * 1908 год — 120 двароў, 713 жыхароў * 1959 год — 839 жыхароў (паводле перапісу) * 2004 год — жыхароў няма == Асобы == [[Файл:Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.png|значак|зьлева|150px|Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.]] * Чэслаў, сын Гэнрыка, Пяткевіч — беларускі і польскі этнограф, фальклярыст * [[Мікола Мятліцкі]] — [[беларус]]кі [[паэт]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://vershy.ru/bio/biyagrafiya-mikoly-myatlitskaga| загаловак = Біяграфія Міколы Мятліцкага| фармат = | назва праекту = | выдавец = Вершы.ru| дата = 19 красавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> * Людміла Казлоўская (Берасьнева) (1936—2020) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1983), прафэсар (1989) == Заўвагі == [[Файл:Школа ў Бабчыне. Фота пачатку 1970-х гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчынская сярэдняя школа. Фота пачатку 1970-х гг.]][[Файл:7-я група (клас) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.png|значак|150px|7-я група (кляс) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.]]{{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI – XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 6, 23 – 27, 29 – 31 * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Стралічаўскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] 7p2n6qayjkz1izkruo0nil2a6ubjq5z 2665305 2665304 2026-04-18T14:30:15Z Дамінік 64057 2665305 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Бабчын |Статус = былая вёска |Назва ў родным склоне = Бабчына |Лацінка = Babčyn |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1574 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 1 |Даўгата сэкундаў = 2 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:POL COA Korybut.svg|100px|значак|зьлева|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]][[Файл:Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяло Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 871. А. 18адв.</ref>]][[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын у тарыфе падымнага 1640 г.]][[Файл:Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.png|значак|150px|Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.]] '''Ба́бчын'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 316</ref> — былая [[вёска]] ў [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскім сельсавеце]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найбольш раньняя пакуль згадка пра {{пачатак цытаты}} ''Село Бабчин з людми заседелыми и незаседелыми, з даню грошовою и медовою, з дубровами, лесы, чертежами, полми и сеножатми и ловы зверинными'' {{канец цытаты}} сустрэтая ў лісьце ад 15 (25) сакавіка 1574 году князя Аляксандра Аляксандравіча Вішнявецкага брату князю Міхаілу Аляксандравічу Вішнявецкаму аб разьдзеле айчызнага маёнтку [[Брагін]] Кіеўскага павету Каралеўства Польскага. Уладальнікам яго стаў князь Міхаіл<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 185 – 194 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref>. У датаваным 13 (23) днём сакавіка месяца 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła [[Глухавічы|Chłuchowic]], [[Губарэвічы|Hubarowa]] y Babczyna''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18 траўня 1595 году Бабчын названы ў акце трыбунальскім у сувязі з пагадненьнем аб скасаваньні ўзаемных прэтэнзій паміж уладальнікамі часткі Брагінскага маёнтку князямі Міхалам і Юрыем Міхайлавічамі Вішнявецкімі і ўладальнікам Астраглядаўскіх добраў панам Шчасным Харлінскім<ref>Źródła dziejowe. T. XXІ: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów – Bracław). / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 14</ref>. У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей нябожчыка князя Міхаіла, з трох дымоў у Бабчыне плаціў 9 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 393</ref>. Паловай Брагінскага замку і места зь сёламі, сярод якіх быў і Бабчын, валодаў, а ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]]<ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, князь Ярэмі Вішнявецкі з 30 дымоў Бабчына выплачваў 30 злотых<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186-187</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон пасьля бітвы пад Загальлем, у дакумэнце, датаваным 29 чэрвеня 1649 году, названы Фурс з Бабчына, падданы князя Ярэмія Вішнявецкага<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648 – 1658 рр. Т. 1 (1648 – 1649). – Київ, 2012. С. 264, 266</ref>. У 1683 годзе пан Канецпольскі мусіў плаціць падатак з 17 дымоў вёскі Бабчын<ref>Архив ЮЗР. С. 489</ref>. 14 верасня 1686 году лясьнічы Лаўрын з Бабчына пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што так з-за казакоў, як і з-за войска ВКЛ, зь вёскі адыйшлі 17 дымоў (×6 — прыкладна 102 жыхары)<ref>Архив ЮЗР. С. 550 – 551</ref>. У справе таго ж суда ад 28 чэрвеня 1687 году Бабчын названы сярод паселішчаў часткі Брагінскага маёнтку ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым, ад лістападу 1686 да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''» у 1687 годзе, пастоем казакоў палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага. На той час тут засталося 26 дымоў (каля 156 жыхароў), а разьмясьціліся ў іх 30 казакоў ажно з паўсотняй коней. Тады зь вяскоўцаў выбралі за гарэлку, рыбу, мяса, хусты палатна, абутак 217 злотых; за 10 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю, 100 зл.; за здор і соль 46 зл.; легуміны {{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} узялі 84 вядры, аўса 70 вёдраў, вепрукоў кормленых 45, падсьвінкаў 93, баранаў 9, валоў 2, гусей 70, кур 280, качак 20, палатна на ўладкаваньне паходных шатроў 69 локцяў; асабіста палкоўніку бабчынцы мусілі даць вала, 6 вепрукоў, 12 злотых, пшаніцы і ячменю 9 вёдраў. Акрамя ўсяго, казакі сотні Русановічавай «''na gruntach babczyńskich''» забілі і абрабавалі брагінскага купца Гірша з Турава, які вяртаўся з кірмашу, а здабычу адвезьлі да палкоўніка. Адным зь сьведкаў у справе выступіў бабчынскі войт Гаўрыла Гацучэнка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679 – 1716). – Киев, 1868. С. 148, 150 – 151, 157</ref>. [[Файл:Урывак зь візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.]][[Файл:Аркуш зь візыты 1743 г.jpg|значак|150px|Аркуш зь візыты 1743 г.]] У акце ад 22 верасьня 1715 году сказана, што губарэвіцкія сяляне пана маршалка мазырскага Антонія Аскеркі, узброеныя косамі, сякерамі і стрэльбамі, папалілі стагі сена, прыналежныя падданым пана войскага мельніцкага Аляксандра Антонія Бандынэлі, жыхарам вёсак Бабчын, [[Рудакоў]] і хутара [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]]. У выніку, убогія сяляне А. Бандынэлі, якія з-за браку сена не мелі чым карміць худобу зімой, вымушаныя былі ад яе пазбавіцца<ref>АрхивЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648 – 1798). – Киев, 1871. С. 379</ref>. У «Тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету 1734 г.» Бабчын – у палове Брагінскіх добраў, якую дагэтуль шмат гадоў трымаў у заставе ад паноў Канецпольскіх дорпацкі падкаморы А. Бандынэлі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеме і ецький. – Біла Церква, 2015. С. 283 – 285</ref>. У 1739 годзе з багаслаўленьня афіцыяла Кіеўскай мітраполіі Гедэона Казубскага, намаганьнямі брагінскага дэкана Іаана Макарэвіча, настаяцеля Брагінскай Сьвята-Мікольскай царквы, непасрэднай працай парахіянаў у Бабчыне, на месцы старога за даўнасьцю гадоў заняпалага драўнянага будынку, закладзены і ў 1740 годзе асьвечаны новы драўняны будынак прыпісной пакуль што Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы. 25-м верасьня 1740 году датаваны фундуш царкве князя Міхала Сэрвацыя і княгіні ваяводзінай віленскай Вішнявецкіх<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв.-334, 335-335адв.</ref>{{Заўвага|С. В. Марцэлеў у энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» (2005) адвольна сьцьвярджаў нібы Бабчынская царква паўстала «паблізу месца, дзе раней разьмяшчаўся замак уладальніка ''мястэчка'' [?] Вішнявецкага». Той самы аўтар, ізноў жа з уласнай ініцыятывы, у «Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (1985) зьмясьціў замак князёў Вішнявецкіх у Гарадзішчы Брагінскага раёну (сучасны пасёлак Тэльман, гл.: [[Двор-Гарадзішча]]). Але вядома, што людзі гэтага роду мелі замак у рэгіёне толькі ў самым Брагіне.}}. У прыходзе Мікалаеўскай царквы ў Брагіне бабчынцы заставаліся да 1742 году. Як запісана ў візыце Мікалаеўскай царквы 1740 году, у Бабчыне «з прыналежнасьцямі»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, [[Мокіш]], хутары Чахі, [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]] і брагінскі [[Варацец]].}} налічвалася 80 гаспадарак<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе царквы Ўзьдзьвіжаньня Сьвятога Крыжа сяла Бабчына князёў Вішнявецкіх налічвалася 107 двароў, дапушчаных да споведзі 521 душа. Узначальваў прыход сьвятар Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 288</ref>. У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату засьведчана, што на 1752 год прыход Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы складалі верныя з 32 двароў у Бабчыне{{заўвага|Запісана: у Бабічах.}}, 14 у вёсцы Мокіш, з 10 двароў хутара Чахі, 8 хутара Рудыя, 8 хутара Варацец. Дапушчаных да споведзі 569 душ. Парохам заставаўся Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв., 335-336</ref>. [[File:Высокае на мапе другога тому Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын на мапе «Беларускія землі ў канцы XVIII ст.» другога тому ВГАБ<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122</ref>.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] У 1754 годзе з 27 двароў{{заўвага|Колькасьць двароў вынікае з запісу «''Wieś Babsztyn do Brahynia, szesnastka i chałup siedm''».}} (каля 162 жыхароў) сяла Бабчын Брагінскага маёнтку выплачвалася «''do grodu''» (Оўруцкага замку) 4 злотыя, 5 з пал. грошаў, «''na milicję''» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 16 зл. і 22 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. – Біла Церква, 2015. С. 190</ref> У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім. [[Файл:Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Паводле габрэйскіх перапісаў 1765, 1778 і 1784 году, на хутары Бабчын жылі адпаведна 6, 4 і 2 głowy – плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Брагінскага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765 – 1791 гг. – Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref>. Ці не [[Каліеўшчына]] 1768 г. выклікала няўхільнае зьмяншэньне тут колькасьці насельнікаў-габрэяў? Вёска Бабчын, угодзьдзі царквы і людзей бабчынскіх згаданыя ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства, датаванай 27 днём жніўня 1783 году. На 1789 год пры Бабчынскай Крыжаўдзьвіжанскай прыходзкай царкве згаданая капліца сьв. арханёла Міхаіла ў Мокішы<ref>Табэлі дэканатаў Кіеўскай мітраполіі, прэзэнтаваныя генэральнай кангрэгацыяй ў Радамышлю. 1789. // Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]] [[Файл:Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.jpg|значак|150px|Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 г.) Бабчын – у межах Чарнігаўскага намесьніцтва, з 1796 году ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]], потым Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У 1795 г. сяло Бабчын, частка якога была ў заставе ў пана Прыбары, разам з хутарамі Чахі, Рудыя і сялом Губарэвічы належаў пану падстарасьце рэчыцкаму Ігнацыю Аскерку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 71</ref>, які годам раней страціў жонку Ізабэлу<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97</ref>, дачку ўладальніка добраў графа Міхала Адама Ракіцкага. У шляхецкай рэвізіі 1811 г. застаўным ад графа Ракіцкага ўладальнікам фальварку Бабчын і сялом з 120 (на 1795 г.) душамі сялян мужчынскага полу названы былы рэчыцкі гродзкі судзьдзя Пётар Прыбара<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 195</ref>. Ад 1816 г., паводле А. Ельскага, згодна з сямейным пагадненьнем уладальніцай фальваркаў Бабчын і Мокіш стала Людвіка, дачка Ігнацыя, Аскерка<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1888. T. 9. S. 901</ref>. У 1834 г. гаспадыняй Рудакоўскага маёнтку разам з Бабчынам і інш. была ўдава брата Людвікі Ўладыслава Ядзьвіга з Гечэвічаў Аскерчына, якую настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай прыходзкай царквы І. Нямшэвіч у мэтрычных запісах хросту дзяцей яе сялян чамусьці называў Еўдакіяй<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 68</ref>. Тады ў сяле было 53 двары. 1 (13) лістапада 1844 г. складзены інвэнтар, паводле якога Рудакоўскі маёнтак з фальваркамі Бабчын і Мокіш быў уласнасьцю непаўналетніх Гэнрыка Юстына, Аляксандра Юстыніяна і Зофіі Марцэлы Аскеркаў, але знаходзіўся ў арэндзе ў Міхаіла Ігнатавіча Быкава. Прозьвішчы жыхароў Бабчына – Кірко (шмат), Курыленкі, Дашукі, Мятліцкі, Зелянкоўскія, Шарэпа, Курапей, Скуранок, Бакуненка, Марціненка, Зенчанка, Кавалёнак, Краўчанок, Станеўскі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1465. Пра род Аскеркаў гербу Мурдэліо гл.: Гербоўнік беларускай шляхты. – Мінск, 2002. Т. 1. С. 328 – 334</ref>. Згодна з кліравой ведамасьцю за 1847 год, у 42{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Бабчын «помещицы Евдокии Оскирчины» жылі 168 вернікаў-мужчын і 183 жанчыны<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 10адв.</ref>. У 1850 г. 315 жыхароў. 20 ліпеня 1856 году ў Бабчыне ў сям'і лясьнічага, двараніна Слуцкага павету Гэнрыка Пяткевіча нарадзіўся сын Чэслаў, будучы таленавіты дасьледчык Палесься<ref>Часлаў Пяткевіч. Рэчыцкае Палессе. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004. С. 6</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 340 жыхароў сяла Бабчын зьяўляліся прыхаджанамі Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, 12 мужчын і 19 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 722</ref>. [[Файл:Бабчын на трохвярстовай мапе Ф. Ф. Шубэрта 1850 г.jpg|значак|150px|Бабчын на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавы пэрыяд Бабчын – у Мікуліцкай воласьці. Да свайго спачыну ў 1866 г. маёнткам валодаў Гэнрык Аскерка, а пасьля яго дочкі Марыя і Алена. На пачатак 1870 года тут — 150 мужчын-гаспадароў зь ліку сялян уласьнікаў, прыпісаных да Бабчынскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У 1876 годзе да прыходу Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, акрамя Бабчына, належалі сем вёсак — Чахі, Рудыя, Варацец, Рудакоў, Мокіш, [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]] і [[Лісьцьвін]]. Настаяцель сьвятар Васіль Шахновіч, штатны псаломшчык Канстанцін Васанскі, звышштатны Васіль Кладкевіч, просьфірня Сінклітыкія Анціповіч<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год прыход налічваў 909 душ мужчынскага і 1007 жаночага полу верных. Настаяцелем быў сьвятар Міхаіл Драздоўскі<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 15—16</ref>. У 1885 годзе налічвалася 56 двароў, 357 жыхароў, дзейнічалі вінакурня, млын. На 1889 год маёнтак Рудакоў з фальваркамі Бабчын і Мокіш (усяго 7162 дзесяціны зямлі) належаў Алене (Аскерчанцы) Ваньковіч<ref>Список зелевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 364</ref>. У Бабчыне на той час (з 1 студзеня 1888 году) існавала двухклясная царкоўна-прыходзкая школа, узровень навучаньня ў якой атрымаў высокую адзнаку інспэктара зь Менску протаярэя Паўла Афонскага. Заслуга ў тым айца Міхаіла Драздоўскага, пана Станіслава Ваньковіча і настаўнікаў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1888. № 10. С. 281, 283 – 284, 289; 1891. № 2. С. 62 – 82</ref>. Паводле перапісу 1897 году, у Бабчыне – 92 двары, 523 жыхары, царква, капліца, школа, крама, вятрак. Існаваў фальварак з 2 дварамі і 51 жыхаром. [[Файл:Цэгла з кляймом Ваньковічаў.jpg|значак|зьлева|150px|Цэгла з кляймом Ваньковічаў, зь якой узьведзены будынак школы ў Бабчыне. Фота У. Смольскага. 2022 г.]] На 1903 год пры Крыжаўзьдзьвіжанскай царкве згаданыя аднаклясная жаночая драўляная і дзьвюхклясная настаўніцкая мураваная школы<ref>НГАБ. ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 19-19адв.</ref>. У 1905 годзе створаны сялянскі саюз. На 1909 год у сяле Бабчын 120 двароў, 713 жыхароў, у фальварку 1 двор, 7 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. – Минск, 1909. С. 5</ref>. У 1911 г. уладальніца маёнтку А. Ваньковіч<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. – Б. м. С. 4</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Бабчын у складзе Мікуліцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР. [[Файл:Бабчын і наваколлі на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і навакольлі на мапе 1924-26 гг.]][[Файл:Яўген Калубовіч. 1930 г. Хойнікі.png|значак|150px|Аўген Калубовіч за два месяцы перад арыштам 1930 г. Хвойнікі.]] З 8 сьнежня 1926 году — у складзе БССР; да 16 ліпеня 1954 году цэнтар [[Бабчынскі сельсавет|Бабчынскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 году па 26 ліпеня 1930 году — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]], з 20 лютага 1938 году — [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры, з 8 лютага 1954 году — [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. У канцы 1920-х – пачатку 1930-х гг. існавала антыбальшавіцкая моладзевая "Беларуская Арганізацыя Альтруістых", лідарам якой быў студэнт Бабчынскага пэдагагічнага тэхнікуму{{Заўвага|«''Правей Рудакова — пасада былой дзевяцігодкі з пэдагагічным ухілам, пазьней рэарганізаванай у тэхнікум. У вагромністым садзе, абнесеным тынам і гонкімі таполямі, із цэлага комплексу будынкаў вылучаецца двух-павярховы мур.''»<ref>Аўген Калубовіч. На крыжовай дарозе. Успаміны. — Клыўлэнд, 1986. С. 8</ref>.}} [[Аўген Калубовіч]]. Арыштаваны 30 траўня 1930 г. і высланы ў Котлас. У тым жа 1930 годзе ў вёсцы арганізаваны калгасы «Камінтэрн» і «Кастрычнік». Працавалі 2 ветраныя млыны, 4 кузьні. Падчас [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 17 траўня 1943 году нямецкія акупанты расстралялі 21 мясцовага жыхара. На фронце і партызанскай барацьбе загінулі 294 жыхары вёскі і вёсак, што ўваходзілі ў калгас «Кастрычнік». У памяць пра загінулых у 1970 годзе ў цэнтры вёскі, у сквэры, усталяваная культурная кампазыцыя. Паводле перапісу 1959 г. у вёсцы 923 жыхары, цэнтр калгасу «Кастрычнік». Дзейнічалі лясьніцтва, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фэльдшэрска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, крама. 20 верасьня 2011 году вёска ліквідаваная рашэньнем Хвойніцкага раённага Савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20171107031655/http://pravo.by/pdf/2011-112/2011_112_9_44053.pdf Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района]{{Ref-ru}} / Решение Хойникского районного Совета депутатов от 20 сентября 2011 г. № 68</ref>. == Геаграфія == За 12 км на поўдзень ад раённага цэнтру [[Хвойнікі]] і чыгуначнай станцыі ў гэтым горадзе, разьмешчанай на галіне [[Васілевічы]] — [[Хвойнікі]] адыходнай ад лініі [[Берасьце]] — [[Гомель]], за 122 км ад [[Гомель|Гомелю]]. Знаходзіцца на тэрыторыі [[Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніка (ПДРЭЗ)]]. == Транспартная сыстэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па аўтадарозе [[Хвойнікі]] — [[Брагін]]. Жылых хатаў няма (2004 год). Пляніроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да яе прымыкае кароткая вуліца з мэрыдыянальнай накіраванасьцю і на поўначы прымыкае зьлёгку выгнутая вуліца. На захадзе невялікія адасобленыя ўчасткі забудовы. Забудова двухбаковая, хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Водная сыстэма == На поўдні і захадзе мэліярацыйныя каналы, зьвязаныя з Паганянскім каналам. == Экалёгія і прырода == Непадалёк ад вёскі ёсьць паклады [[торф]]у. У сувязі з радыяцыйным забруджваньнем пасьля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (194 сям’і) пераселеныя ў месцы не забруджаныя радыяцыяй. == Насельніцтва == * 1834 год — 53 двары * 1850 год — 315 жыхароў * 1885 год — 56 дворов, 357 жыхароў * 1897 год — 92 двары, 523 жыхары (паводле перапісу) * 1908 год — 120 двароў, 713 жыхароў * 1959 год — 839 жыхароў (паводле перапісу) * 2004 год — жыхароў няма == Асобы == [[Файл:Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.png|значак|зьлева|150px|Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.]] * Чэслаў, сын Гэнрыка, Пяткевіч — беларускі і польскі этнограф, фальклярыст * [[Мікола Мятліцкі]] — [[беларус]]кі [[паэт]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://vershy.ru/bio/biyagrafiya-mikoly-myatlitskaga| загаловак = Біяграфія Міколы Мятліцкага| фармат = | назва праекту = | выдавец = Вершы.ru| дата = 19 красавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> * Людміла Казлоўская (Берасьнева) (1936—2020) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1983), прафэсар (1989) == Заўвагі == [[Файл:Школа ў Бабчыне. Фота пачатку 1970-х гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчынская сярэдняя школа. Фота пачатку 1970-х гг.]][[Файл:7-я група (клас) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.png|значак|150px|7-я група (кляс) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.]]{{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI – XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 6, 23 – 27, 29 – 31 * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Стралічаўскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] i90w5oxw3iav9jmvhl3qqy21k934gv5 2665353 2665305 2026-04-19T07:48:41Z Дамінік 64057 /* Гісторыя */ 2665353 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Бабчын |Статус = былая вёска |Назва ў родным склоне = Бабчына |Лацінка = Babčyn |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1574 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 1 |Даўгата сэкундаў = 2 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:POL COA Korybut.svg|100px|значак|зьлева|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]][[Файл:Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяло Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 871. А. 18адв.</ref>]][[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын у тарыфе падымнага 1640 г.]][[Файл:Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.png|значак|150px|Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.]] '''Ба́бчын'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 316</ref> — былая [[вёска]] ў [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскім сельсавеце]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найбольш раньняя пакуль згадка пра {{пачатак цытаты}} ''Село Бабчин з людми заседелыми и незаседелыми, з даню грошовою и медовою, з дубровами, лесы, чертежами, полми и сеножатми и ловы зверинными'' {{канец цытаты}} сустрэтая ў лісьце ад 15 (25) сакавіка 1574 году князя Аляксандра Аляксандравіча Вішнявецкага брату князю Міхаілу Аляксандравічу Вішнявецкаму аб разьдзеле айчызнага маёнтку [[Брагін]] Кіеўскага павету Каралеўства Польскага. Уладальнікам яго стаў князь Міхаіл<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 185 – 194 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref>. У датаваным 13 (23) днём сакавіка месяца 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła [[Глухавічы|Chłuchowic]], [[Губарэвічы|Hubarowa]] y Babczyna''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18 траўня 1595 году Бабчын названы ў акце трыбунальскім у сувязі з пагадненьнем аб скасаваньні ўзаемных прэтэнзій паміж уладальнікамі часткі Брагінскага маёнтку князямі Міхалам і Юрыем Міхайлавічамі Вішнявецкімі і ўладальнікам Астраглядаўскіх добраў панам Шчасным Харлінскім<ref>Źródła dziejowe. T. XXІ: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów – Bracław). / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 14</ref>. У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей нябожчыка князя Міхаіла, з трох дымоў у Бабчыне плаціў 9 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 393</ref>. Паловай Брагінскага замку і места зь сёламі, сярод якіх быў і Бабчын, валодаў, а ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]]<ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, князь Ярэмі Вішнявецкі з 30 дымоў Бабчына выплачваў 30 злотых<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186-187</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон пасьля бітвы пад Загальлем, у дакумэнце, датаваным 29 чэрвеня 1649 году, названы Фурс з Бабчына, падданы князя Ярэмія Вішнявецкага<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648 – 1658 рр. Т. 1 (1648 – 1649). – Київ, 2012. С. 264, 266</ref>. У 1683 годзе пан Канецпольскі мусіў плаціць падатак з 35 дымоў{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. прыпісалі Бабчыну 17 дымоў рудакоўскіх, а сам Рудакоў пакінулі па-за ўвагай<ref>Архив ЮЗР. С. 489</ref>.}} вёскі Бабчын<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734зв.</ref>. 14 верасня 1686 году лясьнічы Лаўрын з Бабчына пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што так з-за казакоў, як і з-за войска ВКЛ, зь вёскі адыйшлі 17 дымоў (×6 — прыкладна 102 жыхары)<ref>Архив ЮЗР. С. 550 – 551</ref>. У справе таго ж суда ад 28 чэрвеня 1687 году Бабчын названы сярод паселішчаў часткі Брагінскага маёнтку ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым, ад лістападу 1686 да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''» у 1687 годзе, пастоем казакоў палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага. На той час тут засталося 26 дымоў (каля 156 жыхароў), а разьмясьціліся ў іх 30 казакоў ажно з паўсотняй коней. Тады зь вяскоўцаў выбралі за гарэлку, рыбу, мяса, хусты палатна, абутак 217 злотых; за 10 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю, 100 зл.; за здор і соль 46 зл.; легуміны {{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} узялі 84 вядры, аўса 70 вёдраў, вепрукоў кормленых 45, падсьвінкаў 93, баранаў 9, валоў 2, гусей 70, кур 280, качак 20, палатна на ўладкаваньне паходных шатроў 69 локцяў; асабіста палкоўніку бабчынцы мусілі даць вала, 6 вепрукоў, 12 злотых, пшаніцы і ячменю 9 вёдраў. Акрамя ўсяго, казакі сотні Русановічавай «''na gruntach babczyńskich''» забілі і абрабавалі брагінскага купца Гірша з Турава, які вяртаўся з кірмашу, а здабычу адвезьлі да палкоўніка. Адным зь сьведкаў у справе выступіў бабчынскі войт Гаўрыла Гацучэнка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679 – 1716). – Киев, 1868. С. 148, 150 – 151, 157</ref>. [[Файл:Урывак зь візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.]][[Файл:Аркуш зь візыты 1743 г.jpg|значак|150px|Аркуш зь візыты 1743 г.]] У акце ад 22 верасьня 1715 году сказана, што губарэвіцкія сяляне пана маршалка мазырскага Антонія Аскеркі, узброеныя косамі, сякерамі і стрэльбамі, папалілі стагі сена, прыналежныя падданым пана войскага мельніцкага Аляксандра Антонія Бандынэлі, жыхарам вёсак Бабчын, [[Рудакоў]] і хутара [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]]. У выніку, убогія сяляне А. Бандынэлі, якія з-за браку сена не мелі чым карміць худобу зімой, вымушаныя былі ад яе пазбавіцца<ref>АрхивЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648 – 1798). – Киев, 1871. С. 379</ref>. У «Тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету 1734 г.» Бабчын – у палове Брагінскіх добраў, якую дагэтуль шмат гадоў трымаў у заставе ад паноў Канецпольскіх дорпацкі падкаморы А. Бандынэлі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеме і ецький. – Біла Церква, 2015. С. 283 – 285</ref>. У 1739 годзе з багаслаўленьня афіцыяла Кіеўскай мітраполіі Гедэона Казубскага, намаганьнямі брагінскага дэкана Іаана Макарэвіча, настаяцеля Брагінскай Сьвята-Мікольскай царквы, непасрэднай працай парахіянаў у Бабчыне, на месцы старога за даўнасьцю гадоў заняпалага драўнянага будынку, закладзены і ў 1740 годзе асьвечаны новы драўняны будынак прыпісной пакуль што Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы. 25-м верасьня 1740 году датаваны фундуш царкве князя Міхала Сэрвацыя і княгіні ваяводзінай віленскай Вішнявецкіх<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв.-334, 335-335адв.</ref>{{Заўвага|С. В. Марцэлеў у энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» (2005) адвольна сьцьвярджаў нібы Бабчынская царква паўстала «паблізу месца, дзе раней разьмяшчаўся замак уладальніка ''мястэчка'' [?] Вішнявецкага». Той самы аўтар, ізноў жа з уласнай ініцыятывы, у «Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (1985) зьмясьціў замак князёў Вішнявецкіх у Гарадзішчы Брагінскага раёну (сучасны пасёлак Тэльман, гл.: [[Двор-Гарадзішча]]). Але вядома, што людзі гэтага роду мелі замак у рэгіёне толькі ў самым Брагіне.}}. У прыходзе Мікалаеўскай царквы ў Брагіне бабчынцы заставаліся да 1742 году. Як запісана ў візыце Мікалаеўскай царквы 1740 году, у Бабчыне «з прыналежнасьцямі»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, [[Мокіш]], хутары Чахі, [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]] і брагінскі [[Варацец]].}} налічвалася 80 гаспадарак<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе царквы Ўзьдзьвіжаньня Сьвятога Крыжа сяла Бабчына князёў Вішнявецкіх налічвалася 107 двароў, дапушчаных да споведзі 521 душа. Узначальваў прыход сьвятар Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 288</ref>. У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату засьведчана, што на 1752 год прыход Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы складалі верныя з 32 двароў у Бабчыне{{заўвага|Запісана: у Бабічах.}}, 14 у вёсцы Мокіш, з 10 двароў хутара Чахі, 8 хутара Рудыя, 8 хутара Варацец. Дапушчаных да споведзі 569 душ. Парохам заставаўся Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв., 335-336</ref>. [[File:Высокае на мапе другога тому Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын на мапе «Беларускія землі ў канцы XVIII ст.» другога тому ВГАБ<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122</ref>.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] У 1754 годзе з 27 двароў{{заўвага|Колькасьць двароў вынікае з запісу «''Wieś Babsztyn do Brahynia, szesnastka i chałup siedm''».}} (каля 162 жыхароў) сяла Бабчын Брагінскага маёнтку выплачвалася «''do grodu''» (Оўруцкага замку) 4 злотыя, 5 з пал. грошаў, «''na milicję''» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 16 зл. і 22 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. – Біла Церква, 2015. С. 190</ref> У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім. [[Файл:Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Паводле габрэйскіх перапісаў 1765, 1778 і 1784 году, на хутары Бабчын жылі адпаведна 6, 4 і 2 głowy – плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Брагінскага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765 – 1791 гг. – Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref>. Ці не [[Каліеўшчына]] 1768 г. выклікала няўхільнае зьмяншэньне тут колькасьці насельнікаў-габрэяў? Вёска Бабчын, угодзьдзі царквы і людзей бабчынскіх згаданыя ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства, датаванай 27 днём жніўня 1783 году. На 1789 год пры Бабчынскай Крыжаўдзьвіжанскай прыходзкай царкве згаданая капліца сьв. арханёла Міхаіла ў Мокішы<ref>Табэлі дэканатаў Кіеўскай мітраполіі, прэзэнтаваныя генэральнай кангрэгацыяй ў Радамышлю. 1789. // Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]] [[Файл:Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.jpg|значак|150px|Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 г.) Бабчын – у межах Чарнігаўскага намесьніцтва, з 1796 году ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]], потым Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У 1795 г. сяло Бабчын, частка якога была ў заставе ў пана Прыбары, разам з хутарамі Чахі, Рудыя і сялом Губарэвічы належаў пану падстарасьце рэчыцкаму Ігнацыю Аскерку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 71</ref>, які годам раней страціў жонку Ізабэлу<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97</ref>, дачку ўладальніка добраў графа Міхала Адама Ракіцкага. У шляхецкай рэвізіі 1811 г. застаўным ад графа Ракіцкага ўладальнікам фальварку Бабчын і сялом з 120 (на 1795 г.) душамі сялян мужчынскага полу названы былы рэчыцкі гродзкі судзьдзя Пётар Прыбара<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 195</ref>. Ад 1816 г., паводле А. Ельскага, згодна з сямейным пагадненьнем уладальніцай фальваркаў Бабчын і Мокіш стала Людвіка, дачка Ігнацыя, Аскерка<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1888. T. 9. S. 901</ref>. У 1834 г. гаспадыняй Рудакоўскага маёнтку разам з Бабчынам і інш. была ўдава брата Людвікі Ўладыслава Ядзьвіга з Гечэвічаў Аскерчына, якую настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай прыходзкай царквы І. Нямшэвіч у мэтрычных запісах хросту дзяцей яе сялян чамусьці называў Еўдакіяй<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 68</ref>. Тады ў сяле было 53 двары. 1 (13) лістапада 1844 г. складзены інвэнтар, паводле якога Рудакоўскі маёнтак з фальваркамі Бабчын і Мокіш быў уласнасьцю непаўналетніх Гэнрыка Юстына, Аляксандра Юстыніяна і Зофіі Марцэлы Аскеркаў, але знаходзіўся ў арэндзе ў Міхаіла Ігнатавіча Быкава. Прозьвішчы жыхароў Бабчына – Кірко (шмат), Курыленкі, Дашукі, Мятліцкі, Зелянкоўскія, Шарэпа, Курапей, Скуранок, Бакуненка, Марціненка, Зенчанка, Кавалёнак, Краўчанок, Станеўскі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1465. Пра род Аскеркаў гербу Мурдэліо гл.: Гербоўнік беларускай шляхты. – Мінск, 2002. Т. 1. С. 328 – 334</ref>. Згодна з кліравой ведамасьцю за 1847 год, у 42{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Бабчын «помещицы Евдокии Оскирчины» жылі 168 вернікаў-мужчын і 183 жанчыны<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 10адв.</ref>. У 1850 г. 315 жыхароў. 20 ліпеня 1856 году ў Бабчыне ў сям'і лясьнічага, двараніна Слуцкага павету Гэнрыка Пяткевіча нарадзіўся сын Чэслаў, будучы таленавіты дасьледчык Палесься<ref>Часлаў Пяткевіч. Рэчыцкае Палессе. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004. С. 6</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 340 жыхароў сяла Бабчын зьяўляліся прыхаджанамі Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, 12 мужчын і 19 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 722</ref>. [[Файл:Бабчын на трохвярстовай мапе Ф. Ф. Шубэрта 1850 г.jpg|значак|150px|Бабчын на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавы пэрыяд Бабчын – у Мікуліцкай воласьці. Да свайго спачыну ў 1866 г. маёнткам валодаў Гэнрык Аскерка, а пасьля яго дочкі Марыя і Алена. На пачатак 1870 года тут — 150 мужчын-гаспадароў зь ліку сялян уласьнікаў, прыпісаных да Бабчынскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У 1876 годзе да прыходу Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, акрамя Бабчына, належалі сем вёсак — Чахі, Рудыя, Варацец, Рудакоў, Мокіш, [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]] і [[Лісьцьвін]]. Настаяцель сьвятар Васіль Шахновіч, штатны псаломшчык Канстанцін Васанскі, звышштатны Васіль Кладкевіч, просьфірня Сінклітыкія Анціповіч<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год прыход налічваў 909 душ мужчынскага і 1007 жаночага полу верных. Настаяцелем быў сьвятар Міхаіл Драздоўскі<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 15—16</ref>. У 1885 годзе налічвалася 56 двароў, 357 жыхароў, дзейнічалі вінакурня, млын. На 1889 год маёнтак Рудакоў з фальваркамі Бабчын і Мокіш (усяго 7162 дзесяціны зямлі) належаў Алене (Аскерчанцы) Ваньковіч<ref>Список зелевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 364</ref>. У Бабчыне на той час (з 1 студзеня 1888 году) існавала двухклясная царкоўна-прыходзкая школа, узровень навучаньня ў якой атрымаў высокую адзнаку інспэктара зь Менску протаярэя Паўла Афонскага. Заслуга ў тым айца Міхаіла Драздоўскага, пана Станіслава Ваньковіча і настаўнікаў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1888. № 10. С. 281, 283 – 284, 289; 1891. № 2. С. 62 – 82</ref>. Паводле перапісу 1897 году, у Бабчыне – 92 двары, 523 жыхары, царква, капліца, школа, крама, вятрак. Існаваў фальварак з 2 дварамі і 51 жыхаром. [[Файл:Цэгла з кляймом Ваньковічаў.jpg|значак|зьлева|150px|Цэгла з кляймом Ваньковічаў, зь якой узьведзены будынак школы ў Бабчыне. Фота У. Смольскага. 2022 г.]] На 1903 год пры Крыжаўзьдзьвіжанскай царкве згаданыя аднаклясная жаночая драўляная і дзьвюхклясная настаўніцкая мураваная школы<ref>НГАБ. ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 19-19адв.</ref>. У 1905 годзе створаны сялянскі саюз. На 1909 год у сяле Бабчын 120 двароў, 713 жыхароў, у фальварку 1 двор, 7 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. – Минск, 1909. С. 5</ref>. У 1911 г. уладальніца маёнтку А. Ваньковіч<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. – Б. м. С. 4</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Бабчын у складзе Мікуліцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР. [[Файл:Бабчын і наваколлі на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і навакольлі на мапе 1924-26 гг.]][[Файл:Яўген Калубовіч. 1930 г. Хойнікі.png|значак|150px|Аўген Калубовіч за два месяцы перад арыштам 1930 г. Хвойнікі.]] З 8 сьнежня 1926 году — у складзе БССР; да 16 ліпеня 1954 году цэнтар [[Бабчынскі сельсавет|Бабчынскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 году па 26 ліпеня 1930 году — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]], з 20 лютага 1938 году — [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры, з 8 лютага 1954 году — [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. У канцы 1920-х – пачатку 1930-х гг. існавала антыбальшавіцкая моладзевая "Беларуская Арганізацыя Альтруістых", лідарам якой быў студэнт Бабчынскага пэдагагічнага тэхнікуму{{Заўвага|«''Правей Рудакова — пасада былой дзевяцігодкі з пэдагагічным ухілам, пазьней рэарганізаванай у тэхнікум. У вагромністым садзе, абнесеным тынам і гонкімі таполямі, із цэлага комплексу будынкаў вылучаецца двух-павярховы мур.''»<ref>Аўген Калубовіч. На крыжовай дарозе. Успаміны. — Клыўлэнд, 1986. С. 8</ref>.}} [[Аўген Калубовіч]]. Арыштаваны 30 траўня 1930 г. і высланы ў Котлас. У тым жа 1930 годзе ў вёсцы арганізаваны калгасы «Камінтэрн» і «Кастрычнік». Працавалі 2 ветраныя млыны, 4 кузьні. Падчас [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 17 траўня 1943 году нямецкія акупанты расстралялі 21 мясцовага жыхара. На фронце і партызанскай барацьбе загінулі 294 жыхары вёскі і вёсак, што ўваходзілі ў калгас «Кастрычнік». У памяць пра загінулых у 1970 годзе ў цэнтры вёскі, у сквэры, усталяваная культурная кампазыцыя. Паводле перапісу 1959 г. у вёсцы 923 жыхары, цэнтр калгасу «Кастрычнік». Дзейнічалі лясьніцтва, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фэльдшэрска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, крама. 20 верасьня 2011 году вёска ліквідаваная рашэньнем Хвойніцкага раённага Савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20171107031655/http://pravo.by/pdf/2011-112/2011_112_9_44053.pdf Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района]{{Ref-ru}} / Решение Хойникского районного Совета депутатов от 20 сентября 2011 г. № 68</ref>. == Геаграфія == За 12 км на поўдзень ад раённага цэнтру [[Хвойнікі]] і чыгуначнай станцыі ў гэтым горадзе, разьмешчанай на галіне [[Васілевічы]] — [[Хвойнікі]] адыходнай ад лініі [[Берасьце]] — [[Гомель]], за 122 км ад [[Гомель|Гомелю]]. Знаходзіцца на тэрыторыі [[Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніка (ПДРЭЗ)]]. == Транспартная сыстэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па аўтадарозе [[Хвойнікі]] — [[Брагін]]. Жылых хатаў няма (2004 год). Пляніроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да яе прымыкае кароткая вуліца з мэрыдыянальнай накіраванасьцю і на поўначы прымыкае зьлёгку выгнутая вуліца. На захадзе невялікія адасобленыя ўчасткі забудовы. Забудова двухбаковая, хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Водная сыстэма == На поўдні і захадзе мэліярацыйныя каналы, зьвязаныя з Паганянскім каналам. == Экалёгія і прырода == Непадалёк ад вёскі ёсьць паклады [[торф]]у. У сувязі з радыяцыйным забруджваньнем пасьля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (194 сям’і) пераселеныя ў месцы не забруджаныя радыяцыяй. == Насельніцтва == * 1834 год — 53 двары * 1850 год — 315 жыхароў * 1885 год — 56 дворов, 357 жыхароў * 1897 год — 92 двары, 523 жыхары (паводле перапісу) * 1908 год — 120 двароў, 713 жыхароў * 1959 год — 839 жыхароў (паводле перапісу) * 2004 год — жыхароў няма == Асобы == [[Файл:Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.png|значак|зьлева|150px|Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.]] * Чэслаў, сын Гэнрыка, Пяткевіч — беларускі і польскі этнограф, фальклярыст * [[Мікола Мятліцкі]] — [[беларус]]кі [[паэт]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://vershy.ru/bio/biyagrafiya-mikoly-myatlitskaga| загаловак = Біяграфія Міколы Мятліцкага| фармат = | назва праекту = | выдавец = Вершы.ru| дата = 19 красавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> * Людміла Казлоўская (Берасьнева) (1936—2020) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1983), прафэсар (1989) == Заўвагі == [[Файл:Школа ў Бабчыне. Фота пачатку 1970-х гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчынская сярэдняя школа. Фота пачатку 1970-х гг.]][[Файл:7-я група (клас) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.png|значак|150px|7-я група (кляс) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.]]{{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI – XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 6, 23 – 27, 29 – 31 * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Стралічаўскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] 18mi1ewxe74gr65u00ufp7xtaa5veq8 2665354 2665353 2026-04-19T07:57:58Z Дамінік 64057 2665354 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Бабчын |Статус = былая вёска |Назва ў родным склоне = Бабчына |Лацінка = Babčyn |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1574 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 1 |Даўгата сэкундаў = 2 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:POL COA Korybut.svg|100px|значак|зьлева|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]][[Файл:Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяло Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 871. А. 18адв.</ref>]][[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын у тарыфе падымнага 1640 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын у люстрацыі падымнага 1683 г.]][[Файл:Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.png|значак|150px|Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.]] '''Ба́бчын'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 316</ref> — былая [[вёска]] ў [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскім сельсавеце]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найбольш раньняя пакуль згадка пра {{пачатак цытаты}} ''Село Бабчин з людми заседелыми и незаседелыми, з даню грошовою и медовою, з дубровами, лесы, чертежами, полми и сеножатми и ловы зверинными'' {{канец цытаты}} сустрэтая ў лісьце ад 15 (25) сакавіка 1574 году князя Аляксандра Аляксандравіча Вішнявецкага брату князю Міхаілу Аляксандравічу Вішнявецкаму аб разьдзеле айчызнага маёнтку [[Брагін]] Кіеўскага павету Каралеўства Польскага. Уладальнікам яго стаў князь Міхаіл<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 185 – 194 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref>. У датаваным 13 (23) днём сакавіка месяца 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła [[Глухавічы|Chłuchowic]], [[Губарэвічы|Hubarowa]] y Babczyna''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18 траўня 1595 году Бабчын названы ў акце трыбунальскім у сувязі з пагадненьнем аб скасаваньні ўзаемных прэтэнзій паміж уладальнікамі часткі Брагінскага маёнтку князямі Міхалам і Юрыем Міхайлавічамі Вішнявецкімі і ўладальнікам Астраглядаўскіх добраў панам Шчасным Харлінскім<ref>Źródła dziejowe. T. XXІ: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów – Bracław). / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 14</ref>. У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей нябожчыка князя Міхаіла, з трох дымоў у Бабчыне плаціў 9 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 393</ref>. Паловай Брагінскага замку і места зь сёламі, сярод якіх быў і Бабчын, валодаў, а ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]]<ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, князь Ярэмі Вішнявецкі з 30 дымоў Бабчына выплачваў 30 злотых<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186-187</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон пасьля бітвы пад Загальлем, у дакумэнце, датаваным 29 чэрвеня 1649 году, названы Фурс з Бабчына, падданы князя Ярэмія Вішнявецкага<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648 – 1658 рр. Т. 1 (1648 – 1649). – Київ, 2012. С. 264, 266</ref>. У 1683 годзе пан Канецпольскі мусіў плаціць падатак з 35 дымоў{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. прыпісалі Бабчыну 17 дымоў рудакоўскіх, а сам Рудакоў пакінулі па-за ўвагай<ref>Архив ЮЗР. С. 489</ref>.}} вёскі Бабчын<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734зв.</ref>. 14 верасня 1686 году лясьнічы Лаўрын з Бабчына пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што так з-за казакоў, як і з-за войска ВКЛ, зь вёскі адыйшлі 17 дымоў (×6 — прыкладна 102 жыхары)<ref>Архив ЮЗР. С. 550 – 551</ref>. У справе таго ж суда ад 28 чэрвеня 1687 году Бабчын названы сярод паселішчаў часткі Брагінскага маёнтку ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым, ад лістападу 1686 да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''» у 1687 годзе, пастоем казакоў палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага. На той час тут засталося 26 дымоў (каля 156 жыхароў), а разьмясьціліся ў іх 30 казакоў ажно з паўсотняй коней. Тады зь вяскоўцаў выбралі за гарэлку, рыбу, мяса, хусты палатна, абутак 217 злотых; за 10 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю, 100 зл.; за здор і соль 46 зл.; легуміны {{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} узялі 84 вядры, аўса 70 вёдраў, вепрукоў кормленых 45, падсьвінкаў 93, баранаў 9, валоў 2, гусей 70, кур 280, качак 20, палатна на ўладкаваньне паходных шатроў 69 локцяў; асабіста палкоўніку бабчынцы мусілі даць вала, 6 вепрукоў, 12 злотых, пшаніцы і ячменю 9 вёдраў. Акрамя ўсяго, казакі сотні Русановічавай «''na gruntach babczyńskich''» забілі і абрабавалі брагінскага купца Гірша з Турава, які вяртаўся з кірмашу, а здабычу адвезьлі да палкоўніка. Адным зь сьведкаў у справе выступіў бабчынскі войт Гаўрыла Гацучэнка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679 – 1716). – Киев, 1868. С. 148, 150 – 151, 157</ref>. [[Файл:Урывак зь візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.]][[Файл:Аркуш зь візыты 1743 г.jpg|значак|150px|Аркуш зь візыты 1743 г.]] У акце ад 22 верасьня 1715 году сказана, што губарэвіцкія сяляне пана маршалка мазырскага Антонія Аскеркі, узброеныя косамі, сякерамі і стрэльбамі, папалілі стагі сена, прыналежныя падданым пана войскага мельніцкага Аляксандра Антонія Бандынэлі, жыхарам вёсак Бабчын, [[Рудакоў]] і хутара [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]]. У выніку, убогія сяляне А. Бандынэлі, якія з-за браку сена не мелі чым карміць худобу зімой, вымушаныя былі ад яе пазбавіцца<ref>АрхивЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648 – 1798). – Киев, 1871. С. 379</ref>. У «Тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету 1734 г.» Бабчын – у палове Брагінскіх добраў, якую дагэтуль шмат гадоў трымаў у заставе ад паноў Канецпольскіх дорпацкі падкаморы А. Бандынэлі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеме і ецький. – Біла Церква, 2015. С. 283 – 285</ref>. У 1739 годзе з багаслаўленьня афіцыяла Кіеўскай мітраполіі Гедэона Казубскага, намаганьнямі брагінскага дэкана Іаана Макарэвіча, настаяцеля Брагінскай Сьвята-Мікольскай царквы, непасрэднай працай парахіянаў у Бабчыне, на месцы старога за даўнасьцю гадоў заняпалага драўнянага будынку, закладзены і ў 1740 годзе асьвечаны новы драўняны будынак прыпісной пакуль што Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы. 25-м верасьня 1740 году датаваны фундуш царкве князя Міхала Сэрвацыя і княгіні ваяводзінай віленскай Вішнявецкіх<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв.-334, 335-335адв.</ref>{{Заўвага|С. В. Марцэлеў у энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» (2005) адвольна сьцьвярджаў нібы Бабчынская царква паўстала «паблізу месца, дзе раней разьмяшчаўся замак уладальніка ''мястэчка'' [?] Вішнявецкага». Той самы аўтар, ізноў жа з уласнай ініцыятывы, у «Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (1985) зьмясьціў замак князёў Вішнявецкіх у Гарадзішчы Брагінскага раёну (сучасны пасёлак Тэльман, гл.: [[Двор-Гарадзішча]]). Але вядома, што людзі гэтага роду мелі замак у рэгіёне толькі ў самым Брагіне.}}. У прыходзе Мікалаеўскай царквы ў Брагіне бабчынцы заставаліся да 1742 году. Як запісана ў візыце Мікалаеўскай царквы 1740 году, у Бабчыне «з прыналежнасьцямі»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, [[Мокіш]], хутары Чахі, [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]] і брагінскі [[Варацец]].}} налічвалася 80 гаспадарак<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе царквы Ўзьдзьвіжаньня Сьвятога Крыжа сяла Бабчына князёў Вішнявецкіх налічвалася 107 двароў, дапушчаных да споведзі 521 душа. Узначальваў прыход сьвятар Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 288</ref>. У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату засьведчана, што на 1752 год прыход Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы складалі верныя з 32 двароў у Бабчыне{{заўвага|Запісана: у Бабічах.}}, 14 у вёсцы Мокіш, з 10 двароў хутара Чахі, 8 хутара Рудыя, 8 хутара Варацец. Дапушчаных да споведзі 569 душ. Парохам заставаўся Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв., 335-336</ref>. [[File:Высокае на мапе другога тому Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын на мапе «Беларускія землі ў канцы XVIII ст.» другога тому ВГАБ<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122</ref>.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] У 1754 годзе з 27 двароў{{заўвага|Колькасьць двароў вынікае з запісу «''Wieś Babsztyn do Brahynia, szesnastka i chałup siedm''».}} (каля 162 жыхароў) сяла Бабчын Брагінскага маёнтку выплачвалася «''do grodu''» (Оўруцкага замку) 4 злотыя, 5 з пал. грошаў, «''na milicję''» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 16 зл. і 22 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. – Біла Церква, 2015. С. 190</ref> У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім. [[Файл:Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Паводле габрэйскіх перапісаў 1765, 1778 і 1784 году, на хутары Бабчын жылі адпаведна 6, 4 і 2 głowy – плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Брагінскага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765 – 1791 гг. – Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref>. Ці не [[Каліеўшчына]] 1768 г. выклікала няўхільнае зьмяншэньне тут колькасьці насельнікаў-габрэяў? Вёска Бабчын, угодзьдзі царквы і людзей бабчынскіх згаданыя ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства, датаванай 27 днём жніўня 1783 году. На 1789 год пры Бабчынскай Крыжаўдзьвіжанскай прыходзкай царкве згаданая капліца сьв. арханёла Міхаіла ў Мокішы<ref>Табэлі дэканатаў Кіеўскай мітраполіі, прэзэнтаваныя генэральнай кангрэгацыяй ў Радамышлю. 1789. // Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]] [[Файл:Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.jpg|значак|150px|Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 г.) Бабчын – у межах Чарнігаўскага намесьніцтва, з 1796 году ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]], потым Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У 1795 г. сяло Бабчын, частка якога была ў заставе ў пана Прыбары, разам з хутарамі Чахі, Рудыя і сялом Губарэвічы належаў пану падстарасьце рэчыцкаму Ігнацыю Аскерку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 71</ref>, які годам раней страціў жонку Ізабэлу<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97</ref>, дачку ўладальніка добраў графа Міхала Адама Ракіцкага. У шляхецкай рэвізіі 1811 г. застаўным ад графа Ракіцкага ўладальнікам фальварку Бабчын і сялом з 120 (на 1795 г.) душамі сялян мужчынскага полу названы былы рэчыцкі гродзкі судзьдзя Пётар Прыбара<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 195</ref>. Ад 1816 г., паводле А. Ельскага, згодна з сямейным пагадненьнем уладальніцай фальваркаў Бабчын і Мокіш стала Людвіка, дачка Ігнацыя, Аскерка<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1888. T. 9. S. 901</ref>. У 1834 г. гаспадыняй Рудакоўскага маёнтку разам з Бабчынам і інш. была ўдава брата Людвікі Ўладыслава Ядзьвіга з Гечэвічаў Аскерчына, якую настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай прыходзкай царквы І. Нямшэвіч у мэтрычных запісах хросту дзяцей яе сялян чамусьці называў Еўдакіяй<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 68</ref>. Тады ў сяле было 53 двары. 1 (13) лістапада 1844 г. складзены інвэнтар, паводле якога Рудакоўскі маёнтак з фальваркамі Бабчын і Мокіш быў уласнасьцю непаўналетніх Гэнрыка Юстына, Аляксандра Юстыніяна і Зофіі Марцэлы Аскеркаў, але знаходзіўся ў арэндзе ў Міхаіла Ігнатавіча Быкава. Прозьвішчы жыхароў Бабчына – Кірко (шмат), Курыленкі, Дашукі, Мятліцкі, Зелянкоўскія, Шарэпа, Курапей, Скуранок, Бакуненка, Марціненка, Зенчанка, Кавалёнак, Краўчанок, Станеўскі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1465. Пра род Аскеркаў гербу Мурдэліо гл.: Гербоўнік беларускай шляхты. – Мінск, 2002. Т. 1. С. 328 – 334</ref>. Згодна з кліравой ведамасьцю за 1847 год, у 42{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Бабчын «помещицы Евдокии Оскирчины» жылі 168 вернікаў-мужчын і 183 жанчыны<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 10адв.</ref>. У 1850 г. 315 жыхароў. 20 ліпеня 1856 году ў Бабчыне ў сям'і лясьнічага, двараніна Слуцкага павету Гэнрыка Пяткевіча нарадзіўся сын Чэслаў, будучы таленавіты дасьледчык Палесься<ref>Часлаў Пяткевіч. Рэчыцкае Палессе. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004. С. 6</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 340 жыхароў сяла Бабчын зьяўляліся прыхаджанамі Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, 12 мужчын і 19 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 722</ref>. [[Файл:Бабчын на трохвярстовай мапе Ф. Ф. Шубэрта 1850 г.jpg|значак|150px|Бабчын на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавы пэрыяд Бабчын – у Мікуліцкай воласьці. Да свайго спачыну ў 1866 г. маёнткам валодаў Гэнрык Аскерка, а пасьля яго дочкі Марыя і Алена. На пачатак 1870 года тут — 150 мужчын-гаспадароў зь ліку сялян уласьнікаў, прыпісаных да Бабчынскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У 1876 годзе да прыходу Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, акрамя Бабчына, належалі сем вёсак — Чахі, Рудыя, Варацец, Рудакоў, Мокіш, [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]] і [[Лісьцьвін]]. Настаяцель сьвятар Васіль Шахновіч, штатны псаломшчык Канстанцін Васанскі, звышштатны Васіль Кладкевіч, просьфірня Сінклітыкія Анціповіч<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год прыход налічваў 909 душ мужчынскага і 1007 жаночага полу верных. Настаяцелем быў сьвятар Міхаіл Драздоўскі<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 15—16</ref>. У 1885 годзе налічвалася 56 двароў, 357 жыхароў, дзейнічалі вінакурня, млын. На 1889 год маёнтак Рудакоў з фальваркамі Бабчын і Мокіш (усяго 7162 дзесяціны зямлі) належаў Алене (Аскерчанцы) Ваньковіч<ref>Список зелевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 364</ref>. У Бабчыне на той час (з 1 студзеня 1888 году) існавала двухклясная царкоўна-прыходзкая школа, узровень навучаньня ў якой атрымаў высокую адзнаку інспэктара зь Менску протаярэя Паўла Афонскага. Заслуга ў тым айца Міхаіла Драздоўскага, пана Станіслава Ваньковіча і настаўнікаў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1888. № 10. С. 281, 283 – 284, 289; 1891. № 2. С. 62 – 82</ref>. Паводле перапісу 1897 году, у Бабчыне – 92 двары, 523 жыхары, царква, капліца, школа, крама, вятрак. Існаваў фальварак з 2 дварамі і 51 жыхаром. [[Файл:Цэгла з кляймом Ваньковічаў.jpg|значак|зьлева|150px|Цэгла з кляймом Ваньковічаў, зь якой узьведзены будынак школы ў Бабчыне. Фота У. Смольскага. 2022 г.]] На 1903 год пры Крыжаўзьдзьвіжанскай царкве згаданыя аднаклясная жаночая драўляная і дзьвюхклясная настаўніцкая мураваная школы<ref>НГАБ. ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 19-19адв.</ref>. У 1905 годзе створаны сялянскі саюз. На 1909 год у сяле Бабчын 120 двароў, 713 жыхароў, у фальварку 1 двор, 7 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. – Минск, 1909. С. 5</ref>. У 1911 г. уладальніца маёнтку А. Ваньковіч<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. – Б. м. С. 4</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Бабчын у складзе Мікуліцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР. [[Файл:Бабчын і наваколлі на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і навакольлі на мапе 1924-26 гг.]][[Файл:Яўген Калубовіч. 1930 г. Хойнікі.png|значак|150px|Аўген Калубовіч за два месяцы перад арыштам 1930 г. Хвойнікі.]] З 8 сьнежня 1926 году — у складзе БССР; да 16 ліпеня 1954 году цэнтар [[Бабчынскі сельсавет|Бабчынскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 году па 26 ліпеня 1930 году — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]], з 20 лютага 1938 году — [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры, з 8 лютага 1954 году — [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. У канцы 1920-х – пачатку 1930-х гг. існавала антыбальшавіцкая моладзевая "Беларуская Арганізацыя Альтруістых", лідарам якой быў студэнт Бабчынскага пэдагагічнага тэхнікуму{{Заўвага|«''Правей Рудакова — пасада былой дзевяцігодкі з пэдагагічным ухілам, пазьней рэарганізаванай у тэхнікум. У вагромністым садзе, абнесеным тынам і гонкімі таполямі, із цэлага комплексу будынкаў вылучаецца двух-павярховы мур.''»<ref>Аўген Калубовіч. На крыжовай дарозе. Успаміны. — Клыўлэнд, 1986. С. 8</ref>.}} [[Аўген Калубовіч]]. Арыштаваны 30 траўня 1930 г. і высланы ў Котлас. У тым жа 1930 годзе ў вёсцы арганізаваны калгасы «Камінтэрн» і «Кастрычнік». Працавалі 2 ветраныя млыны, 4 кузьні. Падчас [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 17 траўня 1943 году нямецкія акупанты расстралялі 21 мясцовага жыхара. На фронце і партызанскай барацьбе загінулі 294 жыхары вёскі і вёсак, што ўваходзілі ў калгас «Кастрычнік». У памяць пра загінулых у 1970 годзе ў цэнтры вёскі, у сквэры, усталяваная культурная кампазыцыя. Паводле перапісу 1959 г. у вёсцы 923 жыхары, цэнтр калгасу «Кастрычнік». Дзейнічалі лясьніцтва, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фэльдшэрска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, крама. 20 верасьня 2011 году вёска ліквідаваная рашэньнем Хвойніцкага раённага Савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20171107031655/http://pravo.by/pdf/2011-112/2011_112_9_44053.pdf Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района]{{Ref-ru}} / Решение Хойникского районного Совета депутатов от 20 сентября 2011 г. № 68</ref>. == Геаграфія == За 12 км на поўдзень ад раённага цэнтру [[Хвойнікі]] і чыгуначнай станцыі ў гэтым горадзе, разьмешчанай на галіне [[Васілевічы]] — [[Хвойнікі]] адыходнай ад лініі [[Берасьце]] — [[Гомель]], за 122 км ад [[Гомель|Гомелю]]. Знаходзіцца на тэрыторыі [[Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніка (ПДРЭЗ)]]. == Транспартная сыстэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па аўтадарозе [[Хвойнікі]] — [[Брагін]]. Жылых хатаў няма (2004 год). Пляніроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да яе прымыкае кароткая вуліца з мэрыдыянальнай накіраванасьцю і на поўначы прымыкае зьлёгку выгнутая вуліца. На захадзе невялікія адасобленыя ўчасткі забудовы. Забудова двухбаковая, хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Водная сыстэма == На поўдні і захадзе мэліярацыйныя каналы, зьвязаныя з Паганянскім каналам. == Экалёгія і прырода == Непадалёк ад вёскі ёсьць паклады [[торф]]у. У сувязі з радыяцыйным забруджваньнем пасьля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (194 сям’і) пераселеныя ў месцы не забруджаныя радыяцыяй. == Насельніцтва == * 1834 год — 53 двары * 1850 год — 315 жыхароў * 1885 год — 56 дворов, 357 жыхароў * 1897 год — 92 двары, 523 жыхары (паводле перапісу) * 1908 год — 120 двароў, 713 жыхароў * 1959 год — 839 жыхароў (паводле перапісу) * 2004 год — жыхароў няма == Асобы == [[Файл:Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.png|значак|зьлева|150px|Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.]] * Чэслаў, сын Гэнрыка, Пяткевіч — беларускі і польскі этнограф, фальклярыст * [[Мікола Мятліцкі]] — [[беларус]]кі [[паэт]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://vershy.ru/bio/biyagrafiya-mikoly-myatlitskaga| загаловак = Біяграфія Міколы Мятліцкага| фармат = | назва праекту = | выдавец = Вершы.ru| дата = 19 красавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> * Людміла Казлоўская (Берасьнева) (1936—2020) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1983), прафэсар (1989) == Заўвагі == [[Файл:Школа ў Бабчыне. Фота пачатку 1970-х гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчынская сярэдняя школа. Фота пачатку 1970-х гг.]][[Файл:7-я група (клас) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.png|значак|150px|7-я група (кляс) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.]]{{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI – XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 6, 23 – 27, 29 – 31 * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Стралічаўскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] paz226flmrh3j20iv5sh9utjte5914f 2665355 2665354 2026-04-19T08:03:13Z Дамінік 64057 /* Асобы */ 2665355 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Бабчын |Статус = былая вёска |Назва ў родным склоне = Бабчына |Лацінка = Babčyn |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1574 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 1 |Даўгата сэкундаў = 2 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:POL COA Korybut.svg|100px|значак|зьлева|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]][[Файл:Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.jpg|значак|зьлева|150px|Сяло Бабчын у дзельчым лісьце 1574 г.<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 871. А. 18адв.</ref>]][[Файл:Запіс князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.jpg|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт запісу князя Ярэмія Вішнявецкага 1638 г.]][[Файл:Брагін у рэестры падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын у тарыфе падымнага 1640 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын у люстрацыі падымнага 1683 г.]][[Файл:Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.png|значак|150px|Паборы з Бабчына ў казацкі пастой 1686-1687 гг.]] '''Ба́бчын'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 316</ref> — былая [[вёска]] ў [[Стралічаўскі сельсавет|Стралічаўскім сельсавеце]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найбольш раньняя пакуль згадка пра {{пачатак цытаты}} ''Село Бабчин з людми заседелыми и незаседелыми, з даню грошовою и медовою, з дубровами, лесы, чертежами, полми и сеножатми и ловы зверинными'' {{канец цытаты}} сустрэтая ў лісьце ад 15 (25) сакавіка 1574 году князя Аляксандра Аляксандравіча Вішнявецкага брату князю Міхаілу Аляксандравічу Вішнявецкаму аб разьдзеле айчызнага маёнтку [[Брагін]] Кіеўскага павету Каралеўства Польскага. Уладальнікам яго стаў князь Міхаіл<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 185 – 194 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref>. У датаваным 13 (23) днём сакавіка месяца 1581 году дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі князя Міхаіла Вішнявецкага, кашталяна брацлаўскага, «''miasta Brahinia, sioła [[Глухавічы|Chłuchowic]], [[Губарэвічы|Hubarowa]] y Babczyna''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 18 траўня 1595 году Бабчын названы ў акце трыбунальскім у сувязі з пагадненьнем аб скасаваньні ўзаемных прэтэнзій паміж уладальнікамі часткі Брагінскага маёнтку князямі Міхалам і Юрыем Міхайлавічамі Вішнявецкімі і ўладальнікам Астраглядаўскіх добраў панам Шчасным Харлінскім<ref>Źródła dziejowe. T. XXІ: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. X: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów – Bracław). / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. S. 14</ref>. У 1628 годзе князь Канстанцін Карыбут Вішнявецкі, апякун дзяцей нябожчыка князя Міхаіла, з трох дымоў у Бабчыне плаціў 9 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 393</ref>. Паловай Брагінскага замку і места зь сёламі, сярод якіх быў і Бабчын, валодаў, а ў 1638 г. заставіў на чатыры гады за 65 000 злотых пану Мікалаю Лосятынскаму князь [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмі Міхал, сын Міхаіла, Вішнявецкі]]<ref>Tomkiewicz W. Jeremi Wiśniowiecki (1612—1651) / W. Tomkiewicz. — Warszawa, 1933. S. 112, 113; зьвесткі пра паселішчы: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów. Dział X. Sygn. 933. S. 5-6</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, князь Ярэмі Вішнявецкі з 30 дымоў Бабчына выплачваў 30 злотых<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 873; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 186-187</ref>. Сярод казакоў, захопленых у палон пасьля бітвы пад Загальлем, у дакумэнце, датаваным 29 чэрвеня 1649 году, названы Фурс з Бабчына, падданы князя Ярэмія Вішнявецкага<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648 – 1658 рр. Т. 1 (1648 – 1649). – Київ, 2012. С. 264, 266</ref>. У 1683 годзе пан Канецпольскі мусіў плаціць падатак з 35 дымоў{{заўвага|Выдаўцы дакумэнту ў 1886 г. прыпісалі Бабчыну 17 дымоў рудакоўскіх, а сам Рудакоў пакінулі па-за ўвагай<ref>Архив ЮЗР. С. 489</ref>.}} вёскі Бабчын<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734зв.</ref>. 14 верасня 1686 году лясьнічы Лаўрын з Бабчына пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што так з-за казакоў, як і з-за войска ВКЛ, зь вёскі адыйшлі 17 дымоў (×6 — прыкладна 102 жыхары)<ref>Архив ЮЗР. С. 550 – 551</ref>. У справе таго ж суда ад 28 чэрвеня 1687 году Бабчын названы сярод паселішчаў часткі Брагінскага маёнтку ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым, ад лістападу 1686 да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''» у 1687 годзе, пастоем казакоў палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага. На той час тут засталося 26 дымоў (каля 156 жыхароў), а разьмясьціліся ў іх 30 казакоў ажно з паўсотняй коней. Тады зь вяскоўцаў выбралі за гарэлку, рыбу, мяса, хусты палатна, абутак 217 злотых; за 10 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі{{заўвага|Гарц або гарнец — 2, 8237 л}} дзёгцю, 100 зл.; за здор і соль 46 зл.; легуміны {{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} узялі 84 вядры, аўса 70 вёдраў, вепрукоў кормленых 45, падсьвінкаў 93, баранаў 9, валоў 2, гусей 70, кур 280, качак 20, палатна на ўладкаваньне паходных шатроў 69 локцяў; асабіста палкоўніку бабчынцы мусілі даць вала, 6 вепрукоў, 12 злотых, пшаніцы і ячменю 9 вёдраў. Акрамя ўсяго, казакі сотні Русановічавай «''na gruntach babczyńskich''» забілі і абрабавалі брагінскага купца Гірша з Турава, які вяртаўся з кірмашу, а здабычу адвезьлі да палкоўніка. Адным зь сьведкаў у справе выступіў бабчынскі войт Гаўрыла Гацучэнка<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679 – 1716). – Киев, 1868. С. 148, 150 – 151, 157</ref>. [[Файл:Урывак зь візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Фрагмэнт візыты Брагінскай Мікалаеўскай царквы 1740 г.]][[Файл:Аркуш зь візыты 1743 г.jpg|значак|150px|Аркуш зь візыты 1743 г.]] У акце ад 22 верасьня 1715 году сказана, што губарэвіцкія сяляне пана маршалка мазырскага Антонія Аскеркі, узброеныя косамі, сякерамі і стрэльбамі, папалілі стагі сена, прыналежныя падданым пана войскага мельніцкага Аляксандра Антонія Бандынэлі, жыхарам вёсак Бабчын, [[Рудакоў]] і хутара [[Чахі (Гомельская вобласьць)|Чахі]]. У выніку, убогія сяляне А. Бандынэлі, якія з-за браку сена не мелі чым карміць худобу зімой, вымушаныя былі ад яе пазбавіцца<ref>АрхивЮЗР. Ч. 1. Т. 4. Акты об унии и состоянии православной церкви с половины XVII века (1648 – 1798). – Киев, 1871. С. 379</ref>. У «Тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету 1734 г.» Бабчын – у палове Брагінскіх добраў, якую дагэтуль шмат гадоў трымаў у заставе ад паноў Канецпольскіх дорпацкі падкаморы А. Бандынэлі<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеме і ецький. – Біла Церква, 2015. С. 283 – 285</ref>. У 1739 годзе з багаслаўленьня афіцыяла Кіеўскай мітраполіі Гедэона Казубскага, намаганьнямі брагінскага дэкана Іаана Макарэвіча, настаяцеля Брагінскай Сьвята-Мікольскай царквы, непасрэднай працай парахіянаў у Бабчыне, на месцы старога за даўнасьцю гадоў заняпалага драўнянага будынку, закладзены і ў 1740 годзе асьвечаны новы драўняны будынак прыпісной пакуль што Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы. 25-м верасьня 1740 году датаваны фундуш царкве князя Міхала Сэрвацыя і княгіні ваяводзінай віленскай Вішнявецкіх<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв.-334, 335-335адв.</ref>{{Заўвага|С. В. Марцэлеў у энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» (2005) адвольна сьцьвярджаў нібы Бабчынская царква паўстала «паблізу месца, дзе раней разьмяшчаўся замак уладальніка ''мястэчка'' [?] Вішнявецкага». Той самы аўтар, ізноў жа з уласнай ініцыятывы, у «Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (1985) зьмясьціў замак князёў Вішнявецкіх у Гарадзішчы Брагінскага раёну (сучасны пасёлак Тэльман, гл.: [[Двор-Гарадзішча]]). Але вядома, што людзі гэтага роду мелі замак у рэгіёне толькі ў самым Брагіне.}}. У прыходзе Мікалаеўскай царквы ў Брагіне бабчынцы заставаліся да 1742 году. Як запісана ў візыце Мікалаеўскай царквы 1740 году, у Бабчыне «з прыналежнасьцямі»{{заўвага|За тымі «прыналежнасьцямі» беспамылкова пазнаюцца вёскі Рудакоў, [[Мокіш]], хутары Чахі, [[Рудыя (Гомельская вобласьць)|Рудыя]] і брагінскі [[Варацец]].}} налічвалася 80 гаспадарак<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 765, 768</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе царквы Ўзьдзьвіжаньня Сьвятога Крыжа сяла Бабчына князёў Вішнявецкіх налічвалася 107 двароў, дапушчаных да споведзі 521 душа. Узначальваў прыход сьвятар Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 288</ref>. У матэрыяле візыты Брагінскага дэканату засьведчана, што на 1752 год прыход Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы складалі верныя з 32 двароў у Бабчыне{{заўвага|Запісана: у Бабічах.}}, 14 у вёсцы Мокіш, з 10 двароў хутара Чахі, 8 хутара Рудыя, 8 хутара Варацец. Дапушчаных да споведзі 569 душ. Парохам заставаўся Рыгор Леановіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 333адв., 335-336</ref>. [[File:Высокае на мапе другога тому Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын на мапе «Беларускія землі ў канцы XVIII ст.» другога тому ВГАБ<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122</ref>.]][[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] У 1754 годзе з 27 двароў{{заўвага|Колькасьць двароў вынікае з запісу «''Wieś Babsztyn do Brahynia, szesnastka i chałup siedm''».}} (каля 162 жыхароў) сяла Бабчын Брагінскага маёнтку выплачвалася «''do grodu''» (Оўруцкага замку) 4 злотыя, 5 з пал. грошаў, «''na milicję''» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 16 зл. і 22 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. – Біла Церква, 2015. С. 190</ref> У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім. [[Файл:Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і яго ўгодзьдзі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1783 г.]] Паводле габрэйскіх перапісаў 1765, 1778 і 1784 году, на хутары Бабчын жылі адпаведна 6, 4 і 2 głowy – плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Брагінскага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765 – 1791 гг. – Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref>. Ці не [[Каліеўшчына]] 1768 г. выклікала няўхільнае зьмяншэньне тут колькасьці насельнікаў-габрэяў? Вёска Бабчын, угодзьдзі царквы і людзей бабчынскіх згаданыя ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства, датаванай 27 днём жніўня 1783 году. На 1789 год пры Бабчынскай Крыжаўдзьвіжанскай прыходзкай царкве згаданая капліца сьв. арханёла Міхаіла ў Мокішы<ref>Табэлі дэканатаў Кіеўскай мітраполіі, прэзэнтаваныя генэральнай кангрэгацыяй ў Радамышлю. 1789. // Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[File:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Мурдэліо зьменены роду Аскеркаў.]] [[Файл:Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.jpg|значак|150px|Бабчын на схематычным плане Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 г.) Бабчын – у межах Чарнігаўскага намесьніцтва, з 1796 году ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]], потым Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. С. 181—182</ref>. У 1795 г. сяло Бабчын, частка якога была ў заставе ў пана Прыбары, разам з хутарамі Чахі, Рудыя і сялом Губарэвічы належаў пану падстарасьце рэчыцкаму Ігнацыю Аскерку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 71</ref>, які годам раней страціў жонку Ізабэлу<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 97</ref>, дачку ўладальніка добраў графа Міхала Адама Ракіцкага. У шляхецкай рэвізіі 1811 г. застаўным ад графа Ракіцкага ўладальнікам фальварку Бабчын і сялом з 120 (на 1795 г.) душамі сялян мужчынскага полу названы былы рэчыцкі гродзкі судзьдзя Пётар Прыбара<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 195</ref>. Ад 1816 г., паводле А. Ельскага, згодна з сямейным пагадненьнем уладальніцай фальваркаў Бабчын і Мокіш стала Людвіка, дачка Ігнацыя, Аскерка<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1888. T. 9. S. 901</ref>. У 1834 г. гаспадыняй Рудакоўскага маёнтку разам з Бабчынам і інш. была ўдава брата Людвікі Ўладыслава Ядзьвіга з Гечэвічаў Аскерчына, якую настаяцель Бабчынскай Крыжаўзьдзьвіжанскай прыходзкай царквы І. Нямшэвіч у мэтрычных запісах хросту дзяцей яе сялян чамусьці называў Еўдакіяй<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 536. А. 68</ref>. Тады ў сяле было 53 двары. 1 (13) лістапада 1844 г. складзены інвэнтар, паводле якога Рудакоўскі маёнтак з фальваркамі Бабчын і Мокіш быў уласнасьцю непаўналетніх Гэнрыка Юстына, Аляксандра Юстыніяна і Зофіі Марцэлы Аскеркаў, але знаходзіўся ў арэндзе ў Міхаіла Ігнатавіча Быкава. Прозьвішчы жыхароў Бабчына – Кірко (шмат), Курыленкі, Дашукі, Мятліцкі, Зелянкоўскія, Шарэпа, Курапей, Скуранок, Бакуненка, Марціненка, Зенчанка, Кавалёнак, Краўчанок, Станеўскі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1465. Пра род Аскеркаў гербу Мурдэліо гл.: Гербоўнік беларускай шляхты. – Мінск, 2002. Т. 1. С. 328 – 334</ref>. Згодна з кліравой ведамасьцю за 1847 год, у 42{{Заўвага|Як паведаміў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, тут меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} дварах сяла Бабчын «помещицы Евдокии Оскирчины» жылі 168 вернікаў-мужчын і 183 жанчыны<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41952. А. 10адв.</ref>. У 1850 г. 315 жыхароў. 20 ліпеня 1856 году ў Бабчыне ў сям'і лясьнічага, двараніна Слуцкага павету Гэнрыка Пяткевіча нарадзіўся сын Чэслаў, будучы таленавіты дасьледчык Палесься<ref>Часлаў Пяткевіч. Рэчыцкае Палессе. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004. С. 6</ref>. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 340 жыхароў сяла Бабчын зьяўляліся прыхаджанамі Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, 12 мужчын і 19 жанчын былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 722</ref>. [[Файл:Бабчын на трохвярстовай мапе Ф. Ф. Шубэрта 1850 г.jpg|значак|150px|Бабчын на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавы пэрыяд Бабчын – у Мікуліцкай воласьці. Да свайго спачыну ў 1866 г. маёнткам валодаў Гэнрык Аскерка, а пасьля яго дочкі Марыя і Алена. На пачатак 1870 года тут — 150 мужчын-гаспадароў зь ліку сялян уласьнікаў, прыпісаных да Бабчынскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У 1876 годзе да прыходу Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы, акрамя Бабчына, належалі сем вёсак — Чахі, Рудыя, Варацец, Рудакоў, Мокіш, [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]] і [[Лісьцьвін]]. Настаяцель сьвятар Васіль Шахновіч, штатны псаломшчык Канстанцін Васанскі, звышштатны Васіль Кладкевіч, просьфірня Сінклітыкія Анціповіч<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год прыход налічваў 909 душ мужчынскага і 1007 жаночага полу верных. Настаяцелем быў сьвятар Міхаіл Драздоўскі<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 15—16</ref>. У 1885 годзе налічвалася 56 двароў, 357 жыхароў, дзейнічалі вінакурня, млын. На 1889 год маёнтак Рудакоў з фальваркамі Бабчын і Мокіш (усяго 7162 дзесяціны зямлі) належаў Алене (Аскерчанцы) Ваньковіч<ref>Список зелевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 364</ref>. У Бабчыне на той час (з 1 студзеня 1888 году) існавала двухклясная царкоўна-прыходзкая школа, узровень навучаньня ў якой атрымаў высокую адзнаку інспэктара зь Менску протаярэя Паўла Афонскага. Заслуга ў тым айца Міхаіла Драздоўскага, пана Станіслава Ваньковіча і настаўнікаў<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1888. № 10. С. 281, 283 – 284, 289; 1891. № 2. С. 62 – 82</ref>. Паводле перапісу 1897 году, у Бабчыне – 92 двары, 523 жыхары, царква, капліца, школа, крама, вятрак. Існаваў фальварак з 2 дварамі і 51 жыхаром. [[Файл:Цэгла з кляймом Ваньковічаў.jpg|значак|зьлева|150px|Цэгла з кляймом Ваньковічаў, зь якой узьведзены будынак школы ў Бабчыне. Фота У. Смольскага. 2022 г.]] На 1903 год пры Крыжаўзьдзьвіжанскай царкве згаданыя аднаклясная жаночая драўляная і дзьвюхклясная настаўніцкая мураваная школы<ref>НГАБ. ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 19-19адв.</ref>. У 1905 годзе створаны сялянскі саюз. На 1909 год у сяле Бабчын 120 двароў, 713 жыхароў, у фальварку 1 двор, 7 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. – Минск, 1909. С. 5</ref>. У 1911 г. уладальніца маёнтку А. Ваньковіч<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. – Б. м. С. 4</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Бабчын у складзе Мікуліцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР. [[Файл:Бабчын і наваколлі на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчын і навакольлі на мапе 1924-26 гг.]][[Файл:Яўген Калубовіч. 1930 г. Хойнікі.png|значак|150px|Аўген Калубовіч за два месяцы перад арыштам 1930 г. Хвойнікі.]] З 8 сьнежня 1926 году — у складзе БССР; да 16 ліпеня 1954 году цэнтар [[Бабчынскі сельсавет|Бабчынскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 году па 26 ліпеня 1930 году — [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]], з 20 лютага 1938 году — [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры, з 8 лютага 1954 году — [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. У канцы 1920-х – пачатку 1930-х гг. існавала антыбальшавіцкая моладзевая "Беларуская Арганізацыя Альтруістых", лідарам якой быў студэнт Бабчынскага пэдагагічнага тэхнікуму{{Заўвага|«''Правей Рудакова — пасада былой дзевяцігодкі з пэдагагічным ухілам, пазьней рэарганізаванай у тэхнікум. У вагромністым садзе, абнесеным тынам і гонкімі таполямі, із цэлага комплексу будынкаў вылучаецца двух-павярховы мур.''»<ref>Аўген Калубовіч. На крыжовай дарозе. Успаміны. — Клыўлэнд, 1986. С. 8</ref>.}} [[Аўген Калубовіч]]. Арыштаваны 30 траўня 1930 г. і высланы ў Котлас. У тым жа 1930 годзе ў вёсцы арганізаваны калгасы «Камінтэрн» і «Кастрычнік». Працавалі 2 ветраныя млыны, 4 кузьні. Падчас [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] 17 траўня 1943 году нямецкія акупанты расстралялі 21 мясцовага жыхара. На фронце і партызанскай барацьбе загінулі 294 жыхары вёскі і вёсак, што ўваходзілі ў калгас «Кастрычнік». У памяць пра загінулых у 1970 годзе ў цэнтры вёскі, у сквэры, усталяваная культурная кампазыцыя. Паводле перапісу 1959 г. у вёсцы 923 жыхары, цэнтр калгасу «Кастрычнік». Дзейнічалі лясьніцтва, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фэльдшэрска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, крама. 20 верасьня 2011 году вёска ліквідаваная рашэньнем Хвойніцкага раённага Савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20171107031655/http://pravo.by/pdf/2011-112/2011_112_9_44053.pdf Об упразднении сельских населенных пунктов Хойникского района]{{Ref-ru}} / Решение Хойникского районного Совета депутатов от 20 сентября 2011 г. № 68</ref>. == Геаграфія == За 12 км на поўдзень ад раённага цэнтру [[Хвойнікі]] і чыгуначнай станцыі ў гэтым горадзе, разьмешчанай на галіне [[Васілевічы]] — [[Хвойнікі]] адыходнай ад лініі [[Берасьце]] — [[Гомель]], за 122 км ад [[Гомель|Гомелю]]. Знаходзіцца на тэрыторыі [[Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалягічнага запаведніка (ПДРЭЗ)]]. == Транспартная сыстэма == Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па аўтадарозе [[Хвойнікі]] — [[Брагін]]. Жылых хатаў няма (2004 год). Пляніроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да яе прымыкае кароткая вуліца з мэрыдыянальнай накіраванасьцю і на поўначы прымыкае зьлёгку выгнутая вуліца. На захадзе невялікія адасобленыя ўчасткі забудовы. Забудова двухбаковая, хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. == Водная сыстэма == На поўдні і захадзе мэліярацыйныя каналы, зьвязаныя з Паганянскім каналам. == Экалёгія і прырода == Непадалёк ад вёскі ёсьць паклады [[торф]]у. У сувязі з радыяцыйным забруджваньнем пасьля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] жыхары (194 сям’і) пераселеныя ў месцы не забруджаныя радыяцыяй. == Насельніцтва == * 1834 год — 53 двары * 1850 год — 315 жыхароў * 1885 год — 56 дворов, 357 жыхароў * 1897 год — 92 двары, 523 жыхары (паводле перапісу) * 1908 год — 120 двароў, 713 жыхароў * 1959 год — 839 жыхароў (паводле перапісу) * 2004 год — жыхароў няма == Асобы == [[Файл:Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.png|значак|зьлева|150px|Чэслаў Пяткевіч, партрэт і аўтограф.]] * Чэслаў, сын Гэнрыка, Пяткевіч — беларускі і польскі этнограф, фальклярыст * Людміла Казлоўская (Берасьнева) (1936—2020) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1983), прафэсар (1989) * [[Мікола Мятліцкі]] (1954—2021) — [[беларус]]кі [[паэт]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://vershy.ru/bio/biyagrafiya-mikoly-myatlitskaga| загаловак = Біяграфія Міколы Мятліцкага| фармат = | назва праекту = | выдавец = Вершы.ru| дата = 19 красавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> == Заўвагі == [[Файл:Школа ў Бабчыне. Фота пачатку 1970-х гг.jpg|значак|зьлева|150px|Бабчынская сярэдняя школа. Фота пачатку 1970-х гг.]][[Файл:7-я група (клас) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.png|значак|150px|7-я група (кляс) Бабчынскай школы ІІ ступені. 1929 г.]]{{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI – XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 6, 23 – 27, 29 – 31 * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Стралічаўскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] 4pi9dntkik31youwnzlpfjm00g841dz Остын (Тэхас) 0 113455 2665366 2401681 2026-04-19T08:53:27Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Austin,_Texas?oldid=1349376987 2665366 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Остын |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Остыну |Назва на мове краіны = Austin |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = ЗША |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Тэхас]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 30 |Шырата хвілінаў = 18 |Шырата сэкундаў = 00 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 97 |Даўгата хвілінаў = 44 |Даўгата сэкундаў = 00 |Назва мапы2 = ЗША (Тэхас) }} '''О́стын''' ({{мова-en|Austin}}) — [[горад]] у [[ЗША]], разьмешчаны ў паўднёва-цэнтральнай частцы штату [[Тэхас]]. Сталіца штату і адміністрацыйны цэнтар акругі Трэвіс. Маючы {{Лік|961855}} жыхароў паводле зьвестак на 2020 год, Остын уважаецца за пяты паводле колькасьці насельніцтва горад Тэхасу і 13-ы ў ЗША. Гэта цэнтар палітычнай і адміністрацыйнай дзейнасьці. У Остыне разьмяшчаецца адзін з найбуйнейшых унівэрсытэтаў ЗША — [[Тэхаскі ўнівэрсытэт у Остыне|Унівэрсытэт Тэхасу]]. Места было заснаванае ў 1835 годзе. Названы ў гонар Стывэна Остына, аднаго з заснавальнікаў незалежнага Тэхасу. У горадзе базуюцца [[Тэхаскія рэйнджэры]]. Зыходзячы з моцнай эканамічнай арыентацыі на ўрад і адукацыю, Остын стаў цэнтрам тэхналёгіяў і прадпрымальніцтва з 1990-х гадоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://library.austintexas.gov/ahc/brief-history-austin|загаловак=Brief History of Austin|выдавецтва=Austin Public Library|копія=https://web.archive.org/web/20210125232421/http://library.austintexas.gov/ahc/brief-history-austin|дата копіі=01.2021}}</ref>. Карані гэтага былі закладзеныя да 1960-х гадоў, калі падрадчык абароннай электронікі Tracor (цяпер [[BAE Systems]]) пачаў сваю дзейнасьць у горадзе ў 1962 годзе. Тут жа працавала [[IBM]] у 1967 годзе, адкрыўшы завод па вытворчасьці сваіх друкарскіх машынак [[Selectric]]. Праз два гады ў Остыне была створаная кампанія [[Texas Instruments]], а Motorola (цяпер [[NXP Semiconductors]]) пачала вытворчасьць паўправадніковых мікрасхемаў у 1974 годзе. == Гісторыя == Тэрыторыя сучаснага Остыну была месцам жыцьця прынамсі з 9200 году да н. э. Найстаражытнейшыя вядомыя жыхары рэгіёну жылі ў позьнім [[плейстацэн]]е, пра што сьведчаць знаходкі, у тым ліку на добра вывучанай стаянцы чалавека паміж [[Джорджтаўн (Тэхас)|Джорджтаўнам]] і [[Форт-Гуд]]ам<ref>{{кніга|аўтар=Fagan, Brian M.|спасылка=https://books.google.com/books?id=QEhnDwAAQBAJ&dq=austin+texas+9200+bc&pg=PT409|загаловак=Ancient Lives: An Introduction to Archaeology and Prehistory|выдавецтва=Routledge|isbn=978-1-317-28194-8}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://tshaonline.org/handbook/online/articles/bbgya|загаловак=Handbook of Texas Online, "Gault Site" entry|дата публікацыі=06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20110710065631/http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/bbgya|дата копіі=07.2011}}</ref>. [[Файл:Old map-Austin-1873-sm.jpg|значак|зьлева|Старая мапа Остыну ад 1873 году.]] Калі ў рэгіён пачалі прыбываць эўрапейскія пасяленцы, тут жылі індзейцы [[танкава]], а таксама былі шляхі міграцыі [[каманчы|каманчаў]] і [[ліпаны|ліпанаў]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.cityofaustin.org/library/ahc/faq5.htm|загаловак=What Native American tribe was most common in the area?|выдавецтва=City of Austin|копія=https://web.archive.org/web/20060929131032/http://www.cityofaustin.org/library/ahc/faq5.htm|дата копіі=29.09.2006}}</ref>. Гішпанскія экспэдыцыі, у тым ліку [[Ісыдор дэ Эсьпіноса|Ісыдора дэ Эсьпіносы]], [[Антоніё дэ Аліварэс]]а і [[Пэдра дэ Агірэ]], наведчаліся гэтыя месцы. У 1830-я гады пасяленцы пачалі засвойваць цэнтральную частку сучаснага Остыну ўздоўж ракі [[Каларада (рака)|Каларада]]. Гішпанцы заклалі фартэцыі ў раёнах сучасных Бастрапу і Сан-Маркасу. Пасьля абвяшчэньня незалежнасьці [[Мэксыка|Мэксыкі]] ў Цэнтральным Тэхасе ўзьніклі новыя пасяленьні. У 1835–1836 гадах тэхасцы змагаліся за незалежнасьць ад Мэксыкі і перамаглі, утварыўшы [[Рэспубліка Тэхас|незалежную рэспубліку]] з уласным прэзыдэнтам, кангрэсам і валютай. У 1839 годзе Кангрэс Тэхасу стварыў камісію для абраньня новай сталіцы замест [[Г’юстан]]у. Віцэ-прэзыдэнт [[Мірабо Ламар]], які наведаў рэгіён у час паляваньня на бізонаў у 1837—1838 гадах, параіў абраць тэрыторыю на паўночным беразе ракі Каларада, адзначыўшы ейеыя ўзвышшы, вадаёмы і прыемны краявід. Месца ўважалася зручным вузлом гандлёвых шляхоў паміж [[Санта-Фэ (ЗША|Санта-Фэ]] і [[Галвэстанская бухта|Галвэстанскай бухтай]], а таксама паміж Паўночнай Мэксыкай і ракой [[Рэд-Рывэр (прыток Місысыпі)|Рэд-Рывэр]]. У 1839 годзе месца было абранае і кароткі час яно мела назву Ўатэрло. Неўзабаве яго перайменавалі ў Остын на знак пашаны да [[Стывэн Остын|Стывэна Остына]], які быў першым дзяржаўным сакратаром рэспублікі. У XIX стагодзьдзі горад хутка разьвіваўся і стаў цэнтрам дзяржаўнай улады і адукацыі, бо тут былі пабудаваныя Капітоліюм Тэхасу ды [[Тэхаскі ўнівэрсытэт у Остыне|Тэхаскі ўнівэрсытэт]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.austintexas.org/travel_trade/why_austin/historyheritage|загаловак=History Lesson|выдавецтва=Austin Convention & Visitors Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20120501122959/http://www.austintexas.org/travel_trade/why_austin/historyheritage|дата копіі=05.2012}}</ref>. [[Файл:Texas capitol goddess 1888.jpg|значак|зьлева|Статуя Багіні Свабоды на тэрыторыі Капітоліюма штату Тэхас перад усталяваньнем на ратондзе.]] Не зважаючы на пачатковы посьпех, [[Сэм Г’юстан]] выкарыстаў два ўварваньні мэксыканскага войска ў [[Сан-Антоніё]] як падставу для пераносу ўраду. Ён рашуча выступаў супраць разьмяшчэньня сталіцы ў «дзікай глушы». Да 1840 году насельніцтва Остыну дасягнула 856 чалавек, але амаль палова зьехала па заканчэньня сэсіі Кангрэсу<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.imagineaustin.net/inventory-historic.htm|загаловак=City of Austin Community Inventory Report|выдавецтва=Austin City Connection|копія=https://web.archive.org/web/20100309084740/http://www.imagineaustin.net/inventory-historic.htm|дата копіі=03.2010}}</ref>. У студзені таго ж году афраамэрыканскае насельніцтва складала 176 чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.ci.austin.tx.us/library/ahc/begin/firsts.htm|загаловак=Austin Treasures: First Year Firsts: 1839.|выдавецтва=Austin City Connections|копія=https://web.archive.org/web/20020109140428/http://www.ci.austin.tx.us/library/ahc/begin/firsts.htm|дата копіі=01.2002}}</ref>. Страх праз блізкасьць пасяленьняў індзейцаў ды Мэксыкі, якая ўсё яшчэ ўважала Тэхас за сваю тэрыторыяй, стаў прычынай спробы Г’юстана перанесьці сталіцу ў 1841 годзе. Ён нават загадаў вывезьці дзяржаўныя архівы ў Г’юстан, але жыхары Остыну здолелі абараніць дакумэнты. Тым ня менш, сталіца ўсё ж такі часова пераехала ў Г’юстан. У 1845 годзе прэзыдэнт [[Энсан Джонз]] і Кангрэс Тэхасу, які зноў сабраліся ў Остыне, канчаткова замацаваўшы за горадам статус сталіцы, ды падтрымалі далучэньне Рэспублікі Тэхас да ЗША. У 1861 годзе, з пачаткам [[Грамадзянская вайна ў ЗША|грамадзянскай вайны]], жыхары Остыну і Цэнтральнага Тэхасу агулам галасавалі супраць сэцэсіі, але пазьней горад накіраваў сотні мужчынаў у Канфэдэрацкую армію. Па вайне горад хутка павялічваўся. Адкрыцьцё чыгункі ў 1871 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.rootsweb.ancestry.com/~txrober2/HOTBHOUSTONTEXASCENTRAL.htm|загаловак=Roots Web|выдавец=HOTBHOUSTONTEXASCENTRAL|копія=https://web.archive.org/web/20100509220634/http://www.rootsweb.ancestry.com/~txrober2/HOTBHOUSTONTEXASCENTRAL.htm|дата копіі=05.2010}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.txtransportationmuseum.org/MKT.htm|загаловак=Texas Transportation Museum|выдавецтва=Txtransportationmuseum.org/|копія=https://web.archive.org/web/20110930190607/http://www.txtransportationmuseum.org/MKT.htm|дата копіі=09.2011}}</ref> зрабіла Остын галоўным гандлёвым цэнтрам рэгіёну, аднак такая перавага доўга не трымалася. У канцы XIX стагодзьдзя горад утрая пашырыў свае межы і пабудаваў першую гранітную плаціну на рацэ Каларада для трамвайнай лініі. Плаціна была зьнішчаная паводкай у 1900 годзе. У першай палове XX стагодзьдзя ў Остыне сфармавалася трохбаковая сыстэма сацыяльнай сэгрэгацыі, бо насельніцтва фармальна падзялілася на амэрыканцаў эўрапейскага паходжаньня, афраамэрыканцаў і мэксыканцаў. Дамовы часта ўтрымлівалі забароны на продаж зямлі афраамэрыканцам<ref>{{кніга|імя=Eliot|прозьвішча=Tretter|загаловак=Shadows of a Sunbelt City - The Environment, Racism, and the Knowledge Economy in Austin|выдавецтва=The University of Georgia Press|isbn=978-0-8203-4489-8}}</ref>, што сталася чыньнікам узмацненьня расавай ізаляцыі і маргіналізацыі<ref>McDonald, Jason (2012). «Racial Dynamics in Early Twentieth-Century Austin, Texas». Lexington Books. — ISBN/9780739170977</ref>. Па [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]] горад аднавіў рост і ў другой палове XX стагодзьдзя стаў адным з галоўных мэгаполісаў Тэхасу. У канцы XX стагодзьдзя Остын стаў важным цэнтрам разьвіцьця высокіх тэхналёгіяў, як то распрацоўка паўправаднікоў і праграмнага забесьпячэньня. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.austintexas.gov/ Афіцыйная бачына]. {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} {{Сталіцы штатаў ЗША}} [[Катэгорыя:Гарады Тэхасу]] [[Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША]] cw35xwf2845mrlfid17eb0vv6rgwjjx 2665367 2665366 2026-04-19T09:20:00Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Austin,_Texas?oldid=1349376987 2665367 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Остын |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Остыну |Назва на мове краіны = Austin |Код мовы назвы краіны = en |Краіна = ЗША |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Штат |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Тэхас]] |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 30 |Шырата хвілінаў = 18 |Шырата сэкундаў = 00 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 97 |Даўгата хвілінаў = 44 |Даўгата сэкундаў = 00 |Назва мапы2 = ЗША (Тэхас) }} '''О́стын''' ({{мова-en|Austin}}) — [[горад]] у [[ЗША]], разьмешчаны ў паўднёва-цэнтральнай частцы штату [[Тэхас]]. Сталіца штату і адміністрацыйны цэнтар акругі Трэвіс. Маючы {{Лік|961855}} жыхароў паводле зьвестак на 2020 год, Остын уважаецца за пяты паводле колькасьці насельніцтва горад Тэхасу і 13-ы ў ЗША. Гэта цэнтар палітычнай і адміністрацыйнай дзейнасьці. У Остыне разьмяшчаецца адзін з найбуйнейшых унівэрсытэтаў ЗША — [[Тэхаскі ўнівэрсытэт у Остыне|Унівэрсытэт Тэхасу]]. Места было заснаванае ў 1835 годзе. Названы ў гонар Стывэна Остына, аднаго з заснавальнікаў незалежнага Тэхасу. У горадзе базуюцца [[Тэхаскія рэйнджэры]]. Зыходзячы з моцнай эканамічнай арыентацыі на ўрад і адукацыю, Остын стаў цэнтрам тэхналёгіяў і прадпрымальніцтва з 1990-х гадоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://library.austintexas.gov/ahc/brief-history-austin|загаловак=Brief History of Austin|выдавецтва=Austin Public Library|копія=https://web.archive.org/web/20210125232421/http://library.austintexas.gov/ahc/brief-history-austin|дата копіі=01.2021}}</ref>. Карані гэтага былі закладзеныя да 1960-х гадоў, калі падрадчык абароннай электронікі Tracor (цяпер [[BAE Systems]]) пачаў сваю дзейнасьць у горадзе ў 1962 годзе. Тут жа працавала [[IBM]] у 1967 годзе, адкрыўшы завод па вытворчасьці сваіх друкарскіх машынак [[Selectric]]. Праз два гады ў Остыне была створаная кампанія [[Texas Instruments]], а Motorola (цяпер [[NXP Semiconductors]]) пачала вытворчасьць паўправадніковых мікрасхемаў у 1974 годзе. == Гісторыя == Тэрыторыя сучаснага Остыну была месцам жыцьця прынамсі з 9200 году да н. э. Найстаражытнейшыя вядомыя жыхары рэгіёну жылі ў позьнім [[плейстацэн]]е, пра што сьведчаць знаходкі, у тым ліку на добра вывучанай стаянцы чалавека паміж [[Джорджтаўн (Тэхас)|Джорджтаўнам]] і [[Форт-Гуд]]ам<ref>{{кніга|аўтар=Fagan, Brian M.|спасылка=https://books.google.com/books?id=QEhnDwAAQBAJ&dq=austin+texas+9200+bc&pg=PT409|загаловак=Ancient Lives: An Introduction to Archaeology and Prehistory|выдавецтва=Routledge|isbn=978-1-317-28194-8}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://tshaonline.org/handbook/online/articles/bbgya|загаловак=Handbook of Texas Online, "Gault Site" entry|дата публікацыі=06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20110710065631/http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/bbgya|дата копіі=07.2011}}</ref>. [[Файл:Old map-Austin-1873-sm.jpg|значак|зьлева|Старая мапа Остыну ад 1873 году.]] Калі ў рэгіён пачалі прыбываць эўрапейскія пасяленцы, тут жылі індзейцы [[танкава]], а таксама былі шляхі міграцыі [[каманчы|каманчаў]] і [[ліпаны|ліпанаў]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.cityofaustin.org/library/ahc/faq5.htm|загаловак=What Native American tribe was most common in the area?|выдавецтва=City of Austin|копія=https://web.archive.org/web/20060929131032/http://www.cityofaustin.org/library/ahc/faq5.htm|дата копіі=29.09.2006}}</ref>. Гішпанскія экспэдыцыі, у тым ліку [[Ісыдор дэ Эсьпіноса|Ісыдора дэ Эсьпіносы]], [[Антоніё дэ Аліварэс]]а і [[Пэдра дэ Агірэ]], наведчаліся гэтыя месцы. У 1830-я гады пасяленцы пачалі засвойваць цэнтральную частку сучаснага Остыну ўздоўж ракі [[Каларада (рака)|Каларада]]. Гішпанцы заклалі фартэцыі ў раёнах сучасных Бастрапу і Сан-Маркасу. Пасьля абвяшчэньня незалежнасьці [[Мэксыка|Мэксыкі]] ў Цэнтральным Тэхасе ўзьніклі новыя пасяленьні. У 1835–1836 гадах тэхасцы змагаліся за незалежнасьць ад Мэксыкі і перамаглі, утварыўшы [[Рэспубліка Тэхас|незалежную рэспубліку]] з уласным прэзыдэнтам, кангрэсам і валютай. У 1839 годзе Кангрэс Тэхасу стварыў камісію для абраньня новай сталіцы замест [[Г’юстан]]у. Віцэ-прэзыдэнт [[Мірабо Ламар]], які наведаў рэгіён у час паляваньня на бізонаў у 1837—1838 гадах, параіў абраць тэрыторыю на паўночным беразе ракі Каларада, адзначыўшы ейеыя ўзвышшы, вадаёмы і прыемны краявід. Месца ўважалася зручным вузлом гандлёвых шляхоў паміж [[Санта-Фэ (ЗША|Санта-Фэ]] і [[Галвэстанская бухта|Галвэстанскай бухтай]], а таксама паміж Паўночнай Мэксыкай і ракой [[Рэд-Рывэр (прыток Місысыпі)|Рэд-Рывэр]]. У 1839 годзе месца было абранае і кароткі час яно мела назву Ўатэрло. Неўзабаве яго перайменавалі ў Остын на знак пашаны да [[Стывэн Остын|Стывэна Остына]], які быў першым дзяржаўным сакратаром рэспублікі. У XIX стагодзьдзі горад хутка разьвіваўся і стаў цэнтрам дзяржаўнай улады і адукацыі, бо тут былі пабудаваныя Капітоліюм Тэхасу ды [[Тэхаскі ўнівэрсытэт у Остыне|Тэхаскі ўнівэрсытэт]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.austintexas.org/travel_trade/why_austin/historyheritage|загаловак=History Lesson|выдавецтва=Austin Convention & Visitors Bureau|копія=https://web.archive.org/web/20120501122959/http://www.austintexas.org/travel_trade/why_austin/historyheritage|дата копіі=05.2012}}</ref>. [[Файл:Texas capitol goddess 1888.jpg|значак|зьлева|Статуя Багіні Свабоды на тэрыторыі Капітоліюма штату Тэхас перад усталяваньнем на ратондзе.]] Не зважаючы на пачатковы посьпех, [[Сэм Г’юстан]] выкарыстаў два ўварваньні мэксыканскага войска ў [[Сан-Антоніё]] як падставу для пераносу ўраду. Ён рашуча выступаў супраць разьмяшчэньня сталіцы ў «дзікай глушы». Да 1840 году насельніцтва Остыну дасягнула 856 чалавек, але амаль палова зьехала па заканчэньня сэсіі Кангрэсу<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.imagineaustin.net/inventory-historic.htm|загаловак=City of Austin Community Inventory Report|выдавецтва=Austin City Connection|копія=https://web.archive.org/web/20100309084740/http://www.imagineaustin.net/inventory-historic.htm|дата копіі=03.2010}}</ref>. У студзені таго ж году афраамэрыканскае насельніцтва складала 176 чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.ci.austin.tx.us/library/ahc/begin/firsts.htm|загаловак=Austin Treasures: First Year Firsts: 1839.|выдавецтва=Austin City Connections|копія=https://web.archive.org/web/20020109140428/http://www.ci.austin.tx.us/library/ahc/begin/firsts.htm|дата копіі=01.2002}}</ref>. Страх праз блізкасьць пасяленьняў індзейцаў ды Мэксыкі, якая ўсё яшчэ ўважала Тэхас за сваю тэрыторыяй, стаў прычынай спробы Г’юстана перанесьці сталіцу ў 1841 годзе. Ён нават загадаў вывезьці дзяржаўныя архівы ў Г’юстан, але жыхары Остыну здолелі абараніць дакумэнты. Тым ня менш, сталіца ўсё ж такі часова пераехала ў Г’юстан. У 1845 годзе прэзыдэнт [[Энсан Джонз]] і Кангрэс Тэхасу, які зноў сабраліся ў Остыне, канчаткова замацаваўшы за горадам статус сталіцы, ды падтрымалі далучэньне Рэспублікі Тэхас да ЗША. У 1861 годзе, з пачаткам [[Грамадзянская вайна ў ЗША|грамадзянскай вайны]], жыхары Остыну і Цэнтральнага Тэхасу агулам галасавалі супраць сэцэсіі, але пазьней горад накіраваў сотні мужчынаў у Канфэдэрацкую армію. Па вайне горад хутка павялічваўся. Адкрыцьцё чыгункі ў 1871 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.rootsweb.ancestry.com/~txrober2/HOTBHOUSTONTEXASCENTRAL.htm|загаловак=Roots Web|выдавец=HOTBHOUSTONTEXASCENTRAL|копія=https://web.archive.org/web/20100509220634/http://www.rootsweb.ancestry.com/~txrober2/HOTBHOUSTONTEXASCENTRAL.htm|дата копіі=05.2010}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.txtransportationmuseum.org/MKT.htm|загаловак=Texas Transportation Museum|выдавецтва=Txtransportationmuseum.org/|копія=https://web.archive.org/web/20110930190607/http://www.txtransportationmuseum.org/MKT.htm|дата копіі=09.2011}}</ref> зрабіла Остын галоўным гандлёвым цэнтрам рэгіёну, аднак такая перавага доўга не трымалася. У канцы XIX стагодзьдзя горад утрая пашырыў свае межы і пабудаваў першую гранітную плаціну на рацэ Каларада для трамвайнай лініі. Плаціна была зьнішчаная паводкай у 1900 годзе. У першай палове XX стагодзьдзя ў Остыне сфармавалася трохбаковая сыстэма сацыяльнай сэгрэгацыі, бо насельніцтва фармальна падзялілася на амэрыканцаў эўрапейскага паходжаньня, афраамэрыканцаў і мэксыканцаў. Дамовы часта ўтрымлівалі забароны на продаж зямлі афраамэрыканцам<ref>{{кніга|імя=Eliot|прозьвішча=Tretter|загаловак=Shadows of a Sunbelt City - The Environment, Racism, and the Knowledge Economy in Austin|выдавецтва=The University of Georgia Press|isbn=978-0-8203-4489-8}}</ref>, што сталася чыньнікам узмацненьня расавай ізаляцыі і маргіналізацыі<ref>McDonald, Jason (2012). «Racial Dynamics in Early Twentieth-Century Austin, Texas». Lexington Books. — ISBN/9780739170977</ref>. Па [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]] горад аднавіў рост і ў другой палове XX стагодзьдзя стаў адным з галоўных мэгаполісаў Тэхасу. У канцы XX стагодзьдзя Остын стаў важным цэнтрам разьвіцьця высокіх тэхналёгіяў, як то распрацоўка паўправаднікоў і праграмнага забесьпячэньня. == Эканоміка == [[Файл:Biking in Congress Avenue.JPG|значак|Бізнэсовы цэнтар Остыну.]] Аглямэрацыя Остыну мела ВУП у памеры 248 млрд даляраў у 2023 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP12420|загаловак=Total Gross Domestic Product for Austin-Round Rock, TX (MSA)|выдавецтва=FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis|копія=https://web.archive.org/web/20250226133628/https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP12420|дата копіі=02.2025}}</ref>. Остын уважаецца за адзін з галоўных цэнтраў высокіх тэхналёгіяў<ref name="CityDataEconomy" >{{спасылка|спасылка=http://www.city-data.com/us-cities/The-South/Austin-Economy.html|загаловак=Austin: Economy|выдавецтва=City-Data.com|копія=https://web.archive.org/web/20080923223922/http://www.city-data.com/us-cities/The-South/Austin-Economy.html|дата копіі=09.2008}}</ref>. Штогод тысячы выпускнікоў інжынэрных і кампутарных спэцыяльнасьцяў [[Тэхаскі ўнівэрсытэт у Остыне|Тэхаскага ўнівэрсытэту]] забясьпечваюць стабільную плыню кадраў, якія падтрымліваюць тэхналягічны і абаронны сэктары эканомікі. Высокая канцэнтрацыя тэхналягічных кампаніяў прывяла да таго, што горад моцна адчуў на сабе як рост дот-комаў у канцы 1990-х, гэтак і наступны крызіс<ref name="CityDataEconomy" />. Найбуйнейшымі працадаўцамі ў рэгіёне як урадавыя структуры, установыя адукацыі, а таксама кампаніі [[Dell Technologies]], [[NXP Semiconductors]] ды [[IBM]]<ref name="CityDataEconomy" />. [[Файл:NI HQ.jpg|значак|зьлева|Кампус кампаніі [[National Instruments]] у Остыне.]] Сярод іншых высокатэхналягічных кампаніяў, якія маюць офісы або вытворчасьць у Остыне вылучаюцца [[3M]], [[Эпл|Apple]], [[Amazon.com|Amazon]], [[AMD]], [[Applied Materials]], [[Arm]], [[Bigcommerce]], [[BioWare]], [[Blizzard Entertainment]], [[Cirrus Logic]], [[Cisco Systems]], [[Cloudflare]], [[CrowdStrike]], [[Dropbox]], [[eBay]], [[Electronic Arts]], [[Flextronics]], [[Facebook]], [[Гугл|Google]], [[Hewlett-Packard]], [[HomeAway]], [[HostGator]], [[Indeed]], [[Інтэл|Intel]], [[Meta]], [[National Instruments]], [[Nintendo]], [[Nvidia]], [[Oracle]], [[PayPal]], [[Polycom]], [[Qualcomm]], [[Rackspace]], [[RetailMeNot]], [[Rooster Teeth]], [[Самсунг Электронікс|Samsung Group]], [[Silicon Labs]], [[Spansion]], [[TikTok]], [[United Devices]], [[VMware]], [[X (сацыяльная сетка)|X]] (раней Twitter), [[Xerox]], [[Zoho Corporation]]. Разьвіцьцё тэхналягічнага сэктару прывяло да таго, што рэгіён атрымаў мянушку Крамянёвыя пагоркі, а рост індустрыі істотна пашырыў горад. Вытворца электрамабіляў і энэргетычных сыстэмаў [[Tesla Inc|Tesla Inc.]] трымае сваю сядзібу ў Остыне. Адзін з буйных заводаў кампаніі [[Гіга-Тэхас]] разьмешчаны ў месьце, даючы працу больш чым 20 тысячам чалавек. Остын таксама робіцца цэнтрам фармацэўтычнага сэктара і біятэхналёгіяў, то бок у горадзе працуюць каля 85 кампаніяў гэтага профілю<ref name="CityDataEconomy" />. У 2004 годзе інстытут Мілкена ўлучыў Остын на 12-ы радок сваой сьпісу біятэхналягічных цэнтраў ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://milkeninstitute.org/articles/what-are-americas-top-biotech-centers-new-milken-institute-study-shows-which-metros-lead|загаловак=America's Biotech and Life Science Clusters: San Diego’s Position and Economic Contributions|выдавецтва=Milken Institute|копія=https://web.archive.org/web/20080930114645/http://www.milkeninstitute.org/publications/publications.taf?function=detail&ID=312&cat=ResRep|дата копіі=09.2008}}</ref>, а ў 2018 годзе [[CBRE Group]] назвала горад трэцім найбольш пэрспэктыўным кластарам прыродазнаўства<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cbre.us/research-and-reports/US-Life-Sciences-Clusters-2019|загаловак=2019 U.S. Life Sciences Clusters|выдавецтва=CBRE Group|дата публікацыі=02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20201103135724/https://www.cbre.us/research-and-reports/us-life-sciences-clusters-2019|дата копіі=11.2020}}</ref>. Тут разьмешчаныя кампаніі [[Hospira]], [[Pharmaceutical Product Development]], [[ArthroCare Corporation]]. Міжнародная сетка крамаў [[Whole Foods Market]], якая спэцыялізуецца на сьвежых і арганічных прадуктах, была заснаваная ў Остыне і мае тут сваю штаб-кватэру<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.wholefoodsmarket.com/company/|загаловак=About Whole Foods Market|копія=https://archive.today/20101024055834/http://www.wholefoodsmarket.com/company/|дата копіі=10.2010}}</ref>. Сярод іншых кампаніяў, што базуюцца ў Остыне, вылучаюцца NXP Semiconductors, [[GoodPop]], [[Temple-Inland]], [[Sweet Leaf Tea Company]], [[Keller Williams Realty]], [[National Western Life]], [[GSD&M]], [[Dimensional Fund Advisors]], [[Golfsmith]], [[Forestar Group]], [[EZCorp]], [[Outdoor Voices]], [[Tito’s Vodka]], Speak Social, [[YETI]]. У 2018 годзе ў кампаніі аглямэрацыі Остыну было інвэставана 1,33 млрд даляраў. На Остын прыпадала больш за 60% усіх вэнчурных інвэстыцыяў у Тэхасе<ref>{{спасылка|аўтар=Herrera, Sebastian|спасылка=https://www.statesman.com/news/20190124/vc-investment-in-austin-has-never-been-so-robust-what-does-it-mean|загаловак=VC investment in Austin has never been so robust. What does it mean?|выдавецтва=Austin American-Statesman}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.austintexas.gov/ Афіцыйная бачына]. {{Сьпіс гарадоў ЗША паводле насельніцтва}} {{Сталіцы штатаў ЗША}} {{Тэхас}} [[Катэгорыя:Гарады Тэхасу]] [[Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША]] 9bl490f97tlu9ycj1dw25ia8vm150gh Філарэт (Дзянісенка) 0 152126 2665343 2434491 2026-04-18T20:13:37Z Rotondus 11902 абнаўленьне зьвестак, [[Вікіпэдыя:Шаблёны|шаблён]] 2665343 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Філярэт}} {{Герарх |імя = Патрыярх Філярэт |арыгінал_імя = Патріарх Філарет |партрэт = Filaret-2008-08-19.jpg |памер_партрэта = 250пкс |подпіс = |тытул = [[Сьпіс украінскіх патрыярхаў|Найсьвяцейшы патрыярх Кіеўскі і ўсяе Русі-Ўкраіны]] |тытул_парадак = 3 |тытул_пачатак = [[22 кастрычніка]] [[1995]] |тытул_канец = |тытул_абраньне = |тытул_інтранізацыя = |тытул_царква = [[Украінская праваслаўная царква Кіеўскага патрыярхату]] |тытул_абшчына = |тытул_папярэднік = [[Уладзімер (Раманюк)]] |тытул_наступнік = |тытул_выраканьне = |тытул2 = Намесьнік патрыярха Кіеўскага і ўсяе Русі-Украіны |тытул2_парадак = |тытул2_пачатак = [[25 чэрвеня]] [[1992]] |тытул2_канец = [[22 кастрычніка]] [[1995]] |тытул2_абраньне = |тытул2_інтранізацыя = |тытул2_царква = [[Украінская праваслаўная царква Кіеўскага патрыярхату]] |тытул2_абшчына = |тытул2_папярэднік = |тытул2_наступнік = |тытул2_выраканьне = |тытул3 = [[Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Ўкраіны (Маскоўскі патрыярхат)|Дабраславёны мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Ўкраіны]] |тытул3_парадак = |тытул3_пачатак = [[26 кастрычніка]] [[1990]] |тытул3_канец = [[27 траўня]] [[1992]] |тытул3_абраньне = |тытул3_інтранізацыя = |тытул3_царква = [[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхату]] |тытул3_абшчына = |тытул3_папярэднік = |тытул3_наступнік = [[Уладзімер (Сабадан)]] |тытул3_выраканьне = |тытул4 = [[Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі|Мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі]], [[Украінскі экзархат|экзарх Украіны]]<br /><small>(да [[25 лютага]] [[1968]] — архіяпіскап)</small> |тытул4_парадак = |тытул4_пачатак = [[16 траўня]] [[1966]] |тытул4_канец = [[26 кастрычніка]] [[1990]] |тытул4_абраньне = |тытул4_інтранізацыя = |тытул4_царква = [[Расейская праваслаўная царква]]<br />[[Украінскі экзархат]] |тытул4_абшчына = |тытул4_папярэднік = [[Яасаф (Лялюхін)]] |тытул4_наступнік = |тытул4_выраканьне = |тытул5 = Япіскап Дзьмітраўскі |тытул5_парадак = |тытул5_пачатак = [[12 сьнежня]] [[1964]] |тытул5_канец = [[14 траўня]] [[1966]] |тытул5_абраньне = |тытул5_інтранізацыя = |тытул5_царква = [[Расейская праваслаўная царква]] |тытул5_абшчына = |тытул5_папярэднік = |тытул5_наступнік = |тытул5_выраканьне = |тытул6 = Япіскап Венскі й Аўстрыйскі |тытул6_парадак = |тытул6_пачатак = [[16 лістапада]] [[1962]] |тытул6_канец = [[12 сьнежня]] [[1964]] |тытул6_абраньне = |тытул6_інтранізацыя = |тытул6_царква = [[Расейская праваслаўная царква]] |тытул6_абшчына = |тытул6_папярэднік = |тытул6_наступнік = |тытул6_выраканьне = |тытул7 = Япіскап Лускі |тытул7_парадак = |тытул7_пачатак = [[4 лютага]] [[1962]] |тытул7_канец = [[16 чэрвеня]] [[1962]] |тытул7_абраньне = |тытул7_інтранізацыя = |тытул7_царква = [[Расейская праваслаўная царква]] |тытул7_абшчына = |тытул7_папярэднік = |тытул7_наступнік = |тытул7_выраканьне = |адукацыя = |прафэсія = |дзейнасьць = |сапраўднае_імя = Міхайла Антонавіч Дзенісенка |дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|23|1|1929|1}} |месца_нараджэньня = в. [[Благадатнае (Амвросіеўскі раён)|Благадатнае]], [[Амвросіеўскі раён]], [[Данецкая вобласьць]], [[УССР]] |дата_сьмерці = |месца_сьмерці = |месца_пахаваньня = |дынастыя = |бацька = Антон Дзянісенка |маці = Мяланія Дзянісенка |сужэнец = |дзеці = |сан = [[18 чэрвеня]] [[1951]] |манаства = [[1 студзеня]] [[1950]] |хіратонія = [[4 лютага]] [[1962]] |кардынал = |кананізацыя = |абраз = |ушанаваньне_памяці = <!-- даты --> |ушаноўваецца = <!-- краіны/канфэсіі --> |падвіжніцтва = |аўтограф = |манаграма = |герб = |узнагароды = {{Блёк узнагародаў|{{Ордэн Свабоды (Украіна)}}|{{Ордэн князя Яраслава Мудрага I ступені}}|{{Ордэн Князя Яраслава Мудрага II ступені}}|{{Ордэн Князя Яраслава Мудрага III ступені}}|{{Ордэн Князя Яраслава Мудрага IV ступені}}|{{Ордэн Князя Яраслава Мудрага V ступені}}|[[Крыж Івана Мазэпы]]|{{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцягу}}|{{Ордэн Сяброўства народаў}}}} |Commons = }} '''Найсьвяцейшы патрыярх Кіеўскі і ўсяе Русі-Ўкраіны Філярэт''' (у сьвеце '''Міхайла Антонавіч Дзянісенка'''; [[23 студзеня]] [[1929]], вёска [[Благадатнае (Амвросіеўскі раён)|Благадатнае]], [[Амвросіеўскі раён]], [[Данецкая вобласьць]], [[УССР]] — [[20 сакавіка]] [[2026]], [[Кіеў]])&nbsp;— украінскі праваслаўны архіярэй. 2-і прадстаяцель [[Украінская праваслаўная царква Кіеўскага патрыярхату|Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхату]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Накід:Чалавек}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Амвросіеўскім раёне]] [[Катэгорыя:Япіскапы Праваслаўнай царквы Ўкраіны]] 3q1x0y9cf6yb98gkszem5mv51y0bj4q Родныя гоні (1927) 0 177875 2665327 2663419 2026-04-18T19:18:44Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2665327 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Родныя гоні |выява = Vokladka_časopisa_Rodnyja_Honi_1927_nr_4.jpg |тэматыка = [[літаратура]], [[культура]] |пэрыядычнасьць = штомесяц |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас = [[Вільня]], Крывое Кола. 21; Вільня, Тургельская 22 кв. 3. ({{Мова-lt|Turgelių gatvė 22}}) ({{Каардынаты|54|40|14.36|паўночнае|25|17|35.72|усходняе|тып=пункт}}) |рэдактар = [[Вера Дзегцяранка]] |заснавальнік = |выдавец = [[М. Станкевіч]] |краіна = |дата заснаваньня = сакавік 1927 |аб'ём = 49-65 старонак |камплектацыя = |наклад = |ISSN = |сайт = }} '''«Ро́дныя го́ні»'''{{Заўвага|[[Гон]]і ([[Гон]]) — старадаўняя народная мера даўжыні. Звычайна адлегласьць, пройдзеная запрэжаным у саху канём у адзін бок без павароту або частка [[Ворная зямля|ворнага]] поля, апрацаваная (узараная ці скошаная) за адзін прыём. Мера не заўсёды аднолькавая, залежала ад фізычных магчымасьцей чалавека й жывёлы, віду працы, таму ніколі не была афіцыйнай мерай, раўнялася прыблізна 80—100м.<ref>Гоні // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С.155</ref> <ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Сельская гаспадарка: тэматычны слоўнік|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/phylology.by/Sielskaja_haspadarka.Tematycny_slounik_2010.pdf |адказны = склад. [[Вера Астрэйка|В. Д. Астрэйка]] |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва = [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2010 |том = |старонкі = 41, 177, 182 |старонак = 526 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-1230-8 |наклад = 300}}</ref> <ref>{{Кніга|аўтар =[[Іван Насовіч]].|частка = |загаловак = Словарь бѣлорусскаго нарѣчія |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Ivan_Nasovic/Slovar_blorusskaho_narcija.html#125|адказны = |выданьне = |месца =[[Санкт-Пецярбург|Санктпетербургъ]] |выдавецтва = Типографія Петербургской Академіи Наукъ|год = 1870 |том = |старонкі = 118 |старонак = 756 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>}}  — месячнік літаратуры й культуры [[Заходняя Беларусь|Заходняе Беларусі]]. Выдаваўся з сакавіка 1927 да кастрычніка 1927 году ў [[Вільня|Вільні]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Выйшлі 6 нумароў. Орган [[Таварыства Беларускай Школы]]. Друкаваўся ў [[Беларуская друкарня імя Францішка Скарыны|Беларускай друкарні імя «Францішка Скарыны»]] на [[Вуліца Людвісарская (Вільня)|Людвісарскай вул.]], дом 1. ({{Мова-lt|Liejyklos gatvė 1}}) ({{Каардынаты|54|40|57.75|паўночнае|25|16|47.08|усходняе|тып=пункт}}) == Зьмест == [[Файл:Rodnyja_Honi_1927_nr_3_s._8.jpg|міні|зьлева|250пкс|[[Беларуская гімназія ў Вільні]]. Мастацкая майстроўня. Зь левага боку сядзіць [[Язэп Драздовіч]]. «Родныя гоні» 1927 г. № 3, с. 8.]] [[Файл:Klecak Himnazija 1927.jpg|міні|зьлева|250пкс|[[Беларуская гімназія ў Клецку]]. «Родныя гоні» 1927 г. № 2, с. 11.]] Мастацкае афармленьне [[Язэп Горыд|Яэпа Горыда]]. У асобным разьдзеле асьвятлялася праца гурткоў [[ТБШ]]. Меліся рубрыкі «Культурныя навіны», «Кнігапіс». У ім друкаваліся вершы і паэмы [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Максім Багдановіч]]. | загаловак =Максім і Магдалена. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, май | том = | нумар = 3| старонкі =1 }}</ref> [[Міхась Васілёк|Міхася Васілька]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Міхась Васілёк]]. | загаловак =Васількі. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =2 }}</ref> [[Натальля Арсеньнева|Натальлі Арсеньневай,]]<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Натальля Арсеньнева]]. | загаловак =Люблю я сонца залатое. Вечар неба фарбуе. (Вершы). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =3, 4 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Натальля Арсеньнева]]. | загаловак = Сьміялася ў вочы вясна. Вячорная часіна. (Вершы)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =1, 2 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Натальля Арсеньнева]]. | загаловак =Паралель. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, май | том = | нумар = 3| старонкі =4 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Натальля Арсеньнева]]. | загаловак =Веснавая калыханка. Ішла вясна. ***. (Вершы)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, чэрвень | том = | нумар = 4| старонкі =2—5—}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Натальля Арсеньнева]]. | загаловак =Маячэньні... Калі... Вясёлка. (Вершы)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =1, 2}}</ref> [[Аўген Бартуль|Аўгена Бартуля,]]<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Аўген Бартуль]]. | загаловак =Русалкі. Бацьку. Досыць. (Вершы). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =4—7 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Аўген Бартуль]]. | загаловак =Ледаход. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =3 }}</ref> [[Піліп Пестрак|Піліпа Пестрака]] (пад крыптанімам «Зьвястун»),<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Піліп Пестрак|Зьвястун]]. | загаловак =Наперад, гэй. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =3}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Піліп Пестрак|Зьвястун]]. | загаловак = Я сын прасторай. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 6| старонкі =3}}</ref> [[Віктар Вальтар|Віктара Вальтара,]]<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Віктар Вальтар]]. | загаловак =Дух часу. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =4}}</ref> [[Францішак Грышкевіч|Францішка Грышкевіча]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Францішак Грышкевіч]]. | загаловак =*** (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =4 }}</ref> [[Уладзіслаў Грыневіч|Уладзіслава Грыневіча]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Уладзіслаў Грыневіч]]. | загаловак =На парозе 1386 году. (апавяданьне). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =22—26}}</ref> [[Хведар Ільяшэвіч|Хведара Ільяшэвіча]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Хведар Ільяшэвіч]]. | загаловак = На турэмнай глебе. (Верш)| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =Родныя гоні| тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 6| старонкі =42}}</ref> Пётры Браславіча, Я. Букі, Аўгена Каршунянка; апавяданьні А. Мацейчыка, [[Вольга Сахарава|Палачанкі]]<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Вольга Сахарава|Палачанка]]. | загаловак = Казка парвалася… | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Rodnyja_honi.pdf.zip/1927-003.mab.pdf | мова = | выданьне =Родныя гоні| тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 3| старонкі = 6, 7 }}</ref>, пераклады з [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]], [[Альфонс Дадэ|Альфонса Дадэ]]. Літаратуразнаўчыя працы: Вайцяховіча, І.-П.,<ref>{{Артыкул| аўтар =[[І.-П. Вайцяховіч]]. | загаловак =Рэлігійная літаратура па беларуску. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =7—13}}</ref> [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад крыптанімам «Антон Навіна»), ў тым ліку пра [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] й [[Ядвігін Ш.|Ядвігіна Ш.]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]. | загаловак =Антон Лявіцкі (Ядвігін Ш.). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =13—19 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]. | загаловак =Істота літэратуры і яе грамадзкае значэньне (Лекцыя, чытаная ў Т-ве Беларускае Школы ў Вільні). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =12—19 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]. | загаловак = Проблемы красы й мастацтва ў творах Максіма Багдановіча. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, май | том = | нумар = 3| старонкі =20—28}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Антон Луцкевіч|Ант. Навіна]]. | загаловак = Роля моладзі ў пачатках адраджэнскага руху. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =20—24}}</ref> [[Ігнат Дварчанін|Ігната Дварчаніна]] пра [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] й новыя зьвесткі пра жыцьцё [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Ігнат Дварчанін]]. | загаловак =Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =20—22}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Ігнат Дварчанін]]. | загаловак =Кнігапіс. Ігнат Дварчанін. Хрэстаматыя Новае Беларускае Літаратуры. Выпуск 1. Выданьне Беларускага Выдавецкага Т-ва. Вільня. 1927. 82 стар.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =47}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Ігнат Дварчанін]]. | загаловак = Максім Багдановіч. Жыцьцё й творства. (Да дзесятых угодкаў сьмерці). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, май | том = | нумар = 3| старонкі =9—18}}</ref> [[Мікола Ільяшэвіч|Міколы Ільяшэвіча]] пра творчасьць [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Мікола Ільяшэвіч|Ільяшэвіч, Мікола]]. | загаловак = Вінцэнты Дунін-Марцынкевіч. (Агульна-крытычны начырк).| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =7—20}}</ref> [[Уладзімер Самойла|М. Чэмера]] пра творчасьць [[Натальля Арсеньнева|Натальлі Арсеньневай]].<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Уладзімер Самойла|Міх. Чэмер.]] | загаловак = Верная дачка Сонца і «Шчырай Зямелькі», Н. Арсеньева: «Пад сінім небам».| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =35—39}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Уладзімер Самойла|Міх. Чэмер.]] | загаловак = Верная дачка Сонца і «Шчырай Зямелькі», Н. Арсеньева: «Пад сінім небам».| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 6| старонкі =15—27}}</ref> Пра беларускую народную эстэтыку пісаў [[Рамуальд Зямкевіч]] (пад крыптанімам «Раман Суніца»),<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Рамуальд Зямкевіч|Раман Суніца]]. | загаловак = Аб беларускай народнай эстэтыцы. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, чэрвень | том = | нумар = 4| старонкі =29—34}}</ref> пра зямельныя адносіны на Беларусі ў канцы 19 стагодзьдзя [[Адольф Зянюк|Адольфа Зянюка]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Адольф Зянюк]]. | загаловак =Зямельныя адносіны ў Беларусі і аграрная палітыка канца XIX ст.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =33—41}}</ref> артыкул (начырк) [[Аляксандар Савіч|Аляксандра Савіча]] пра беларускія школы XVI—XVIII ст. у Вільні.<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Аляксандар Савіч|А. Савіч]].| загаловак =Беларускія школы ў старой Вільні. (у сувязі з гісторыяй культурных рухаў у Беларусі XVI—XVIII ст.).| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 6| старонкі =28—42}}</ref> З нарысамі на пэдагагічныя тэмы выступаў [[Сяргей Паўловіч]] (пад крыптанімам «С. П.»),<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Сяргей Паўловіч|С. П]]. | загаловак =Да пытаньня аб аснаўных прынцыпах навучаньня й узгадаваньня ў пачаткавай беларускай школе.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =28—32}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Сяргей Паўловіч|С. П]]. | загаловак = Да пытаньня аб аснаўных прынцыпах навучаньня й узгадаваньня ў пачаткавай беларускай школе.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар =2| старонкі =20—22}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Сяргей Паўловіч|С. П]]. | загаловак = Да пытаньня аб аснаўных прынцыпах навучаньня й узгадаваньня ў пачаткавай беларускай школе.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, май | том = | нумар =3| старонкі =33—35}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Сяргей Паўловіч|С. П]]. | загаловак =Да пытаньня аб аснаўных прынцыпах навучаньня й узгадаваньня ў пачаткавай беларускай школе.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, чэрвень | том = | нумар =4| старонкі =34—35}}</ref> [[Пётар Сяўрук]] (пад крыптанімам «Плебей») «Аб культурнай працы»,<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Пётар Сяўрук|Плебей]]. | загаловак =Аб культурнай працы. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =26—27}}</ref> пра [[Акадэмічная канфэрэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|акадэмічную канфэрэнцыю па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў [[Менск]]у [[Ян Станкевіч]],<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Ян Станкевіч|Д-р Я. Станкевіч]]. | загаловак = «Казкі і апавяданьні беларусаў з Слуцкага павету». | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, чэрвень | том = | нумар = 4| старонкі =37—38}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Ян Станкевіч|Д-р Я. Станкевіч]]. | загаловак = Беларуская Акадэмічная Конфэрэнцыя 14.—21.XI.1926 і яе працы дзеля рэформы беларускае абэцэды й правпісу. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, ліпень—жнівень | том = | нумар = 5| старонкі =26—34}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Ян Станкевіч|Д-р Я. Станкевіч]]. | загаловак = Беларуская Акадэмічная Конфэрэнцыя 14.—21.XI.1926 і яе працы дзеля рэформы беларускае абэцэды й правпісу. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 6| старонкі =44—50}}</ref> М. Станкевічыхі пра школы ў Злучаных Гаспадарствах Паўночнай Амэрыкі.<ref>{{Артыкул| аўтар =М. Станкевічыха. | загаловак =Школы ў Злучаных Гаспадарствах Паўночнай Амэрыкі.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар =2| старонкі =22—24}}</ref> Пра навучаньне беларусаў і літоўцаў ва ўнівэрсытэтах сярэдневяковай Нямеччыны пісаў Д. Масальскі,<ref>{{Артыкул| аўтар = Д. Масальскі. | загаловак = Аб Ліцьвінах і Беларусах у Браунсбэргскім сэмінары 1578—1798. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/1b707b1a14754beb4c3eb7ba780f90d1.pdf | мова = | выданьне = [[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні ]] | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год = 1927, красавік | том = | нумар = 4| старонкі = 17—20}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = М. | загаловак = Найвялікшы гені «матэматычнага веку» — Ісаак Нютон. (Радзіўся ў 1648 г., памёр у 1727 г.) | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/1b707b1a14754beb4c3eb7ba780f90d1.pdf | мова = | выданьне = [[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні ]] | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год = 1927, чэрвень | том = | нумар = 4| старонкі = 20—26}}</ref> артыкулы пра выдатных вучоных сьвету, матэрыялы з гісторыі асьветы, аб мове выкладаньня ў Віленскай духоўнай семінарыі.<ref>{{Артыкул| аўтар = Праваслаўны.| загаловак = Забытая справа (аб мове выкладаньня ў Віленскай духоўнай семінарыі).| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне =[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні ]]| тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 6| старонкі = 51—53}}</ref> Часопіс друкаваў беларускія народныя песьні ў нотным запісе [[Вячаслаў Багдановіч|Вячаслава Багдановіча]], [[Альбін Стаповіч|Альбіна Стаповіча]], Т. Трызны.<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Альбін Стаповіч]]. | загаловак =Нешчасьлівы чалавек (народная песьня з нотамі). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =25 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =Т. Трызна. | загаловак =Захацела бабулечка ды пабагацеці (народная песьня з нотамі).| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =42}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Т. Трызна. | загаловак =Была ў маткі дачка (народная песьня з нотамі).| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып =месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 3| старонкі = 37}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Вячаслаў Багдановіч]]. | загаловак =Ехаў, ехаў (народная песьня з нотамі). | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі =26 }}</ref> У асобным разьдзеле асьвятляў працу гурткоў Таварыства беларускай школы.<ref>{{Артыкул| аўтар =| загаловак = З беларускіх культурных арганізацыяў. Да ведама ўсіх сяброў Таварыства Беларускае Школы.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 1| старонкі =43—46}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =| загаловак =Зьезд Т-ва Беларускай Школы Косаўскага пав. Зьезд Т-ва Беларускай Школы Навагр. пав. З беларускіх культурных арганізацыяў. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 2| старонкі =28—34}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =| загаловак =Зьезд Т-ва Беларускай Школы Гарадзенскага вокругу. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, сакавік | том = | нумар = 3| старонкі =35—37}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =| загаловак = Зьезд Т-ва Беларускай Школы Вялейскага пав. Зьезд Т-ва Беларускай Школы Стайпецкага пав.| спасылка =http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 | мова = | выданьне = Родныя гоні | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год =1927, верасень—кастрычнік | том = | нумар = 6| старонкі =59—64}}</ref> == Рэдактары == * Вера Дзегцяранка — №№ 1-4 * М. Станкевіч — №№ 5-6 == Крытыка, рэцэнзіі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Хроніка. З культурнага жыцьця Заходняй Беларусі. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/a03c638aedd8749b55a64241d8de874a.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып =часопіс | год = 1927 | том = | нумар = 2| старонкі =216 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = W. | загаловак = Życie białoruskie. Nowe czasopismo białoruskie. | спасылка =https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/280989/edition/268570/content | мова =pl | выданьне = [[Kurier Wileński]] | тып = niezależny organ demokratyczny| год = 29 сакавіка 1927 | том = | нумар = 72 (821) | старонкі = 2 }} * {{Артыкул| аўтар = Культурнік. | загаловак = «Родныя Гоні». | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-1.pdf?sequence=1&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Наша праўда (1927)|Наша праўда]] | тып = газэта | год = 30 сакавіка 1927 | том = | нумар = 1 | старонкі = 3—4 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак =Хроніка беларускае культуры. Беларуская культура за рубяжом. | спасылка =https://digital.nlb.by/files/original/f16d221df0802f3f05f191e20cc8d9ba.pdf | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год =1927 | том = | нумар =3 | старонкі =246| issn = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Chronika Zachodniaj Biełarusi. Nowyja Biłaruskije misiačniki. | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/1654/179002-1927-9.pdf?sequence=10&isAllowed=y | мова = be | выданьне =[[Narodny zwon]] | тып = sialanska rabotnickaja hazeta | год = 30 sakavika 1927 | том = | нумар = 9 | старонкі = 6 }} * {{Артыкул| аўтар = Рэцэнзар. | загаловак = «Родныя Гоні». | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2773/235407-1927-31.pdf?sequence=81&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Сялянская Ніва]] | тып = друкаваны орган [[Беларускі сялянскі саюз|Беларускага сялянскага саюзу]]| год = 1927, 2 красавіка | том = | нумар = 31 (82)| старонкі = 3 }} * {{Артыкул| аўтар = W. | загаловак = Niesmaczna krytyka. | спасылка = https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/280997/edition/268578/content | мова = pl | выданьне = [[Kurier Wileński]] | тып = niezależny organ demokratyczny| год = 07 красавіка 1927 | том = | нумар = 80 (829) | старонкі = 2 }} * {{Артыкул| аўтар = Рэцэнзар. | загаловак = Новае аблічча. | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2773/235407-1927-34.pdf?sequence=84&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Сялянская Ніва]] | тып = друкаваны орган [[Беларускі сялянскі саюз|Беларускага сялянскага саюзу]]| год = 1927, 13 красавіка | том = | нумар = 34 (85)| старонкі = 3 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = «Rodnych Honiaŭ». | спасылка = https://knihi.com/none/Krynica_pdf.zip.html#163877-1927-18.pdf_3 | мова =be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja Krynica]] | тып = palityčnaja, hramadzkaja i literaturnaja hazeta| год = 19 krasavika 1927 | том = | нумар = 18 | старонкі = 3 }} * {{Артыкул| аўтар = Z. | загаловак = «Viečna žyvyja niabožčyki». | спасылка = https://knihi.com/none/Krynica_pdf.zip.html#163877-1927-24.pdf_2 | мова =be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja Krynica]] | тып = palityčnaja, hramadzkaja i literaturnaja hazeta| год = 19 krasavika 1927 | том = | нумар = 18 | старонкі = 2, 3 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Як спаткалі «Родныя гоні». | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/53aa6387ea97b517f6bf03906a4fb795.pdf | мова = | выданьне = Родныя гоні| тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год = 1927, красавік | том = | нумар = 2| старонкі = 40—44}} * {{Артыкул| аўтар =ex. | загаловак =Bibliografia. Rodnyja Honi. Kniżka piersyaja. Wilnia. Sakawik. 1927. str. 48. | спасылка = https://polona.pl/item-view/92a2a4f9-dad1-4b56-a95a-a625b73ac4ce?page=3 | мова = pl | выданьне =[[Przegląd Wileński]] | тып =часопіс | год =1927, 1 maja | том = | нумар = 8| старонкі = 7 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = Н.| загаловак = «Родныя Гоні» кніжка ІІ. | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-9.pdf?sequence=9&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Наша праўда (1927)|Наша праўда]] | тып = газэта | год = 4 траўня 1927 | том = | нумар = 9 | старонкі = 4 }} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выйшла з друку і прадаецца другая кніжка «Родных Гоняў» за красавік. | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-8.pdf?sequence=8&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Наша праўда (1927)|Наша праўда]] | тып = газэта | год = 4 траўня 1927 | том = | нумар = 8 | старонкі = 4 }} * {{Артыкул| аўтар = Stal. | загаловак = Z wydawieckaje niwy. | спасылка = https://knihi.com/none/Krynica_pdf.zip.html#163877-1927-19.pdf_3 | мова =be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja Krynica]] | тып = palityčnaja, hramadzkaja i literaturnaja hazeta| год = 6 traŭnia 1927 | том = | нумар = 19 | старонкі = 3 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выйшла з друку 3 кніжка «Родных Гоняў».| спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-15.pdf?sequence=15&isAllowed=y | мова = be | выданьне = [[Наша праўда (1927)|Наша праўда]] | тып = газэта | год = 25 траўня 1927 | том = | нумар = 15 | старонкі = 4 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Z Biełaruskaha žyćcia. «Rodnych Honiaŭ» — knižka 3-ciaja literaturna-kulturnaha miesiačnika wyšła z druku. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Krynica_tydniowaja_katalickaja_hazeta_Wilnia,_1919-1925.pdf.zip/163877-1927-22.pdf | мова = be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja krynica]] | тып = hazeta | год = 1927, 27 traŭnia| том = | нумар = 22 | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = «Родныя гоні». | спасылка = https://knihi.com/none/Bielaruskaja_skola_u_Latvii_pdf.zip.html#1927-007.pdf_24 | мова = | выданьне = [[Беларуская школа ў Латвіі (1926)|Беларуская школа ў Латвіі]] | тып = штомесячны навукова-папулярны, пэдагагічны і літаратурна-грамадзкі часопіс| год =1927, травень | том = | нумар = 7 (5) | старонкі = 24 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = «Wiečna žywyja niaboščyki». | спасылка = https://knihi.com/none/Krynica_pdf.zip.html#163877-1927-24.pdf_2 | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja Krynica]] | тып = palityčnaja, hramadzkaja i literaturnaja hazeta| год = 10 Čerwienia 1927 | том = | нумар = 24 | старонкі = 2 }} * {{Артыкул| аўтар = Той-жа. | загаловак = Адказ п. Z. з «Беларускае Крыніцы». | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/1b707b1a14754beb4c3eb7ba780f90d1.pdf | мова = | выданьне = [[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні ]] | тып = месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі| год = 1927, чэрвень | том = | нумар = 4| старонкі = 20—26}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выпісуйце й купляйце ілюстраваны часопіс «Родныя Гоні». | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-36.pdf?sequence=36&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Наша праўда (1927)|Наша праўда]] | тып = газэта | год = 6 жніўня 1927 | том = | нумар = 36 | старонкі = 4 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выпісуйце й купляйце ілюстраваны часопіс «Родныя Гоні». | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-48.pdf?sequence=47&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Наша праўда (1927)|Наша праўда]] | тып = газэта | год = 17 верасьня 1927 | том = | нумар = 48 | старонкі = 4 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выпісуйце й купляйце ілюстраваны часопіс «Родныя Гоні». | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-50.pdf?sequence=49&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Наша праўда (1927)|Наша праўда]] | тып = газэта | год = 24 верасьня 1927 | том = | нумар = 50 | старонкі = 4 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = «Родныя Гоні» | спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2445/231735-1927-1.pdf?sequence=1&isAllowed=y | мова = | выданьне = [[Наша праца]] | тып = газэта | год = 1 кастрычніка 1927 | том = | нумар = 1 | старонкі =4 }} {{слупок-канец}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|4}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = Говін, С. В.|частка = |загаловак = Друк Заходняй Беларусі. |арыгінал = |спасылка = https://knihi-online.com/druk-zachodniaj-bielarusi-hovin.html |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва = Выдавецтва БДУ |год = 1974 |том = |старонкі = 57, 77 |старонак = 95 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * [[Уладзімер Калесьнік|У. А Калеснік.]] «Родныя гоні». // {{Літаратура/БелСЭ|9}} — С. 147, 148. * [[Арсень Ліс|Ліс, А. С.]]. «Родныя гоні». // {{Літаратура/БелЭн|13}} — С. 397. {{слупок-2}} * {{артыкул|аўтар =[[Арсень Ліс|Ліс, Арсень]].| частка = |загаловак = «Родныя гоні».|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г.П. Пашкоў]] і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т.|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Беларус. Энцыкл.|год=2001|выпуск=|том=6 Пузелі—Усая. Кн. 1|нумар= | старонкі=119|isbn=5-85700-073-4}} * {{Артыкул| аўтар = Надзея Слука. | загаловак = Літаратурныя часопісы Заходняй Беларусі: грамадскае значэньне. | спасылка = https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/13091/1/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%BA%D0%B0%20%D0%9D..pdf | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Веснік Палескага дзяржаўнага універсітэта. Серыя грамадскіх і гуманітарных навук: научно-практический журнал. | тып = | месца = [[Пінск]] | выдавецтва = | год = 2017 | том = | старонкі = 215—221| isbn = | issn = 2310-7413}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * «Родныя гоні» (1927) // [https://knihi.com/none/Rodnyja_honi_pdf.zip.html Беларуская Палічка] * [https://web.archive.org/web/20201206164419/http://digital.nlb.by/items/show/3083 «Родныя гоні»] у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] {{слупок-2}} * «Родные гоні» (1927) // [http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511 Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх ({{Мова-lt|Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka (LMAVB). Žygimantų g. 1, LT-01102 Vilnius}})] {{слупок-канец}} == Глядзіце таксама == * [[Беларускі летапіс (1933)|Беларускі летапіс]] {{Беларускія пэрыядычныя выданьні}} [[Катэгорыя:Беларускія часопісы]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]] 1rd3ae7a8tskn0bipi3aroxgdoc7xp8 Ордэн Пагоні 0 231337 2665351 2613662 2026-04-19T05:29:35Z ~2026-24008-84 96984 2665351 wikitext text/x-wiki {{Узнагарода |Назва=Ордэн Пагоні |Выява = Order of the Pahonia, commander cross.jpg |Памер выявы = |Памер стужкі = |Дата ўстановы = 1 верасьня 1949 году |Першае ўзнагароджаньне = 7 чэрвеня 1950 году |Статус = уручаецца |Тып = [[ордэн]] |Каму ўручаецца = вайскоўцам і цывільным асобам |Кім уручаецца = [[Старшыня Рады БНР]] |Краіна = {{Сьцягафікацыя|БНР}} [[Беларуская Народная Рэспубліка]] |Каляровая схема = [[бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белая]] |Падставы ўзнагароджаньня = змаганьне за незалежнасьць [[Беларусь|Беларусі]] й на ейную карысьць |Малодшая ўзнагарода = [[Ордэн Зялезнага Рыцара]]<br />[[Мэдаль Партызана]]<br />[[Мэдаль да стагодзьдзя БНР]] }} '''О́рдэн Паго́ні''' — найвышэйшая ўзнагарода [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]]. == Мінуўшчына == РУССКИЙ ЯЗЫК - НАШ ЯЗЫК. ВСЕ КТО ПИЗДИТ НА ТАРАШКЕВИЦЕ - НАЦИСТ, ХОХОЛ И АГЕНТ ЗАПАДА. СМЕРТЬ НАЦИСТАМ И РЕАБИЛИТИРУЮЩИМ ЕГО КОЛЛАБОРАЦИОНИСТАМ! == Падставы для ўзнагароджаньня == Ордэн [[Пагоня|Пагоні]] быў створаны «''з мэтаю ўзнагароджваньня выдатных цывільных ці вайсковых заслугаў у часе вайны ці міру, зробленых для славы і на карысьць [[Беларусы|Беларускага Народу]]''». Гэтая ўзнагарода была «''найвышэйшым ганаровым адзначэньнем Беларускага Народу''» й надавалася «''асобам, якія выдатна спрычыніліся да здабыцьця незалежнасьці, задзіночаньня ўсіх беларускіх земляў, або да ўзмацаваньня незалежнасьці і росквіту беларускай дзяржавы''». Першапачаткова былі ўстаноўленыя Вялікі Крыж ордэна Пагоні, Залаты Крыж ордэна Пагоні й Срэбраны Крыж ордэна Пагоні. Меркавалася стварыць пяць ступеняў<ref>[http://www.slounik.org/155052.html Пра ўзнагароды]</ref><ref>[http://kamunikat.org/bek/medali_i_znaczki_artikul.html Значкі, жэтоны, мэдалі]</ref>, але ў дэкрэце [[Мікола Абрамчык|Міколы Абрамчыка]] згадваліся толькі тры<ref>[https://www.radabnr.org/dekret-orden-pahoni-1950/ ДЭКРЭТ АБ УЗНАГАРОДЖАНЬНІ ОРДЭНАМ ПАГОНІ, 1950 Г]</ref>. Кандыдатаў на атрыманьне ордэна мусіла вызначаць Капітула, а ганараваць — уласна [[Старшыня Рады БНР|Прэзыдэнт]] сваім дэкрэтам. У наступным было пакінута дзьве ступені ордэну і заснаваны Мэдаль Ордэна Пагоні як узнагарода Ордэна і дзяржаўная ўзнагарода, адносна якой вышэйшым па сваім статусе ёсьць тытул кавалера ці дамы Ордэна. Узнагароджаньне Мэдалём не азначае прыняцьцё ў кавалеры ці дамы Ордэна<ref name=statut/>. == Апісаньне == Крыж Ордэна Пагоні срэбны, васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі срэбныя. На сярэдзіне крыжа срэбная Пагоня. Адваротны бок гладкі з парадкавым нумарам. Да часу пераняцьця Ордэну ў якасьці дзяржаўнай узнагароды ў Рэспубліцы Беларусь на раменьнях (шырэйшых промнях) крыжа зьмешчаныя літары «B.N.R.». Камандорскі Крыж Ордэна Пагоні срэбны, пазалочаны, васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі залатыя. На сярэдзіне крыжа залатая Пагоня. Адваротны бок гладкі з парадкавым нумарам. Да часу пераняцьця Ордэну ў якасьці дзяржаўнай узнагароды ў Рэспубліцы Беларусь на раменьнях крыжа зьмешчаныя літары «B.N.R.». Адзнака Камандорскага Крыжу Ордэна Пагоні носіцца на ордэннай стужцы Ордэна Пагоні Камандорскага крыжу на шыі. Мэдаль Ордэна Пагоні ўвесь з жоўтага мэталу, круглае формы, на ліцавым баку выява Крыжа Ордэну Пагоні, на адваротным баку выбіты надпіс: «Не разьбіць, Не спыніць, Не стрымаць» і зьмешчаны нумар<ref name=statut/>. <gallery> Order of the Pahonia, commander cross.jpg|камандорскі крыж, авэрс Order of the Pahonia, reverse.jpg|камандорскі крыж, рэвэрс Pahonia Order knights cross abverse.jpg|кавалерскі крыж, авэрс Pahonia Order knights cross reverse.jpg|кавалерскі крыж, рэвэрс Order-Pahonia-Medal abverse.jpg|Мэдаль Ордэна Пагоні, авэрс Order-Pahonia-Medal reverse.jpg|Мэдаль Ордэна Пагоні, рэвэрс </gallery> === Гістарычнае апісаньне === Першапачаткова меў выконвацца з золата ці срэбра, прывешвацца на стужцы [[Бел-чырвона-белы сьцяг|нацыянальных колераў]]. Крыж Ордэна [[Пагоня|Пагоні]] васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі залатыя ці срэбраныя. На сярэдзіне крыжа залатая ці срэбраная Пагоня. Адваротны бок гладкі, з выбітым парадкавым нумарам ордэна. Зорка Ордэна Пагоні, потым скасаваная, была срэбраная, складалася з 8 пукоў праменьняў. На сярэдзіне зоркі зьмяшчаўся крыж ордэна. Паводле Ц. Мазэрыца, на шырокіх прамянях крыжа былі літары БНР, а на цэнтральным верхнім промні пазначаная ступень<ref>[http://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1992u/%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8D%D1%86_%D0%A6._%D0%A3%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі]</ref>. == Велічыні і ступені<ref name=statut>[https://www.radabnr.org/wp-content/uploads/2022/12/Statut-Ordenu-Pahoni-ver-2022.pdf Статут Ордэна Пагоні (вэрсія з папраўкамі ад 24.11.2022)] — [[Рада БНР]]. Афіцыйны сайт</ref> == * Камандорскі крыж * Кавалерскі крыж * Мэдаль Ордэна Пагоні == Узнагароджаныя == === Ордэн Пагоні === 7 чэрвеня 1950 году быў выдадзены дэкрэт, паводле якога узнагароджваліся: * Маёр «Ноч» ([[Міхал Вітушка]]) — Ордэнам Пагоні 1-й ступені. * Усе Сябры Галоўнага Штабу партызанаў — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. * Надлейтэнант «Саха» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. * Маёр «Маланка» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. * Маёр «Дуб» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. * Камандоўцы адмысловых аддзелаў СВС і «[[Чорны кот (арганізацыя)|Чорнага Кату]]» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. 25 сакавіка 2024 г. было абвешчана пра першыя вядомыя ўзнагароджаньні тытулам кавалера Ордэну Пагоні з 1950 году<ref>[https://www.svaboda.org/a/32876247.html Рада БНР узнагародзіла журналістку Свабоды Алену Радкевіч і іншых дзеячоў за заслугі перад беларускім народам] — [[Радыё Свабода]], 25.03.2024</ref>: * [[Зянон Пазьняк]] (кавалерскі крыж) * [[Алесь Бяляцкі]] (кавалерскі крыж) * Чатыры асобы, чые імёны не апублікаваныя (кавалерскія крыжы) Паводле статуту ўзнагароды, кавалерам або дамай і вялікім магістрам Ордэну Пагоні зьяўляецца старшыня Рады БНР. Ад моманту заснаваньня ордэну старшынямі Рады БНР былі: * [[Мікола Абрамчык]] * [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч]] * [[Язэп Сажыч]] * [[Івонка Сурвілла]] === Мэдаль Ордэну Пагоні === Першымі ўзнагароджанымі Мэдалём Ордэну Пагоні ў 2022 годзе сталі асобы, пералічаныя ніжэй: Беларускія актывісты і пратэстоўцы, якія загінулі ў сувязі зь беларускімі пратэстамі 2020—2021 гг.: * [[Вітольд Ашурак]] * [[Раман Бандарэнка]] * [[Мікіта Крыўцоў]] * [[Аляксандар Тарайкоўскі]] * [[Генадзь Валер’евіч Шутаў|Генадзь Шутаў]] * [[Канстанцін Шышмакоў]] [[Сьпіс беларусаў, якія загінулі за Ўкраіну|Беларускія ваяры, якія загінулі на вайне ва Ўкраіне ў 2022 г.]]: * Зьміцер Апанасовіч * Аляксей Вешчавайлаў * Павал Волат * Васіль Грудовік * Канстанцін Дзюбайла * Іван Марчук * Васіль Парфянкоў * Зьміцер Рубашэўскі * [[Аляксей «Тур» (Скобля)|Аляксей Скобля]] * [[Ільля «Ліцьвін» (Хрэнаў)|Ільля Хрэнаў]] * Вадзім Шатроў Беларускія добраахвотнікі і ваяры, якія загінулі падчас Рэвалюцыі годнасьці і на вайне ва Ўкраіне з 2014 г.: * [[Міхаіл Жызьнеўскі]] * [[Мікола Ільін]] * [[Алесь Чаркашын]] * [[Віталь Ціліжэнка]] Таксама сярод узнагароджаных: * [[Альгерд Бахарэвіч]] * [[Аляксандра Герасіменя]] * [[Маргарыта Ляўчук]] == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://kamunikat.org/bek/medali_i_znaczki_artikul.html Значкі, жэтоны, мэдалі] * [https://www.radabnr.org/dekret-orden-pahoni-1950/ ДЭКРЭТ АБ УЗНАГАРОДЖАНЬНІ ОРДЭНАМ ПАГОНІ, 1950 Г] * [https://www.radabnr.org/rada-bnr-advocacy-group-2019/ РАДА БНР ЯК НАЙСТАРЭЙШАЯ БЕЛАРУСКАЯ ДЭМАКРАТЫЧНАЯ ADVOCACY GROUP] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1992u/%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8D%D1%86_%D0%A6._%D0%A3%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі] * [http://www.slounik.org/155052.html Пра ўзнагароды] {{Узнагароды БНР}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:1949 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Пагоня (герб)]] 8lfum6pju4s8f1recki85syeg8jef2j 2665352 2665351 2026-04-19T05:29:55Z MathXplore 78792 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-24008-84|~2026-24008-84]] ([[User talk:~2026-24008-84|talk]]) to last version by Czalex: unexplained content removal 2613662 wikitext text/x-wiki {{Узнагарода |Назва=Ордэн Пагоні |Выява = Order of the Pahonia, commander cross.jpg |Памер выявы = |Памер стужкі = |Дата ўстановы = 1 верасьня 1949 году |Першае ўзнагароджаньне = 7 чэрвеня 1950 году |Статус = уручаецца |Тып = [[ордэн]] |Каму ўручаецца = вайскоўцам і цывільным асобам |Кім уручаецца = [[Старшыня Рады БНР]] |Краіна = {{Сьцягафікацыя|БНР}} [[Беларуская Народная Рэспубліка]] |Каляровая схема = [[бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белая]] |Падставы ўзнагароджаньня = змаганьне за незалежнасьць [[Беларусь|Беларусі]] й на ейную карысьць |Малодшая ўзнагарода = [[Ордэн Зялезнага Рыцара]]<br />[[Мэдаль Партызана]]<br />[[Мэдаль да стагодзьдзя БНР]] }} '''О́рдэн Паго́ні''' — найвышэйшая ўзнагарода [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]]. == Мінуўшчына == Ордэн [[Пагоня|Пагоні]] зацьверджаны 1 верасьня 1949 году дэкрэтам [[Старшыня Рады БНР|прэзыдэнта Рады БНР]] [[Мікола Абрамчык|Міколы Абрамчыка]]. Рада БНР пазыцыянуе ордэн як працяг традыцый дзяржаўных узнагародаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], у тым ліку ў якасьці «лякалізаванай» і «пераасэнсаванай» вэрсіі [[Ордэн Белага арла|Ордэну Белага арла]], найстарэйшай дзяржаўнай узнагароды Вялікага княства Літоўскага (як часткі Рэчы Паспалітай)<ref name=radabnr1>[https://www.radabnr.org/orden-pahoni-medal/ Рада БНР абвяшчае пра абнаўленьне Статуту Ордэна Пагоні і заснаваньне Мэдаля Ордэну Пагоні] — [[Рада БНР]], афіцыйны сайт</ref>. Статут узнагароды быў зацьверджаны [[Мікола Абрамчык|Міколам Абрамчыкам]] і пачаў дзейнічаць зь 5 жніўня 1951 году. Пакуль невядома, ці была вырабленая гэтая ўзнагарода ў той час, ці яна засталася толькі праектам. У беларускай газэце «[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]]», якая выдавалася ў [[Мюнхэн]]е, у нумары за 24 лютага 1952 году быў пададзены толькі малюнак мэдаля, а таксама статут. У гэтай публікацыі былі таксама і іншыя [[Узнагароды БНР|ўзнагароды БНР]]. Была створаная [[Капітула]] ордэну Пагоні на чале з [[Старшыня Рады БНР|прэзыдэнтам Рады БНР]], які і надаваў ордэн асобным дэкрэтам. 24 лістапада 2022 году Рада абвясьціла пра абнаўленьне Статуту Ордэна Пагоні і заснаваньне Мэдаля Ордэну Пагоні<ref name=radabnr1/>. == Падставы для ўзнагароджаньня == Ордэн [[Пагоня|Пагоні]] быў створаны «''з мэтаю ўзнагароджваньня выдатных цывільных ці вайсковых заслугаў у часе вайны ці міру, зробленых для славы і на карысьць [[Беларусы|Беларускага Народу]]''». Гэтая ўзнагарода была «''найвышэйшым ганаровым адзначэньнем Беларускага Народу''» й надавалася «''асобам, якія выдатна спрычыніліся да здабыцьця незалежнасьці, задзіночаньня ўсіх беларускіх земляў, або да ўзмацаваньня незалежнасьці і росквіту беларускай дзяржавы''». Першапачаткова былі ўстаноўленыя Вялікі Крыж ордэна Пагоні, Залаты Крыж ордэна Пагоні й Срэбраны Крыж ордэна Пагоні. Меркавалася стварыць пяць ступеняў<ref>[http://www.slounik.org/155052.html Пра ўзнагароды]</ref><ref>[http://kamunikat.org/bek/medali_i_znaczki_artikul.html Значкі, жэтоны, мэдалі]</ref>, але ў дэкрэце [[Мікола Абрамчык|Міколы Абрамчыка]] згадваліся толькі тры<ref>[https://www.radabnr.org/dekret-orden-pahoni-1950/ ДЭКРЭТ АБ УЗНАГАРОДЖАНЬНІ ОРДЭНАМ ПАГОНІ, 1950 Г]</ref>. Кандыдатаў на атрыманьне ордэна мусіла вызначаць Капітула, а ганараваць — уласна [[Старшыня Рады БНР|Прэзыдэнт]] сваім дэкрэтам. У наступным было пакінута дзьве ступені ордэну і заснаваны Мэдаль Ордэна Пагоні як узнагарода Ордэна і дзяржаўная ўзнагарода, адносна якой вышэйшым па сваім статусе ёсьць тытул кавалера ці дамы Ордэна. Узнагароджаньне Мэдалём не азначае прыняцьцё ў кавалеры ці дамы Ордэна<ref name=statut/>. == Апісаньне == Крыж Ордэна Пагоні срэбны, васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі срэбныя. На сярэдзіне крыжа срэбная Пагоня. Адваротны бок гладкі з парадкавым нумарам. Да часу пераняцьця Ордэну ў якасьці дзяржаўнай узнагароды ў Рэспубліцы Беларусь на раменьнях (шырэйшых промнях) крыжа зьмешчаныя літары «B.N.R.». Камандорскі Крыж Ордэна Пагоні срэбны, пазалочаны, васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі залатыя. На сярэдзіне крыжа залатая Пагоня. Адваротны бок гладкі з парадкавым нумарам. Да часу пераняцьця Ордэну ў якасьці дзяржаўнай узнагароды ў Рэспубліцы Беларусь на раменьнях крыжа зьмешчаныя літары «B.N.R.». Адзнака Камандорскага Крыжу Ордэна Пагоні носіцца на ордэннай стужцы Ордэна Пагоні Камандорскага крыжу на шыі. Мэдаль Ордэна Пагоні ўвесь з жоўтага мэталу, круглае формы, на ліцавым баку выява Крыжа Ордэну Пагоні, на адваротным баку выбіты надпіс: «Не разьбіць, Не спыніць, Не стрымаць» і зьмешчаны нумар<ref name=statut/>. <gallery> Order of the Pahonia, commander cross.jpg|камандорскі крыж, авэрс Order of the Pahonia, reverse.jpg|камандорскі крыж, рэвэрс Pahonia Order knights cross abverse.jpg|кавалерскі крыж, авэрс Pahonia Order knights cross reverse.jpg|кавалерскі крыж, рэвэрс Order-Pahonia-Medal abverse.jpg|Мэдаль Ордэна Пагоні, авэрс Order-Pahonia-Medal reverse.jpg|Мэдаль Ордэна Пагоні, рэвэрс </gallery> === Гістарычнае апісаньне === Першапачаткова меў выконвацца з золата ці срэбра, прывешвацца на стужцы [[Бел-чырвона-белы сьцяг|нацыянальных колераў]]. Крыж Ордэна [[Пагоня|Пагоні]] васьміканцовы, пакрыты эмаліяй, берагі залатыя ці срэбраныя. На сярэдзіне крыжа залатая ці срэбраная Пагоня. Адваротны бок гладкі, з выбітым парадкавым нумарам ордэна. Зорка Ордэна Пагоні, потым скасаваная, была срэбраная, складалася з 8 пукоў праменьняў. На сярэдзіне зоркі зьмяшчаўся крыж ордэна. Паводле Ц. Мазэрыца, на шырокіх прамянях крыжа былі літары БНР, а на цэнтральным верхнім промні пазначаная ступень<ref>[http://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1992u/%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8D%D1%86_%D0%A6._%D0%A3%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі]</ref>. == Велічыні і ступені<ref name=statut>[https://www.radabnr.org/wp-content/uploads/2022/12/Statut-Ordenu-Pahoni-ver-2022.pdf Статут Ордэна Пагоні (вэрсія з папраўкамі ад 24.11.2022)] — [[Рада БНР]]. Афіцыйны сайт</ref> == * Камандорскі крыж * Кавалерскі крыж * Мэдаль Ордэна Пагоні == Узнагароджаныя == === Ордэн Пагоні === 7 чэрвеня 1950 году быў выдадзены дэкрэт, паводле якога узнагароджваліся: * Маёр «Ноч» ([[Міхал Вітушка]]) — Ордэнам Пагоні 1-й ступені. * Усе Сябры Галоўнага Штабу партызанаў — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. * Надлейтэнант «Саха» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. * Маёр «Маланка» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. * Маёр «Дуб» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. * Камандоўцы адмысловых аддзелаў СВС і «[[Чорны кот (арганізацыя)|Чорнага Кату]]» — Ордэнам Пагоні 2-й ступені. 25 сакавіка 2024 г. было абвешчана пра першыя вядомыя ўзнагароджаньні тытулам кавалера Ордэну Пагоні з 1950 году<ref>[https://www.svaboda.org/a/32876247.html Рада БНР узнагародзіла журналістку Свабоды Алену Радкевіч і іншых дзеячоў за заслугі перад беларускім народам] — [[Радыё Свабода]], 25.03.2024</ref>: * [[Зянон Пазьняк]] (кавалерскі крыж) * [[Алесь Бяляцкі]] (кавалерскі крыж) * Чатыры асобы, чые імёны не апублікаваныя (кавалерскія крыжы) Паводле статуту ўзнагароды, кавалерам або дамай і вялікім магістрам Ордэну Пагоні зьяўляецца старшыня Рады БНР. Ад моманту заснаваньня ордэну старшынямі Рады БНР былі: * [[Мікола Абрамчык]] * [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч]] * [[Язэп Сажыч]] * [[Івонка Сурвілла]] === Мэдаль Ордэну Пагоні === Першымі ўзнагароджанымі Мэдалём Ордэну Пагоні ў 2022 годзе сталі асобы, пералічаныя ніжэй: Беларускія актывісты і пратэстоўцы, якія загінулі ў сувязі зь беларускімі пратэстамі 2020—2021 гг.: * [[Вітольд Ашурак]] * [[Раман Бандарэнка]] * [[Мікіта Крыўцоў]] * [[Аляксандар Тарайкоўскі]] * [[Генадзь Валер’евіч Шутаў|Генадзь Шутаў]] * [[Канстанцін Шышмакоў]] [[Сьпіс беларусаў, якія загінулі за Ўкраіну|Беларускія ваяры, якія загінулі на вайне ва Ўкраіне ў 2022 г.]]: * Зьміцер Апанасовіч * Аляксей Вешчавайлаў * Павал Волат * Васіль Грудовік * Канстанцін Дзюбайла * Іван Марчук * Васіль Парфянкоў * Зьміцер Рубашэўскі * [[Аляксей «Тур» (Скобля)|Аляксей Скобля]] * [[Ільля «Ліцьвін» (Хрэнаў)|Ільля Хрэнаў]] * Вадзім Шатроў Беларускія добраахвотнікі і ваяры, якія загінулі падчас Рэвалюцыі годнасьці і на вайне ва Ўкраіне з 2014 г.: * [[Міхаіл Жызьнеўскі]] * [[Мікола Ільін]] * [[Алесь Чаркашын]] * [[Віталь Ціліжэнка]] Таксама сярод узнагароджаных: * [[Альгерд Бахарэвіч]] * [[Аляксандра Герасіменя]] * [[Маргарыта Ляўчук]] == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://kamunikat.org/bek/medali_i_znaczki_artikul.html Значкі, жэтоны, мэдалі] * [https://www.radabnr.org/dekret-orden-pahoni-1950/ ДЭКРЭТ АБ УЗНАГАРОДЖАНЬНІ ОРДЭНАМ ПАГОНІ, 1950 Г] * [https://www.radabnr.org/rada-bnr-advocacy-group-2019/ РАДА БНР ЯК НАЙСТАРЭЙШАЯ БЕЛАРУСКАЯ ДЭМАКРАТЫЧНАЯ ADVOCACY GROUP] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1992u/%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8D%D1%86_%D0%A6._%D0%A3%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі] * [http://www.slounik.org/155052.html Пра ўзнагароды] {{Узнагароды БНР}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:1949 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Пагоня (герб)]] qq9kaxlikqlps3zjk7ys5aakhoklr1o Шаблён:Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе/Табліца 10 264575 2665360 2664641 2026-04-19T08:08:24Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665360 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=NIO, DMI, MAX, VIC, DBR, ARS, BAT, ISL, HOM, SLA, DNE, FCM, TAZ, BSH, NAF, BAR <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_NIO=3 | нічыі_NIO=1 |паразы_NIO=0 |мз_NIO=6 |мп_NIO=1 |перамогі_DMI=3 | нічыі_DMI=0 |паразы_DMI=0 |мз_DMI=5 |мп_DMI=1 |перамогі_MAX=2 | нічыі_MAX=1 |паразы_MAX=0 |мз_MAX=6 |мп_MAX=1 |перамогі_VIC=2 | нічыі_VIC=1 |паразы_VIC=1 |мз_VIC=4 |мп_VIC=3 |перамогі_DBR=2 | нічыі_DBR=0 |паразы_DBR=2 |мз_DBR=4 |мп_DBR=3 |перамогі_ARS=1 | нічыі_ARS=2 |паразы_ARS=0 |мз_ARS=4 |мп_ARS=2 |перамогі_BAT=1 | нічыі_BAT=1 |паразы_BAT=1 |мз_BAT=3 |мп_BAT=1 |перамогі_ISL=1 | нічыі_ISL=1 |паразы_ISL=1 |мз_ISL=3 |мп_ISL=2 |перамогі_HOM=1 | нічыі_HOM=1 |паразы_HOM=1 |мз_HOM=3 |мп_HOM=3 |перамогі_SLA=1 | нічыі_SLA=1 |паразы_SLA=1 |мз_SLA=3 |мп_SLA=3 |перамогі_DNE=1 | нічыі_DNE=1 |паразы_DNE=1 |мз_DNE=2 |мп_DNE=2 |перамогі_FCM=1 | нічыі_FCM=1 |паразы_FCM=2 |мз_FCM=3 |мп_FCM=4 |перамогі_TAZ=1 | нічыі_TAZ=0 |паразы_TAZ=2 |мз_TAZ=2 |мп_TAZ=2 |перамогі_BSH=1 | нічыі_BSH=0 |паразы_BSH=2 |мз_BSH=2 |мп_BSH=4 |перамогі_NAF=0 | нічыі_NAF=1 |паразы_NAF=3 |мз_NAF=1 |мп_NAF=7 |перамогі_BAR=0 | нічыі_BAR=0 |паразы_BAR=4 |мз_BAR=0 |мп_BAR=12 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дняпро]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL1Q |вынік2=ECL1Q |вынік14=RPO |вынік15=REL |вынік16=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL1Q=green2|тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL1Q=yellow1 |тэкст_ECL1Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> ttnethguq22d7pgjp5k8ojblrngemak Геда 0 265706 2665315 2665089 2026-04-18T18:11:27Z ~2026-24046-58 96973 2665315 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґеда |лацінка = Gieda / Hieda |арыгінал = Geda |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Гада, Гіда, Гідзь |вытворныя = [[Гайд]] |зьвязаныя = [[Гедзейка]], [[Гедзель]], [[Гедзень]], [[Гедбуд]], [[Гадаальд|Гідульт]] / [[Гетаўт (імя)|Гетаўт]], [[Гедзівід]], [[Гедзівіл]], [[Гедвін]], [[Гітэр]], [[Гітарт]], [[Гедыгольд]], [[Гедгонт]], [[Гедзіман]], [[Гедзімін (імя)|Гедзімін]], [[Гедмонт]], [[Гадарых|Гедрык]] <br> [[Алгет]], [[Будзікід (імя)|Будзікід]], [[Вільгет]], [[Мелкід]], [[Свалегед (імя)|Свалегед]] }} '''Геда''', '''Гада''', '''Гіда''' (''Гідзь'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Гет'''. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Геда, Гада, Гіда або Гета (Geda<ref name="Meyer-Lübke-1905-86">Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tZZFdogozvUC&q=Geda%2C+Geto#v=snippet&q=Geda%2C%20Geto&f=false S. 86].</ref>, Geddo, Gaddo, Giddo, Gido<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 328.</ref>, Gyða<ref>Björkman E. Zur englischen Namenkunde. — Halle, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_loTAAAAQAAJ&q=Gy%C3%B0a#v=snippet&q=Gy%C3%B0a&f=false S. 41].</ref>, Geto<ref name="Meyer-Lübke-1905-86"/>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Geddo+Gaddo#v=snippet&q=Geddo%20Gaddo&f=false 563], [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Giddo+Geddo#v=snippet&q=Giddo%20Geddo&f=false 637].</ref>. Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] geð 'нораў, тэмпэрамэнт'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] gadiliggs 'сваяк, родзіч'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменнай асновы -гед- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''gedė́ti'' 'быць у жалобе, быць занураным у жаль, смутак', ''gedáuti'' 'пытацца, дапытвацца, шукаць; сумаваць; жадаць, хацець'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 22.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведных словаў і іх значэньняў у летувіскіх слоўніках, тым часам значэньне 'жадаць, хацець' для ''gedauti'' упершыню фіксуецца толькі ў слоўніку 1897 году<ref>[http://lkz.lt/Index_m.asp?zodis=gedauti&lns=-1&les=-1 gedauti], Lietuvių kalbos žodynas</ref>; увогуле, пра няведаньне летувісамі падобных значэньняў кораню ged- яшчэ ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя сьведчаць пададзеныя ў 1846 і 1850 гадох тлумачэньні іменнай асновы -гед- ад летувіскіх словаў giedat 'сьпяваць'<ref>Wilczyński F. Niektóre etymologije litewskie // Tygodnik Petersburski. Nr. 16, 1846. S. 111.</ref><ref>Tygodnik Petersburski. Nr. 54, 1850. S. 353.</ref> або geda 'сорам'<ref>Данилло Н. Значение некоторых имен литовских князей и названий местностей Литвы // Журнал Министерства народного просвещения. Т. 66. — СПб., 1850. С. 149.</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Гедзейка|Гедзейка (Гадзейка, Гедык)]], [[Гедзель]], [[Гедзень|Гедзень (Гедзін)]], [[Гадаальд|Гідульт]] / [[Гетаўт (імя)|Гетаўт (Геталт, Гетальд)]], [[Гедвін]], [[Гітэр]], [[Гітарт|Гітарт (Гедарт)]], [[Гедгонт|Гедгонт (Гедконт)]], [[Гедзіман]], [[Гедзімін (імя)|Гедзімін (Гідзімін)]], [[Гедмонт|Гедмонт (Гемонт)]], [[Гадарых|Гедрык]], [[Алгет]], [[Вільгет]], [[Мелкід]]. Адзначаліся германскія імёны Gedicke (Gädecke), Gedel, Gedenus (Giddinus), Gidoldus / Getoldus, Gedovin, Getær, Gidheard (Gạddert), Gadagunti, Gidman (Gettman), *Giddeminus (паводле запісу ''Diddeminum''), Gadamundus (Gemundus), Gedrich (Gadric), Alget (Aalgidis), Wilgyth, Meligedius{{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Gadan<ref name="Piel-Kremer-1976-143">Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. [https://books.google.by/books?id=OwkWAQAAMAAJ&q=Gade+-+nanda+%22Gada+-+redus%22&dq=Gade+-+nanda+%22Gada+-+redus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi-lNOF19qCAxXZ2wIHHQksFF4Q6AF6BAgHEAI S. 143].</ref>, Geton<ref name="Boullón-1999-239">Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII–XII). — Tübingen, 1999. P. 239.</ref>, Gidbertus (Gid-[[Бэрт|bertus]])<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 108.</ref>, Kidger (Kid-ger)<ref name="Ferguson-1864-438">Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Kidger#v=snippet&q=Kidger&f=false P. 438].</ref>, Giedken (Gied-[[Гін|ken]])<ref>Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Giedken#v=snippet&q=Giedken&f=false S. 107].</ref>, Gademarius (Gade-[[Міра (імя)|marius]])<ref>Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pOwSOFBgFfQC&q=Gademarius#v=snippet&q=Gademarius&f=false S. 250].</ref>, Gadenanda (Gade-nanda)<ref name="Piel-Kremer-1976-143"/>, Gadaredus (Gada-[[Рад|redus]])<ref name="Piel-Kremer-1976-143"/>, Gedrut (Ged-[[Грода|rut]])<ref name="Socin-1903">Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Gedrut#v=snippet&q=Gedrut&f=false S. 415, 456, 719].</ref>, Gidesindus (Gide-[[Жында|sindus]])<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA322&dq=gidesindus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjh29Wx6pCBAxWhg_0HHZ1yBncQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=gidesindus&f=false P. 322].</ref>, Gidouart (Gido-uart)<ref name="Ferguson-1864-438"/>, Aged<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Aged#v=snippet&q=Aged&f=false S. 17].</ref>, Adogit ([[Гадзь|Ado]]-git)<ref>Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. S. 2.</ref> або Edged (Ed-ged)<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Edged#v=snippet&q=Edged&f=false P. 551].</ref>, Aldgid ([[Олда|Ald]]-gid)<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=%40Aldgid#v=snippet&q=%40Aldgid&f=false P. 65].</ref>, Aregitus ([[Яр (імя)|Are]]-gitus)<ref>Andrade Cernadas J. M. O tombo de Celanova: estudio introductorio, edición e índices (ss. IX-XII). — Santiago de Compostela, 1995. [https://books.google.by/books?id=BF9pAAAAMAAJ&q=Aregitus&dq=Aregitus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjc6bCPjquGAxUxzwIHHT1SAKAQ6AF6BAgHEAI P. 865].</ref><ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, Denegyð ([[Дань|Dene]]-gyð)<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 99.</ref>, Eangyth ([[Ань|Ean]]-gyth)<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=%40Eangyth#v=snippet&q=%40Eangyth&f=false P. 209].</ref>, Godgyth ([[Гуда (імя)|God]]-gyth)<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Godgyth#v=snippet&q=Godgyth&f=false P. 261].</ref>, Leobgid ([[Люб|Leob]]-gid)<ref name="Fo-1900-637">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Leobgid+giddo#v=snippet&q=Leobgid%20giddo&f=false S. 637].</ref>, Levegedus (Leve-gedus)<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 65 (311).</ref>, Ruadgid ([[Грода|Ruad]]-gid)<ref name="Fo-1900-637"/>}}. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Gada (Gito<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 119.</ref>), Gadyn, Gaczołt (Kiecołt<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 302.</ref>, Giczołt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 61, 279.</ref>. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавала імя Гедэт (Гейдэт, Гедэйт): ''in Czechonouiensi districtu… Geydethowi de Kobilino'' (1425 год), ''Gedeth'' (1425 год), ''nobili Gedeth de Kobylino'' (1428 год), ''Geydeth de Cobylino'' (1430 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 2. — Wrocław, 1968—1970. S. 107.</ref>, ''in actis terrestribus [[Ломжа|Łomzensibus]]… Giedeyt de Kobylino'' (1442 год), ''in actis terrestribus Łomzensibus… Petrus, haeres in Zawady dictus Giedeyt'' (1456 год), ''in Ciechanow… per Ik Giedeyt de Kobylino, tribunum Ciechanoviensem'' (1477 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 7. — Wrocław, 1984. S. 65.</ref>. У [[Мазавецкае ваяводзтва (Каралеўства Польскае)|Мазавецкім ваяводзтве]] ў 1580 годзе адзначаўся шляхецкі род Гедрытаў (Giedryt)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 277.</ref>. У [[Памор’е|Памор’і]] бытавала прозьвішча Gadde<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=GADDE&ofb=arnshagen&modus=&lang=de GADDE], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Gyde / Gatte'' (1388 і 1391 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gyde#v=snippet&q=Gyde&f=false S. 28, 32].</ref>, ''Gedike / Gedeyke / Gedeke / Gadike''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Gädecke<ref name="Gottschald-1953-279">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=WbJ6DwAAQBAJ&pg=PA279&dq=G%C3%A4decke+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjD0fuB_aqCAxX83wIHHfvcA20Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=G%C3%A4decke%20namenkunde&f=false S. 279].</ref> (Gedicke<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Gedicke#v=snippet&q=Gedicke&f=false S. 32].</ref>)}} (1335, 1349, 1353, 1382 і 1396 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Gedike#v=snippet&q=Gedike&f=false S. 504].</ref><ref name="Trautmann-1925-30">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gedike#v=snippet&q=Gedike&f=false S. 27, 30—32].</ref>, ''Gedele''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Gedel<ref name="Förstemann-1900-563">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gedel#v=snippet&q=Gedel&f=false S. 563].</ref>}} (1375 і 1421 гады)<ref name="Trautmann-1925-30"/>, ''Gedenne / Jedenne / Gedine''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Gedenus<ref name="Förstemann-1900-563"/>}} (1378 і 1386 гады)<ref name="Trautmann-1925-30"/>, ''Gedune / Gedun''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Geton<ref name="Boullón-1999-239"/>}} (1254, 1261, 1299, 1301, 1370, 1396 і 1443 гады)<ref name="Trautmann-1925-30"/>, ''Gedite / Gedete / Gedethe / Gydyte / Gedithe''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Gaidet<ref>[https://www.filae.com/nom-de-famille/GAIDET.html Patronyme GAIDET], Filae.com: Genealogy</ref>}} (1295, 1299, 1328, 1361 і 1396 гады)<ref name="Trautmann-1925-30"/>, ''Gedute / Gedutte / Gedut / Hans Gydoth''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Gatuthi<ref name="Reichert">Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>}} (1299, 1300, 1359, 1384 і 1397 гады)<ref name="Trautmann-1925-30"/>, ''Cador / Kadar''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Gadher<ref name="Förstemann-1900-563"/>}} (1408 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Cador#v=snippet&q=Cador&f=false S. 41].</ref>, ''Gederiks / Gederich / Gedriks''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Gadaricus (Gadirix, Gaderich)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gadaricus+Gadirix%2C+Gaderich#v=snippet&q=Gadaricus%20Gadirix%2C%20Gaderich&f=false S. 563—563].</ref>}} (1296 і 1358 гады)<ref name="Trautmann-1925-30"/>, ''Gedaute / Gedauthe / Gedawte / Gedawthe''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Gadaldus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>}} (1308, 1341, 1343, 1352, 1398, 1407 і 1419 гады)<ref name="Trautmann-1925-29">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gedaute#v=snippet&q=Gedaute&f=false S. 29].</ref>, ''Miligedo / Milagids / Mylagide / Milgede / Miligedo / Mylegede / Milegede / Miligede''{{Заўвага|У 552 годзе ўпамінаецца [[готы|гоцкі]] водца [[Мелігед]]}} (1263, 1319, 1326, 1350, 1356, 1363, 1360, 1420 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Mile#v=snippet&q=Mile&f=false S. 639].</ref><ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Miligedo#v=snippet&q=Miligedo&f=false S. 59].</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Gede<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=GEDE&ofb=freystadt&modus=&lang=de GEDE], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Геда (Gieda, Giedo)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 117.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''in villa nostra Momeza, quas Gedus, Stabko, Stawbo, Semon, Chodor, [[Вайніла|Voynil]] Duhonicz… Gedus'' (25 траўня 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 35.</ref>; ''людей [[Браслаў|браславских]] одну службу, на имя… а Михаила Кгедовича'' (12 чэрвеня 1506 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 380.</ref>; ''Марътинъ Кгидевичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref>; ''тых людей, которых выгъналъ Бридолкгъ, отец Каспоровъ: Юдасъ, Сакъ, Минтер, Роткусъ, Кгедысь, Оска… на тых четырех земълях осадилъ Каспор литъвою: <…> на Ротъковъщине а Кгедесщизне осадилъ Войтъка Пацовича'' (1542 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|560к}} С. 12.</ref>; ''Chwiedziecz, Wasil Gidziczy'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Gidziczy#v=snippet&q=Gidziczy&f=false С. 113].</ref>; ''Борисъ Кадевичъ… Васько, Вакула, Иванъ Кадевичи… Мартинъ Гидъ'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=uXBmAAAAcAAJ&q=%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 128, 142].</ref>; ''Сенько Кгета'' (1566 год)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 84.</ref>; ''Станиславъ Яновичъ Кгедовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 559].</ref>, ''Станислав Кидевичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1319.</ref> (1567 год); ''местечъку [[Вількі|Вилъкииском]]… семы дом Кидя'' (18 траўня 1596 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 417.</ref>; ''Pawel Gitowicz'' (20 лістапада 1604 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 28.</ref>; ''Karol Antoni Giett Wąsowicz'' (26 красавіка 1700 году)<ref name="UWKL-2020-282">Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 282.</ref>; ''Christina Gedowiczowna'' (1715 год)<ref>[https://www.genmetrika.eu/pasvalio_sant_1706-1729.html Pasvalio Šv. Jono Krikštytojo parapijos jungtuvių įrašai 1706—1729 m.], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Jerzy Gida'' (2 сакавіка 1758 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Gida#v=snippet&q=Gida&f=false С. 45].</ref>; ''Bartłomiej Kida'' (1782—1784 гады)<ref>Pabaisko dekanato vizitacija 1782—1784 m.: atlikta Vilniaus vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio parėdymu. — Vilnius, 2010. P. 283.</ref>; ''Parafia [[Касьцяневічы|kościeniewicka]]… Gedziewicze, wieś'' (1784 год)<ref>Świderski A. F. Dekanat świrski w 1784 r. w świetle opisów plebanów. — Białystok, 2004. S. 32.</ref>; ''Iózef Gada… Ierzy Gada'' (23 красавіка 1792 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 38. — Вильна, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tTo9AQAAMAAJ&q=Gada#v=snippet&q=Gada&f=false С. 145, 147, 158].</ref>; ''Mathias Giedziewicz'' (6 лютага 1796 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_mirties_1796.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1796 m. mirties įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>{{Заўвага|Таксама: * Гітан (адзначалася старажытнае германскае імя Gadan<ref name="Piel-Kremer-1976-143"/>): ''Gitany'' (1744 год)<ref name="DWil-1744">[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; * Гедун, Гадан (адзначалася старажытнае германскае імя Gettonis<ref>[http://www.keesn.nl/names/en41_list_m.htm Names in the Low Countries before 1150], Kees Nieuwenhuijsen Living History Studies (Studies about The Netherlands during Middle Ages)</ref>, Geton<ref name="Boullón-1999-239"/>): ''Gieduny'' (1744 год)<ref name="DWil-1744"/>, ''Maciej Gieduniewicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Gieduniewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Nacza], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Гадан (Gadon) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>, Гедун (''Geduhn'') — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 641.</ref>; * Гедут, Гедыт (адзначалася старажытнае германскае імя Gatuthi<ref name="Reichert"/>): ''две земли пустых тягълых у Вилкиискомъ повете на имя Кгедутевъщыну а Петращевщину'' (28 лістапада 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 373.</ref>, ''[[Гедзівіл|Кгедвил]] Кгедутович… Матеи Кгедутович… [[Ганус (імя)|Ганус]] Гедутович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 72, 284, 290.</ref>, Гедыт-Панеўскія (Gedytt-Poniewski) гербу [[Яліта]] — літоўскі шляхецкі род з [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 134.</ref>; * Гедзюш (адзначалася германскае імя Gättsch, Gatsche<ref name="Gottschald-1953-279"/>, Gadsche<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=Gadsche#v=snippet&q=Gadsche&f=false S. 115].</ref>): Гедзюшэвіч — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 642.</ref>; * Гедаўк, Гедаўг: ''привилеи… князя Витолта… и короля его милости Жыкгимонта, даные… Кгедавъку'' (31 кастрычніка 1593 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 390.</ref>, ''Walenty Hryhorowicz Giedowk'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 2. — Warszawa, 2015. S. 51.</ref>, ''Jan Giedowg'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 151.</ref>; * Гедзівойн, Гедвойн, Гедвойнь (адзначалася старажытнае германскае імя [[Гедвін|Gedovin]]<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gedovin#v=snippet&q=Gedovin&f=false S. 566, 1609].</ref>): ''чоловеки… а Кгедивоинъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref>, ''Петръ Кгедвоиновичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 171.</ref>, ''Jan Giedwoyn''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 45.</ref>, ''Jerzy Giedwoyn''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 195.</ref> (1690 год); * Гедгайла: у актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Гедгойлы ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 187.</ref>, ''Gedgojło [[Мантывід (імя)|Muntwidowicz]]… Gedgel [[Рукша|Rukszewicz]]'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 30, 33.</ref>; * Гідат: Гідат (Giedat) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 663.</ref>; * Гатэраты (адзначалася старажытнае германскае імя Gadaredus<ref name="Piel-Kremer-1976-143"/>): Гатэраты (Gateraty) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>; * Гедрым, Гедрэм: ''sioło Sukoncie… Jan Giedrym'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 550.</ref>, ''Franciscus Giedrymowicz'' (23 студзеня 1785 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/g/ G], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>, ''Marianna Gedremicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gedremicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, у актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася сяло Гедрымы каля [[Шкуды|Шкудаў]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 187.</ref>; * Гетрут, Гедруць (адзначалася германскае імя Gedrut<ref name="Socin-1903"/>): ''Katarzyna Getrut'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=D&search_lastname=Getrut&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Poniewież], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Gedruć Felicja'' (23 верасьня 1915 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 60.</ref>; * Гонгід: ''Gongid'' (1715 год)<ref>Uruski S. Rodzina, herbarz szlachty polskiej. T. 4. — Warszawa, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=NwQMAQAAMAAJ&q=Gongid#v=snippet&q=Gongid&f=false S. 262].</ref>}}. == Носьбіты == * [[Гада Гадзі]] (каля 1239 — каля 1312) — [[Флярэнцыя|флярэнтыйскі]] маляр і мазаіст у [[Готыка|гатычным стылі]] * [[Овэ Гедэ]] (1594—1660) — [[Рыксадмірал|рыксадмірал]] [[Данія|Даніі]] * [[Нікляс Пэтэр фон Геда]] (1675—1758) — дзяржаўны дзяяч [[Швэцыя|Швэцыі]], дыплямат * Марцін Гідзевіч — [[Бяржаны|бяржанскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Караль Антоні Гет Вязовіч — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], падстолі [[пінск]]і ў 1700 годзе<ref name="UWKL-2020-282"/> * Юрка Гіда — жыхар вёскі [[Баранова]] (каля [[Індура|Індуры]]), які ўпамінаецца ў 1718 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225243/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/720-zarubichi-baranova-novoselki-inventar Зарубичи, Баранова, Новоселки инвентарь], Архіў гісторыка Анішчанкі, 10 сьнежня 2016 г.</ref> * Ян Гідовіч — жыхар вёскі [[Дубінцы (Гарадзенская вобласьць)|Дубінцаў]] (Барцянскае староства), які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>[[Леанід Лаўрэш]], [https://pawet.net/genealogy/003/10/%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0.html Барцянскае староства], [[Pawet.net]], 5 жніўня 2017 г.</ref> * Андрэй, Марцін, Міхаіл, Юры і Стэфан Геды — жыхары вёскі [[Татаршчына|Татаршчыны]] ([[Гарадзенскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў 1770 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225130/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/610-svyatsk-rodivilki-peshchany-sonichi-inventar Свяцк, Родивилки, Пещаны, Соничи, инвентарь], Архіў гісторыка Анішчанкі, 3 красавіка 2016 г.</ref> Гетовічы (Gietowicz) — прыгонныя зь вёскі [[Гоза (вёска)|Гозы]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 527.</ref>. Гады (Gada) — прыгонныя з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 196.</ref>. Гадзевічы (Gadziewicz) гербу [[Вянява (герб)|Вянява]] і Гедзевічы (Giedzewicz) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 488, 497.</ref>. Гедавіц (''Gedawitz'') і Гідзевіч (''Gidziewicz'') — прозьвішчы, гістарычна зафіксаваныя на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 638, 663.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Гедзевічы]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай гед}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] d3sg1n2p4dnppvy461zkoxgzs5keasd Шаблён:Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе/Табліца 10 266131 2665361 2664849 2026-04-19T08:08:25Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665361 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLU, UNI, SLO, MAL, SKA, OST, LID, ORS, BUM, DM2, MI2, SOL, BT2, GO2, VOL, OSI, SMR, NIV <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLU=3 | нічыі_SLU=0 |паразы_SLU=0 |мз_SLU=9 |мп_SLU=4 |перамогі_UNI=2 | нічыі_UNI=1 |паразы_UNI=0 |мз_UNI=6 |мп_UNI=2 |перамогі_SLO=2 | нічыі_SLO=1 |паразы_SLO=0 |мз_SLO=4 |мп_SLO=0 |перамогі_MAL=2 | нічыі_MAL=0 |паразы_MAL=0 |мз_MAL=4 |мп_MAL=0 |перамогі_SKA=1 | нічыі_SKA=2 |паразы_SKA=0 |мз_SKA=4 |мп_SKA=2 |перамогі_OST=1 | нічыі_OST=1 |паразы_OST=1 |мз_OST=5 |мп_OST=4 |перамогі_LID=1 | нічыі_LID=1 |паразы_LID=1 |мз_LID=4 |мп_LID=5 |перамогі_ORS=1 | нічыі_ORS=1 |паразы_ORS=1 |мз_ORS=3 |мп_ORS=5 |перамогі_BUM=1 | нічыі_BUM=1 |паразы_BUM=1 |мз_BUM=4 |мп_BUM=3 |перамогі_DM2=1 | нічыі_DM2=0 |паразы_DM2=1 |мз_DM2=3 |мп_DM2=2 |перамогі_MI2=1 | нічыі_MI2=0 |паразы_MI2=1 |мз_MI2=2 |мп_MI2=3 |перамогі_SOL=0 | нічыі_SOL=2 |паразы_SOL=0 |мз_SOL=0 |мп_SOL=0 |перамогі_BT2=0 | нічыі_BT2=2 |паразы_BT2=1 |мз_BT2=2 |мп_BT2=5 |перамогі_GO2=0 | нічыі_GO2=1 |паразы_GO2=1 |мз_GO2=0 |мп_GO2=1 |перамогі_VOL=0 | нічыі_VOL=1 |паразы_VOL=2 |мз_VOL=1 |мп_VOL=3 |перамогі_OSI=0 | нічыі_OSI=1 |паразы_OSI=2 |мз_OSI=3 |мп_OSI=7 |перамогі_SMR=0 | нічыі_SMR=1 |паразы_SMR=2 |мз_SMR=1 |мп_SMR=6 |перамогі_NIV=0 | нічыі_NIV=0 |паразы_NIV=2 |мз_NIV=2 |мп_NIV=5 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=NL1 |вынік2=NL1 |вынік3=NL1Q |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_NL1=green2|тэкст_NL1=Павышэньне ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026 году|Найвышэйшую лігу]] |колер_NL1Q=yellow1 |тэкст_NL1Q=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Другую лігу }}</onlyinclude> mmid615r7sivmwm003yjr6wun80k41y Зыгел 0 270096 2665326 2665135 2026-04-18T19:18:43Z ~2026-24046-58 96973 2665326 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Зыґел |лацінка = Zygieł / Zyhieł |арыгінал = Sigel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[Гайла (імя)|Gelo]] <br> Sigo + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Зыгель, Зэгала, Жыгала, Жыгель, Сігайла, Сігель, Сегель |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Зыгел''' (''Зыгель''), '''Зэгала''', '''Жыгала''' (''Жыгель''), '''Сігайла''' (''Сігель'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сігела або Сігала, пазьней Зыгель або Зэгель (Sigelo, Sigala, Sigel, Segel<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Segel#v=snippet&q=Segel&f=false S. 55].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sigelo%2C+Sigala#v=snippet&q=Sigelo%2C%20Sigala&f=false S. 1318].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгер]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Siger, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Siegel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIEGEL&ofb=memelland&modus=&lang=de SIEGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Сігель (Sigiel)<ref>Uzdila A. Kiek mūsų kalbos išlikę lenkų pavardėse // Terra Jatwezenorum. 2017—2018. P. 56.</ref> і Жыгела (Żygieło)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 382.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Sygele'' (1 траўня 1291 году)<ref>Chartularium Lithuaniae res gestas magni ducis Gedeminne illustrans. — Vilnius, 2003. P. XXXI.</ref>; ''Жигаля'' (2-я пал. XV ст.)<ref name="Zalizniak-2004-682">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 682, 739.</ref>; ''служебника… Зыкля… тотъ Зыгкель'' (11 жніўня 1542 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|225к}} P. 227.</ref>; ''подданыхъ короля его милости Томаша Зигеля'' (5 лістапада 1551 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8F#v=snippet&q=%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8F&f=false С. 128].</ref>; ''Maciey Zegało'' (1554 год)<ref>Karalius L. 1554 metų Balninkų dvaro valakų matavimo registras // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 5, 2014. P. 249.</ref>; ''sioło Mithkuny… Sthefan Zagiel z synmi thrzema Sthanisławem, Urbanem a Grygolem'' (28 жніўня 1598 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 502.</ref>; ''Szegielowa wdowa'' (30 чэрвеня 1652 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Szegielowa#v=snippet&q=Szegielowa&f=false С. 346].</ref>; ''Żygielowicz... Zygiełowycz'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 224.</ref>; ''Anton Zegal'' (23 сакавіка 1698 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 424.</ref>; ''u Kazimierza Żegiela'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 267.</ref>; ''Zygieliewicz'' (1720 год)<ref>Sinkevičiūtė D. Lietuvių dvikamienių vardų trumpinių kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 18, 2016. P. 233.</ref>; ''Katarzyna Sigiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sigiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Joanna Siegel'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Siegel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''[[Войдат (імя)|Wojdat]] Sigajllo'' (XIX ст.)<ref>Jencius-Butautas V.[https://paveldas1.rssing.com/chan-26444749/all_p9.html Kunigaikščių portretų galerija Alovės dvare] // Voruta. Nr. 5 (835), 2017. P. 5—14.</ref>; ''Stefan Żygało'' (1840 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BByga%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lipniszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Żygałło Antoni'' (1942 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22171/cmentarz-rossa-stara-litwa-spis/strona-2 Cmentarz Rossa Stara. Litwa. Spis], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Жыгаля — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XV стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-682"/> * Якуб Мікалаевіч Зыгел — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1583 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%97%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B0#v=snippet&q=%D0%97%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B0&f=false С. 104].</ref> * Войцех Жыгелёвіч (''Wojciech Żygielowicz'') — жыхар [[Вільня|Вільні]], які ўпамінаецца ў 1631 годзе<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 193.</ref> * Ян Зыгелевіч (''Jan Zygielewicz'') — жыхар Вільні, які ўпамінаецца ў 1649 годзе<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 159.</ref> * Андрэй Жыгала — жыхар вёскі [[Новае Сяло|Новага Сяла]] ([[Менскае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1777 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806123518/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/988-budevichi-inventar-1777-g-v-minskom-voevodstve Будевичи инвентарь 1777 г. в Минском воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 22 лютага 2018 г.</ref> * Андрэй, Марыя і Фядора Жыгалы — жыхары вёскі Адамаўкі (каля [[Будзенічы|Будзенічаў]], Менскае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1779 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230805194012/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1178-budenichi-inventar-1779-g Буденичи инвентарь 1779 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 31 кастрычніка 2018 г.</ref> Жыгелевічы (Żygielewicz, Żygilewicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 381.</ref>. На [[Вількамірскі павет|гістарычнай Вількаміршчыне]] існуе вёска [[Жыгелішкі]], на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] — [[Жыгалы]]. == Глядзіце таксама == * [[Зіга (імя)|Зіга]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сіг}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0dzbwzaooheqdj1nf23nn1eurei0n2r 2665328 2665326 2026-04-18T19:20:45Z ~2026-24046-58 96973 2665328 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Зыґел |лацінка = Zygieł / Zyhieł |арыгінал = Sigel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[Гайла (імя)|Gelo]] <br> Sigo + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Зыгель, Зэгала, Жыгала, Жыгель, Сігель, Сігайла, Жыгайла, Сегель |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Зыгел''' (''Зыгель''), '''Зэгала''', '''Жыгала''' (''Жыгель'', ''Жыгайла'''), '''Сігель''' (''Сігайла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сігела або Сігала, пазьней Зыгель або Зэгель (Sigelo, Sigala, Sigel, Segel<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Segel#v=snippet&q=Segel&f=false S. 55].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sigelo%2C+Sigala#v=snippet&q=Sigelo%2C%20Sigala&f=false S. 1318].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгер]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Siger, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Siegel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIEGEL&ofb=memelland&modus=&lang=de SIEGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Сігель (Sigiel)<ref>Uzdila A. Kiek mūsų kalbos išlikę lenkų pavardėse // Terra Jatwezenorum. 2017—2018. P. 56.</ref> і Жыгела (Żygieło)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 382.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Sygele'' (1 траўня 1291 году)<ref>Chartularium Lithuaniae res gestas magni ducis Gedeminne illustrans. — Vilnius, 2003. P. XXXI.</ref>; ''Жигаля'' (2-я пал. XV ст.)<ref name="Zalizniak-2004-682">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 682, 739.</ref>; ''служебника… Зыкля… тотъ Зыгкель'' (11 жніўня 1542 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|225к}} P. 227.</ref>; ''подданыхъ короля его милости Томаша Зигеля'' (5 лістапада 1551 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8F#v=snippet&q=%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8F&f=false С. 128].</ref>; ''Maciey Zegało'' (1554 год)<ref>Karalius L. 1554 metų Balninkų dvaro valakų matavimo registras // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 5, 2014. P. 249.</ref>; ''sioło Mithkuny… Sthefan Zagiel z synmi thrzema Sthanisławem, Urbanem a Grygolem'' (28 жніўня 1598 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 502.</ref>; ''Szegielowa wdowa'' (30 чэрвеня 1652 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Szegielowa#v=snippet&q=Szegielowa&f=false С. 346].</ref>; ''Żygielowicz... Zygiełowycz'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 224.</ref>; ''Anton Zegal'' (23 сакавіка 1698 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 424.</ref>; ''u Kazimierza Żegiela'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 267.</ref>; ''Zygieliewicz'' (1720 год)<ref>Sinkevičiūtė D. Lietuvių dvikamienių vardų trumpinių kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 18, 2016. P. 233.</ref>; ''Katarzyna Sigiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sigiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Joanna Siegel'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Siegel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''[[Войдат (імя)|Wojdat]] Sigajllo'' (XIX ст.)<ref>Jencius-Butautas V.[https://paveldas1.rssing.com/chan-26444749/all_p9.html Kunigaikščių portretų galerija Alovės dvare] // Voruta. Nr. 5 (835), 2017. P. 5—14.</ref>; ''Stefan Żygało'' (1840 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BByga%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lipniszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Rozalia Żygajło'' (1878 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BBygaj%C5%82o%20&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Żygałło Antoni'' (1942 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22171/cmentarz-rossa-stara-litwa-spis/strona-2 Cmentarz Rossa Stara. Litwa. Spis], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Жыгаля — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XV стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-682"/> * Якуб Мікалаевіч Зыгел — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1583 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%97%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B0#v=snippet&q=%D0%97%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B0&f=false С. 104].</ref> * Войцех Жыгелёвіч (''Wojciech Żygielowicz'') — жыхар [[Вільня|Вільні]], які ўпамінаецца ў 1631 годзе<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 193.</ref> * Ян Зыгелевіч (''Jan Zygielewicz'') — жыхар Вільні, які ўпамінаецца ў 1649 годзе<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 159.</ref> * Андрэй Жыгала — жыхар вёскі [[Новае Сяло|Новага Сяла]] ([[Менскае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1777 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806123518/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/988-budevichi-inventar-1777-g-v-minskom-voevodstve Будевичи инвентарь 1777 г. в Минском воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 22 лютага 2018 г.</ref> * Андрэй, Марыя і Фядора Жыгалы — жыхары вёскі Адамаўкі (каля [[Будзенічы|Будзенічаў]], Менскае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1779 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230805194012/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1178-budenichi-inventar-1779-g Буденичи инвентарь 1779 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 31 кастрычніка 2018 г.</ref> Жыгелевічы (Żygielewicz, Żygilewicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 381.</ref>. На [[Вількамірскі павет|гістарычнай Вількаміршчыне]] існуе вёска [[Жыгелішкі]], на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] — [[Жыгалы]]. == Глядзіце таксама == * [[Зіга (імя)|Зіга]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сіг}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 6cmpo99fa5tnaa7mfjjr8y30q8jng7u 2665329 2665328 2026-04-18T19:21:19Z ~2026-24046-58 96973 2665329 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Зыґел |лацінка = Zygieł / Zyhieł |арыгінал = Sigel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[Гайла (імя)|Gelo]] <br> Sigo + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Зыгель, Зэгала, Жыгала, Жыгель, Сігель, Сігайла, Жыгайла, Сегель |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Зыгел''' (''Зыгель''), '''Зэгала''', '''Сігель''' (''Сігайла''), '''Жыгала''' (''Жыгель'', ''Жыгайла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сігела або Сігала, пазьней Зыгель або Зэгель (Sigelo, Sigala, Sigel, Segel<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Segel#v=snippet&q=Segel&f=false S. 55].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sigelo%2C+Sigala#v=snippet&q=Sigelo%2C%20Sigala&f=false S. 1318].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгер]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Siger, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Siegel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIEGEL&ofb=memelland&modus=&lang=de SIEGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Сігель (Sigiel)<ref>Uzdila A. Kiek mūsų kalbos išlikę lenkų pavardėse // Terra Jatwezenorum. 2017—2018. P. 56.</ref> і Жыгела (Żygieło)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 382.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Sygele'' (1 траўня 1291 году)<ref>Chartularium Lithuaniae res gestas magni ducis Gedeminne illustrans. — Vilnius, 2003. P. XXXI.</ref>; ''Жигаля'' (2-я пал. XV ст.)<ref name="Zalizniak-2004-682">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 682, 739.</ref>; ''служебника… Зыкля… тотъ Зыгкель'' (11 жніўня 1542 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|225к}} P. 227.</ref>; ''подданыхъ короля его милости Томаша Зигеля'' (5 лістапада 1551 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8F#v=snippet&q=%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8F&f=false С. 128].</ref>; ''Maciey Zegało'' (1554 год)<ref>Karalius L. 1554 metų Balninkų dvaro valakų matavimo registras // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 5, 2014. P. 249.</ref>; ''sioło Mithkuny… Sthefan Zagiel z synmi thrzema Sthanisławem, Urbanem a Grygolem'' (28 жніўня 1598 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 502.</ref>; ''Szegielowa wdowa'' (30 чэрвеня 1652 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Szegielowa#v=snippet&q=Szegielowa&f=false С. 346].</ref>; ''Żygielowicz... Zygiełowycz'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 224.</ref>; ''Anton Zegal'' (23 сакавіка 1698 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 424.</ref>; ''u Kazimierza Żegiela'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 267.</ref>; ''Zygieliewicz'' (1720 год)<ref>Sinkevičiūtė D. Lietuvių dvikamienių vardų trumpinių kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 18, 2016. P. 233.</ref>; ''Katarzyna Sigiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sigiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Joanna Siegel'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Siegel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''[[Войдат (імя)|Wojdat]] Sigajllo'' (XIX ст.)<ref>Jencius-Butautas V.[https://paveldas1.rssing.com/chan-26444749/all_p9.html Kunigaikščių portretų galerija Alovės dvare] // Voruta. Nr. 5 (835), 2017. P. 5—14.</ref>; ''Stefan Żygało'' (1840 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BByga%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lipniszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Rozalia Żygajło'' (1878 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=%C5%BBygaj%C5%82o%20&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Żygałło Antoni'' (1942 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22171/cmentarz-rossa-stara-litwa-spis/strona-2 Cmentarz Rossa Stara. Litwa. Spis], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Жыгаля — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XV стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-682"/> * Якуб Мікалаевіч Зыгел — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1583 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%97%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B0#v=snippet&q=%D0%97%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B0&f=false С. 104].</ref> * Войцех Жыгелёвіч (''Wojciech Żygielowicz'') — жыхар [[Вільня|Вільні]], які ўпамінаецца ў 1631 годзе<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 193.</ref> * Ян Зыгелевіч (''Jan Zygielewicz'') — жыхар Вільні, які ўпамінаецца ў 1649 годзе<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 159.</ref> * Андрэй Жыгала — жыхар вёскі [[Новае Сяло|Новага Сяла]] ([[Менскае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1777 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806123518/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/988-budevichi-inventar-1777-g-v-minskom-voevodstve Будевичи инвентарь 1777 г. в Минском воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 22 лютага 2018 г.</ref> * Андрэй, Марыя і Фядора Жыгалы — жыхары вёскі Адамаўкі (каля [[Будзенічы|Будзенічаў]], Менскае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1779 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230805194012/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1178-budenichi-inventar-1779-g Буденичи инвентарь 1779 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 31 кастрычніка 2018 г.</ref> Жыгелевічы (Żygielewicz, Żygilewicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 381.</ref>. На [[Вількамірскі павет|гістарычнай Вількаміршчыне]] існуе вёска [[Жыгелішкі]], на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] — [[Жыгалы]]. == Глядзіце таксама == * [[Зіга (імя)|Зіга]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сіг}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] r30viswx74m66nrmetxg01zgl2urtuz Вільда 0 270360 2665314 2601218 2026-04-18T17:57:04Z ~2026-24046-58 96973 2665314 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вільда |лацінка = Vilda |арыгінал = Wildo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Вілда, Вільдзь, Вільта, Вільць |вытворныя = |зьвязаныя = [[Вільцейка]], [[Вілдзен]], [[Вілтаўт]] <br> [[Эйвільд]], [[Явільт]], [[Ясьвільт]] }} '''Вільда''' (''Вілда'', ''Вільдзь''), '''Вільта''' (''Вільць'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Вілда або Вілта, пазьней Вільда (Wildo<ref name="Morlet-1985-473">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 473.</ref>, Wilto, Wilde) — імя [[германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wilto+Wilde#v=snippet&q=Wilto%20Wilde&f=false S. 1591].</ref>. Іменная аснова -вілд- (-вілт-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wilþeis 'дзікі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменных асноваў -вілт- і [[Віла|-віл-]] зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''vìltis'' 'спадзявацца, мець надзею', ''viltìs'' 'надзея'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 24.</ref> (упершыню фіксуецца ў слоўніку [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]]<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=viltis&id=30106700000 vilti̇̀s], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Вільцейка|Вільцейка (Вільдзік)]], [[Вілдзен]], [[Вілтаўт|Вілталт]], [[Эйвільд|Эйвільд (Эвільд)]], [[Явільт]], [[Ясьвільт]]. Адзначаліся германскія імёны Wildike, Vilden, Wiltolt, Evilda, Awild, Asvild{{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Wildilo<ref name="Morlet-1985-473"/>, Vuildanus<ref name="Morlet-1971-224"/>, Wiltune<ref name="Barber-1894-56">Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Wiltune#v=snippet&q=Wiltune&f=false P. 56].</ref>, Wildbertus (Wild-[[Бэрт|bertus]]), Wildekinnus (Wilde-[[Гін|kinnus]])<ref>Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6. — Berlin; Boston, 2017. S. 574.</ref>, Wildert (Wild-[[Гардзь|ert]]<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Wildert#v=snippet&q=Wildert&f=false P. 37].</ref>, Wiltert<ref>Stark F. Die Kosenamen der Germanen: eine Studie. — Wien, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0VAJAAAAQAAJ&q=Wiltert#v=snippet&q=Wiltert&f=false S. 181].</ref>), Wildemanni (Wilde-[[Ман|manni]])<ref>Schwab L. Die Beinamen im Urkundenbuch der Stadt Strassburg. — Strassburg, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IwkrAAAAYAAJ&q=%40Wildemanni#v=snippet&q=%40Wildemanni&f=false S. 23].</ref>, Wildemarius (Wilde-[[Міра (імя)|marius]]), Wildrada (Wild-[[Рад|rada]])<ref name="Morlet-1971-224">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 224.</ref>}}. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Wild (Wilde, Wildo, Wilda), Hewiltus<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 103, 288.</ref>. У [[Памор’е|Памор’і]] адзначалася прозьвішча Wilde<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=WILDE&ofb=arnshagen&modus=&lang=de WILDE], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Wiltico / Wilticke''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Wildike<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA611&dq=Wild+icke+Namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi_qdjapfaBAxXngf0HHYlzAQgQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=Wild%20icke%20Namenkunde&f=false S. 611].</ref>}}, ''Wiltut / Wiltuthe''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Vilithuta<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Vilithuta#v=snippet&q=Vilithuta&f=false S. 1606].</ref>}} (1397 год), ''Wiltaute / Wiltaut''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Wiltolt<ref>Scheffler-Erhard C. Alt-Nürnberger Namenbuch. — Nürnberg, 1959. [https://books.google.by/books?id=iOw_AQAAIAAJ&q=%22wiltolt%22&dq=%22wiltolt%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjX7r7mqOKCAxXMtqQKHREdDmEQ6AF6BAgBEAI S. 16].</ref>}} (1315 і 1380 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 736.</ref><ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Wiltico+%2F+Wilticke#v=snippet&q=Wiltico%20%2F%20Wilticke&f=false S. 118].</ref>. У 1634 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Christophorus Wilde, Ortelsburgensis Borussus'', у 1654 годзе — ''Philippus Bartholomeus Wilde, Schiffenburga-Prussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Wilde#v=snippet&q=Wilde&f=false S. 356, 538].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''земль пустых в [[Абольцы|Оболцохъ]]… а Дробышевы Вилтевича'' (12 жніўня і 17 верасьян 1519 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 163—164.</ref>; ''Wilthowa'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Wilthowa#v=snippet&q=Wilthowa&f=false С. 328].</ref>; ''Hans Conrad Wildt, Mahler von Grodno'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 133.</ref>; ''Jan Wildziewicz'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 239.</ref>; ''Andreas Wiłda'' (1707 год)<ref>[https://www.genmetrika.eu/pasvalio_sant_1706-1729.html Pasvalio Šv. Jono Krikštytojo parapijos jungtuvių įrašai 1706—1729 m.], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''u Baltazara Wiłdy soli… u jmci pana Wildy kupca Ryzkiego… Wildzie… Baltarza Wildy'' (4 лістапада 1777 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 19. — Витебск, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UH8ZAAAAYAAJ&q=Wildy#v=snippet&q=Wildy&f=false С. 301, 304, 306].</ref>; ''Thomas Wildziewicz'' (6 жніўня 1790 году)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. X. 1776—1793 metų jungtuvių metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 55.</ref><ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. IX. 1788—1794 metų mirties metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 22.</ref>; ''Szymon Wildziewicz budowniczy witebski'' (17 лістапада 1790 году)<ref>Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788—1790). — Vilnius, 2015. P. 55.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Жвілт (параўн.: ''Dawid Żminigajło Jawgiel'', т. б. ''z Minigajła''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.</ref>): ''доилиды Жвилтовичи'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 52.</ref>; * Вілдун (адзначалася германскае імя Wiltune<ref name="Barber-1894-56"/>): ''села Вилдуновъ'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 77].</ref>; * Вілдут, Вілдот (адзначалася германскае імя Wiltet<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Wiltet#v=snippet&q=Wiltet&f=false S. 442].</ref>): ''Янко Вилдутович… Янко Вилдотович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 92, 275.</ref>; * Вілтар, Вільтэр (адзначалася старажытнае германскае імя Wildhari<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 473.</ref>, Wilder-<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>): ''Юрко Вилтаренко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 111.</ref>, ''Zofia Wilter'' (1864 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Wilter&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nawłoki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Вілтэйт: ''Dobko Wiltheytowic'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 415.</ref>; * Манстывілд: ''cum Monstiwyld''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Monstwid''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Monstwild''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 70.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]])}}. == Носьбіты == * Валенці Вільда — вайсковы і дзяржаўны дзяяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], маёр войскаў каронных, пісар дэкрэтавы зямянскі [[Смаленскі павет|смаленскі]] ў 1792 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 123.</ref> * Валенці Вільда — [[прэор]] [[Горадня|Гарадзенскага]] кляштару [[Камэдулы|камэдулаў]] у 1794 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230547/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/713-dukhovenstvo-grodnenskogo-poveta-v-vosstanii-1794-g Духовенство Гродненского повета в восстании 1794 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 22 лістапада 2016 г.</ref> Вільдзевічы (Wildziewicz) гербу [[Вянява (герб)|Вянява]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 360.</ref>. На [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Віленшчыне]] існуе вёска [[Вільдзішкі]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай вілд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] knz779m8eb1zjjv6frd414t2xow9y35 Імёны ліцьвінаў 0 270556 2665331 2665125 2026-04-18T19:22:12Z ~2026-24046-58 96973 /* Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі */ 2665331 wikitext text/x-wiki '''Імёны старажытных ліцьвінаў''' (''літвінаў'', ''ліцьвіноў'') — засьведчаныя ў пісьмовых крыніцах [[Асабовае імя|асабовыя імёны]] тытульнага [[народ]]у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]. == Германскія імёны == === Паходжаньне === [[Файл:Žygimont Kiejstutavič. Жыгімонт Кейстутавіч (1434, 1897).jpg|значак|Маестатная пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам на [[Лацінская мова|лаціне]]: + s(igillum) + maiestatis + incliti + principis + d(omi)ni + '''sigismu(n)di''' + dei gracia + magni ducis lithwanie + russe''<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. Z. 3—4, 1930. S. 725.</ref>]] Даўнюю традыцыю атаясамліваньня мясцовых [[Беларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] формаў зь іх [[Германскія мовы|германскімі]] адпаведнікамі засьведчыла напісаньне імя [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ў выкананым на загад [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] кірылічным надпісе ў Сьвятакрыскай капліцы [[Вавэль|Кракаўскага каралеўскага замка]] (1471 год): «''…з пакаленьня Цэсарскага продка пранайясьнейшага '''[[Жыгімонт]]а''' Пана земь Ракускай, Чэскай, і Вугорскай''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 213.</ref><ref>Дашкевич Н. П. Заметки по истории Литовско-Русского государства. — Киев, 1885. С. 108.</ref>{{Заўвага|Таксама паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], «''за прозьбаю кроля [[Сьвятая Рымская імпэрыя|рымскага]] Жыгімонта''»<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 81.</ref>}}. Тым часам яшчэ вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] (1365—1440) ва ўласных [[Лацінская мова|лацінамоўных]] дакумэнтах азначаў сябе германскім імём [[Жыгімонт|Sigismundus]]<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 144, 153, 164.</ref>. Гэтае ж імя пасьлядоўна ўжывалі ў лацінамоўных дакумэнтах вялікія князі з дынастыі [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]] — [[Жыгімонт Стары]] і [[Жыгімонт Аўгуст]]. [[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|значак|Партрэт вялікага князя [[Вітаўт]]а ({{мова-la|Vitoldus|скарочана}}) зь [[Берасьце|Берасьця]]]] На тоеснасьць імя [[Вітаўт (імя)|Вітаўт]] з германскім імём ''Witold'' (''Witolt''), вядомым за шмат гадоў да зьяўленьня літоўскага вялікага князя, а таксама на сьведчаньне атаясамліваньня гэтых імёнаў — адпаведную германскаму імю [[Лацінская мова|лацінізацыю]] імя Вітаўта (''Witoldus'') — зьвяртае ўвагу польскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Рэчэк||d|Q104416045}}. Ён жа зазначае, што германскія імёны на ''-old'' (або ''-аld'') бытавалі ў Польшчы яшчэ ў XIII—XIV стагодзьдзях<ref>Acta Baltico-Slavica. Nr. 8. — Warszawa, 1973. S. 211.</ref>. Тым часам сярод паноў [[Малдаўскае княства|Малдаўскага княства]] пашырылася імя ''Витолтъ'' (цалкам адпаведнае германскаму ''Witolt''), якое прыйшло ў Малдову не зь Вялікага Княства Літоўскага. Прытым гэтая форма імя ў малдаўскім пісьменстве адзначаецца раней за яе зьяўленьне ва ўкраінскім пісьмовых крыніцах<ref>Юркенас Ю. О появлении сочетания al вместо дифтонга au в литовских древних личных именах // Kalbotyra. Vol. XV, 1967. С. 55.</ref>. Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што прускі храніст [[Віганд Марбурскі]] пісаў пра герцага Альгерда з [[Гогенштайн (Турынгія)|Гогенштайну]]{{Заўвага|{{мова-la|«Algardus comes de Hoensteyn»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algardus#v=snippet&q=Algardus&f=false S. 645].</ref>}}, тым часам пра аднаго з каралёў [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] Альгерда{{Заўвага|''Allegart''}} VIII стагодзьдзя пісаў аўтар хронікі Ўсходняй [[Фрызія|Фрызіі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 47.</ref>. Спэцыяліст у галіне [[Анамастыка|анамастыкі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандра Суперанская||ru|Суперанская, Александра Васильевна}} тлумачыць імя [[Альгерд (імя)|Альгерд]] з германскіх моваў<ref>Суперанская А. В. Словарь русских личных имён: Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. С. 168.</ref>, такое ж тлумачэньне даецца ў беларускім «Слоўніку асабовых уласных імёнаў», выдадзеным у 2011 годзе<ref>{{Літаратура/Слоўнік асабовых уласных імёнаў (2011)|к}} С. 22.</ref>. Павал Урбан таксама зьвяртае ўвагу на тое, што аўтар хронікі Ўсходняй Фрызіі пад 1422 годам упамінае Любарта з [[Шмаленбург]]у{{Заўвага|''Lubbert tho Schmalenbrugge''<ref>Veteris aevi analecta, seu vetera monumenta. T. 4. — Hagae-Comitum, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hAc0N4Of65EC&q=Lubbert+tho+Schmalenbrugge#v=snippet&q=Lubbert%20tho%20Schmalenbrugge&f=false P. 214].</ref>}}, а пад 1417 годам — іншага Любарта зь [[Мюнстэр (Вэстфалія)|Мюнстэру]]. Апроч таго, па 1328 годзе магістар Любарт Бол дзеіў у адной зь філіяў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]], што месьцілася ў месьце [[Утрэхт (горад)|Утрэхце]] ([[Нідэрлянды]]). Германскае паходжаньне імя [[Любарт (імя)|Любарт (''Lubart'', ''Lubard'', ''Lubert'')]] сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>. Тое, што ліцьвіны былі «''аднаго народу''» з [[Готы|готамі]] і [[Гепіды|гепідамі]], «''на што імёны іх князёў і каралёў ясна паказваюць''», адзначаў [[Мацей Стрыйкоўскі]] ў сваёй [[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі|Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі]]. Ён падаваў [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскія]] імёны і імёны ліцьвінаў у іх германскіх формах (''[[Альгімонт|Algimunt]]'', ''[[Германт|Germunt]]'', ''[[Рамант|Romunt]]'', ''[[Нарымонт (імя)|Narimunt]]'', ''[[Даўмонт (імя)|Dowmunt]]'', ''[[Скірмант|Skirmunt]]''), у тым ліку літоўскае імя ''Rodiswid'' і гепідзкае ''Rodiswida''{{Заўвага|Апроч таго, Мацей Стрыкоўскія падаваў такія вядомыя за яго часам імёны ліцьвінаў, як ''Videswid'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Wytsuit''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Wytsuit#v=snippet&q=%40Wytsuit&f=false S. 1573].</ref>), ''Moriwid'' (адзначалася германскае імя ''Marvid''<ref>Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo, 1982. S. 181.</ref>), ''Gyligin'' (адзначалася германскае імя ''Giligin''<ref>Sveriges medeltida personnamn. Hft. 7. — Uppsala, 1981. S. 228.</ref>), ''Aligin'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Alikin''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Alikin#v=snippet&q=Alikin&f=false S. 80].</ref>)}}<ref>Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Maciejá Stryjkowskiego. T. 1. — Warszawa, 1846. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vUghAQAAMAAJ&q=co+i+imiona+i+nazwiska+ich+xi%C4%85%C5%BC%C4%85t+i+kr%C3%B3l%C3%B3w+ja%C5%9Bnie+ukazuj%C4%85+#v=snippet&q=co%20i%20imiona%20i%20nazwiska%20ich%20xi%C4%85%C5%BC%C4%85t%20i%20kr%C3%B3l%C3%B3w%20ja%C5%9Bnie%20ukazuj%C4%85&f=false S. 47].</ref>. На тоеснасьць імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі [[Германцы|германцаў]] ([[герулы|герулаў]] і [[Лянгабарды|лянгабардаў]]) таксама зьвяртаў увагу [[Альбэрт Каяловіч]] у выдадзенай у 1650 годзе лацінамоўнай «Гісторыі Літвы»{{Заўвага|{{мова-la|«Quis enim Zivibundum, Algimundum, Narimundum audiens, non facile cogitet Herulum quempiam aut Longobardum nominari? Haec porro nomina Litvaniae principum sunt»|скарочана}}<ref>Historiae Litvanae. — Dantisci, 1650. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FVsVAAAAQAAJ&q=Herulum+Longobardum+nominari#v=snippet&q=Herulum%20Longobardum%20nominari&f=false P. 7].</ref>}}. У гэтай жа працы ён упамінае [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарога]] «''in campo Swintoroha''», у імі якога ўжывае неўласьцівае для [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] [[Г|фрыкатыўнае ''г (h)'']], а іншыя імёны ліцьвінаў пасьлядоўна падае ў іх германскіх формах — [[Альгерд (імя)|''Olgerdus'']], [[Вітаўт (імя)|''Vitoldus'']], [[Гаштольд (імя)|''Gastoldus'']], [[Рымант|''Rimundus'']], [[Германт|''Germundus'']], ''Sigismundus'' і г. д. На вялікае падабенства імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі германцаў (готаў) таксама зьвяртаў увагу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эварыст Андрэй Курапатніцкі||pl|Ewaryst Andrzej Kuropatnicki}} ў выдадзеным у 1789 годзе гербоўніку [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]] і Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|{{мова-pl|«…bo wiadomo, że Gottowie z Gettami jeden narod, a dla viekszego dowodu jedneż prawie imiona Gottskie i Litewskie przytaczam Narymund, Doumund, Algimund, Pisimond, Germond, te są stare tey prowincyi nazwiska Gottskim podobne: Torysmond, Trasimond, Hunimond, Zygmont, i moc innych»|скарочана}}<ref>Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Ziestwie Litewskim. — Warszawa, 1789. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PV5mAAAAMAAJ&q=nazwi%C5%BFka+Gott%C5%BFkim+podobne#v=snippet&q=nazwi%C5%BFka%20Gott%C5%BFkim%20podobne&f=false S. 30].</ref>}}. На германскі характар імёнаў ліцьвінаў і меркаванае германскае паходжаньне валадароў Літвы (падобна [[Нарманская тэорыя|валадарам Русі]]) зьвяртаў увагу дацкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрэдэрык Шырн||da|Frederik Schiern}}{{Заўвага|{{мова-da|«Hos de gamle litauiske Fyrster og Stormænd træffer man Navne som Gastold, Gedigold, Ringold, Rumbold, Witold, Dovmund, Narimund, Olgimund, Rimund, Skirmund, Skomund, Widimund, og maaskee kan det antages, at de herskende Slægter i Litauen havde været af germansk Oprindelse, som jo de varægiske Slægter, der grundede deres Herredømme i Rusland, vides at have stammet fra Skandinavien»|скарочана}}}}<ref>Schiern F. Nyere historiske Studier. — Kjøbenhavn, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ySQob1hXWuwC&q=Skirmund#v=snippet&q=Skirmund&f=false S. 356].</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне шэрагу літоўскіх шляхецкіх прозьвішчаў (у тым ліку на [[Жамойць|Жамойці]]) сьцьвярджалася ў артыкулах «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год){{Заўвага|{{мова-pl|«[[Эйсімонт|Ejsmont]], [[Даўмонт (імя)|Dowmunt]], [[Манігерд|Mongird]], [[Нарвід|Norwid]], [[Мастаўт|Misztolt]], [[Даўконт|Dowkont]], [[Мільвід|Milwid]], [[Контаўт (імя)|Kontowt]], [[Даўгерд (імя)|Dowgird]], [[Гінтаўт|Gintowt]], [[Мільмонт|Milimont]], są to nazwiska skandynawskie»|скарочана}}<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>}} і «Літва» [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год){{Заўвага|{{мова-pl|«Ślady najazdu skandynawskiego pozostały do dziś na Żmudzi w podaniach i nazwie skandynawskiego brzmienia szlacheckich rodzin, np. Misztolt, Dowgird, Norwid, Dowkont i t. p.»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>}}{{Заўвага|Апроч таго, у ліцьвінаў бытавалі германскія імёны, якія раней адзначаліся ў [[Русіны|рускіх князёў і баяраў]]: [[Алег|Ольг (Алег)]], [[Аскольд (імя)|Яскольд (Аскольд)]], [[Ясмант|Ясмант (Асмунд)]], [[Уладзімер|Валадзімер]], [[Валадар|Валтар (Валадар)]], [[Гедзень]], [[Глеб]], [[Дзір]], [[Івар]], [[Ігар]], [[Лют]], [[Улеб]], [[Якун]] ды іншыя. Увогуле, яшчэ ў 1865 годзе датычна вялікіх князёў літоўскіх (Ягайлы і Вітаўта) адзначаўся неўласьцівы жамойтам «''касмапалітычны характар [[Нарманская тэорыя|нарманскіх]] князёў — прыбылых у Літву''»<ref>Соколов Н. И. Святая Жмудь // Вестник Западной России. Т. 2, 1865. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9aAZAAAAYAAJ&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 226].</ref>}}. Высунутыя ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] тлумачэньні імёнаў ліцьвінаў зь летувіскай мовы рашуча адпрэчваў народжаны на [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыне]] лінвіст [[Уладзіслаў Юргевіч]] (1818—1898), які азначыў іх як «''кур’ёзныя''»<ref>Юргевич В. Опыт объяснения имён литовских князей // Чтения в императорском обществе истории и древностей российских. Кн. 3. — М., 1883. С. 28.</ref>. Для народжанага на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] гісторыка [[Юзэф Эдвард Пузына|Юзэфа Эдварда Пузыны]] (1878—1949), які паходзіў з старажытнага княскага роду [[Пузыны|Пузынаў]], не выклікала сумневаў германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне цэлага шэрагу імёнаў ліцьвінаў. Ён жа крытыкаваў прыпісваньне тым імёнам [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня{{Заўвага|{{мова-pl|«Dla mnie nie ulega wątpliwości, że cały szereg imion litewskich został prawie żywcem przejęty z języków skandynawskich. Do takich imion zaliczam w pierwszym rzędzie następująae: Olgierd <nowiki>=</nowiki> Algard, Lingweni <nowiki>=</nowiki> Langewin, Witold ~ Witowt <nowiki>=</nowiki> Withoud, Wojszwil <nowiki>=</nowiki> Wajswiltis <nowiki>=</nowiki> Wissewalde <nowiki>=</nowiki> Wsiewołod, wreszcie, nasz Budiwid <nowiki>=</nowiki> Putuwer <nowiki>=</nowiki> Butywidas <nowiki>=</nowiki> Budwietis <nowiki>=</nowiki> Botwid. <…> Nadto uważam za pochodne z języków skandynawskich imiona kończące się na wil względnie wiłaś, jak Dawiłas, Gintwiłas, Gerdwiłas, Radziwiłas etc. lub na mont (mantas) jak Narymont, Jamont, Skomont, Dowmont etc. Te ostatnie wydają mi się kształtowane według germańskiego wzoru jak Edmund, Egmont, Zygmunt. Przypisywanie tym imionom pochodzenia rdzennie bałtyckiego wydaje mi się bezcelowem naciąganiem rzeczywistości»|скарочана}}<ref>Puzyna J. Sukcesorowie Trojdena // Ateneum Wileńskie. Z. 1, 1938. S. 14—15.</ref>}}. Тое, што імёны літоўскіх князёў і баяраў мелі паўночнагерманскае, а не жамойцкае паходжаньне, адзначаў народжаны і выхаваны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] дзяржаўны дзяяч [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] генэрал [[Люцыян Жалігоўскі]]<ref>Żeligowski L. Zapomniane prawdy. — Londyn, 1943. S. 23—25.</ref>. Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] (1904—1974), які ў 1934—1938 гадох выкладаў ва [[Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага|ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Коўна|Коўне]], у сваім дакладзе<ref>Notes de toponymie lituanienne, dans Actes et Mémoires du premier Congrès International de Toponymie et d’ Anthroponymie. — Paris, 1938. P. 221.</ref> на Першым Міжнародным кангрэсе тапанімікі і антрапанімікі ў Парыжы (1938 год) зазначыў, што «''нават сёньня амаль усе літоўскія шляхецкія імёны маюць [[Гоцкая мова|гоцкае]] паходжаньне''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Aujourd’hui encore, la presque totalité des noms de noblesse lituaniens sont d’origine gotique»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Voies et impasses de la toponymie lituanienne // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1958. P. 126.</ref>. На падставе ўласных шматгадовых дасьледаваньнях ён прыйшоў да высновы, што многія літоўскія ўласныя імёны альбо будуюцца паводле германскіх, альбо ёсьць запазычанымі з германскіх<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28.</ref>. У 1948 годзе Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што [[Гіпотэза|гіпатэтычныя]] [[Балтыйскія мовы|балтыйскія]] этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку [[Казімер Буга]] і [[Райнгольд Траўтман]]) ня маюць ніякай навуковай вартасьці{{Заўвага|{{мова-fr|«Tout ce qui a été dit depuis cinquante ans à ce sujet par Bezzenberger, Gerullis, Trautmann, Būga et Salys est absolument dénué de valeur»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Пераканаўчасьць пададзенай Раймондам Шмітляйнам аргумэнтацыі наконт літоўскіх імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновай]] ''-монт-'' ([[Жыгімонт]] ды іншыя) засьведчыў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Па працяглым маўчаньні зь летувіскага боку<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—98.</ref>, у 1966 годзе на старонках летувіскага савецкага часопісу «Baltistica» зьявілася рэцэнзія летувіскага савецкага тапаніміста [[Аляксандрас Ванагас|Аляксандраса Ванагаса]]<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—102.</ref> з рэзкай крытыкай гэтых высноваў і наступнай заявай: «''што да повязі літоўскай антрапаніміі з германскай, то трэба падкрэсьліць складанасьць гэтага пытаньня''». Аднак прытым Ванагас мусіў быў прызнаць, што «''падабенства паміж некаторымі найбольш старажытнымі літоўскімі і германскімі антрапонімамі сапраўды існуе''»<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28—29.</ref>. У 1989 годзе навуковая супольнасьць Летувы фактычна прызнала, што сэнс складаных імёнаў сярэднявечнай літоўскай шляхты цяжка патлумачыць з пункту гледжаньня летувіскай мовы<ref>Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. С. 121.</ref>{{Заўвага|У адпаведным выданьні (энцыкляпэдыя «Литва») гэта тлумачылася тым, што г.зв. «старажытныя летувіскія» двухасноўныя імёны (у адрозьнасьць ад аналягічных [[Славянскія мовы|славянскіх]]) нібы гістарычна страцілі сваю [[сэмантыка|сэмантыку]], тым часам летувіская мова (якую параўноўваюць з [[санскрыт]]ам і [[Старажытнагрэцкая мова|старажытнагрэцкай мовай]]) лічыцца адной з найбольш архаічных моваў, бо яна ў найбольшай ступені захавала асаблівасьці [[праіндаэўрапейская мова|праіндаэўрапейскай мовы]]<ref>[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 208.</ref>}}. Летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}} у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 2003 годзе, спасылаецца на дасьледаваньні Раймонда Шмітляйна і прызнае наяўнасьць вялікай колькасьці падобных адзінак у старажытнай літоўскай («''балтыйскай''») і германскай антрапаніміі, а таксама зазначае: «''мабыць, падабенства пералічаных адзінак у большасьці выпадкаў ня ёсьць толькі фармальным''» і што «''выпадковае падабенства вялікай колькасьці адзінак такой даўжыні ўяўляецца малаімаверным''»<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 38, 132, 164.</ref>{{Заўвага|Ёзас Юркенас тлумачыць гэта альбо вынікам агульнага параджальнага працэсу, альбо вынікам узаемнага ўплыву «балтыйскіх» і германскіх антрапанімічных радоў<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>. Аднак ён не падае хоць-якіх гістарычных сьведчаньняў або іншых аргумэнтаў на карысьць гіпатэтычнага ўплыву «старажытных балтаў» на старажытных германцаў}} ([[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда]] — ''Gaudemund'', [[Вільгейда]] — ''Williheid'', [[Скірмант|Скірмунт]] — ''Sciremunt'', [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]] — ''Teutgerdis'', [[Таўтвід]] — ''Teutwidis'', [[Румбольд]] — ''Rumbold'', [[Германт]] — ''Germont'', [[Валімонт]] — ''Walmont'', [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]] — ''Mundgerd'', [[Монтвіл|Мунтвіл]] — ''Muntwil'', [[Талімонт (імя)|Талімунт]] — ''Talamund'', [[Эйсімонт|Эйсмунт]] — ''Eismund'', [[Саргоўд]] — ''Saregaud'', [[Відзігайла]] — ''Widigail'', [[Бірыбольд]] — ''Beribald'', [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]] — ''Visigerd'', [[Вільгерд]] — ''Vilgerd'', [[Керстэн|Керстын]] — ''Kerstin'', [[Гендрута]] — ''Genedrudis'', [[Мантывін|Монтвін]] — ''Mondawin'', [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] — ''Widimunt'', [[Вілімонт]] — ''Willimunt'', [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]] — ''Gastold'', [[Нартаўт|Нарталт]] — ''Nartolt'', [[Бартаўт|Барталт]] — ''Bartolt'' ды іншыя). Тое, што вялікая колькасьць германскіх адпаведнікаў не дазваляе лічыць такія супаданьні выпадковасьцю, Юркенас адзначыў яшчэ ў 1976 годзе<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&dq=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHv4aks6OGAxX06wIHHWurCu0Q6AF6BAgHEAI С. 8].</ref>. Спэцыяліст у галіне анамастыкі [[Ігар Капылоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што навуковая супольнасьць не прымае летувіскіх этымалёгіяў імёнаў ліцьвінаў<ref>Капылоў І. [http://csl.bas-net.by/press-nan/2012/08/08_yagaily.pdf Ягайлы] // [[Звязда]]. 8 жніўня 2012 г.</ref><ref>Капылоў І. [https://web.archive.org/web/20230122131427/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8054 Гедзіміны] // [[Звязда]]. № 85, 8 мая 2012. С. 4.</ref><ref>Капылоў І. Радзівілы // [[Звязда]]. № 47 (27162), 13 сакавіка 2012 г.</ref>. Лінгвіст і літаратуразнаўца-[[Мэдыявістыка|мэдыявіст]] [[Аляксандар Бразгуноў]] разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-[[Кельцкія мовы|кельцкага]]{{Заўвага|Пра падабенства вялікай колькасьці кельцкіх і германскіх складаных антрапонімаў пісаў яшчэ нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ганс Краэ||en|Hans Krahe}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 36.</ref>}} іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную з наступных прычынаў<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 210.</ref>: * Нерэпрэзэнтатыўнасьць лексычнага фонду летувіскай мовы для вытлумачэньня падобных імёнаў{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Гедзімін (імя)|Гедзімін]] нібы мусіць тлумачыцца ад летувіскіх словаў «журыцца» і «думка», імя [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] — ад «шмат» і «душыцца», імя [[Любарт (імя)|Любарт]] — ад «спыняць» і «лаяць», імя [[Гедыгольд|Гедыгоўд]] — ад «журыцца» і «лавіць», імя [[Скіргайла (імя)|Скіргайла]] — ад «вылучаць» і «шкадаваць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>. Дасьледнік Уладзімер Ягораў зьвяртае ўвагу на тое, што дзеля тлумачэньня зь летувіскай мовы імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновамі]] ''-віт-'' і ''-від-'' ([[Вітаўт (імя)|Вітаўт]], [[Віцень (імя)|Віцень]], [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]], [[Будзівід (імя)|Будзівід]] і г. д.) летувіскія аўтары ўжываюць форму дзеяслова ў трэцяй асобе мінулага часу (''išvydo''), тым часам у [[інфінітыў|інфінітыве]] (''išvysti'' — убачыць) і аснове цяперашняга часу (''išvyst-'') гэтага ж дзеяслова няма спалучэньня ''vyd-''<ref>Егоров В. Б. [http://inbelhist.org/litva-versus-belarus-vzglyad-so-storony/ Литва versus Беларусь? Взгляд со стороны] // Великий миф маленькой Летувы: сборник статей / [[Анатоль Тарас|А. Е. Тарас]]. — IBIK, 2016.</ref>. Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што ў [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх мовах]] азначэньне заўсёды мусіць стаяць перад азначаным словам, таму пры тлумачэньні імёнаў з другой асновай ''-таўт-'' (Вітаўт, [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]], [[Гаштольд (імя)|Гастаўт]], [[Гетаўт (імя)|Гетаўт]], [[Контаўт (імя)|Контаўт]] і г. д.) зь летувіскай мовы азначанае слова мае быць ''tauta'' — «народ», якое ні пры якіх азначэньнях ня можа быць імем чалавека, таму гэтыя імёны для летувісаў — чужыя<ref name="Laskou-1993">[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15.</ref>}} (прытым абсалютная большасьць словаў, запісаных у сучасным [[Вялікі слоўнік летувіскай мовы|Вялікім слоўніку летувіскай мовы]], нідзе не фіксуецца да XIX стагодзьдзя{{Заўвага|Напрыклад, слова ''mantà'' з асноўным значэньнем 'рухомая маёмасьць', ад якога ў рэчышчы палітыкі летувізацыі спрабуюць выводзіць германскую іменную аснову [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]], упершыню зьяўляецца толькі ў слоўніку 1894 году ў форме ''monta''<ref>Skardžius P. Lit. zweistämmige Personennamen mit mant- und mantà „bewegliche Habe“ // Zeitschrift für Slavische Philologie. Bd. 29, Nr. 1, 1960. S. 148.</ref>, тым часам адзіны выдадзены ў Вялікім Княстве Літоўскім летувіскі слоўнік [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]] не фіксуе летувіскіх словаў ''gailas'' (зь нібы застарэлым значэньнем 'моцны', якое спрабуюць зьвязваць з асновай [[Гайла (імя)|-гайл-]]), ''gedauti'' ([[Геда|-гед-]]), ''girdė́ti'' ([[Герда|-герд-]]), ''mintis'' ([[Мін|-мін-]]), ''tauta'' ([[Тэўда (імя)|-тэўт-]])}}<ref>Виргиниюс Мисюнас, [https://geraldika.ru/article/32700?fbclid=IwAR28m-i_KnAC_5VGdQo4pIQez1zx3I6BcS0mFsqLfZBX7VunHv0VXpquyZM Витис: возникновение литовского названия Погони], geraldika.ru, 2.10.2012 г.</ref>) * Перадача ў летувіскай мове націскнога ''о'' праз ''а''{{Заўвага|Як паказвае Іван Ласкоў, у беларускай мове (з улікам уласьцівага ёй [[Аканьне|аканьня]]) не магла адбывацца замена націскнога «а» на «о», то бок пры запісе «на слых» замена «Мант» на «Монт» была немагчымай. Адпаведна, летувіскія формы «Жыгімантас», «Нарымантас» і падобныя не маглі быць першаснымі<ref name="Laskou-1993"/>}} * Брак у двух[[Аснова слова|асноўных]] летувіскіх словах злучальных галосных{{Заўвага|Імёны [[Гедзімін (імя)|Гедз-і-мін]], [[Альгімонт|Альг-і-монт]], [[Карыбут (імя)|Кар-ы-бут]], [[Карыгайла (імя)|Кар-ы-гайла]], [[Мантыгайла (імя)|Мант-ы-гайла]], [[Радзівіл (імя)|Радз-і-віл]], [[Таўцівіл (імя)|Таўц-і-віл]] ды іншыя маюць неўласьцівыя для летувіскай мовы злучальныя галосныя<ref name="Laskou-1993"/>}} * Перакручваньне генэтычных асноваў імёнаў у летувіскай перадачы{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Ягайла (імя)|Ягайла]] перарабляецца ў Ёгаля, каб патлумачыць яго ад [[Летувіская мова|лет.]] joti 'ехаць конна' і galia 'моц', імя [[Явойша]] — у Ёвайша, каб патлумачыць ад «ехаць конна» і «гасьцінны» і г. д.<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>}} Увогуле, сучасныя беларускія мовазнаўцы адзначаюць слушнасьць меркаваньня пра германска-кельцкае паходжаньне імёнаў ліцьвінаў<ref>Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць. — Віцебск, 2006. С. 14.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскіх моваў]] і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў. Сярод германскіх рысаў імёнаў ліцьвінаў ён адзначае захаваньне спалучэньняў ''-ск-'' і ''-св-'' (Скірмунт, [[Свалегед (імя)|Свальгед]]), уласьцівае для германскіх моваў і неўласьцівае для ўсходнебалтыйскіх, наяўнасьць дыфтонгу ''-эй-'' ([[Эйвільд]], [[Эймант]]), якога няма ў летувіскай мове, а таксама ўласьцівыя для германскіх імёнаў канчаткі ''-ен'' ([[Гердзень (імя)|Гердзень]], [[Тройдзень (імя)|Тройдзень]], [[Віцень (імя)|Віцень]]), ''-уд/-ут'' ([[Гердут (імя)|Гердуд]], [[Кейстут (імя)|Кейстут]], [[Яўнут (імя)|Яўнут]]) і ''-іла'', ''-ула'' ([[Вайдзіла (імя)|Вайдыла]], [[Віршыла|Віршула]]), якіх няма ў балтыйскіх імёнах<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. На карысьць унутранага ўсходнегерманскага ([[Готы|гоцкага]]) уплыву ў [[Літва|Літве]] і яго ўзьдзеяньня на ўрадавым узроўні сьведчыць наяўнасьць вялікай колькасьці рэліктаў усходнегерманскай мовы ва ўрадавай лексыцы Вялікага Княства Літоўскага (сок, дзякла, скарб, скарга, шкода, харугва, скрыня, грунт, копа, бонда, рум ды іншае) — як і германізмаў у базавай лексыцы беларускай мовы (буда, дах, рада, дзякуй, боты, гмах, кошт, струмень, гвалт, варта, мусіць, трапіць, рахаваць ды іншае)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29—31.</ref>. Як падсумоўвае Алёхна Дайліда, ''«[[Летувізацыя|„Балтыйская“ тэорыя]] не пацьверджана нічым наогул (у тым ліку і імёнамі). Балтыйская тэорыя не адлюстроўвае ніякіх гістарычных рэаліяў, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня [[Езуіты|езуітаў]] проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]], распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] германскае шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх балтыйскіх плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы выняткова [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы»''<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. === Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі === {{Аўтанумарацыя табліцы | {{ {| cellspacing="1" cellpadding="10" style="width: 100%; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! № !! Імя !! Тоеснае імя (зь перастаноўкай [[Двухасноўнае імя|асноваў]]) !! Германскі адпаведнік !! Германскі адпаведнік тоеснага імя{{Заўвага|Адпаведнікі зь перастаноўкай іменных асноваў прызнае летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>}} |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аба]]'''{{Заўвага|'''Вылучаным''' пазначаюцца імёны, якія маюць поўныя германскія адпаведнікі}} | — | ''Abo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абека|Абека (Абака)]]'''{{Заўвага|У дужках даюцца характэрныя варыяцыі імя паводле напісаньня ў гістарычных крыніцах}} | — | ''Abbeco'' (''Abbaco'') <br> Abo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абель]]''' | — | ''Abel'' (''Abilo'') <br> Abo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абор|Абор (Абар, Абэр, Абер)]]''' | | ''Abar'' (''Abor''{{Заўвага|name="Польшча"|Азначалася ў Польшчы, дзе германскія імёны бытавалі ўжо ў XIII ст.}}, Aber) <br> Abo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абуд|Абуд (Абод, Абут, Ябут)]]'''{{Заўвага|У інвэнтарах ВКЛ таксама азначаюцца наступныя чаргаваньні: Адам / Ядам (Адамава / Ядамава, Адамовіч / Ядамовіч)<ref>A. Vardų ir pavadinimų rodyklė // Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 1.</ref>, Андрэй / Яндрэй, Анікей / Янікей<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 387, 391, 425, 436.</ref>}} | | ''Abbud'' (''Abbod'', ''Abbott'') <br> Abo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абрат]]''' | | ''Abrada'' <br> Abo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агі|Агі (Ака, Ека, Яга, Яка)]]''' | — | ''Agi'' (''Egi'', ''Jag''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агіла|Агела (Агіль, Ягіл)]]''' | — | ''Agelo'' (''Agilus'', ''Egilo'') <br> Agi (Egi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аген|Аген (Агін, Ягін, Якін)]]''' | — | ''Agenus'' (''Agin'', ''Egen'', ''Ekino'') <br> Agi (Egi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якш|Якш (Агша)]]''' | — | ''Якша''{{Заўвага|Азначалася ў [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]]}} <br> Agi (Egi) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якбут]]''' | | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Egi) + Boto (Buto) <br> Agi (Egi) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягвін|Ягвін (Яквін)]]''' | | ''Agwin'' (''Acwin'', ''Ecuin'') <br> Agi (Egi) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягайла (імя)|Ягайла (Ягейла, Ягела, Якейла, Агела, Агайла, Акайла, Ягіл)]]''' | | ''Aggalo'' (''Egelo'', ''Agela'', ''Eggel'', ''Egila'') <br> Agi (Jag) + Gailo (Gelo) <br> Agi (Jag) + -l- <br> ''Jogello'' (''Iagellus'', ''Jogallus'') <br> Jo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягінт|Ягінт (Агінт, Эгінт, Егінт, Ягент)]]''' | | ''Aginto'' (''Egind'') <br> Agi (Egi) + Gento (Gendo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягірд|Ягірд (Эгерд, Агірд, Эгірд, Егерт)]]''' | | ''Ægirdh'' (''Eggerd'', ''Agard'', ''Egert'', ''Aaggaard'') <br> Agi (Jag) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягоўд|Ягоўд (Ягалд, Ягольт, Акулд)]]''' | | ''Agold'' (''Egold'', ''Egolt'', ''Agoult'') <br> Agi (Egi) + Waldo <br> Agi (Egi) + Goldo <br> ''Ágautr'' <br> Agi (Egi) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягуці|Ягуці (Ягуць, Акут, Якуці, Якуць)]]''' | | ''Águti'' (''Akuti'') <br> Agi (Jag) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акунд|Акунд (Якунт, Яконт)]]''' | | ''Agundia'' (''Jaconta'') <br> Agi (Jag) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агар (імя)|Агар (Ягер)]] | | ''Agar'' (''Egiheri'') <br> Agi + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акман|Акман (Якіман, Экман, Ягеман)]]''' | | ''Ackmann'' (''Akemann'', ''Eckmann'', ''Egiman'') <br> Agi (Egi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягмін|Ягмін (Ягімін, Акмін, Якмін)]]''' | | ''Agminus'' (''Egiminus'', ''Jagmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Jakmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Agi (Egi) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агімонт|Агімонт (Агамонт)]]''' | | ''Agimunt'' (''Agamont'', ''Agamundus'', ''Egmont'') <br> Agi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ала (мужчынскае імя)|Ала (Ела)]]''' | — | ''Alo'' (''Allo'', ''Elo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алейка|Алейка (Алека)]]''' | — | ''Allecke'' (''Alico'') <br> Alo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліта (імя)|Аліта (Алета, Алата)]]''' | — | ''Alitta'' (''Alathe'') <br> Alo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліш|Аліш (Альш, Гальш)]]''' | — | ''Allisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Alsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Halsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Alo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбэрт|Альбэрт (Альберт, Аўбарт)]]''' | | ''Albert'' (''Albart'', ''Aubert') <br> Alo + Bert <br> Athal + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбут|Альбут (Альбот, Яльбут)]]''' | | ''Albot'' (''Elbot'', ''Albóðr'', ''Albutt'') <br> Alo + Boto (Buto) <br> Athal + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвін]]''' | | ''Alwin'' (''Alwini'') <br> Alo + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвіс]]''' | | ''Alvis'' (''Alois'') <br> Alo + Wis | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгерд (імя)|Альгерд (Альгерт, Альгард, Алігард, Альгарт, Гэльгерд, Гольгерт, Ольгерд, Альгірд)]]''' | | ''Algerd'' (''Algeard'', ''Algerðr'', ''Algert'', ''Algardus'', ''Algart'', ''Olgard'', ''Hallgerðr'', ''Halgardus'', ''Algiert'') <br> Alo + Gerd (Gardo) <br> Helgi (Alko) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алгет|Алгет (Альгет, Элгет)]]''' | | ''Alget'' (''Aalgidis'') <br> Alo + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алігут|Алігут (Алгуць, Аўгут, Аўгуць)]]''' | | ''Algut'' (''Alugod'') <br> Alo + Gudo (Guta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альман|Альман (Алеман, Эльман)]]''' | | ''Alman'' (''Alemann'', ''Ellmann'') <br> Alo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альмін]]''' | | ''Almin'' (''Almen'') <br> Alo + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яльмуд]]''' | | ''Alamud'' (''Almudis'') <br> Alo + Mot (Muta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аламунт|Аламунт (Альмонт, Эльмонт, Ялмонт)]]''' | | ''Alamunt'' (''Almunt'', ''Almond'', ''Elmund'') <br> Alo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Олда|Олда (Ольда, Голда, Оўда, Аўда)]]''' | — | ''Aldo'' (''Olda'', ''Holt''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Audo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алдыка|Алдыка (Олдыка, Аўдзіка, Гольдзіка)]]''' | — | ''Aldiko'' <br> Aldo + -k- <br> ''Audeca'' <br> Audo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Альдона|Альдона (Алдунь)]]''' | — | ''Aldona'' (''Aldun'', ''Aldonis'') <br> Aldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аўтаўт]]''' | | ''Altolt'' (''Aldaud'') <br> Aldo + Waldo (Walt) <br> ''Autald'' <br> Audo (Auto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яўтар|Яўтар (Алтар, Гаўтар)]]''' | | ''Althar'' (''Alterius'', ''Autier'') <br> Aldo (Holt) + Heri (Hari) <br> ''Authar'' (''Hauthar'', ''Hautar'') <br> Audo (Auto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алег|Алько (Алек, Алех, Ольг, Эльг, Аўг)]]''' | — | ''Helgi'' (''Alko'', ''Alacho'', ''Elgo'', ''Algo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вольга|Вольга (Олюшка, Олюхна)]]''' | — | ''Hélga'' (''Helca'', ''Helcha'', ''Alga''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Holga''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгін|Альгін (Элькін, Аўгін, Яўгін, Вольгін)]]''' | — | ''Heligin'' (''Alkin'') <br> Helgi (Algo) + -n-<br> ''Augino'' <br> Augo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгіш]]''' | — | ''Halgasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Halgas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Helgi (Algo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Альгмін|Альгмін (Альхімен, Алькмін, Алігімін)]] | [[Мінялк]] | Helgi (Algo) + Minno <br> ''Alechmannus'' (''Alkeman'') <br> Helgi (Alko) + Mann | Minno + Helgi (Alko) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгімонт|Альгімонт (Альгімунд, Альгімунт, Алькімонт, Аўгімонт, Аўгімунд, Аўгімунт)]]''' | | ''Algemundus'' (''Alkemund'', ''Alhmunt'', ''Alchemont'') <br> Helgi (Algo) + Mund (Munt) <br> ''Augemundus'' (''Augemundr'') <br> Augo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амал|Амал (Амаль, Амуль, Аміль)]]''' | — | ''Amal'' (''Amul'', ''Amil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яр (імя)|Яр (Ар)]]''' | — | ''Aro'' (''Ahr'') <br> Aro + Mann | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярыла (імя)|Ярыла (Арэла, Арэль, Ярала, Эрэла)]]''' | — | ''Arila'' <br> Aro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярун|Ярун (Арун, Аруна)]]''' | — | ''Arun'' (''Eruni'', ''Aruna'') <br> Aro + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярунд|Ярунд (Яранд, Аранд, Арант)]]''' | — | ''Jarund'' (''Arant'', ''Jarant'') <br> Aro + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арбут|Арбут (Арбуд)]]''' | | ''Árbót'' (''Arbod'') <br> Aro + Boto (Buto) <br> Aro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвід|Арвід (Ярвід, Арвіт)]]''' | | ''Arvid'' (''Arwit'') <br> Aro + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвіст|Арвіст (Гервіст)]]''' | | ''Ariovist'' (''Arwist'', ''Arwesth'') <br> Aro + West (Viste) <br> Heri (Hari) + West (Viste) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арыгольд|Арыгольд (Арыгалд, Яргалт)]]''' | | ''Aregaudus'' <br> Aro + Gaudo <br> ''Hargold'' <br> Heri (Hari) + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арман|Арман (Арыман, Ярман, Ярыман, Яроман)]]''' | | ''Arman'' (''Ariman'') <br> Aro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Армін (імя)|Ярмін (Армін, Ярэмін, Ярамін)]]''' | | ''Armin'' (''Arimin'') <br> Aro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмуць|Ярмут (Ярмуць, Армуць)]]''' | | ''Armuth'' <br> Aro + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмунд|Ярмунд (Армант, Ярмонт)]]''' | | ''Armund'' (''Armunt'', ''Eremunt'') <br> Aro + Mund | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яруд|Яруд (Арод, Арут, Ярут)]]''' | | ''Arodus'' (''Aruth'') <br> Aro + Hrodo (Ruodo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярна|Ярна (Арн, Аран, Яран, Арнь, Ярань)]]''' | — | ''Arno'' (''Arn'', ''Aran'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнольд|Арнольд (Ярнольт)]]''' | | ''Arnold'' (''Arnolt'', ''Ernold'') <br> Aro (Arno) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнат (імя)|Арнат (Эрнат)]]''' | | ''Arnad'' (''Arnato'') <br> Aro (Arno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Арбш]]''' | — | ''Erbsch'' (''Erbisch'') <br> Arbo (Erbo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярг]]''' | — | ''Argo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аргела|Аргела (Аргель, Яргель, Аргуль, Аргла, Яргла)]]''' | — | ''Argelo'' (''Argila'') <br> Argo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ашка|Ашка (Яска, Еска, Еш)]]''' | — | ''Asco'' (''Asc'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яскіль|Яскіль (Яскель, Яскал, Ашкела)]]''' | — | ''Ascila'' (''Eskil'', ''Eskel'', ''Ascalo'') <br> Asco + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскольд (імя)|Аскольд (Яскольд, Яскольт, Яскулд, Яскулт, Яшчолд)]]''' | | ''Askold'' (''Ascolt'', ''Aschhold'') <br> Asco + Waldo (Walt) <br> ''Höskuldr'' <br> Hatho + Sculd | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Азьвін|Азьвін (Ясьвін)]]''' | | ''Asvin'' (''Assuin'', ''Aschwin'') <br> Asco + Wino <br> Asi + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскера]]''' | | ''Ascher'' (''Ascar'') <br> Asco + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Есьман|Есьман (Ясьман, Яшман, Ешман, Эсьман, Эсман)]]''' | | ''Eschmann'' (''Esmann'', ''Ascman'', ''Asman'') <br> Asco + Mann <br> Asi + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ясмант|Ясмант (Асмонт, Ашмонт, Есмунт, Ясмонт, Есьмант, Яшмант, Эсмунт)]]''' | | ''Asmunt'' (''Ascmund'', ''Eschmunt'') <br> Asco + Mund (Munt) <br> ''Osmond'' <br> Asi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ас (імя)|Ас (Азь)]]''' | — | ''Asi'' (''Aso'', ''Osi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азела|Азела (Ясіла, Ясель, Эзель)]]''' | — | ''Aselo'' (''Esilo'') <br> Asi + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асен|Асен (Асін, Ясін, Ашын)]]''' | — | ''Asin'' (''Asen'') <br> Asi + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азбут|Азбут (Язбут)]]''' | | ''Ásboð'' <br> Asi + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясвад]]''' | | ''Asuad'' <br> Asi + Wado | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясоўд]]''' | | ''Asold'' <br> Asi + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвід|Ясьвід (Ашвід)]]''' | | ''Asvid'' (''Esvid'', ''Ásviðr'') <br> Asi + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Ясьвіл|Ясьвіл (Асьвіл, Ашвіла)]] | | Asi + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвільт]]''' | | ''Asvild'' <br> Asi + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азгайла]]''' | | ''Easgel'' (''Esgel'') <br> Asi + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яскаўт|Яскаўт (Язкаўт)]]''' | | ''Askaut'' (''Ásgautr'', ''Oskautr'') <br> Asi + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгірд]]''' | | ''Esgerd'' (''Asgart'', ''Osgerd'') <br> Asi (Osi) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгін|Эзгін (Ажгін)]]''' | | ''Eskin'' <br> Asi + -kin <br> Asi + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Осман|Асман (Осман, Ашман, Ясман)]]''' | | ''Osman'' (''Asman'') <br> Asi (Osi) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асьміна (імя)|Асьміна (Ашміна, Ашмена, Ясьмін, Яшмін, Эсьмін)]]''' | | ''Osminna'' <br> Asi (Osi) + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асмот|Асмот (Ашмот, Ясмут)]]''' | | ''Asmot'' (''Asmuot'') <br> Asi + Mot | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асінар (імя)|Ашнар]]''' | | ''Asnar'' (''Asinar'') <br> Asi + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яст|Яст (Асьць, Яшт)]]''' | — | ''Ast'' (''Osta'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьцейка|Асьцейка (Асьцека, Осьцік, Ясьцейка)]]''' | — | ''Oustecha'' (''Ostike'') <br> Ast (Osta) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьціла|Асьціла (Остэль)]]''' | — | ''Aostilo'' (''Ostell'') <br> Ast (Osta) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яштальд|Яштальд (Яштоўт)]]''' | | ''Astald'' (''Ostald'', ''Astout'', ''Austaldus'') <br> Ast (Osta) + Waldo <br> Ast (Osta) + Teudo <br> Asi (Osi) + Teudo | ''Teudasia'' <br> Teudo + Asi |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астар|Астар (Астэр)]]''' | | ''Austerius'' (''Oster'', ''Astar''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Aster''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ast (Osta) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астрат]]''' | | ''Ostrat'' (''Ostrad'', ''Austrad'') <br> Ast (Osta) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бабіла|Бабіла (Бабіль, Бабела, Бабель)]]''' | — | ''Babilo'' (''Babel'') <br> Babo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бат (імя)|Бат (Бад, Бадзь)]]''' | — | ''Bado'' (''Bato'', ''Bath'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баціка|Баціка (Бадыка, Батка)]]''' | — | ''Badiko'' (''Battke'', ''Paticho'') <br> Bado (Bato) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадзіла|Бадзіла (Батыла, Батэла, Батуль)]]''' | — | ''Badila'' (''Bathel'') <br> Bado (Bato) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батаўт]]''' | | ''Bathelt'' (''Badald'', ''Badaut'') <br> Bado (Bato) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадвіла|Батвіла (Батвіл)]]''' | | ''Badvil'' (''Baduila'') <br> Bado (Bato) + Wilo | ''Willibad'' <br> Wilo + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батвін]]''' | | ''Batwin'' (''Badvin'') <br> Bado (Bato) + Wino | ''Winibad'' <br> Wino + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батар|Батар (Батэр, Бадар)]]''' | | ''Bathari'' (''Bater'', ''Bader'') <br> Bado (Bato) + Heri (Hari) | ''Heribad'' <br> Heri + Bado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больд|Больд (Больт, Бальт, Болт, Баўд, Боўд)]]''' | — | ''Bald'' (''Boldt'', ''Bolte'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балдыка|Балдыка (Бальдыка, Бальцік, Больцік, Болдык)]]''' | — | ''Baldiko'' (''Baldicke'', ''Baltichus'') <br> Bald (Bolte) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больцель|Больцель (Баўдзель, Балціла)]]''' | — | ''Baldilo'' <br> Bald (Bolte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальцін|Бальцін (Бальтын, Балтэн)]]''' | — | ''Baltin'' (''Balden'') <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдун|Больдун (Болтун, Бальцюн)]]''' | — | ''Baldun'' <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болташ]]''' | — | ''Boltsch'' <br> Bald (Bolte) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальдвін]]''' | | ''Baldwin'' <br> Bald + Wino | ''Winibald'' <br> Wino + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдаг]]''' | | ''Baldag'' <br> Bald (Bolte) + Dago | ''Dacbold'' <br> Dago + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтэр|Бальтэр (Болдэр, Балтр)]]''' | | ''Balterus'' (''Bolder'', ''Baldheri'') <br> Bald + Heri | ''Eribald'' (''Haribald'') <br> Heri + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтарт|Бальтарт (Балторт)]]''' | | ''Baltardus'' (''Balthart'') <br> Bald + Hardt (Hart) | ''Artbald'' (''Hartbald'') <br> Hardt (Hart) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтман|Балтман (Бальман, Больман)]]''' | | ''Baldman'' (''Balman'', ''Bollmann'') <br> Bald + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Баўдамір]]''' | | ''Baldomer'' <br> Bald + Mero (Miro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болтрык|Болтрык (Бальтрык, Бальдрых, Боўтрык)]]''' | [[Рыбалт]] | ''Boldericus'' (''Baldrich'', ''Baldric'') <br> Bald (Boldt) + Rick | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Балтрым|Балтрым (Баўтрым)]] | | Bald + Rim | ''Rimbald'' (''Rimbold'') <br> Rim + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтрун|Балтрун (Бальтрун)]]''' | | ''Baltrun'' (''Baldrun'') <br> Bald + Runo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтрут|Бальтрут (Балтрот)]]''' | | ''Baltrudis'' <br> Bald + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бар (імя)|Бар]]''' | — | ''Baro'' (''Paro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барэйка|Барэйка (Барака, Барэка, Барык, Парэйка, Парык)]]''' | — | ''Bareke'' (''Barocho'', ''Baricke'') <br> Baro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барыла|Барыла (Барэль, Парыла)]]''' | — | ''Barilo'' (''Barrell'', ''Parrell'') <br> Baro + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барут (імя)|Барут (Баруць, Парут)]]''' | — | ''Baruthus'' (''Baruth''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Baro + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвід]]''' | | ''Barvid'' (''Barwidus'') <br> Baro + Wido | ''Widbor''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Widebor''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wido + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвік]]''' | | ''Barwic'' (''Barwig'') <br> Baro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвін|Барвін (Борвін, Парвін)]]''' | [[Вінбор]] | ''Barwin''{{Заўвага|[[Старэйшая рыфмаваная хроніка]] пра «''Барвіна з земляў [[Вэнэды|вэнэдаў]]''» — [[Генрых Борвін I|Генрыха Борвіна I]]}} <br> Baro + Wino | ''Wimber'' <br> Wino + Bеro <br> Wino + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвойн]]''' | | ''Barwein'' (''Berwein'') <br> Baro + Wino (Weine) <br> Baro + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баргайла|Баргайла (Баргаль, Баргель)]]''' | | ''Bargel''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Baro + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барконт]]''' | | ''Pargunt'' (''Bercunt'') <br> Baro (Paro) + Gunth (Cund) <br> Biro (Bero) + Gunth (Cund) | ''Gundabari'' <br> Gunth (Cund) + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Парман]]''' | | ''Parmann'' (''Barmann'') <br> Baro (Paro) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барда|Барда (Барта)]]''' | — | ''Bardo'' (''Barto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бардзіла|Бардзіла (Бартэль)]]''' | — | ''Bardilo'' (''Bartel'') <br> Bardo (Barto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барцін|Барцін (Бардзін)]]''' | — | ''Bardinus'' (''Barten''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bardo (Barto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бартаўт|Бартаўт (Барталт, Бартальт, Бартальд, Партаўт)]]''' | | ''Bartolt'' (''Bartout'', ''Bartold'') <br> Bardo (Barto) + Waldo (Walt) <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bardo + Teudo (Taut) | ''Teutbard'' <br> Teudo (Teuth) + Bard |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бень|Бень (Бінь)]]''' | — | ''Beno'' (''Ben'', ''Bino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінейка|Бінейка (Бенека, Беніка)]]''' | — | ''Binnecke'' (''Beneko'', ''Bennico'') <br> Beno (Bino) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінель|Бінель (Бэнэль)]]''' | — | ''Benilo'' <br> Beno (Bino) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Беняш|Беняш (Бенеш, Бенюш)]]''' | — | ''Bensch'' (''Byenyasch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Beno + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінгель]]''' | | ''Bengel'' <br> Beno + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бенат]]''' | | ''Bennato'' (''Bennat'') <br> Beno + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінэрт]]''' | | ''Benert'' (''Benehard'') <br> Beno (Bino) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бімунт]]''' | | ''Bemund'' <br> Beno (Bino) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бера|Бера (Біра)]]''' | — | ''Bero'' (''Biro'', ''Pero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірэйка|Бірэйка (Бэрэйка, Бярэйка, Берыка, Бірык, Бірка, Берка, Пірыка, Пірка)]]''' | — | ''Birico'' (''Berico'', ''Bereke'', ''Birke'', ''Piricho'', ''Pircho'') <br> Bero (Biro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыла|Бірыла (Бярыла, Бярэла, Берыль, Бірыль, Біруль, Берла)]]''' | — | ''Berila'' (''Berela'', ''Berul'') <br> Bero (Biro) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірын (імя)|Берэн (Бірын, Бірэн)]]''' | — | ''Beren'' (''Birin'') <br> Bero (Biro) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірута (імя)|Бірута (Бірот, Бярута, Бірут, Біруць, Бэрот, Берут, Пірут, Перут)]]''' | — | ''Bierotte'' <br> Bero (Biro) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыбольд]]''' | | ''Beribald'' <br> Bero (Biro) + Bald (Boldt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвольд|Бэрвольд (Бэрвальд, Бэрвэльт)]]''' | | ''Berwoldus'' (''Beroald'') <br> Bero + Wald | ''Waldpero'' <br> Wald + Biro (Bero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвід|Бэрвід (Бірвід)]]''' | | ''Berwid'' <br> Bero + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Пэрвайн|Пэрвайн (Пэрвэйн, Пярвойнь)]]''' | | ''Perwein'' <br> Bero (Pero) + Wino (Weine) <br> Bero (Pero) + Uuenna | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Беркін|Беркін (Беркен, Бергін, Пергін)]]''' | | ''Berekin'' (''Beregen'', ''Perkin'') <br> Bero + -kin <br> Bero + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірат|Бірат (Берэт, Бірэта, Перат)]]''' | | ''Beradt'' (''Bereth'', ''Perret'') <br> Bero (Biro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэргарт (імя)|Бэргарт]]''' | | ''Berhard'' <br> Bero + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Перман|Перман (Бэрман, Пэрман, Парман, Бермень)]]''' | | ''Perman'' (''Berman'', ''Parmann'') <br> Bero (Pero) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрымунд (імя)|Перамонт (Парымонт)]]''' | | ''Peremunt'' (''Bermondus'') <br> Bero (Pero) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ператрут]]''' | | ''Perethrud'' (''Beretrudis'') <br> Bero (Pero) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берн|Берн (Бэрн, Бернь, Бірн)]]''' | — | ''Bern'' (''Pirn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірнейка|Бірнейка (Бернейка, Бернека, Бэрніка)]]''' | — | ''Birnico'' (''Bernico'', ''Bernecke'') <br> Bern (Pirn) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бярнут]]''' | — | ''Barnut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bern + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бернуш|Бернуш (Бернаш)]]''' | — | ''Bernasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Bernisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bern + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнат|Бэрнат (Бэрнад, Бернат, Барнат, Бернят, Парнат)]]''' | | ''Bernad'' (''Bernat'', ''Pernat'') <br> Bern + Joto <br> Bern + Hatho (Adi) <br> ''Bernard'' <br> Bern + Hardt | ''Hathubern'' <br> Hatho + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнар|Бэрнар (Бернар, Барнар, Пернар)]]''' | | ''Bernar'' (''Bernhari'', ''Pernhari'') <br> Bern + Heri (Hari) | ''Erbern'' <br> Heri + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнард|Бэрнард (Бярнард)]]''' | | ''Bernard'' (''Bernhard'') <br> Bern + Hardt | ''Hartbern'' <br> Hardt + Bern |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бергела|Бергела (Бергель, Бэргайла, Пергайла)]]''' | | ''Bergel'' (''Bieregel'') <br> Berga + Gailo (Gelo) <br> Bero + Gailo (Gelo) <br> Berga + -l- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрт|Берт (Берць, Перць)]]''' | — | ''Bert'' (''Perht'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртыка]]''' | — | ''Bertike'' (''Berteka'') <br> Bert + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бертэль|Бертэль (Бэртэль, Перцель, Пірціль)]]''' | — | ''Bertel'' (''Pertilo'', ''Pirthilo'') <br> Bert + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртун]]''' | — | ''Berhtuni'' (''Perhtun'') <br> Bert + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берташ|Берташ (Бірташ)]]''' | — | ''Bertsch'' <br> Bert + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртальд|Бэртальд (Бэртаўт, Біртаўт)]]''' | | ''Bertold'' (''Bertolt'', ''Bertaut'', ''Birtoldus'') <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bert + Teudo (Taut) | ''Woltbert'' <br> Waldo (Walt) + Bert <br> ''Teutbert'' <br> Teudo (Taut) + Bert |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біе (імя)|Біе]]''' | — | ''Bie'' (''Biho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Бівойна|Бівойна (Бівайн, Бівэйн)]] | | ''Bivinus'' <br> Bie + Wino (Weine) <br> Bie + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біят|Біят (Біён, Біюць)]]''' | | ''Byatt'' (''Bietto'') <br> Bie + Joto (Juto) <br> Bie + Hatho | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біла (імя)|Біла (Біль)]]''' | — | ''Bilo'' (''Biel'', ''Pillo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біліка|Біліка (Білейка)]]''' | — | ''Biliko'' <br> Bilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білін]]''' | — | ''Bilin'' <br> Bilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більвін|Більвін (Пільвін)]]''' | | ''Biliwin'' (''Pilwine'') <br> Bilo (Pillo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біляр|Біляр (Піляр)]]''' | | ''Biller'' (''Piller'', ''Bilihar'') <br> Bilo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більман|Більман (Біліман, Пілеман, Білмен)]]''' | | ''Billmann'' (''Biliman'', ''Pielemann'') <br> Bilo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Білімін|Білімін (Більмін)]] | | Bilo + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білят|Білят (Пілят, Білат)]]''' | | ''Bilaeth'' (''Pillat'') <br> Bilo (Pillo) + Joto <br> Bilo (Pillo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біць|Біць (Біт, Бець)]]''' | — | ''Bitto'' (''Beto'', ''Bedo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцейка|Біцейка (Бецейка, Бэтэйка, Біцік)]]''' | — | ''Beteke'' (''Bettika'') <br> Bitto (Beto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцель|Біцель (Бітэла, Бедэль)]]''' | — | ''Bitel'' (''Betilo'', ''Bedilo'') <br> Bitto (Beto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцін|Біцін (Біцен)]]''' | — | ''Bitinus'' (''Bettin'') <br> Bitto (Beto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітаўт|Бітаўт (Біталт)]]''' | | ''Bitold'' (''Betald'', ''Bidaut'', ''Bitaut'') <br> Bitto (Beto) + Waldo (Walt) <br> Bitto (Beto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітар|Бітар (Бэтэр)]]''' | | ''Betharius'' <br> Bitto (Beto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бруна]]''' | — | ''Bruno'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Брунейка]]''' | — | ''Brunico'' (''Brunicho'') <br> Bruno + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бубела|Бубела (Бубель)]]''' | — | ''Bubilo'' (''Bobel'') <br> Bubo (Bobo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бода|Буд (Буда, Бода, Будзь, Бодзь)]]''' | — | ''Bodo'' (''Budo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзейка|Будзейка (Будзіка, Байдзейка)]]''' | — | ''Buddeke'' (''Bodico'', ''Bodeca'') <br> Bodo (Budo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзіла|Будзіла (Будэль, Бодзель)]]''' | — | ''Budilo'' (''Bodilo'', ''Budel'', ''Bodel'') <br> Bodo (Budo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзін|Будзін (Бодзен, Будэн, Бодзень, Будзень)]]''' | — | ''Budin'' (''Boden'', ''Budden'') <br> Bodo (Budo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будыш]]''' | — | ''Bodusz''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bodo (Budo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівід (імя)|Будзівід (Будвід, Будзьвіт)]]''' | | ''Bodwidus'' <br> Bodo (Budo) + Wido | ''Widbod'' <br> Wid + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівіл|Будзівіл (Будавіл, Будвіл, Будзьвіл)]]''' | | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo | ''Willibodo'' <br> Wilo + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будгін|Будгін (Будкін, Бутгін, Буткін, Боткін)]]''' | | ''Budgen'' (''Budekin'', ''Bodkin'', ''Botgen'') <br> Bodo (Budo) + -kin <br> Bodo (Budo) + Ginno | ''Genobod'' <br> Ginno (Genno) + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Будзікід (імя)|Будзікід (Будгед)]] | [[Гедбуд]] | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) | Geda + Bodo (Budo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будар|Будар (Будэр, Бодар, Будр)]]''' | | ''Buder'' (''Boder'') <br> Bodo (Budo) + Heri (Hari) | ''Eribodo'' <br> Heri + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будрых|Будрых (Будрык)]]''' | | ''Buddrich'' (''Budrick'') <br> Bodo (Budo) + Rick (Rih) | ''Richbodo'' (''Ricbodo'') <br> Rick (Rih) + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бота|Бут (Бута, Буць, Бот, Боць)]]''' | — | ''Boto'' (''Buto'', ''Poto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцейка|Буцейка (Боцейка, Бутыка)]]''' | — | ''Butecke'' (''Butecho'', ''Buttke'') <br> Boto (Buto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буціла|Буціла (Буцель, Боціла, Боцель)]]''' | — | ''Butila'' (''Butel'', ''Botilo'') <br> Boto (Buto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцень|Буцень (Бутэн, Боцін, Боцінь)]]''' | — | ''Buten'' (''Botin'') <br> Boto (Buto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Боч|Боч (Буч, Бутш)]]''' | — | ''Botsch'' <br> Boto + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутаўт (імя)|Бутаўт (Буталт, Бутальд, Ботаўт, Ботальт, Бутэлць)]]''' | [[Вальбут]] <br> [[Тэўтабод (імя)|Таўбут]] | ''Butaldus'' (''Botaldus'', ''Boutaut'', ''Butaud'', ''Butaut'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) | ''Waldbott'' <br> Waldo + Boto (Buto) <br> ''Teubod'' <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвід|Бутвід (Ботвід)]]''' | [[Відбут]] | ''Butvid'' (''Botwid'') <br> Boto (Buto) + Wido | ''Wiboto'' <br> Wido + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутавіт|Бутавіт (Буцівіт, Ботвіт)]]''' | | ''Botwith'' <br> Boto (Buto) + Wito | ''Witbot'' <br> Wito + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвіл|Бутвіл (Ботвіл)]]''' | [[Вільбут]] | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo | ''Willebut'' (''Wilbot'') <br> Wilo + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвін|Бутвін (Ботвін, Ботвінь, Буцьвін, Бацьвін)]]''' | | ''Butwin'' (''Botwin'') <br> Boto (Buto) + Wino (Wini) <br> Bodo (Budo) + Wino | ''Uinebod'' <br> Wino + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгель]]''' | [[Галбута]] | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгер]]''' | [[Гербут]] | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero | ''Gerboth'' (''Gerbodo'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутар|Бутар (Бутэр)]]''' | [[Гарбут]] | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) | ''Harboth'' <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутэрт]]''' | | ''Bottart'' (''Boutard'') <br> Boto (Buto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутман]]''' | | ''Buthmann'' (''Bothmann'') <br> Boto (Buto) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутмін|Бутмін (Буцьмін)]]''' | [[Мінбут]] | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутнар|Бутнар (Бутэнэр)]]''' | [[Нарбут (імя)|Нарбут]] | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботрам|Ботрам (Бутрам)]]''' | | ''Bothram'' <br> Boto (Buto) + Ramo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутырык (імя)|Бутрык (Бутрыка)]]''' | | ''Butariks'' (''Buttericus'', ''Botric'') <br> Boto (Buto) + Rick | ''Richboto'' <br> Rick (Rih) + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутрым|Бутрым (Будрым, Батрым)]]''' | [[Рымбут]] | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim <br> Boto (Buto) + Rim | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботэй]]''' | [[Эйбут]] | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) | Eicho (Eich) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацейка|Пацейка (Пуцейка, Пуціка, Падзейка)]]''' | — | ''Potico'' (''Putico'') <br> Boto (Poto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пуціла|Пуціла (Путэль, Поцель)]]''' | — | ''Putilo'' (''Potilo'', ''Potel'') <br> Boto (Poto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бой (імя)|Буй]]''' | — | ''Boio'' (''Búi'', ''Beie'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буйка|Буйка (Бойка, Бейка)]]''' | — | ''Buyke'' (''Boiko'', ''Beiko'') <br> Boio (Beie) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Буйвід|Буйвід (Бойвід, Бувід, Бевід)]] | | Boio (Búi) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Боер|Боер (Бэер)]]''' | | ''Bojer'' (''Boyer'', ''Beieri'') <br> Boio (Beie) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бумонт]]''' | | ''Bumund'' (''Boymund'', ''Boemonda'') <br> Boio (Búi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бейнь|Бейнь (Байнь)]]''' | — | ''Beyn'' (''Bainus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнар|Бэйнар (Бэйнэр, Бейнар, Байнар, Бойнар)]]''' | | ''Beinher'' (''Bainarius'') <br> Beyn + Heri (Hari) <br> Boio (Beio) + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнарт|Бэйнарт (Бэйнэрт, Бойнарт, Бойнерт)]]''' | | ''Beynart'' (''Beinert'') <br> Beyn + Hardt <br> Boio (Beio) + *Nard | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бранта]]''' | — | ''Branto'' (''Brando'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунь|Бунь (Бонь)]]''' | — | ''Buno'' (''Bono'', ''Bun'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунейка|Бунейка (Буніка, Боніка)]]''' | — | ''Bunico'' (''Bonica'') <br> Buno (Bono) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунар|Бунар (Бонар, Бунэр, Бонэр)]]''' | | ''Buner'' (''Bonarius'') <br> Buno (Bono) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бурэйка]]''' | — | ''Buricho'' (''Buricke'') <br> Buro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бурга|Бурга (Борг)]]''' | — | ''Burga'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бургела|Бургела (Бургель, Пургель)]]''' | | ''Burgela'' (''Burgel'', ''Burgala'') <br> Burga + Gailo (Gelo) | ''Gelburg'' <br> Gailo (Gelo) + Burga |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бука (імя)|Бука (Буга, Бук, Бок)]]''' | — | ''Bugo'' (''Bucco'', ''Bock'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Букель|Букель (Бугіль, Букола)]]''' | — | ''Bukilo'' (''Bucilo'') <br> Bugo (Bucco) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугень|Бугень (Буген, Бугін, Букін, Букень, Бокін)]]''' | — | ''Bugen'' (''Bugin'', ''Bukin'') <br> Bugo (Bucco) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугайла|Бугайла (Бугель)]]''' | | ''Bugellus'' <br> Bugo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугар|Бугар (Богар, Багар, Букар)]]''' | | ''Buger'' (''Boger'') <br> Bugo (Bock) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буш|Буш (Бош, Бус, Бусь)]]''' | — | ''Boos'' (''Busch'', ''Boso'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушка|Бушка (Буска, Боська, Бусека, Бушэйка, Бусейка, Бозейка, Босіка)]]''' | — | ''Buske'' (''Buseke'', ''Buschke'', ''Bosico'') <br> Boos (Boso) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушыла|Бушыла (Бусіл, Бузель)]]''' | — | ''Busilo'' (''Büschel'', ''Busel'') <br> Boos + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бусінь|Бусінь (Бузэн)]]''' | — | ''Buosin'' <br> Boos + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушман|Бушман (Бусман)]]''' | | ''Bussman'' <br> Boos (Busch) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вэгер|Вэгер (Вакар, Вегер)]]''' | | ''Weger'' (''Wacaro'', ''Wagher'') <br> Wago (Wego) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войда|Войда (Вайда, Вад, Вэйда)]]''' | — | ''Waido'' (''Weido'', ''Waddo'', ''Woydo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіка|Вайдзіка (Вадэйка, Вайдзейка)]]''' | — | ''Vadiko'' <br> Waido (Waddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіла (імя)|Вайдыла (Вайдэль, Вэйдэль, Вайдэла, Вадыла, Вайтыль, Вадзела)]]''' | — | ''Wadila'' (''Weidel'', ''Wadelo'', ''Watilo'', ''Wadel'', ''Woydilo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waido (Waddo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзень|Вайдзень (Войдзін)]]''' | — | ''Waddin'' <br> Waido (Waddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдаўт]]''' | | ''Weidelt'' <br> Waido (Weido) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вэйдэр|Вэйдэр (Вайдар)]]''' | | ''Weidher'' <br> Waido (Weido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вейдман|Вейдман (Вейдэман, Вайдман)]]''' | | ''Weidman'' (''Weideman'') <br> Waido (Weido) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдат (імя)|Войдат (Водат, Вайдзята)]]''' | | ''Woydath''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waido + Joto <br> Waido + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валь]]''' | — | ''Wal'' (''Walo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валейка|Валейка (Валіка)]]''' | — | ''Waleicho'' (''Walica'') <br> Wal + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валіла]]''' | — | ''Walilo'' <br> Wal + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валін (імя)|Валін]]''' | — | ''Walin'' <br> Wal + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валант|Валант (Валянт)]]''' | — | ''Waland'' <br> Wal + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валат]]''' | — | ''Wallath'' <br> Wal + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вальгун]]''' | | ''Walagoni'' (''Walahun'', ''Walegundis'') <br> Wal + Gunth (Gondo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальда (імя)|Вальд (Валда, Вольд, Волад)]]''' | — | ''Waldo'' (''Walt'', ''Woldt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальцейка|Вальцейка (Вальдзейка, Волдзік, Уладзейка, Валодка, Вайлодка)]]''' | — | ''Waltiko'' (''Waldecke'', ''Waldiko'', ''Woldeke'') <br> Waldo (Walt) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальдэн|Вальдэн (Вальцін)]]''' | — | ''Valdenus'' (''Waltino'', ''Waldin'') <br> Waldo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валтун|Валтун (Вяльтун, Вольдан, Вальдан)]]''' | — | ''Waltun'' (''Woldan''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waldo (Walt) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальбут|Вальбут (Вяльбот, Вольбат, Валібут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Walbot'' (''Waldbott'') <br> Waldo (Walt) + Boto (Buto) <br> Wal (Walo) + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Волдат]]''' | [[Ятаўт]] | ''Waldad'' (''Valtat'', ''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) | ''Atald'' (''Adalt'', ''Hathald'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валадар|Валадар (Валтар, Вальтар)]]''' | | ''Walder'' (''Waltar'', ''Waldhar'') <br> Waldo (Walt) + Heri (Hari) | ''Erivald'' <br> Heri + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Уладзімер|Валадзімер (Уладзімер, Валдымэр, Вальдымэр, Валдымір)]]''' | | ''Waldmer'' (''Valdemar'', ''Woldimar'') <br> Waldo + Mero (Maro) | ''Meruald'' <br> Mero + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валімонт|Валімонт (Вальмунт, Вальмунд)]]''' | [[Монтаўт]] | ''Walmont'' (''Walmunt'', ''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Walamunt'' <br> Wal (Walo) + Mund (Munt) | ''Montaldus'' (''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варда|Варда (Ворда, Верда)]]''' | — | ''Wardo'' (''Warto'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варна (імя)|Варна]]''' | — | ''Warno'' (''Warin'', ''Werno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варнела]]''' | — | ''Warinela'' <br> Warno (Warin) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вярнат]]''' | | ''Warnad'' <br> Warno (Werno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ваз|Ваз (Вас, Вазь, Вязь, Вяж)]]''' | — | ''Waso'' (''Weso'', ''Woso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васбут|Васбут (Вазбут, Вязбут)]]''' | | ''Wospot'' <br> Waso (Woso) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгайла|Вазгайла (Вазгал, Васкайла, Вазгела, Вязгайла, Вяжгайла, Вайжгел)]]''' | | ''Vosgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waso (Woso) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгір]]''' | | ''Wasger'' <br> Waso + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгерд]]''' | | ''Wassgaard'' <br> Waso + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Важгін|Важгін (Васікін, Вашкін, Вашкен, Вазгін)]]''' | | ''Wesikin'' <br> Waso (Weso) + Ginno <br> Waso (Weso) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васмунт]]''' | | ''Wassmundt'' (''Wasmundus''') <br> Waso + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірт|Вірт (Вэрд)]]''' | — | ''Werta'' (''Wirt'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцейка|Верцейка (Верцека, Вірцейка)]]''' | — | ''Verdico'' (''Wirdika'') <br> Werta (Werdo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцель|Верцель (Вірціла, Вірцель, Вірдзель)]]''' | — | ''Wertel'' (''Wirtele'', ''Wirdilo'') <br> Werta (Werdo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірцень|Вірцень (Вэртэн)]]''' | — | ''Wirtin'' (''Werdin'') <br> Werta (Werdo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вівіла (імя)|Вівіла]]''' | — | ''Vivilo'' <br> Vivo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вік (імя)|Вік (Віг)]]''' | — | ''Wigo'' (''Wic'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігіла|Вігіла (Вікула, Вігла, Вігель)]]''' | — | ''Wigilo'' (''Wigulo'', ''Wikeli'', ''Wiegel'') <br> Wigo (Wic) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віганд|Віганд (Вігант)]]''' | — | ''Wigand'' (''Wigant'') <br> Wigo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікша]]''' | — | ''Vycxza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Wigo (Wic) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігайла (імя)|Вігайла (Вігела, Вігал)]]''' | [[Гельвіх]] | ''Wigelo'' (''Wigal'') <br> Wigo + Gailo (Gelo) | ''Geilwihc'' (''Keilwic'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігерд|Вігерд (Вігірд)]]''' | | ''Wigerd'' (''Wicgard'') <br> Wigo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігінт|Вігінт (Вігент)]]''' | | ''Wigent'' <br> Wigo + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігунт|Вігунт (Вігонт, Віконт)]]''' | | ''Wigunt'' (''Wicgunt'') <br> Wigo (Wic) + Gunth (Cund) | ''Guntwic'' <br> Gunth + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігер|Вігер (Вікар)]]''' | | ''Wiger'' (''Vikar'') <br> Wigo (Wic) + Heri (Hari) | ''Ervig'' <br> Heri + Wigo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігмант|Вігмант (Вімунт, Вімант, Вімунць, Вегімонт)]]''' | [[Мандывік]] | ''Wigmont'' (''Wihmunt'', ''Wimund'', ''Vimont'', ''Wegemund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікерат]]''' | | ''Wicrat'' (''Wigerat'') <br> Wigo (Wic) + Rado (Rato) | ''Ratwig'' <br> Rado (Rato) + Wigo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Від (імя)|Від (Віда)]]''' | — | ''Wido'' (''Wid'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзейка|Відзейка (Відыка, Ведзейка, Ведзік)]]''' | — | ''Wideke'' (''Wiedicke'', ''Wedeke'', ''Wiedek'') <br> Wido + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відыла (імя)|Відул]]''' | — | ''Widulo'' (''Widilo'') <br> Wido + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відын (імя)|Відзень (Відзін)]]''' | — | ''Widin'' <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відун|Відун (Відзюн)]]''' | — | ''Widun'' (''Widuni'') <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відут|Відут (Відута)]]''' | — | ''Widut'' <br> Wido + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відбут|Відбут (Вібут)]]''' | [[Бутвід]] | ''Widbod'' (''Wiboto'') <br> Wido + Bodo <br> Wido + Boto (Buto) | ''Botwid'' <br> Boto (Buto) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відаўт]]''' | | ''Widalt'' <br> Wido + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігайла]]''' | [[Гальвід]] | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відугер|Відугер (Відугір)]]''' | [[Гервід]] | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero (Giro) | ''Gerwid'' <br> Gero + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзегірд|Відзегірд (Віцігерд)]]''' | [[Гірдзівід]] | ''Widgerd'' (''Vuitcardus'')) <br> Wido + Gerd (Gardo) | ''Gyrdvid'' <br> Gerd (Gyrd) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігін|Відзігін (Відукін, Ведзікен)]]''' | [[Гінвід]] | ''Widikin'' (''Widukin'', ''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) | Ginno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відэр|Відэр (Вэдэр, Відар)]]''' | | ''Wider'' (''Weder'', ''Víðarr'', ''Wiedher'') <br> Wido + Heri | ''Ervid'' <br> Heri + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відарт]]''' | [[Артавід]] | ''Vidart'' <br> Wido + Hardt (Hart) | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відукінд (імя)|Відгінт]]''' | | ''Widikint'' (''Wedigint'') <br> Wido + Kindo <br> Wido + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзіман]]''' | [[Манівід]] | ''Widiman'' <br> Wido + Mann | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | [[Мінвід]] | Wido + Minno | ''Minuit'' <br> Minno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзімонт (імя)|Відзімонт (Відзімунд, Відмунд, Відмунт)]]''' | [[Мантывід (імя)|Мантывід]] | ''Widimunt'' (''Widmund'', ''Widimond'') <br> Wido + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Wido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віт|Віт (Віта)]]''' | — | ''Wito'' (''Witt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцейка|Віцейка (Вітка)]]''' | — | ''Witicha'' (''Witteke'', ''Wittke'') <br> Wito + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віціла|Віціла (Вітэль, Вітуль)]]''' | — | ''Witila'' (''Witelo'', ''Witulo'') <br> Wito + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцень (імя)|Віцень (Вітэн, Вітын)]]''' | — | ''Wittenus'' (''Witin'') <br> Wito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітаўт (імя)|Вітаўт (Віталт, Вітаўд, Вітальд)]]''' | | ''Witolt'' (''Vitaut'', ''Witold'') <br> Wito + Waldo (Walt) <br> Wito + Teudo (Taut) | ''Teudwit'' <br> Teudo + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітвін]]''' | | ''Witwin'' <br> Wito + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітукін|Вітукін (Віткін)]]''' | | ''Wituchin'' (''Witikinus'') <br> Wito + -kin <br> Wito + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітар|Вітар (Вітэр)]]''' | | ''Witar'' (''Witer'', ''Withari'') <br> Wito + Heri (Hari) | ''Hariwit'' <br> Heri (Hari) + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітарт|Вітарт (Вітард, Вітэрт, Віторт)]]''' | | ''Witart'' (''Witard'') <br> Wito + Hardt (Hart) <br> ''Witrud'' <br> Wito + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікінт (імя)|Вікінт]]''' | | ''Wikind'' (''Witikint'') <br> Wito + Kindo <br> Wigo (Wic) + Kindo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітмонт]]''' | | ''Witmund'' <br> Wito + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE " align="left" | 1 | '''[[Віцэр]]''' | | ''Wicer'' (''Wizhere'') <br> Wizo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вела]]''' | — | ''Welo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велейка|Велейка (Велека, Веліка)]]''' | — | ''Weleka'' (''Weliko'') <br> Welo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велянт]]''' | — | ''Welant'' (''Weland'') <br> Welo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велют|Велют (Велут, Велюць)]]''' | — | ''Welut'' <br> Welo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вяльмонт|Вяльмонт (Велімунт)]]''' | | ''Welamunt'' <br> Welo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велерат]]''' | | ''Welarat'' <br> Welo + Rado (Rato) <br> ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віла|Віла (Віль)]]''' | — | ''Wilo'' (''Wili'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілейка (імя)|Вілейка (Вілека, Вілік, Вілек)]]''' | — | ''Wilico'' (''Willeke'', ''Willeca'', ''Willicho'') <br> Wilo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілян]]''' | — | ''Willana'' (''Willan'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілень|Вілень (Вілін)]]''' | — | ''Wilennus'' (''Willin'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілун|Вілун (Вілюн)]]''' | — | ''Wilun'' <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілянт]]''' | — | ''Wilant'' (''Willand'') <br> Wilo + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляш|Віляш (Вілюш)]]''' | — | ''Willusch'' (''Vileša''{{Заўвага|name="Чэхія"}}, ''Willusius''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Wilasz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wilo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільбут]]''' | [[Бутвіл]] | ''Willebut'' <br> Wilo + Boto (Buto) | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вілгайла (імя)|Вілгайла (Вілігайла, Вілгал, Вільгела)]] | | ''Wilgils'' <br> Wilo + Gilo (< Gisel) <br> Wilo + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгейда|Вільгейда (Вілейт)]]''' | | ''Williheid'' (''Wilhaidis'', ''Williheit'', ''Willet'') <br> Wilo + Heido (Haido) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгерд|Вільгерд (Вільгард, Вільгерт)]]''' | [[Гердвіл]] | ''Vilgerd'' (''Wilgeard'', ''Vilgard'', ''Wilgert'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) | Gerd + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгет]]''' | [[Гедзівіл]] | ''Wilgyth'' (''Wilgat'') <br> Wilo + Geda (Giddo) | Geda (Giddo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгод]]''' | [[Гудвіл]] | ''Willegod'' (''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) | ''Góðvili'' <br> Gudo (Godo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгельм|Вілім (Вілем, Вілям, Вільгельм)]]''' | | ''Willem'' (''Wilhelm'') <br> Wilo + Helmo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляўд|Віляўд (Вілгалд, Вілеўд)]]''' | | ''Wiliaud'' (''Wilgaut'') <br> Wilo + Gaud <br> ''Villald'' <br> Wilo + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вількін|Вількін (Вількен)]]''' | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл]] | ''Wilkin'' (''Wilken'', ''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno | Ginno + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віліман|Віліман (Вілман, Вільман)]]''' | [[Манвіл]] | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann | Mann + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілімонт|Вілімонт (Вільмунт, Вільмонт)]]''' | [[Монтвіл]] | ''Wilmunt'' (''Villemont'', ''Wilmont'') <br> Wilo + Mund (Munt) | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілят|Вілят (Віляд)]]''' | [[Ятвіл]] | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Joto <br> Wilo + Hatho (Adi) | ''Attavill'' <br> Hatho (Adi) + Wilo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільда|Вільта (Вільда, Вільць, Вільдзь)]]''' | — | ''Wilto'' (''Wildo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільцейка|Вільцейка (Вільдзік)]]''' | — | ''Wildike'' <br> Wilto (Wildo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілдзен|Вілдзен (Вілцен)]]''' | — | ''Vilden'' <br> Wilto (Wildo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілтаўт|Вілтаўт (Вілталт)]]''' | [[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл]] | ''Wiltolt'' <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) | ''Waldowildis'' <br> Waldo + Wilto (Wildo) <br> ''Theudowills'' <br> Teudo (Taut) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віна (імя)|Віна]]''' | — | ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінка]]''' | — | ''Winke'' (''Winika'', ''Winicho'') <br> Wino + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінела|Вінела (Вінель)]]''' | — | ''Winela'' (''Winilo'') <br> Wino + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віняш|Віняш (Вінаш)]]''' | — | ''Winsch'' (''Wiensch'') <br> Wino + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінбор|Вінбор (Вімбар, Вімбэр)]]''' | [[Борвін|Борвін (Барвін)]] | ''Wimber'' <br> Wino + Baro <br> Wino + Bero | ''Barwin'' <br> Baro + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінаўд|Вінаўд (Вінальд, Віняўт)]]''' | | ''Winoldus'' (''Wineuald'', ''Winolt'', ''Winoud'') <br> Wino + Waldo <br> ''Winiaud'' <br> Wino + Gaud | ''Waldwin'' <br> Waldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгер|Вінгер (Вінгір)]]''' | [[Гервін]] | ''Winger'' <br> Wino + Gero | ''Gerwin'' <br> Gero (Kero) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгіль]]''' | | ''Winigilo'' <br> Wino + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгольт]]''' | | ''Vingautr'' (''Winigaud'') <br> Wino + Gaudo (Gaut) <br> ''Wingolt'' <br> Wino + Goldo | ''Gautvin'' <br> Gaudo (Gaut) + Wino <br> ''Goldwine'' <br> Goldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінар]]''' | | ''Winear'' <br> Wino + Heri (Hari) | ''Harwin'' <br> Heri (Hari) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінарт]]''' | [[Эртвін]] | ''Winard'' (''Winhart'') <br> Wino + Hardt (Hart) | ''Hertwin'' <br> Hardt (Hart) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінмот]]''' | | ''Winimod'' <br> Wino + Mot (Moda) | ''Motwin'' <br> Mot + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінстаўт]]''' | | ''Winstalt'' <br> Wino + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінда (імя)|Вінда (Віндзь, Вінць, Вэнт)]]''' | — | ''Windo'' (''Wind'', ''Wint'', ''Went'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндзейка|Віндзейка (Віндык)]]''' | — | ''Wendecke'' (''Wendico'') <br> Windo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтыла|Вінтыла (Вентыла, Віндул)]]''' | — | ''Wintila'' (''Wentilo'', ''Windilo'') <br> Windo (Wint) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтаўт]]''' | [[Таўтвін]] | ''Wintold'' <br> Windo + Waldo (Walt) <br> Wino + Teudo (Taut) | ''Teutwin'' <br> Teudo (Taut) + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндэр|Віндэр (Вінтэр, Вінтар)]]''' | | ''Winder'' (''Windhere'', ''Winter'') <br> Windo + Heri | ''Hariovind'' <br> Heri (Hari) + Windo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вера (мужчынскае імя)|Вера (Вара)]]''' | | ''Wero'' (''Varo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вярэйка|Вярэйка (Верыка, Варыка)]]''' | | ''Wericho'' (''Werica'', ''Waraco'') <br> Wero (Varo) + -k- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірла|Вірла (Вэрела)]]''' | | ''Werle'' (''Warrell'') <br> Wero + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірбольт]]''' | | ''Werbold'' (''Virboldus'') <br> Wero + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вербут|Вербут (Вербат, Вэрбут, Вірбут)]]''' | | ''Werboto'' (''Warboto'') <br> Wero (Varo) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргаўд]]''' | | ''Vergaut'' (''Werigoz''{{Заўвага|name="goz"}}) <br> Wero + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергель|Вергель (Варгель, Вэргель, Віргель)]]''' | | ''Wargel'' <br> Wero (Varo) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варгіра]]''' | | ''Warger'' <br> Wero (Varo) + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргірд]]''' | | ''Wergerd'' (''Wirgardus'') <br> Wero + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергут|Вергут (Варгуць, Веркут)]]''' | | ''Vergot'' <br> Wero + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірконт|Вірконт (Вярконт, Варакунць)]]''' | | ''Wercund'' (''Wergund'', ''Warigundis'') <br> Wero (Varo) + Gunth (Cund) | ''Gunthivera'' <br> Gunth + Wero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірмонт|Вірмонт (Вярмонт, Вэрэмунд)]]''' | | ''Vermunt'' (''Virmundis'', ''Veremund'') <br> Wero + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верза|Верза (Вэрза, Верша)]]''' | — | ''Werzo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віршыла|Віршыла (Вяршыла, Верзэль, Вершэль, Вэрсэль, Вэрсула)]]''' | — | ''Werzel'' <br> Werzo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Вірсімунд]] | | Werzo + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віс|Віс (Вісь, Віж)]]''' | — | ''Wis'' (''Wiso'', ''Weise'', ''Waiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішэка|Вішэка (Віска, Вішка, Вішэйка, Віжэйк, Вешка, Вяшэйка)]]''' | — | ''Wiseko'' (''Wischke'') <br> Wis + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Візіла (імя)|Вішэла (Вісель, Вісул, Віжэль, Весіла, Везела)]]''' | — | ''Wisilo'' (''Wizilo'', ''Wisel'', ''Wisulo'') <br> Wis + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісень|Вісень (Віжын, Вішын, Вішнь)]]''' | — | ''Wisen'' (''Wisin'') <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісун]]''' | — | ''Wisun'' <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішынт|Вішынт (Высант)]]''' | — | ''Wisint'' (''Wisant'') <br> Wis + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісбар|Вісбар (Вісебар, Візбар, Віжбар, Вежбар)]]''' | | ''Wisbar'' <br> Wis + Baro | ''Barwis'' <br> Baro + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісівальд|Вісівальд (Вісевалод)]]''' | | ''Wiswald'' (''Wisewould'') <br> Wis + Waldo | ''Walvis'' <br> Waldo (Walt) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіда|Вісьвіда (Вішвід, Вісавід)]]''' | | ''Wisvida'' (''Wiswith'') <br> Wis + Wido | ''Widuis'' <br> Wido + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіл|Вісьвіл (Весьвіл, Вішвіл)]]''' | | ''Uesuili'' <br> Wis + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісгайла|Вісгайла (Вісагайла, Візгайла, Віжгайла)]] | | Wis + Gailo | ''Gelvisa'' (''Galoisus'') <br> Gailo (Gelo) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігаўд|Вісігаўд (Візгаўд, Візгаўт, Візгольд, Візкоўд)]]''' | | ''Wisogoz''{{Заўвага|name="goz"|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход gaud у goz (coz)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 609.</ref>}} <br> Wis + Gaud <br> ''Wisigold'' <br> Wis + Goldo | ''Gauduis'' <br> Gaud + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігер|Вісігер (Вісгер, Візгер, Віскер, Віскар, Вішкер, Візгір)]]''' | | ''Wisger'' (''Uuisager'', ''Wiscar'', ''Weisker'') <br> Wis + Gero (Kero) | ''Gervisa'' <br> Gero + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігерд (імя)|Вісігерд (Візгерд, Візгард, Візгерт, Вышгерд, Вісігірд, Візгірд, Вышгірт)]]''' | | ''Visigerd'' (''Wisgeard'', ''Wisigard'') <br> Wis + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігін|Вісігін (Вісакін, Візкін, Вісеген, Візгін)]]''' | [[Гінівойша]] | ''Visekin'' (''Wissegen'', ''Wiseken'') <br> Wis + -kin <br> Wis + Ginno | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Візгінт|Візгінт (Вісагінт, Высагінт, Віскінт)]] | | Wis + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісконт]]''' | | ''Wisgonda'' (''Wisagund'') <br> Wis + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісад|Вісад (Вішад)]]''' | | ''Wisad'' (''Wisod'') <br> Wis + Hatho (Adi) <br> Wis + Schat (Sado) | ''Aduisus'' (''Hadvisa'') <br> Hatho (Adi) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісман|Вісман (Вішман)]]''' | | ''Wisman'' <br> Wis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісьміл]] | | Wis + Milo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісімонт|Вісімонт (Вісімунт, Вісмунт, Візмунт, Вішмунт, Віжмонт, Вішмонт)]]''' | | ''Wisemund'' (''Wizmunt'') <br> Wis + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішымут|Вішымут (Вісімот)]]''' | | ''Vismuot'' (''Wismoda'') <br> Wis + Mot (Muto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віснар|Віснар (Вішнар, Вішнэр, Вішанар)]]''' | | ''Visnar'' (''Wisner'', ''Wisener'') <br> Wis + Noro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віст|Віст (Вест, Вешт)]]''' | — | ''West'' (''Viste'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вістэла]]''' | — | ''Wistila'' <br> West (Viste) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віштэнь|Віштэнь (Вайштэнь)]]''' | — | ''Wisten'' <br> West (Viste) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештар|Вештар (Вестр, Вістар, Віштар, Вэйштар)]]''' | | ''Vestarr'' (''Wistarius'') <br> West (Viste) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештарт|Вештарт (Віштарт, Вістарт, Вестэрт, Вештард, Віштард, Вейстарт, Вейштарт, Войштарт)]]''' | | ''Westhard'' (''Guistardus'') <br> West (Viste) + Hardt (Hart) <br> ''Wistrud'' <br> Wis + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войша]]''' | — | ''Waiso'' (''Voysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyscha''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Weise'' (''Wiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшка|Войшка (Вейшэка, Вейсейка)]]''' | — | ''Weiske'' <br> Weise + -k- <br> | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайшыла|Вайшыла (Войшэль, Вэйшэль)]]''' | — | ''Weisel'' <br> Wiso (Waiso) + -l- <br> ''Woschel'' <br> Waiso (Voysch) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшын|Войшын (Войсін)]] | — | ''Vussin'' <br> Waiso (Voysch) + -n- <br> ''Wisin'' <br> Weise (Wiso) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшывід|Войшывід (Войшвід)]] | | ''Wisvida'' <br> Weise (Wiso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшвіл (імя)|Войшвіл (Вошвіл, Вашвіла, Весьвіл)]] | | ''Uesuili'' <br> Weise (Wiso) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайсар]]''' | | ''Weiser'' <br> Weise (Wiso) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войсят]]''' | | ''Woyssath''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Woyschat''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waiso (Voysch) + Hatho (Adi) <br> ''Wisad'' <br> Weise (Wiso) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшымунд|Войшымунд (Вайсмонт)]] | | ''Wasmundus'' <br> Waiso + Mund <br> ''Wisemund'' <br> Weise (Wiso) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшнар|Войшнар (Вайснар, Вейшнар, Вэйшнэр, Вайшнар, Вашнар)]]''' | [[Нарывойша]] | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro | Noro + Voysch |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшалк (імя)|Войшалк (Вышалк)]] | | Waiso (Voysch) + Scalc (Schelck) <br> Weise (Wiso) + Helgi (Algo) | ''Alguis'' <br> Helgi (Algo) + Wiso |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войштаўт|Войштаўт (Вештаўт, Выштальд, Вішталд, Вішталт)]] | | ''Westwalt'' <br> West + Waldo (Walt) <br> Waiso (Voysch) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Война]]''' | — | ''Uuenna'' (''Wona'', ''Woyna''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайнейка|Вайнейка (Ванейка, Ваніка, Вайнэка)]]''' | — | ''Vunnico'' (''Wonnecke'') <br> Uuenna (Wona) + -k- <br> ''Weinecke'' <br> Wino (Weine) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайніла|Вайніла (Вайналь)]]''' | — | ''Weinel'' <br> Wino (Weine) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войніш|Войніш (Войнюш)]]''' | — | ''Weinisch'' <br> Wino (Weine) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнар|Войнар (Вонар, Вайнэр, Вэйнэр, Вэйнар)]]''' | | ''Wunar'' (''Wuyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woynar''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Uuenna (Wona) + Heri (Hari) <br> ''Weiner'' <br> Wino (Weine) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнат|Войнат (Войнад, Войнят)]]''' | | ''Voinot'' (''Wonat'') <br> Uuenna (Wona) + Joto <br> Uuenna (Wona) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Воланг]]''' | | ''Wolank'' <br> Wolo + Lango (Lancho) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вольман]]''' | | ''Wolman'' (''Wolaman'') <br> Wolo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавейка]]''' | — | ''Gauke'' <br> Gawo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавіла|Гавіла (Гавуль)]]''' | — | ''Gavilo'' (''Gaul'') <br> Gawo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавень|Гавень (Гавін)]]''' | — | ''Gawin'' <br> Gawo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўвід]]''' | | ''Gauwida'' <br> Gawo + Wido | ''Widagauwo'' <br> Wido + Gawo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўгонт|Гаўгонт (Галігунт, Галігонт, Галгонт, Галконт, Гяўгунт)]]''' | | ''Gavigunt'' <br> Gawo + Gunth (Gondo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайла (імя)|Гайл (Гайль, Гейль, Гель)]]''' | — | ''Gailo'' (''Geilo'', ''Galo'', ''Gelo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелейка|Гелейка (Галейка, Гайліка, Галка)]]''' | — | ''Geleko'' (''Galleke'', ''Geilke'', ''Galke'') <br> Gailo (Gelo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейлін|Гейлін (Гайлін, Галін, Галень)]]''' | — | ''Gailin'' (''Geilin'', ''Galinno'') <br> Gailo (Galo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлун|Гайлун (Гелун, Гелон)]]''' | — | ''Gelunus'' (''Galun'', ''Geluni'') <br> Gailo (Gelo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галбута|Галбута (Гельбат, Гелбут, Келбут)]]''' | [[Бутгель]] | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелёлд|Гелёлд (Гелальд)]]''' | | ''Geloldus'' (''Gelald'', ''Geilolt'', ''Kelolt'') <br> Gailo (Gelo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвід]]''' | [[Відзігайла]] | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвін|Гальвін (Гайльвін, Гельвін)]]''' | | ''Galvin'' (''Geilawina'', ''Gelwina'') <br> Gailo (Galo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвірд]]''' | | ''Geilwird'' <br> Gailo (Galo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гельвіх|Гельвіх (Кельвік)]]''' | [[Вігайла (імя)|Вігайла]] | ''Geilwich'' (''Kelwihc'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo | ''Wigelo'' <br> Wigo + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлігін|Гайлігін (Келікін)]]''' | | ''Gelikin'' <br> Gailo (Gelo) + Ginno <br> Gailo (Gelo) + -kin | ''Gingel'' <br> Ginno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелігуд|Гелігуд (Гелгод, Гелгуд, Гелгут)]]''' | [[Гудзігал]] | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галінт]]''' | | ''Galind'' (''Geilindis'') <br> Gailo (Galo) + Linto (Lindis) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайліман|Гайліман (Галеман, Гельман, Кельман)]]''' | [[Мангайла]] | ''Gailamanns'' (''Galiman'', ''Gelman'', ''Kalmannus'') <br> Gailo (Gelo) + Mann | ''Manigel'' <br> Mann + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлімін|Гайлімін (Гальмін, Гельмін)]]''' | [[Мінігайла (імя)|Мінігайла]] | ''Geleminus'' (''Galmin'', ''Gaillemin'') <br> Gailo (Gelo) + Minno | ''Minigelus'' <br> Minno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галімонт|Галімонт (Галімунт)]]''' | [[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла]] | ''Galmund'' (''Geilmundus'', ''Gelmund'') <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гала (імя)|Гала]]''' | — | ''Halo'' (''Helli'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галека]]''' | — | ''Haleke'' (''Halika'') <br> Halo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галень|Галень (Гален)]]''' | — | ''Hallen'' <br> Halo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галабут|Галабут (Галабуд)]]''' | | ''Halboth'' (''Heliboto'') <br> Halo (Helli) + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельман|Гельман (Гельмэн)]]''' | | ''Hallmann'' <br> Halo (Helli) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гальмонт]]''' | | ''Hallmund'' (''Helmunt'') <br> Halo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ганус (імя)|Ганус (Гануш)]]''' | — | ''Hanus'' (''Johannes'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаст|Гаст (Гест, Каст, Гасьць, Гашт, Гесьць, Кест, Гейст)]]''' | — | ''Gast'' (''Gest'', ''Cast'', ''Keast'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьцейка|Гасьцейка (Госьцік)]]''' | — | ''Gasticho'' (''Casticho'') <br> Gast (Cast) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьціла|Гастыла (Гастэла, Гастэль, Касьціла)]]''' | — | ''Gastila'' (''Gastel'') <br> Gast + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кесьцень|Кесьцень (Касьцін, Гасьцін, Гаштын)]]''' | — | ''Kesten'' (''Castinus'', ''Gastin'') <br> Gast (Gest) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кейстут (імя)|Кестут (Гестут, Кістут, Кейстут)]] | — | Gast (Keast) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каштарт|Каштарт (Гастарт)]]''' | | ''Kastert'' (''Gastart'') <br> Gast (Cast) + Hardt (Hart) | ''Hartigast'' <br> Hardt (Hart) + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кестарт|Кестарт (Гестарт, Гештарт, Кестэрт, Гейштарт)]]''' | | ''Gesterd'' (''Gisteard'') <br> Gast (Gest) + Hardt (Hart) <br> ''Gistrudis'' <br> Geso (Giso) + Trudo (Trut) | ''Thrudgis'' <br> Trudo (Trut) + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестар|Гестар (Гестэра, Гештар, Гештэр, Гейштэр, Гейштар, Кестэр, Кейстар)]]''' | | ''Gester'' (''Gaster'', ''Caster'') <br> Gast (Gest) + Heri (Hari) | ''Herigast'' <br> Heri + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаштольд (імя)|Гастаўд (Гашталт, Гаштольд, Каштаўт, Кашталт)]]''' | | ''Gastald'' (''Castald'', ''Gastaud'', ''Gastaut'') <br> Gast (Cast) + Waldo (Walt) <br> Gast (Cast) + Teudo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестаўт|Гестаўт (Гесталт, Гештаўт, Кешталт, Кестаўт, Кістаўт, Гестаўд, Гештаўд, Гіштаўт, Гейстаўт, Кейстаўт)]]''' | | ''Gistald'' (''Gestold''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gast (Gest) + Waldo (Walt) <br> Geso (Giso) + Teudo (Taut) | ''Teutgis'' <br> Teudo (Teuth) + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўд|Гаўт (Гаўда, Гаўдзь, Галд, Галдзь)]]''' | — | ''Gaudo'' (''Gauto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдык|Гаўдык (Галдык, Гальдык, Калдык)]]''' | — | ''Gaudeck'' (''Gaudich'') <br> Gaudo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзіла|Гаўдзіла (Гаўдэль, Гаўдзіль, Гальдзель)]]''' | — | ''Gaudila'' (''Gaudela'') <br> Gaudo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзін|Гаўдзін (Голдзін)]]''' | — | ''Gaudin'' <br> Gaudo + -n-<br> ''Goldine'' <br> Goldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэш|Гаўдэш (Гольташ)]]''' | — | ''Gautsch'' <br> Gaudo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтоўт]]''' | | ''Gautald'' (''Gaudald'') <br> Gaudo (Gauto) + Waldo (Walt) | ''Waltgaud'' <br> Waldo (Walt) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтвід]]''' | | ''Gautwidus'' (''Gautvidr'') <br> Gaudo (Gauto) + Wido | ''Widegaud'' <br> Wido + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гоўдвік]]''' | | ''Goldwig'' <br> Gaudo + Wigo (Wic) <br> Goldo + Wigo (Wic) | ''Wihgoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Wigo + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтэр|Гаўтэр (Гоўтэр)]]''' | | ''Gauter'' <br> Gaudo + Heri | ''Herigaudis'' <br> Heri + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда (Гаўдмонт, Каўдмонт)]]''' | | ''Gaudemund'' <br> Gaudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэрых|Галтрык]]''' | | ''Gautrik'' (''Gautrikr'', ''Gaudericus'') <br> Gaudo (Gauto) + Rick <br> ''Goldric'' <br> Goldo + Rick | ''Richcoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Rick (Rih) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гаўдрым]] | [[Рымгальд]] | Gaudo + Rim | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдрут|Гаўдрут (Каўтруд)]]''' | | ''Gautrude'' <br> Gaudo + Trudo (Drutus) | ''Trutgaudus'' <br> Trudo + Gaudo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геда|Геда (Гет, Гіда, Гада)]]''' | — | ''Geda'' (''Geto'', ''Giddo'', ''Gaddo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзейка|Гедзейка (Гадзейка, Гедыка, Гедык, Гадыка)]]''' | — | ''Gedicke'' (''Gädecke'', ''Gedeco''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Geda (Gaddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзель|Гедзель (Гадыла, Гідзель, Кіцела, Гаціла, Гатэль)]]''' | — | ''Gedel'' (''Gadilo'', ''Gitila'', ''Ketil'', ''Gattilo'', ''Gattel'', ''Catilo'') <br> Geda (Geto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзень|Гедзень (Гедэн, Гадзін, Гедзін, Гецень, Гіцень)]]''' | — | ''Gedenus'' (''Gadinus'', ''Giddinus'', ''Getina'') <br> Geda (Giddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедбуд|Гедбуд (Гедбод, Гедбут, Кедбут)]] | [[Будзікід (імя)|Будзікід]] | Geda + Bodo (Budo) | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадаальд|Гідульт (Гідаўд, Гедаўд)]]''' | | ''Gidoldus'' (''Gedoaldus'') <br> Geda (Giddo) + Waldo (Walt) | ''Wealdgyth'' <br> Waldo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гетаўт (імя)|Гетаўт (Геталт, Гетальд, Гітаўт, Кетаўт, Гатаўт)]]''' | | ''Getoldus'' (''Ketold'', ''Cataudo'') <br> Geda (Geto) + Waldo (Walt) <br> Geda (Geto) + Teudo (Taut) | ''Theotgit'' <br> Teudo (Teuth) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівід|Гедзівід (Кедзівід, Гетвід)]] | | Geda + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівіл|Гедзівіл (Гедвіл, Гетвіл, Гідвіл, Гадвіл, Кедвіл)]] | [[Вільгет]] | Geda (Giddo) + Wilo | ''Wilgyth'' <br> Wilo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедвін]]''' | | ''Gedovin'' <br> Geda + Wino | ''Wynngeat'' <br> Wino + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітэр|Гітэр (Гедэр, Гадэр, Гатар, Гедр, Гідр, Кецер, Кадэр)]]''' | | ''Getær'' (''Gader'', ''Gatharius'', ''Gidhari'') <br> Geda (Giddo) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітарт|Гітарт (Гедарт, Гетарт, Кітарт)]]''' | | ''Gidheard'' (''Gạddert'') <br> Geda (Giddo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедыгольд|Гедыгоўд (Гедыгольд, Кедкаўд, Кедкольд)]] | | Geda + Gaudo <br> Geda + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедгонт|Гедгонт (Гедконт, Кітконт)]]''' | | ''Gadagunti'' <br> Geda (Gaddo) + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзіман]]''' | | ''Gidman'' (''Gettman'') <br> Geda (Giddo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзімін (імя)|Гедзімін (Гідзімін, Гідмін, Кедзімен, Кедмін, Кідмін)]]''' | | ''Giddeminus'' <br> Geda (Giddo) + Minno | ''Mengede''{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэнгдэны|Менгеды (пазьней Мэнгдэны)|de|Mengden (Adelsgeschlecht)}} — [[Нямеччына|нямецкі]], пазьней [[Інфлянты|інфлянцкі]] шляхецкі род, які паходзіць з [[Вэстфалія|Вэстфаліі]]}} <br> Minno (Menno) + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедмонт|Гедмонт (Кадзімонт, Гемонт)]]''' | | ''Gadamundus'' (''Gemundus'') <br> Geda (Gaddo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадарых|Гедрык]]''' | | ''Gedrich'' (''Gadric'') <br> Geda (Gaddo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадзь|Гадзь (Ед, Едзь, Яд, Ядзь)]]''' | — | ''Hatho'' (''Had'', ''Hedo'', ''Adi'', ''Edo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Адзейка|Адзейка (Адзіка, Гадыка, Ядзейка, Ядзека, Ядык, Гадэйка)]]''' | — | ''Adecho'' (''Adika'', ''Chadico'', ''Edica'') <br> Hatho (Adi) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаціла|Гаціла (Гадзіла, Адзель)]]''' | — | ''Hetilo'' (''Hadala'', ''Adela'') <br> Hatho (Adi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ацень|Ацень (Атэн)]]''' | — | ''Atten'' (''Atin'') <br> Hatho (Adi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятаўт|Ятаўт (Атаўт, Гатаўт, Яталт, Яталд, Ятальд, Ядаўт, Ядальд)]]''' | [[Волдат]] | ''Atald'' (''Hathald'', ''Adalt'', ''Hadaud'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) | ''Waldad'' (''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) <br> ''Teuthad'' <br> Teudo (Teuth) + Hatho (Had) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвід|Ятвід (Адвід, Едзівід, Гетвід)]]''' | | ''Atvid'' (''Adhuid'', ''Hadewidis'') <br> Hatho (Edo) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядвіга|Ядвіга (Ядовіг)]]''' | | ''Hadwig'' (''Hedwig'') <br> Hatho (Hedo) + Wigo | ''Wichad'' <br> Wigo (Wic) + Hatho (Hedo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвіл|Ятвіл (Ядвіл, Ядвіла, Едзівіл, Гадвіл)]]''' | [[Вілят]] | ''Attavill'' (''Adovila'') <br> Hatho (Adi) + Wilo | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгаўд]]''' | | ''Hadegaud'' (''Adegaudus'') <br> Hatho (Adi) + Gaudo | ''Gauthaus''{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход had у haus)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=gauthaus#v=snippet&q=gauthaus&f=false S. 617, 789].</ref>}} <br> Gaudo (Gaut) + Hatho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгін]]''' | [[Гінят]] | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядаг|Ядаг (Адаўг, Адаўк, Ядаўг, Ядаўк, Ядалг)]]''' | | ''Adago'' (''Adaco'') <br> Hatho (Adi) + Dago <br> Hatho (Adi) + Daugo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядат|Ядат (Ядзят)]]''' | | ''Adat'' (''Adhad'') <br> Hatho (Adi) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадар|Гадар (Ядар, Атар)]]''' | | ''Hader'' (''Adar'', ''Hathari'') <br> Hatho (Had) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атарт|Атарт (Етарт, Едэрт)]]''' | | ''Atard'' (''Adahart'') <br> Hatho (Adi) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гатман|Гатман (Адаман, Атман, Адамэн)]]''' | | ''Hadoman'' (''Adiman'', ''Athiman'') <br> Hatho (Adi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятмонт|Ятмонт (Адамонт, Этмант)]]''' | | ''Etmunt'' (''Jatmund'', ''Adimondus'') <br> Hatho (Adi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атрант]]''' | | ''Aderando'' <br> Hatho (Adi) + Rando (Ranto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейман]]''' | | ''Heyman'' (''Hayman'') <br> Haimo (Heimo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геймант|Геймант (Гаймунт)]]''' | | ''Haimund'' <br> Haimo (Heimo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Генрых|Генрык]]''' | | ''Henric'' (''Heimirich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Індрых|Індрых (Індрык, Гендрык)]]''' | | ''Hindrich'' (''Heinrich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайд|Гайд (Гайда, Гейда, Гайдзь, Гайць, Кейда, Кейт)]]''' | — | ''Gaidus'' (''Gaido'', ''Geide'', ''Geith'', ''Keith'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэль|Гайдэль (Гейтыла)]]''' | — | ''Gaidel'' (''Geitel'') <br> Gaidus (Geith) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдзен|Гейдзен (Гайдзен, Гайдэн, Гайцен)]]''' | — | ''Gaidene'' (''Gaidinus'') <br> Gaidus (Geith) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдар]]''' | | ''Gaidheri'' (''Geiter'') <br> Gaidus (Geith) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейтарт|Гейтарт (Гайторт)]]''' | | ''Gaiterda'' <br> Gaidus (Geith) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэман]]''' | | ''Geidemann'' <br> Gaidus + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайда (імя)|Гайда (Гейда)]]''' | — | ''Heido'' (''Haido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайдэла|Гайдэла (Гайдэль)]]''' | — | ''Heidilo'' (''Heidel'') <br> Heido (Haido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвід]]''' | | ''Heidvid'' <br> Heido + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтгін|Эйтгін (Эйтыгін, Эйдыгін)]]''' | | ''Heitgin'' (''Heydekinus'') <br> Heido + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейдмант|Гейдмант (Гейтмант, Эйдмант, Эйтмант)]]''' | | ''Heidmundus'' <br> Heido + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйдрыг|Эйдрыг (Эйдрык)]]''' | | ''Eidrich'' (''Heitrig'', ''Heidericus'') <br> Heido + Rick | ''Rihheid'' <br> Rick (Rih) + Heido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геза (імя)|Гез (Гіза, Гіжа, Гесь, Кезь, Кейза)]]''' | — | ''Geso'' (''Giso'', ''Keso'', ''Geiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геска|Гесека (Геска, Гізік, Кейзік)]]''' | — | ''Giesecke'' (''Geske'', ''Kiessig'') <br> Geso (Giso) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізель|Гезела (Гізель, Кезела, Кізель)]]''' | — | ''Gesela'' (''Giesel'', ''Kisela'', ''Kiesel'') <br> Geso (Keso) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізбэрт|Гізбэрт (Гізэбэрт, Гіжбэрт, Гісбарт)]]''' | | ''Gisbert'' (''Gisebert'') <br> Geso (Giso) + Bert | ''Berdegis'' <br> Bert + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кезгайла|Кезгайла (Гезгайла)]] | | Geso (Keso) + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гішвід]]''' | | ''Gisoidis'' <br> Geso (Giso) + Wido | ''Widugis'' <br> Wido + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гесьмін|Гесьмін (Кесьмін, Кісьмен)]] | | Geso (Keso) + Minno (Menno) <br> ''Gezman'' <br> Geso (Keso) + Mann | ''Minegis'' <br> Minno + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гезімунд (імя)|Гесмонт (Гісімунт, Гізымант, Гіжымант, Гейсімонт, Гейсмонт)]]''' | | ''Gesimund'' (''Gesmondo'', ''Gisimund'', ''Gismondus'') <br> Geso (Giso) + Mund (Munt) | ''Mundegis'' <br> Mund + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гес]]''' | — | ''Haso'' (''Hesa'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьмір]]''' | | ''Hasmar'' (''Hessemer'') <br> Haso (Hesa) + Mero (Maro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелда|Гелда (Гілда, Гелдзь, Гільдзь)]]''' | — | ''Geldo'' (''Gildo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальтаўт|Гальтоўт (Гелдаўд, Гальтаўт, Гельтульд)]]''' | | ''Geltolt'' (''Galdualdus'') <br> Geldo + Waldo (Walt) | ''Waldgelt'' <br> Waldo + Geldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ільць]]''' | — | ''Hilto'' (''Ildia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільцін|Гільцін (Ільдзін)]]''' | — | ''Hiltin'' (''Ildin'') <br> Hilto (Ildia) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілбуць|Ілбуць (Ілбудзь, Ільбуць)]]''' | | ''Ilbuth'' (''Ilbodus'', ''Hiltiboto'') <br> Hilto + Boto (Buto) | ''Buothilt'' <br> Boto (Buto) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілгут]]''' | | ''Illgut'' (''Hiltgudis'') <br> Hilto + Gudo (Guta) | ''Guthildis'' <br> Gudo (Guta) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільтэр]]''' | | ''Hilder'' <br> Hilto + Heri | ''Erhilt'' <br> Heri + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельтман|Гельтман (Гільман, Ільман)]]''' | | ''Heltmann'' (''Hillmann'', ''Ilmann'') <br> Hilto + Mann | ''Manehildis'' <br> Mann + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіка]]''' | — | ''Hico'' (''Hiko'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гікель]]''' | — | ''Hiccila'' <br> Hico (Hiko) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінгіла|Гінгіла (Гінгела, Гінгала)]]''' | — | ''Gingel'' (''Gengel'') <br> Geng + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гента (імя)|Гінт (Гент, Генда)]]''' | — | ''Gento'' (''Gendo'', ''Gentt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцейка|Гінцейка (Гендзік, Гіндзіка)]]''' | — | ''Gentke'' (''Gendecke'') <br> Gento (Gendo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гентыла|Гентыла (Гендзела, Гіндзель, Гінтыла, Гінтэль)]]''' | — | ''Gentile'' (''Gendele'', ''Gindel'', ''Gentel'') <br> Gento (Gendo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцін|Гінцін (Гінцень, Кінцен)]]''' | — | ''Genten'' <br> Gento + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтш]]''' | — | ''Gentsch'' <br> Gento + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтаўт|Гінтаўт (Гінталт, Гентаўт, Кентаўт, Кантаўт, Кінтаўт)]]''' | [[Таўцігін]] | ''Gentaltus'' (''Kentuald'', ''Candoaldo'') <br> Gento + Waldo (Walt) <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) | ''Theudekin'' (''Deutgen'') <br> Teudo + Ginno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтэр|Гінтэр (Гентар, Гінтар, Кентар)]]''' | | ''Genter'' (''Genther'') <br> Gento + Heri (Hari) | ''Erigand'' <br> Heri + Gento (Gando) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінтарт]]''' | | ''Genthardus'' (''Gentert'') <br> Gento + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гендырых (імя)|Гендрык (Гендрых, Гандрык)]]''' | | ''Gendricus'' (''Gendrich'', ''Gandaricus'') <br> Gento (Gendo) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гера|Гера (Кер, Гіра)]]''' | — | ''Gero'' (''Kero'', ''Giro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герэйка|Герэйка (Герыка, Герка, Гірэйка, Кірэйка, Кірык)]]''' | — | ''Gerico'' (''Gerecke'', ''Kericho'', ''Kiereck'') <br> Gero (Kero) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герыла|Герыла (Керыла, Керэль, Герла, Герэль, Геруль, Гірэла)]]''' | — | ''Gerilo'' (''Kerilo'', ''Kerelo'', ''Gerlo'') <br> Gero (Kero) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герын|Герын (Гірын)]]''' | — | ''Gerin'' (''Girin'') <br> Gero (Giro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керун|Керун (Герун, Герон)]]''' | — | ''Keruni'' (''Gerun'', ''Geron'') <br> Gero (Kero) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герута (імя)|Геруць (Геруд, Гаруць, Гіруць, Керут)]]''' | — | ''Geruthus'' (''Gerutha'') <br> Gero (Giro) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керш|Керш (Гірш, Геруш, Кірш)]]''' | — | ''Kiersch'' (''Giersch'', ''Gierasch'') <br> Gero (Kero) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гербут|Гербут (Гірбут, Гарбут, Кербут, Кірбут, Гірбуд, Гербудзь)]]''' | [[Бутгер]] | ''Gerboth'' (''Kerboto'', ''Gerbodo'', ''Garbutt'') <br> Gero (Kero) + Bodo (Budo) <br> Gero (Kero) + Boto (Buto) | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервала]]''' | | ''Gerwala'' <br> Gero + Wal (Walo) | ''Walager'' <br> Wal (Walo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геральд|Геральт (Геральд)]]''' | | ''Gerald'' <br> Gero + Waldo (Walt) | ''Waldger'' <br> Waldo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервід]]''' | [[Відугер]] | ''Gerwid'' (''Gervidh'') <br> Gero + Wido | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кірвік]]''' | | ''Kerwic'' (''Gerwic'') <br> Gero (Kero) + Wigo (Wic) | ''Wicger'' <br> Wigo (Wic) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервіла|Гервіла (Гірвіл, Гервел)]]''' | | ''Gerwilo'' (''Garwilus'') <br> Gero (Giro) + Wilo | ''Vilgar'' <br> Wilo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервін|Гервін (Кервін, Гервен)]]''' | [[Вінгер]] | ''Gerwin'' (''Kerwin'', ''Girwin'', ''Gerwen'') <br> Gero (Kero) + Wino | ''Winger'' <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервойна]]''' | | ''Geruuni'' <br> Gero + Uuenna (Wona) | ''Vunniger'' <br> Uuenna (Wona) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гергард|Гіргарт]]''' | | ''Gerhard'' (''Girart'') <br> Gero (Giro) + Hardt (Hart) | ''Hartger'' <br> Hardt + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гер’ят|Гер’ят (Герат, Кір’ят)]]''' | | ''Gerath'' (''Gerjet'') <br> Gero + Hatho (Adi) <br> Gero + Joto | ''Hatger'' <br> Hatho + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герод|Герод (Гірод)]]''' | [[Гродгар (імя)|Рутгер]] | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) <br> Gero + Hatho | ''Rutger'' <br> Hrodo (Ruodo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геркін|Геркін (Гіргін, Кіркін)]]''' | | ''Gerken'' (''Gerkinus'', ''Gergin'') <br> Gero (Kero) + -kin <br> Gero (Kero) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герконт|Герконт (Гіргонт, Гіркунт, Гірконт, Кірконт)]] | | Gero (Kero) + Gunth (Cund) | ''Cundker'' (''Gunngeir'') <br> Gunth (Cund) + Gero (Kero) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керман (імя)|Керман (Герман)]]''' | | ''Kerman'' (''German'') <br> Gero (Kero) + Mann | ''Manger'' <br> Gero + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гермін|Гермін (Гірмін)]]''' | [[Мінгер]] | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno | ''Minger'' <br> Minno (Menno) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Германт|Германт (Гермунд, Гермунт, Гірмунт, Гармонт, Кірмонт)]]''' | | ''Germont'' (''Germund'', ''Germunt'', ''Girmunt'', ''Garimund'', ''Kermunt'') <br> Gero (Giro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керстэн|Керстэн (Керстын, Карштэн, Герштан)]]''' | [[Стангір]] | ''Kersten'' (''Kerstin'', ''Karsten'', ''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) | ''Staniger'' (''Stanker'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герстолт|Герстолт (Гірстолт, Герштаўт, Гірстоўт, Керстаўт)]] | | Gero (Giro) + Stalto | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертруда|Гертруда (Гердруда)]]''' | | ''Gertrud'' (''Gerdrud'', ''Girtrudis'') <br> Gero + Trudo | ''Thrudger'' <br> Trudo + Gero |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гір|Гір (Гіра, Гары)]]''' | — | ''Heri'' (''Hiro'', ''Hari'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гірык]]''' | — | ''Hierica'' <br> Heri (Hiro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыла (імя)|Гарыла (Герала, Гірыла)]]''' | — | ''Harilo'' (''Herilo'') <br> Heri (Hari) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарын|Гарын (Гірын)]]''' | — | ''Herin'' <br> Heri (Hari) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыш|Гарыш (Гіраш)]]''' | — | ''Harisch'' (''Heresch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Heri (Hari) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарбут|Гарбут (Гарбот, Гербут, Ербут)]]''' | [[Бутар]] | ''Harboth'' (''Herbothe'') <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гербэрт]]''' | | ''Herbert'' <br> Heri + Bert | ''Berther'' <br> Bert + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ірвіл]]''' | | ''Irvil'' (''Iruil'') <br> Heri (Hiro) + Wilo | ''Wileri'' <br> Wilo + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Герман (імя)|Герман (Гірман, Гарман, Гермен)]]''' | [[Манар]] | ''Hermann'' (''Hirimann'', ''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермін]]''' | | ''Ermin'' <br> Heri + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермант|Ермант (Германт, Эрмант)]]''' | | ''Eremund'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Munt) | ''Munter'' <br> Mund (Mutn) + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ерандзь]]''' | [[Рандар]] | ''Herrand'' <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) <br> Heri (Hari) + -nd- | ''Randhere'' (''Ranthar'') <br> Rando + Heri (Hari) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герда|Герд (Гард, Гірд, Гердзь, Гардзь, Герт)]]''' | — | ''Gerd'' (''Geard'', ''Gardo'', ''Gyrd'', ''Gert'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзейка|Гердзейка (Гардзейка, Гертык)]]''' | — | ''Gerdeka'' (''Gardeke'', ''Gertke'') <br> Gerd + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзіла|Гердзіла (Гардзела, Гердзяла, Гардзель, Гердзель, Гірдыла)]]''' | — | ''Gardila'' (''Gerdele'', ''Gertil'') <br> Gerd (Gardo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзень (імя)|Гердзень (Гірдзен, Гардзінь, Гердзін)]]''' | — | ''Gerden''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Girden''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Garden'', ''Gardin'', ''Gerdin'') <br> Gerd (Gert) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердун|Гердун (Гердзюн, Гірдзюн)]]''' | — | ''Gerdun'' (''Gartuni'') <br> Gerd (Gardo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердут (імя)|Гердут (Кердут, Гердуць, Кердуць)]]''' | — | ''Kerdut'' <br> Gerd + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертаўт|Гертаўт (Гортаўт, Гіртаўт, Кіртаўт)]]''' | | ''Gertoldus'' (''Kartold'') <br> Gerd (Gardo) + Waldo (Walt) | ''Waldigardis'' <br> Waldo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзівід|Гірдзівід (Гірдвід, Кірдвід)]]''' | | ''Gyrdvid'' (''Gertwidus'') <br> Gerd (Gyrd) + Wido | ''Widgerd'' <br> Wido + Gerd |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвіл|Гердвіл (Гертвіл, Гірдзівіл, Кірдвіл)]] | [[Вільгерд]] | Gerd + Wilo | ''Wilgeard'' (''Vilgard'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвойна|Гердвойна (Гірдвойна)]] | | ''Geardwine'' <br> Gerd + Wino (Weine) <br> Gerd + Uuenna (Wona) | ''Weingard'' <br> Wino (Weine) + Gerd (Gardo) <br> ''Vunnegart'' <br> Uuenna (Wona) + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзімонт|Гірдзімонт (Кірдзімонт)]]''' | [[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд]] | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) | ''Mundgerd'' <br> Mund + Gerd |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзь|Гардзь (Гарт, Арда)]]''' | — | ''Hardt'' (''Hart'', ''Ardo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардэль|Гардэль (Гертэль, Эртэль)]]''' | — | ''Hardell'' (''Hertilo'', ''Ertel'') <br> Hardt (Hart) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзіна (імя)|Гардзіна (Гардына)]]''' | — | ''Hardin'' (''Herden'') <br> Hardt + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Артавід]]''' | [[Відарт]] | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido | ''Vidart'' <br> Wido + Hardt (Hart) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эртвін]]''' | [[Вінарт]] | ''Hertwin'' (''Artwin'') <br> Hardt (Ardo) + Wino | ''Winhart'' <br> Wino + Hardt |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гартман|Гартман (Гертман, Эртман, Эрдман)]]''' | | ''Hartman'' (''Hertman'', ''Ertman'', ''Erdmann'') <br> Hardt + Mann | ''Manhardt'' <br> Mann + Hardt |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіба|Гіба (Геба, Кеба, Гейба)]]''' | — | ''Gibo'' (''Gebo'', ''Kebo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібейка|Кібейка (Гебейка, Гібік)]]''' | — | ''Kibicho'' (''Gebecke'', ''Gibico'') <br> Gibo (Kebo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібель|Кібель (Гібэль, Гебель)]]''' | — | ''Kiebel'' (''Giebel'', ''Gebel'') <br> Gibo (Kebo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гібін|Гібін (Гебіна, Гебэн, Гібінь, Гібен, Кебень)]]''' | — | ''Gibin'' (''Gebino'', ''Gebeno'', ''Kebene'') <br> Gibo (Gebo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібар|Кібар (Гібар, Кібір)]]''' | | ''Kiber'' (''Kebehere'', ''Gibahari'') <br> Gibo (Kebo) + Heri (Hiro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібарт|Кібарт (Кібэрт, Гібарт)]]''' | | ''Kibart'' (''Kibbert'', ''Gibert'') <br> Gibo (Kebo) + Bert <br> Gibo (Kebo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіў]]''' | — | ''Givo'' (''Gevo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівейка]]''' | — | ''Givika'' (''Geuica'') <br> Givo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівін|Гівін (Гівень)]]''' | — | ''Givin'' <br> Givo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гевалт|Гевалт (Гевалд, Гівалт)]]''' | | ''Gevald'' (''Givald'') <br> Givo (Gevo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геверт|Геверт (Гівэрт, Ківэрт)]]''' | | ''Gewert'' <br> Givo (Gevo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіль (імя)|Гіль (Кіл)]]''' | — | ''Gilo'' (''Gill'', ''Kil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілейка|Гілейка (Гілік, Кілейка)]]''' | — | ''Gilleke'' <br> Gilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілін|Гілін (Гілень)]]''' | — | ''Gillin'' <br> Gilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кілбар]]''' | | ''Kilber'' (''Gilberia'') <br> Gilo (Kil) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілбут]]''' | | ''Gilbody'' <br> Gilo + Boto (Buto) <br> Gilo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кільман]]''' | | ''Killman'' (''Gillman'') <br> Gilo (Kil) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілімонт|Гілімонт (Гільмонт)]]''' | | ''Gilmondus'' (''Gilmont'', ''Gilimund'') <br> Gilo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гін|Гін (Гена, Кін, Кена, Кен, Гінь, Гень, Кінь)]]''' | — | ''Ginno'' (''Genno'', ''Gimmo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінейка|Гінейка (Гінка, Гінек, Генейка, Кінейка)]]''' | — | ''Gineke'' (''Genke'', ''Genike'') <br> Ginno (Genno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генела|Генела (Генель, Гінела, Гінель, Генуль, Кінель)]]''' | — | ''Genilo'' (''Genellus'', ''Ginolo'') <br> Ginno (Genno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генут|Генут (Генюта)]]''' | — | ''Genut'' (''Geniut'') <br> Ginno (Genno) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінюш|Кінюш (Генюш, Кінш, Гінюш)]]''' | — | ''Kinosz''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gennisch'') <br> Ginno (Genno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбар|Кімбар (Кімбэр, Гімбар, Гімбэр)]]''' | | ''Gimber'' (''Cimber'') <br> Ginno + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбарт|Кімбарт (Кімбэрт, Генбарт)]]''' | | ''Gimbert'' <br> Ginno (Genno) + Bert <br> ''Kinbardus'' <br> Ginno (Genno) + Bardo (Barto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінібут|Гінібут (Генбут, Гінбут, Кінбут, Гембут, Гімбут)]]''' | | ''Genobod'' (''Genbaud'') <br> Ginno + Bodo (Budo) <br> Gino + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінеўт]]''' | | ''Ginaldus'' (''Genald'', ''Genaud'') <br> Ginno (Genno) + Waldo (Walt) | ''Waldgina'' <br> Waldo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гімольт]]''' | | ''Gemoldus'' (''Gimoldus''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ginno (Gimmo) + Waldo (Walt) <br> Gemo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінвід]] | [[Відзігін]] | Ginno + Wido | ''Widikin'' (''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл (Кінвіл)]] | [[Вількін]] | Ginno + Wilo | ''Willikin'' (''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінвін|Гінвін (Кінвін)]]''' | | ''Genuinus'' (''Kinewin'') <br> Ginno (Genno) + Wino | ''Winneken'' <br> Wino + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генавэфа|Генавіфа (Генавэва)]]''' | | ''Genovefa'' <br> Ginno (Genno) + Vivo (*Weif) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівойша]] | [[Вісігін]] | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Weise (Wiso) <br> Ginno + Waiso (Voysch) | ''Visekin'' <br> Wiso + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінят|Гінят (Генат, Гінат, Кінат, Кінят)]]''' | [[Ядгін]] | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) <br> ''Genniod'' <br> Ginno (Genno) + Audo (Oto) | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэр|Кінэр (Кінер)]]''' | | ''Kiener'' (''Ginerius'', ''Gener'') <br> Ginno (Genno) + Heri | ''Herekin'' <br> Heri + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэрт|Кінэрт (Кенарт, Генэрт)]]''' | | ''Kinnert'' (''Ginart'', ''Genard'') <br> Ginno (Genno) + Hardt (Hart) | ''Hartgen'' <br> Hardt (Hart) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінконт|Генконт (Кінконт)]]''' | | ''Gengundis'' (''Genegondis'') <br> Ginno (Genno) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіман|Гіман (Кіман, Геман, Кеман)]]''' | | ''Gimiman'' (''Kinman'') <br> Ginno (Gimmo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімін|Кімін (Гімін)]]''' | | ''Gimmin'' <br> Ginno (Gimmo) + Minno <br> Ginno (Gimmo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімант|Кімант (Гімант, Кімунд, Кімунт)]]''' | | ''Kymund'' (''Ginmund'', ''Kinmonth'') <br> Ginno + Mund (Munt) <br> Gemo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінет]]''' | | ''Genet'' (''Gennett'', ''Ginetta'') <br> Ginno (Genno) + Nieth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гендрута|Гендрута (Гендруда, Гентруда, Гентрута, Кендрута)]]''' | | ''Genedrudis'' (''Gintrudis'') <br> Ginno (Genno) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гога|Гога (Гок)]]''' | — | ''Gogo'' (''Goki'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гогель|Гогель (Гугель, Кугель)]]''' | — | ''Goggilo'' (''Kugelo'') <br> Gogo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Грода|Грот (Гродзь, Род, Руд, Родзь)]]''' | — | ''Hrodo'' (''Roda'', ''Ruodo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзейка|Рудзейка (Родзейка, Рудзека, Родзіка, Рудзік)]]''' | — | ''Ruadicho'' (''Rodicho'', ''Hruodicho'', ''Rudek'') <br> Hrodo (Ruodo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзіла|Рудзіла (Рудзель, Родзель, Рудаль)]]''' | — | ''Rudila'' (''Rudela'', ''Hrodilo'', ''Ruadalo'') <br> Hrodo (Ruodo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родэлін]]''' | — | ''Rothelin'' (''Hrodelin'') <br> Hrodo (Roda) + lin | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родзень|Родзень (Рудзін, Рудзень, Рутэн)]]''' | — | ''Roden'' (''Rudin'', ''Ruethen'', ''Hrodin'') <br> Hrodo (Roda) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаш|Рудаш (Рудзеш, Рудзіш)]]''' | — | ''Rudusch'' (''Rudeš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rudiš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rutsch'') <br> Hrodo (Ruodo) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаўт|Рудаўт (Рудалт, Ротаўт)]]''' | | ''Rudolt'' (''Roudaut'', ''Rotaldus'', ''Rotaudus'', ''Hrotold'') <br> Hrodo (Ruodo) + Waldo (Walt) <br> Hrodo (Ruodo) + Teudo (Taut) | ''Theotrod'' <br> Teudo (Teuth) + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродвіл|Гродвіл (Родвіл, Рудзівіл)]]''' | | ''Hrodwil'' (''Rudwill'') <br> Hrodo (Ruodo) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгаўд (імя)|Рогаўд (Рогаўт)]]''' | | ''Rogaudus'' (''Hrodgaud'', ''Rotgaud'') <br> Hrodo (Roda) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгар (імя)|Рутгер (Рудкір, Рукір)]]''' | [[Герод]] | ''Rutger'' (''Rudker'', ''Rucker'') <br> Hrodo (Ruodo) + Gero (Kero) | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудэр|Рудэр (Рутэр)]]''' | | ''Ruder'' (''Hroadhar'', ''Grotchar'') <br> Hrodo (Ruodo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родаман|Родаман (Рудаман, Рудамань)]]''' | | ''Rodoman'' (''Roudman'', ''Hrodman'') <br> Hrodo (Roda) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Градзімонт|Градзімонт (Радмонт)]]''' | | ''Hrodmunt'' (''Rodmundus'', ''Rodomonte'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) <br> ''Grodmundus'' | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гуда (імя)|Гут (Гуд, Гудзь, Гот, Года, Годзь)]]''' | — | ''Gudo'' (''Guta'', ''Got'', ''Godo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзейка|Гудзейка (Гудзіка, Гудзека, Гадзейка, Годыка, Гатыка, Кудзейка)]]''' | — | ''Gudecke'' (''Gudike'', ''Godeko'', ''Godica'', ''Gutthica'', ''Kudicke'') <br> Gudo (Guta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзіла|Гудзіла (Гадзіла, Годэль, Гутэль)]]''' | — | ''Gudila'' (''Godila'', ''Godel'', ''Güttel'') <br> Gudo (Guta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудан|Гудан (Гудон)]]''' | — | ''Godan'' (''Godun'') <br> Gudo (Godo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзін|Гудзін (Гудзень, Годын, Гоцін, Гуцін)]]''' | — | ''Gudin'' (''Godenus'', ''Godin'', ''Gutin'') <br> Gudo (Guta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готаўт|Готаўт (Готалт, Гутаўт, Гутальт, Годаўт)]]''' | | ''Gotolt'' (''Gotaldus'', ''Godaut'') <br> Gudo (Godo) + Waldo (Walt) <br> Gudo (Godo) + Tuedo (Taut) | ''Waltgudis'' <br> Waldo (Walt) + Gudo <br> ''Theudeguto'' (''Theudigota'') <br> Teudo + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Годвайн]]''' | | ''Gottwein'' (''Gutwein'') <br> Gudo (Godo) + Wino (Weine) <br> Gudo (Godo) + Uuenna (Wona) | ''Wunigodo'' <br> Uuenna (Wona) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудвіл|Гудвіл (Гудзьвіл, Годвіль, Гадвіла)]]''' | [[Вільгод]] | ''Góðvili'' (''Goedwil'', ''Goteswillo'') <br> Gudo (Godo) + Wilo | ''Willegod'' (''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутвін|Гутвін (Годвін)]]''' | | ''Gutvinus'' (''Guduin'', ''Godoinus'') <br> Gudo (Guta) + Wino | ''Wingot'' <br> Wino + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігал]]''' | [[Гелігуд]] | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутгер]]''' | | ''Gutgerius'' (''Cuotker'') <br> Gudo (Guta) + Gero (Kero) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігерд|Гудзігерд (Гудгерд, Годгерд)]]''' | | ''Gudegerdus'' (''Godegardus'', ''Gudhgärdh'') <br> Gudo (Godo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готгін]]''' | | ''Göttgen'' (''Gotichin'', ''Godekin'') <br> Gudo (Guta) + -kin <br> Gudo (Guta) + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутар|Гутар (Гутэр, Гудар, Гудэр, Готэр, Гудр, Кудэр, Кутар)]]''' | | ''Guter'' (''Guder'', ''Guther'', ''Gutthar'', ''Gotter'', ''Kuder'', ''Kutter'') <br> Gudo (Guta) + Heri (Hari) | ''Herrguth'' <br> Heri + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готарт|Готарт (Готард)]]''' | | ''Gotard'' (''Gottert'', ''Godhard'') <br> Gudo (Godo) + Hardt (Hart) <br> ''Gotrudis'' <br> Gudo (Godo) + Trudo (Trut) | ''Hardgot'' <br> Hardt (Hart) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Глеб]]''' | | ''Goteleib'' (''Gudleifr'', ''Gottlieb'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готліб|Готліб (Годліб)]]''' | | ''Gottlieb'' (''Goteleib'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) <br> ''Gottlieb'' (''Gudilub'', ''Gudeliva'') <br> Gudo (Got) + Lubo (Libo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудман|Гудман (Гутман, Годман)]]''' | [[Мангуд]] | ''Gudman'' (''Guotman'', ''Godman'') <br> Gudo (Godo) + Mann | ''Mangod'' <br> Mann + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудымін|Гудымін (Гудмін)]]''' | [[Мінгуд]] | ''Goudemen'' (''Gudmen'') <br> Gudo + Minno (Menno) | ''Mengodus'' <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудмунд|Готмант]]''' | | ''Gutmunt'' (''Godmont'', ''Gotmundus'') <br> Gudo (Got) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Косман]]''' | | ''Cosman'' (''Gossmann'') <br> Guso (Goza) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гошмант]]''' | | ''Gosmundus'' (''Gusimund'') <br> Guso (Goza) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунт|Гунд (Гунда, Гунта, Кунда, Гонда, Конда, Конт, Конць, Кондзь)]]''' | — | ''Gunth'' (''Gundo'', ''Gondo'', ''Cund'', ''Kunth'', ''Contus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канцейка|Канцейка (Кандыка, Кунцік)]]''' | — | ''Cunthicho'' (''Cundicho'') <br> Gunth (Kunth) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантэль|Кантэль (Гунтуль)]]''' | — | ''Kuntilo'' (''Guntulo'', ''Gontella'') <br> Gunth (Kunth) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контын|Контын (Кондзін, Кундзін, Гондын, Гунтын, Гудзін)]]''' | — | ''Cundin'' (''Contina'', ''Guntin'', ''Gundin'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контун]]''' | — | ''Cunduni'' (''Gunduni'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контуш|Контуш (Кунтуш)]]''' | — | ''Cundisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gondish'') <br> Gunth (Kunth) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контаўт (імя)|Контаўт (Гонтаўт, Конталт, Кунтаўт, Кунталт)]]''' | | ''Contaldus'' (''Gontald'', ''Gontaut'') <br> Gunth (Cund) + Waldo (Walt) <br> Gunth (Cund) + Teudo (Taut) <br> Cono + Teudo (Taut) | ''Waldegundis'' <br> Waldo + Gunth <br> ''Teutgundis'' <br> Teudo (Teuth) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандбут]]''' | | ''Gundbuth'' (''Gundboto'') <br> Gunth (Kunth) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контвід]]''' | | ''Gunduidis'' <br> Gunth (Kunth) + Wido | ''Widegundis'' <br> Wido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантыгерд]]''' | | ''Cundigart'' (''Guntegardis'') <br> Gunth (Kunth) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунтэр|Гунтар (Гундар, Гонтар, Кунтэр, Контэр, Контар)]]''' | | ''Guntar'' (''Gundar'', ''Gontar'', ''Kunter'', ''Konter'', ''Contari'') <br> Gunth (Kunth) + Heri (Hari) | ''Harigundis'' <br> Heri (Hari) + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантмін|Кантмін (Гонтмін)]]''' | | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гумонт]]''' | | ''Gummund'' (''Guntamund'', ''Cummunt'') <br> Gunth + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандрат|Кандрат (Кундрат, Контрад, Контрат)]]''' | | ''Conttrat'' (''Kundrat'', ''Gundarat'') <br> Gunth (Kunth) + Rado (Rato) | ''Ratcunda'' <br> Rado (Rato) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундэрык (імя)|Кондрыка (Кандрыка)]]''' | [[Рыконт]] | ''Condricus'' (''Gunderic'') <br> Gunth (Kunth) + Rick <br> ''Candericus'' (''Gandaricus'') <br> Gento (Gando) + Rick | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрым]]''' | [[Рымконт]] | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрыт]]''' | | ''Guntarith'' <br> Gunth (Kunth) + Rido | ''Riidgunt'' <br> Rido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундыслаў]]''' | | ''Gundisalv'' <br> Gunth (Gundo) + Aluo <br> Gunth (Gundo) + Salvo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабейка]]''' | — | ''Dabicho'' <br> Dabo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабела|Дабела (Дабіль, Дабель)]]''' | — | ''Dabila'' <br> Dabo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дань|Дань (Дан)]]''' | — | ''Dano'' (''Denno'', ''Dann'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данейка|Данейка (Даніка, Дэнейка)]]''' | — | ''Danica'' (''Denecke'') <br> Dano (Denno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данюш|Данюш (Даніш)]]''' | — | ''Danisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Danis''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Dano + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзенгель|Дзенгель (Дзінгель, Дзінгайла, Дангель, Дангела)]]''' | | ''Dengel'' (''Dingela'') <br> Dano (Denno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данар|Данар (Данэр)]]''' | | ''Danhari'' (''Danner'') <br> Dano + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнарт]]''' | | ''Dannert'' (''Dännart'') <br> Dano + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Данкель]]''' | — | ''Danckel'' (''Danchilo'') <br> Danco + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамуль|Дамуль (Дамель)]]''' | — | ''Damulo'' (''Damilo'') <br> Dammo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўга|Даўга (Дава, Доўг, Доўк)]]''' | — | ''Daugo'' (''Davo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давейка|Давейка (Давіка)]]''' | — | ''Davico'' <br> Daugo (Davo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгіла|Даўгіла (Дагіла, Догель)]]''' | — | ''Dagila'' (''Dahilo'', ''Degel'') <br> Daugo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбор|Даўбор (Даўбар, Даўбэр, Даўбір, Доўбэр, Дабар, Даўпар)]]''' | | ''Dauber'' (''Deuber'', ''Daber'') <br> Daugo (Davo) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбарт|Даўбарт (Даберт, Дэбэрт)]]''' | | ''Daubert'' <br> Daugo (Davo) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давіл|Давіл (Тавіл)]]''' | | ''Davila'' (''Dauwila'', ''Tauili'') <br> Daugo (Davo) + Wilo <br> Daugo (Davo) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давірд|Давірд (Тавірд)]]''' | | ''Daverdt'' <br> Daugo (Davo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давінь]]''' | | ''Dawin'' (''Dauwin'') <br> Daugo (Davo) + Wino <br> Daugo (Davo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давойна|Давойна (Давойн, Давэйна, Давэйн)]]''' | | ''Dewein'' <br> Daugo (Davo) + Wino (Weine) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгайла|Даўгайла (Дагала)]]''' | | ''Dagalo'' (''Dægel'') <br> Daugo (Davo) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгер|Даўгер (Даўер)]]''' | | ''Dauharjis'' (''Dauer'', ''Daherr'') <br> Daugo (Davo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгерд (імя)|Даўгерд (Даўгард, Даўгірд, Дагірд)]]''' | | ''Daugaard'' <br> Daugo (Davo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгод|Даўгод (Дагут, Даўгот, Даўгут)]]''' | | ''Dagott'' <br> Daugo (Davo) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгоўд|Даўгоўд (Доўгаўд, Даўгольд)]]''' | | ''Dagaud'' <br> Daugo (Davo) + Gaudo <br> Daugo (Davo) + Goldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгін|Даўгін (Даўкен, Даўген, Далгін)]]''' | | ''Dagin'' (''Dawkin'') <br> Daugo (Davo) + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўгінт|Даўгінт (Даўкінт, Даўгінд)]] | | Daugo (Davo) + Gento (Gendo) <br> Daugo (Davo) + Kindo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўконт|Даўконт (Даўгонт, Даўкант, Дэкант, Даўкунт)]]''' | | ''Dagant'' (''Dachant'') <br> Daugo (Davo) + Gunth (Kunth) <br> Dago + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўлюд|Даўлюд (Даўлід)]] | | Daugo (Davo) + Luido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмен|Даўмен (Даўман, Даўмін, Доўман)]]''' | [[Міндоўг (імя)|Міндаў]] | ''Dauman'' (''Daman'') <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) | ''Mindach'' <br> Minno + Daugo (Davo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмонт (імя)|Даўмонт (Даўмонд, Даўмунд, Даўмунт, Дамунт, Дамонт, Домунд)]]''' | | ''Damondus'' (''Damundus'') <br> Daugo (Davo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнар (імя)|Доўнар (Доўнэр, Дохнар)]]''' | | ''Douwner''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Daugo (Davo) + Noro (Nero) <br> ''Dæghnar'' <br> Dago + Noro (Nero) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] | | Daugo (Davo) + Spranco | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўят (імя)|Даўят (Даўют, Тавят)]]''' | | ''Dowyatt'' (''Daviato'') <br> Daugo (Davo) + Joto (Juto) <br> Daugo (Davo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дака (імя)|Дака (Дага)]]''' | — | ''Dago'' (''Dacco'', ''Taggo'', ''Daia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагейка|Дагейка (Дакейка)]]''' | — | ''Dageke'' (''Dagiko'') <br> Dago (Dacco) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакіла|Дакіла (Дакель)]]''' | — | ''Dacilo'' (''Dacilus'', ''Dagilo'') <br> Dago (Dacco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайль]]''' | — | ''Daila'' <br> Dago (Daia) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакінь|Дакінь (Дэген, Тагін)]]''' | — | ''Dacinus'' (''Daginus'', ''Taginus'') <br> Dago (Taggo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакварда]]''' | | ''Dagward'' <br> Dago (Dacco) + Wardo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагела|Дагела (Дагель, Дагайль)]]''' | | ''Dagela'' <br> Dago + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэймонт|Дэймонт (Даймонт)]]''' | | ''Deimund'' (''Daymont'') <br> Dago (Daia) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэйна]]''' | — | ''Deina'' (''Dagena'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайнар|Дайнар (Дайнэр, Дэйнар, Дэйнэр)]]''' | | ''Deiner'' (''Degenher'') <br> Deina (Dagena) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дыдэла|Дыдэла (Дэдэла)]]''' | — | ''Dedela'' (''Dedila'') <br> Dedo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дорг (імя)|Дорг (Драга, Драка)]]''' | — | ''Drogo'' (''Drago'', ''Draco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даргіла|Даргіла (Драгіл, Драгул, Даргель)]]''' | — | ''Drogila'' (''Drogulus'') <br> Drogo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доргень|Доргень (Доргін)]]''' | — | ''Drogen'' (''Drogin'') <br> Drogo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Даргвойн|Даргвойн (Даргвайн)]] | | ''Dragwin'' <br> Drogo (Drago) + Wino (Weine) <br> Drogo + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Драгат|Драгат (Даргаць)]]''' | | ''Drogat'' <br> Drogo + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзір|Дзір (Дыра, Тыр)]]''' | — | ''Diehr'' (''Dioro'', ''Tier'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзярэйка|Дзярэйка (Дзерык, Дэрэк, Церэйка, Цірык)]]''' | — | ''Diericke'' <br> Diehr + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырэль|Тырэль (Цірыль, Тырыла)]]''' | — | ''Tyrell'' <br> Diehr (Tier) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырун|Тырун (Цірун)]]''' | — | ''Teoruni'' <br> Diehr (Tier) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырыш|Тырыш (Дэрэш, Дэрш)]]''' | — | ''Thiersch'' (''Dirisch'', ''Dirsche'') <br> Diehr (Tier) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырбут|Дырбут (Дзербут, Цірбут)]]''' | | ''Direbode'' <br> Diehr + Boto (Buto) <br> Diehr + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырольдзь]]''' | | ''Tirold'' (''Deorwald'') <br> Diehr (Tier) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дэрвін|Дэрвін (Дзеравін, Дырвін, Дэрвінь, Дарвінь)]]''' | | ''Derwin'' (''Direwine'', ''Deorwine'') <br> Diehr + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірман|Дзірман (Дырымен, Дзерман, Цірман, Дзірамін)]]''' | | ''Dierman'' (''Deormann'', ''Direman'', ''Derman'', ''Tiermann'') <br> Diehr + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірмант|Дзірмант (Дырманд, Дзірмунт, Дырмунт, Дзермант, Цірмонт)]]''' | | ''Dyrmond'' (''Diermunt'', ''Deormund'', ''Tiermunt'') <br> Diehr (Dioro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзерамер|Дзерамер (Дэрамэр)]]''' | | ''Diormerus'' (''Deormar'', ''Teormar'') <br> Diehr (Dioro) + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырмот]]''' | | ''Dyrmodh'' (''Deormod'') <br> Diehr (Dioro) + Mot (Moda) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Дзірсун]] | | Diehr + Suno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дуніла]]''' | — | ''Dunila'' <br> Duno + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дывіла]]''' | — | ''Divilo'' <br> Deiwe + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Іва]]''' | — | ''Ivo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ібут]]''' | | ''Ibodus'' <br> Ivo + Boto (Buto) <br> Ivo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Івар]]''' | | ''Ivar'' <br> Ivo + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ідзель]]''' | — | ''Idela'' (''Idilo'') <br> Ido + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інга|Інка]]''' | — | ''Ingo'' (''Incho'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгіль]]''' | — | ''Ingilo'' <br> Ingo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Імбар|Імбар (Імбэр)]]''' | | ''Imbor'' (''Imber'', ''Ingeborg'', ''Ingeburg'') <br> Ingo (Incho) + Burga | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ігар]]''' | | ''Inchar'' <br> Ingo (Incho) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгела|Інгела (Інгель)]]''' | | ''Ingeila'' (''Ingel'') <br> Ingo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйса]]''' | — | ''Iso'' (''Heyse'', ''Eyse'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізбут|Ізбут (Есбут, Эйсбут)]]''' | | ''Isbodus'' <br> Iso + Bodo (Budo) <br> Iso + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісавін]]''' | | ''Isovin'' <br> Iso + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісад]]''' | | ''Isada'' <br> Iso + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ішман|Ішман (Ізман, Ісаман)]]''' | | ''Issmann'' (''Isaman'') <br> Iso + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсман|Эйсман (Айсман, Эйсыман)]]''' | | ''Eismann'' (''Eisemann'') <br> Iso (Eisen) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізмунт|Ізмунт (Ісмант, Ішмант)]]''' | | ''Ismund'' (''Isimund'', ''Isemund'') <br> Iso + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсімонт|Эйсімонт (Эйсмант, Эйсмунт, Эйсмунд, Айсмант)]]''' | | ''Eismund'' (''Eisenmund'') <br> Iso (Eisen) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кагель]]''' | — | ''Cagel'' (''Kagel'', ''Cagilo'') <br> Caco (Kage) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Каз|Каз (Казь, Гась)]]''' | — | ''Cazo'' (''Kas'', ''Gazo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казека|Казека (Казейка, Казіка)]]''' | — | ''Kaseke'' <br> Cazo (Kas) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казіль|Казіль (Гасель)]]''' | — | ''Cazilo'' <br> Cazo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казімер|Казімер (Казмар, Казьмер, Казімір)]]''' | | ''Gazmar'' (''Gasmarus'') <br> Cazo (Gazo) + Mero (Maro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кор|Кор (Кара, Кар)]]''' | — | ''Caro'' (''Kárr'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карэйка (імя)|Карэйка]]''' | — | ''Kareke'' <br> Caro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыла|Карыла (Карэла)]]''' | — | ''Karila'' <br> Caro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыбут (імя)|Карыбут (Карыбот, Корбут, Карбот, Корбат, Карабут)]]''' | | ''Coributh''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Karbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Korbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Caro + Boto (Buto) <br> ''Karibaudis'' <br> Caro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карвіна (імя)|Карвіна (Карвін, Корвін)]]''' | | ''Caruin'' <br> Caro + Wino | ''Vinicar'' <br> Wino + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыгайла (імя)|Карыгайла]]''' | | ''Kargil'' <br> Caro + Gilo <br> ''Corgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Caro + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каргоўд|Каргоўд (Каргоўт)]]''' | | ''Caragolt'' <br> Caro + Goldo <br> Caro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Караман (імя)|Караман (Карман)]]''' | | ''Karaman'' (''Caroman'', ''Carman'') <br> Caro + Mann | ''Manakari'' <br> Mann + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кармін (імя)|Кармін]]''' | | ''Carmin'' (''Karmin'') <br> Caro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карымонт|Карымонт (Карымунт, Кармонт)]]''' | | ''Caromond'' (''Karmunt'', ''Kárimundr'') <br> Caro + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыят (імя)|Карыят]]''' | | ''Cariatto'' <br> Caro + Joto <br> Caro + Hatho (Adi) | ''Jutcar'' <br> Joto (Juto) + Caro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кароль (імя)|Кароль (Карэль, Караль)]]''' | — | ''Carolus'' (''Carellus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінда]]''' | — | ''Kindo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінціла|Кінціла (Кіндзель)]]''' | — | ''Kintilo'' (''Kindel'') <br> Kindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцібут]] | | Kindo + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцівіл]] | | Kindo + Wilo | ''Willekind'' <br> Wilo + Kindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кіндэр]]''' | | ''Kinder'' (''Kinter'') <br> Kindo + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кляўз|Кляўз (Кляўзь, Кляўс, Кляўш)]]''' | — | ''Klaus'' (''Nikolaus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кляўзгайла]] | | Klaus + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кома (імя)|Кома]]''' | — | ''Como'' (''Gumo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Куміла|Куміла (Комель, Кумель)]]''' | — | ''Comela'' (''Gumila'') <br> Como (Gumo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Камонт|Камонт (Комант)]]''' | | ''Comont'' <br> Como + Mund (Munt) <br> ''Camund'' <br> Camo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кона|Кона (Куна, Кун)]]''' | — | ''Cono'' (''Cuno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунейка|Кунейка (Кунік, Канейка, Коніка)]]''' | — | ''Kuniko'' (''Chunico'', ''Kunecke'', ''Konneke'') <br> Cono (Cuno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Куніла|Куніла (Кунела)]]''' | — | ''Chunulo'' (''Künel'') <br> Cono (Cuno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунаш|Кунаш (Конаш)]]''' | — | ''Kühnsch'' (''Kunosch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Konosz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Cono (Cuno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конвід]] | | Cono + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канвіл|Канвіл (Кунвіл)]]''' | | ''Convilus'' (''Convilius''){{Заўвага|Імя Convilius можа быць супольным для [[кельты|кельтаў]] і [[германцы|германцаў]] — як і імя [[Радзівіл (імя)|Ratwilius]]<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292.</ref>}} <br> Cono (Cuno) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канігайла|Канігайла (Кунгель, Кунігель, Конкайл)]]''' | | ''Congallus'' (''Cungelus'', ''Kunigel'') <br> Cono (Cuno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конгенд]] | | Cono + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конгер]]''' | | ''Kunger'' <br> Cono (Cuno) + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кангерд|Кангерд (Конгірд)]]''' | | ''Cunigard'' <br> Cono (Cuno) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунат|Кунат (Конат)]]''' | | ''Kunat'' <br> Cono + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конер]]''' | | ''Koner'' (''Cunari'') <br> Cono (Cuno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конарт|Конарт (Кунэрт)]]''' | | ''Konert'' (''Kunert'', ''Conard'') <br> Cono (Cuno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конрад|Конрад (Конрат, Кунрад, Кунрат)]]''' | | ''Konrad'' (''Conrat'', ''Cunrad'', ''Cunrat'') <br> Cono (Cuno) + Rado | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кондрут]]''' | | ''Cundrud'' <br> Cono (Cuno) + Trudo (Drutus) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левік|Левік (Лявейка, Леўка)]]''' | — | ''Leuico'' (''Leweke'') <br> Leuo + -k- |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левальд|Левальд (Левальт)]]''' | | ''Lewald'' (''Lewolt'') <br> Leuo + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леварт]]''' | | ''Levard'' <br> Leuo + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леанард|Ленарт (Леанард, Ленард, Лінард, Лейнард, Лейнарт, Лейнэрт)]]''' | | ''Leonard'' (''Lennart'', ''Linard'') <br> Leon + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Легарт]]''' | | ''Legart'' (''Legard'') <br> Laico (Lecke) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лідэла]]''' | — | ''Ledila'' <br> Ledus (Leto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Летаўт]]''' | | ''Letald'' (''Letold'', ''Letaudus'') <br> Ledus (Leto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ліба]]''' | — | ''Libo'' <br> ''Lubo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэка]]''' | — | ''Libicho'' <br> Libo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібель]]''' | — | ''Libila'' <br> Libo + -l- <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібельт]]''' | | ''Libolt'' <br> Libo + Waldo (Walt) <br> Lubo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэр]]''' | | ''Liberi'' (''Libheri'') <br> Libo + Heri <br> Lubo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лінда|Лінда (Ленць)]]''' | — | ''Lindis'' (''Linto'', ''Lend'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзік|Ліндзік (Ліндзейка)]]''' | — | ''Lindicke'' (''Lindecke'') <br> Lindis + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзін]]''' | — | ''Lendinus'' <br> Lindis (Lend) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лода|Лода (Лота, Лёда, Лёт, Лоць)]]''' | — | ''Lodo'' (''Lotto'', ''Lott'', ''Chlodio'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодзейка|Лодзейка (Лодзік, Лоцейка)]]''' | — | ''Hlodico'' (''Lotichius'') <br> Lodo (Chlodio) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лобарт]]''' | | ''Lobert'' (''Chlodobert'') <br> Lodo (Chlodio) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодальд]]''' | | ''Lodoald'' (''Chlodoald'') <br> Lodo (Chlodio) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Хлёдвіг|Лодвік (Людвік, Людзьвік)]]''' | | ''Lodwich'' (''Chlodwig'') <br> Lodo (Chlodio) + Wigo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодвін|Лодвін (Лотвін)]]''' | | ''Lodwin'' (''Hlotwin'') <br> Lodo (Chlodio) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодар|Лодар (Лотар)]]''' | | ''Loder'' (''Lotar'', ''Lodhari'') <br> Lodo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Люб|Люб (Люба)]]''' | — | ''Lubo'' (''Liuba'', ''Leubo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любейка|Любейка (Любіка)]]''' | — | ''Lubbeke'' (''Liubbecha'', ''Lubbiko'') <br> Lubo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любель (імя)|Любель]]''' | — | ''Liubilo'' (''Liebel'') <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любень|Любень]]''' | — | ''Luben'' (''Lubin'') <br> Lubo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любш]]''' | — | ''Lubisch'' <br> Lubo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любар (імя)|Любар (Любэр)]]''' | | ''Luber'' <br> Lubo + Heri (Hari) | ''Erliub'' <br> Heri + Lubo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любарт (імя)|Любарт (Любэрт, Люпарт, Лібарт, Лібэрт)]]''' | | ''Lubert'' (''Lubart'', ''Lupert''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Lubo + Bert <br> ''Liubhart'' (''Liebert'') <br> Lubo + Hardt (Hart) <br> ''Liubardus'' <br> Lubo + Bardo (Barto) | ''Beretliub'' <br> Bert + Lubo <br> ''Hartlib'' <br> Hardt (Hart) + Lubo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лют|Лют (Люд)]]''' | — | ''Liudo'' (''Liuto'', ''Liut'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людыка (імя)|Лютык (Людзіка, Людыка, Лідзейка, Лідака)]]''' | — | ''Ludica'' (''Liuticha'', ''Liedecke'') <br> Liudo (Liut) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людан]]''' | — | ''Liudan'' <br> Liudo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людзень|Людзень (Лютын)]]''' | — | ''Luden'' (''Liutin'', ''Liudin'') <br> Liudo (Liut) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютвін|Лютвін (Людвін)]]''' | | ''Liutwin'' (''Liuduin'', ''Litwin'') <br> Liudo + Wino | ''Winiliut'' <br> Wino + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Літавор|Лютувер (Лютвар, Літавор, Літавар, Лювер)]]''' | | ''Liutwar'' (''Liutward'', ''Litwart'') <br> Liudo + Wardo (Warto) <br> ''Leudovera'' (''Litwara'') <br> Liudo + Wero (Varo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютгарда|Людгарда]]''' | | ''Leutgardis'' (''Liudgerda'') <br> Liudo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютэр (імя)|Лютар (Лютэр, Людар, Людэр, Літэр)]]''' | | ''Liuthar'' (''Liuter'', ''Liudar'', ''Liuder'', ''Litterius'') <br> Liudo (Liut) + Heri (Hari) | ''Herileut'' <br> Heri + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людкен]]''' | | ''Lüdken'' (''Luidikin'', ''Lütgen'') <br> Liudo + -kin <br> Liudo + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людміна]]''' | | ''Ludzmin''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Liudo + Minno <br> ''Liudman'' <br> Liudo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Люмонт|Люмонт (Лімонт)]]''' | | ''Liumunt'' (''Liutmund'') <br> Liudo (Liut) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянга|Лянга (Лянг, Лянк)]]''' | — | ''Lango'' (''Lang'', ''Lanck'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лангін]]''' | — | ''Langin'' <br> Lango + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лонгвін|Лангвін (Лонгвін, Лугвен)]]''' | | ''Langwin'' (''Langevin'') <br> Lango + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянгерд|Лянгерд (Лянгерд, Лянгерт, Лангерт, Лянгірдзь)]]''' | | ''Langarda'' (''Longard'') <br> Lango + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Лянгмін]] | | Lango + Minno <br> ''Langman'' <br> Lango + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянда|Лянда (Ланта, Ляндзь)]]''' | — | ''Lando'' (''Lanto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянтэла]]''' | — | ''Landel'' (''Lendel'') <br> Lando (Lanto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ландзіна|Ландзіна (Ляндзіна)]]''' | — | ''Landina'' <br> Lando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лямбэрт|Лямпэрт (Лямпарт, Лямбэрт, Лемберт)]]''' | | ''Lampert'' (''Lambert'') <br> Lando (Lanto) + Bert | ''Bertlanda'' <br> Bert + Lando |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мага]]''' | — | ''Mago'' (''Maco'', ''Megi'', ''Meco'', ''Meio'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магейка]]''' | — | ''Mageyke'' (''Magico'') <br> Mago + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Макула|Макула (Мегіла, Макела, Макель, Мекель, Мікель)]]''' | — | ''Maccula'' (''Megilo'', ''Mackel'', ''Meckel'') <br> Mago (Maco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мейла|Мейла (Мэйла, Майла)]]''' | — | ''Meilo'' (''Meil'') <br> Mago (Meio) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магін|Магін (Мегін)]]''' | — | ''Magin'' (''Megin'') <br> Mago (Megi) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магун]]''' | — | ''Maguno'' (''Magonus'') <br> Mago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магель|Магель (Мегаль, Магаль, Магала, Магайла)]]''' | | ''Megel'' (''Megele'') <br> Mago (Megi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магер]]''' | | ''Mager'' (''Magher'') <br> Mago + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Максьвіта]]''' | | ''Meguswind'' (''Mehsuint'') <br> Mago (Maco) + Suint (Suitha) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маж|Маж (Маза, Мас, Маз, Мась, Меж, Мезь)]]''' | — | ''Mazo'' (''Mezo'', ''Maas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэйка (імя)|Мажэйка (Мазейка, Мазека, Мажэка, Мажыка, Мяжэйка)]]''' | — | ''Mazecha'' (''Mazika'') <br> Mazo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэла|Мажэла (Мазала, Мазель, Масіль, Мазуль, Мяжала)]]''' | — | ''Mazela'' (''Mazola'', ''Massall'', ''Massul'', ''Massila'') <br> Mazo (Maas) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазан|Мазан (Мажан)]]''' | — | ''Massana'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазен]]''' | — | ''Massen'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масанд|Масанд (Масэнд)]]''' | — | ''Masenda'' <br> Mazo (Maas) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Межгел|Межгел (Мазгіль, Мазгел)]]''' | | ''Mesgilo'' <br> Mazo (Mezo) + Gilo (Gill) <br> Masgo (Meske) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мажырым|Мажырым (Мажрым, Мазрым)]] | | Mazo + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мала]]''' | — | ''Malo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малейка|Малейка (Маліка)]]''' | — | ''Malicho'' <br> Malo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мальвід|Мальвід (Мальвіт)]]''' | | ''Malwida'' <br> Malo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малгуд]]''' | | ''Maalgodus'' <br> Malo + Gudo (Godo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мамейка]]''' | — | ''Mamecho'' <br> Mamo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маміла|Маміла (Мамель, Мамуль)]]''' | — | ''Mamila'' <br> Mamo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ман|Ман (Мань)]]''' | — | ''Mann'' (''Manno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манейка|Манейка (Маніка, Манік)]]''' | — | ''Manniko'' (''Mannecho'') <br> Mann + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маніла (імя)|Маніла (Маніль, Манель)]]''' | — | ''Manila'' (''Mannila'', ''Mannel'') <br> Mann + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівід|Манівід (Манвід)]]''' | [[Відзіман]] | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido | ''Widiman'' <br> Wido + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Манвіл|Манвіл (Манівіл)]] | [[Віліман]] | Mann + Wilo | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівін]]''' | | ''Manewine'' (''Manwine'') <br> Wino + Mann | ''Winiman'' <br> Mann + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангайла|Мангайла (Мангейла, Мангель)]]''' | [[Гайліман]] | ''Manigel'' <br> Mann + Gailo (Gelo) | ''Gailamanns'' <br> Mann + Gailo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манігерд|Манігерд (Манігірд, Мангірд, Манкірд)]]''' | | ''Manegardus'' (''Mangerðr'') <br> Mann + Gerd (Gardo) | ''Gartmann'' <br> Gerd (Gardo) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангін|Мангін (Манген)]]''' | | ''Mannikin'' <br> Mann + -kin <br> Mann + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангуд|Мангуд (Мангут)]]''' | [[Гудман]] | ''Mangod'' (''Mangut'') <br> Mann + Gudo (Godo) | ''Guotman'' <br> Gudo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манар]]''' | [[Герман (імя)|Герман]] | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) | ''Hermann'' (''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манят|Манят (Манат)]]''' | | ''Mannato'' <br> Mann + Joto <br> Mann + Hatho (Adi) | ''Hadoman'' <br> Hatho (Adi) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантур]]''' | | ''Mandur'' (''Mandor'') <br> Mann + Torro | ''Tormann'' <br> Torro + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міркель|Міркель (Мэркель, Мэрхель, Мархіль)]]''' | — | ''Merkil'' (''Merkel'', ''Marchilo'') <br> Marcho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркальд]]''' | | ''Marcold'' (''Marcald'') <br> Marcho + Waldo | ''Valadamarca'' <br> Waldo + Marcho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргер]]''' | | ''Margger'' <br> Marcho + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Март (імя)|Март (Мерт)]]''' | — | ''Marti'' (''Mardo'', ''Merti'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Марціла|Марціла (Мартэла)]]''' | — | ''Martilo'' <br> Marti + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мардвін (імя)|Мардвін (Мортвін)]]''' | | ''Martoin'' (''Merduwinus'') <br> Marti (Mardo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маста|Маста (Масьць, Машт, Мост)]]''' | — | ''Masto'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьціла|Масьціла (Масталь, Мастэль)]]''' | — | ''Mastilo'' (''Mastal'') <br> Masto + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьцін]]''' | — | ''Mastin'' <br> Masto + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мастаўт|Мастаўт (Масталт, Машталт, Мештаўт, Мішталт, Міштаўт)]]''' | | ''Mastoaldus'' <br> Masto + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Масьцівіл|Масьцівіл (Маствіл, Моствіл)]] | | Masto + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мат (імя)|Мат (Меда)]]''' | — | ''Matto'' (''Mado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мадзейка|Мадзейка (Мадзека, Мядзейка, Мэдыка, Медзіка, Мацейка)]]''' | — | ''Madacho'' (''Mädecke'', ''Maticke'') <br> Matto (Mado) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзел|Медзел (Медзіла, Маціль)]]''' | — | ''Mädel'' (''Meddil'', ''Medulo'', ''Madelo'') <br> Matto (Mado) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзін|Медзін (Медзень, Мэдын)]]''' | — | ''Meddin'' (''Medden'') <br> Matto (Mado) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матывік]]''' | | ''Matouigius'' (''Mathwig'', ''Medovicus'') <br> Matto (Mado) + Wigo (Wic) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медвін]]''' | | ''Medwinus'' (''Matuvin'') <br> Matto (Mado) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матар]]''' | | ''Matter'' (''Mather'') <br> Matto + Heri (Hari) | ''Herimat''<br> Heri + Matto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медгін|Медгін (Метгін, Медакін)]]''' | | ''Matgen'' <br> Matto (Mado) + -kin <br> Matto (Mado) + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медрык|Медрык (Метрык, Матрык)]]''' | | ''Mederic'' (''Mēdrīc'', ''Metrick'', ''Mathrich'') <br> Matto (Mado) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Магон]]''' | — | ''Magonus'' (''Maganus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйн|Мэйн (Майн, Мейн, Мейнь)]]''' | — | ''Meyn'' (''Megin'', ''Meino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнэль|Мэйнэль (Майнэль)]]''' | — | ''Meynell'' <br> Meyn + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мейнуш]]''' | — | ''Mejnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}} (''Majnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}}) <br> Meyn + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнар|Мэйнар (Майнар)]]''' | | ''Meinar'' <br> Meyn + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнарт|Мэйнарт (Мэйнард, Мейнарт, Мэйнэрт, Мейнард, Майнарт, Майнард)]]''' | | ''Meinart'' (''Meynard'') <br> Meyn + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Міл (імя)|Міл (Міла, Міль, Мель)]]''' | — | ''Milo'' (''Melus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілейка|Мілейка (Міліка, Мілека, Мелека)]]''' | — | ''Milleke'' (''Milike'', ''Melleko'') <br> Milo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілен|Мілен (Мелін, Мэлін, Мелен, Мелень, Мілень, Мілін)]]''' | — | ''Mellen'' (''Melin'') <br> Milo (Melus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мельбут|Мельбут (Мільбут)]]''' | | ''Melbodo'' (''Mellobod'', ''Mellobaud'') <br> Milo (Melus) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільвід|Мільвід (Мельвід)]]''' | | ''Melvid'' (''Melewidis'') <br> Milo (Melus) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілар]]''' | | ''Milehar'' <br> Milo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мелкід|Мелкід (Мільгед, Мільгет)]]''' | | ''Meligedius'' <br> Milo (Melus) + Geda (Giddo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілкін|Мілкін (Мелькін, Мількен, Мільгін)]]''' | | ''Millikin'' <br> Milo (Melus) + Ginno <br> Milo + -kin | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільконт|Мільконт (Мелькунт)]]''' | | ''Milgunt'' <br> Milo + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мільмонт|Мільмонт (Мэльмонт, Мільмунт)]] | | Milo + Mund (Munt) <br> ''Malmund'' <br> Malo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілят|Мілят (Мілёт, Мялюта)]]''' | | ''Milliot'' (''Melot'') <br> Milo (Melus) + Joto (Juto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мін|Мін (Мен, Мінь, Мень)]]''' | — | ''Minno'' (''Menno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінейка (імя)|Мінейка (Мініка, Мінка, Менейка, Меніка)]]''' | — | ''Minnico'' (''Meniko'') <br> Minno (Menno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінела|Мінела (Меніль, Менюл)]]''' | — | ''Mennel'' (''Minel'', ''Minnul'') <br> Minno (Menno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінялк|Мінялк (Міналг, Мінаўг, Мінэльг, Менелк)]] | [[Альгмін]] | Minno + Helgi (Alko) | Helgi (Algo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінбут]]''' | [[Бутмін]] | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) <br> Minno + Boto (Buto) | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінаўт|Мінаўт (Міналт)]]''' | | ''Minolt'' (''Minaut'') <br> Minno + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінвід|Мінвід (Мінвіт, Менвід)]]''' | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | ''Minuit'' <br> Minno + Wido <br> ''Meginwid'' <br> Meyn (Megin) + Wido | Wido + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігайла (імя)|Мінігайла (Мінгель, Мэнгель, Мэнгела)]]''' | [[Гайлімін]] | ''Minigelus'' (''Mengel'') <br> Minno (Menno) + Gailo (Gelo) | ''Geleminus'' <br> Gailo (Gelo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгіла]]''' | | ''Mengilo'' (''Menkilo'') <br> Minno (Menno) + Gilo | ''Gilmin'' (''Gilmen'') <br> Gilo + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгер]]''' | [[Гермін]] | ''Minger'' (''Menger'') <br> Minno (Menno) + Gero | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгірд]]''' | | ''Mingard'' <br> Minno + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігаўд|Мінігаўд (Менгаўд, Мінгоўд, Менькоўт)]]''' | | ''Menegald'' (''Minegolt'') <br> Minno (Menno) + Goldo <br> ''Menigaut'' <br> Minno (Menno) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгін|Мінгін (Мінген, Менгін, Мэнкін)]]''' | | ''Mennigen'' (''Mennikin'', ''Minchin'') <br> Minno (Menno) + -kin <br> Minno (Menno) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгуд|Мінгуд (Мінгот)]]''' | [[Гудымін]] | ''Mengodus'' (''Mengotus'') <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) | ''Goudemen'' <br> Gudo + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінар]]''' | | ''Minar'' (''Mennarius'') <br> Minno (Menno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінард|Менарт (Мінард)]]''' | | ''Mennert'' (''Minnert'', ''Minard'') <br> Minno (Menno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міндоўг (імя)|Міндаў (Міндоўг, Міндак, Міндаг, Мендак, Мендаг, Мэндаг, Мэндах)]]''' | [[Даўмен]] | ''Mindach'' (''Mendoch'') <br> Minno (Menno) + Daugo (Davo) <br> Meyn + Dago | ''Dauman'' <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінконт]]''' | [[Кантмін]] | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth (Kunth) | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінімонт|Мінімонт (Мінімунд, Мінімунт)]] | [[Мантымін]] | Minno + Mund (Munt) <br> ''Maginmund'' <br> Meyn (Megin) + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінят|Мінят (Мінют)]]''' | | ''Miniatus'' <br> Minno + Joto (Juto) <br> Minno + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінда|Мінда (Мінта, Мента)]]''' | — | ''Manto'' (''Mende'', ''Minte'', ''Mente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінціла|Мінціла (Манціла, Мінтэль, Мендзіла, Міндзель)]]''' | — | ''Mindilo'' (''Mantillo'', ''Mintel'', ''Mendilo'') <br> Manto (Minte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінтаўт|Мінтаўт (Менталт)]]''' | [[Таўцімін]] | ''Mindelt'' (''Mendelt'', ''Mandelt'') <br> Manto (Minte) + Waldo (Walt) <br> Minno + Teudo (Taut) | Teudo (Taut) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендэр|Мендэр (Мэндэр, Мантэра, Міндэр, Мандэр, Мандр, Мінтар)]]''' | | ''Mender'' (''Mantarius'', ''Minder'') <br> Manto (Mende) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендрык|Мендрык (Мандрык, Міндрык, Мендрэк)]]''' | | ''Mendrick'' (''Mandariks'', ''Mendrich'') <br> Manto (Mende) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міра (імя)|Мера (Мер, Мар)]]''' | — | ''Mero'' (''Miro'', ''Maro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірэйка|Мірэйка (Мярэйка, Марэйка, Мерка, Мірка)]]''' | — | ''Mirica'' (''Mereko'', ''Marêke'', ''Mercke'') <br> Mero (Miro) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мерула|Мерула (Мерла, Марэла, Мірэла)]]''' | — | ''Merula'' (''Merlo'', ''Marellus'', ''Marilo'', ''Merila'') <br> Mero + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірын|Мірын (Марын, Мэрэн)]]''' | — | ''Marinus'' (''Merrin'', ''Mehren'') <br> Mero (Maro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міруш|Міруш (Маруш)]]''' | — | ''Merusch'' <br> Mero (Miro) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Марбут]]''' | | ''Marbotte'' (''Meriboto'') <br> Mero (Maro) + Boto (Buto) | ''Botmar'' <br> Boto (Buto) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мервін]]''' | | ''Mervinus'' (''Maruin'') <br> Mero (Maro) + Wino | ''Winimar'' <br> Wino + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргела|Маргела (Маргель, Маргайла, Маргаль)]]''' | | ''Mergell'' <br> Mero (Maro) + Gailo (Gelo) | ''Geilamer'' (''Gelmer'') <br> Gailo (Gelo) + Mero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркунт]]''' | | ''Margundis'' (''Mariconda'') <br> Mero (Maro) + Gunth (Kunth) | ''Gundemar'' (''Cundmar'') <br> Gunth (Kunth) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мармонт|Мармонт (Марымонт, Мірмант)]]''' | | ''Marmundus'' (''Marmont'', ''Marimundo'', ''Miramunda'') <br> Mero (Maro) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мут|Мот (Мут, Мод, Моць)]]''' | — | ''Mot'' (''Muta'', ''Moda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Моціка|Моціка (Мацейка, Моцейка, Муцейка)]]''' | — | ''Motico'' (''Muteke'') <br> Mot (Muta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маціла|Маціла (Мутэль, Мацель)]]''' | — | ''Motilo'' (''Mutila'', ''Mutel'') <br> Mot (Muta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мудзін|Мудзін (Мудын)]]''' | — | ''Modin'' (''Muttin'') <br> Mot (Muta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мутаўт]]''' | | ''Muotolt'' <br> Mot (Muta) + Waldo (Walt) <br> Mot (Muta) + Teudo (Taut) | ''Teutmodus'' <br> Teudo (Teuth) + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотвіл|Мотвіл (Модвіл)]]''' | | ''Moetwil'' <br> Mot (Muta) + Wilo | ''Willimot'' <br> Wilo + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотар]]''' | | ''Motar'' (''Mothar'', ''Moter'') <br> Mot + Heri (Hari) | ''Herimot'' <br> Heri + Mot |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мус|Мус (Муш, Музь)]]''' | — | ''Mus''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Musz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мусіла|Мусіла (Мусель)]]''' | — | ''Musilo'' (''Musula'') <br> Mus + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мунд|Монт (Мунд, Мунт, Монд, Мундзь, Мондзь)]]''' | — | ''Mund'' (''Munt'', ''Mond'', ''Mont'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандзейка|Мандзейка (Мундзейка, Монцека, Манцейка)]]''' | — | ''Mundicho'' (''Mondicus'') <br> Mund (Mont) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундыла (імя)|Мантыла (Монтэль)]]''' | — | ''Muntilo'' (''Montel'') <br> Mund (Munt) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтуш|Монтуш (Монтш)]]''' | — | ''Muntsch'' <br> Mund (Mont) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтаўт|Монтаўт (Монталт, Монталд, Мунталт)]]''' | [[Валімонт]] | ''Montald'' (''Montault'', ''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) <br> Mund (Munt) + Teudo (Taut) | ''Walmont'' (''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Teutmunt'' <br> Teudo (Teuth) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандывік]]''' | [[Вігмант]] | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) | ''Wigmunt'' (''Wicmund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантывід (імя)|Мантывід (Мунтвід, Мондвід)]] | [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] | Mund (Munt) + Wido | ''Widmund'' <br> Wido + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтвіл|Монтвіл (Мунтвіл, Мондвіл)]]''' | [[Вілімонт]] | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo | ''Wilmunt'' <br> Wilo + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантывін]]''' | | ''Mondawin'' (''Mundawins'') <br> Mund (Munt) + Wino | ''Winimunt'' <br> Wino + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла (Мантыгал, Мунтыгайла)]]''' | [[Галімонт]] | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) | ''Galmund'' <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд (Мунтыгерд, Мундыгерд)]]''' | [[Гірдзімонт]] | ''Mundgerd'' (''Mundgerdr'') <br> Mund + Gerd | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мондар|Мондар (Мондэр, Монтар)]]''' | | ''Munder'' (''Munter'', ''Mundher'') <br> Mund (Munt) + Heri (Hari) | ''Hermunt'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Mont) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтарт]]''' | | ''Mundert'' (''Mundhart'') <br> Mund (Munt) + Hardt (Hart) | ''Hardmunt'' (''Hartomund'') <br> Hardt (Hart) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантымін]] | [[Мінімонт]] | Mund (Munt) + Minno | Minno + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундэрых (імя)|Мондрык]]''' | | ''Mondericus'' (''Mondrich'', ''Mundericus'') <br> Mund + Rick | ''Richmont'' <br> Rick (Rih) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантрым (імя)|Мантрым (Мунтрым, Мондрым)]] | [[Рымант]] | Mund (Munt) + Rim | ''Rimunt'' <br> Rim + Mund (Munt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нейка]]''' | — | ''Naicho'' (''Necke'', ''Nacho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нагела|Нагела (Нагель, Найгель, Найгайла)]]''' | | ''Nagel'' (''Nagal'') <br> Naicho (Nacho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наймант|Наймант (Нэймант, Намонт)]]''' | | ''Naimundus'' (''Neimundus'') <br> Naicho + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нань]]''' | — | ''Nanno'' (''Nenna'', ''Nannus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наніка]]''' | — | ''Nannicha'' <br> Nanno + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нанарт|Нанарт (Нангарт, Ненарт, Нінарт)]]''' | | ''Nanhart'' (''Nennert'') <br> Nanno (Nenna) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наць]]''' | — | ''Nath'' (''Nato'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Натар (імя)|Натар (Надэр, Нядар)]]''' | | ''Nater'' (''Nadhere'') <br> Nath + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нед|Нед (Ніт, Нідзь, Нець]])''' | — | ''Nieth'' (''Nied'', ''Nid'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ніціла]]''' | — | ''Nitilo'' (''Nidilo'', ''Nittel'') <br> Nieth (Nid) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нігайла|Нігайла (Негела, Нігал)]]''' | | ''Negele'' (''Niegel'') <br> Nieth + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітар|Нітар (Нідэр, Нэйдэр)]]''' | | ''Nieter'' (''Nither'', ''Nidar'') <br> Nieth (Nid) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітарт]]''' | | ''Nitart'' (''Nithart'') <br> Nieth + Hardt (Hart) | ''Hartnid'' <br> Hardt (Hart) + Nieth (Nid) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нетымер]]''' | | ''Nitimerus'' (''Niemer'') <br> Nieth + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нода|Нода (Нота, Ноць, Нут)]]''' | — | ''Noddo'' (''Noto'', ''Noth'', ''Nutte'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацейка|Нацейка (Надзейка)]]''' | — | ''Nothicho'' (''Nodiko'') <br> Noddo (Noto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацель]]''' | — | ''Notilo'' (''Nötel'', ''Noddilo'') <br> Noddo (Noto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутаўт]]''' | | ''Notaldus'' (''Noteldus'') <br> Noddo (Nutte) + Teudo (Taut) <br> Noddo (Nutte) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутар|Нутар (Нотар)]]''' | | ''Nudhari'' (''Nothar'') <br> Noddo (Nutte) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нор (імя)|Нор (Нар, Нер)]]''' | — | ''Noro'' (''Nero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэйка|Нарэйка (Нарыка, Норка)]]''' | — | ''Noriko'' (''Norke'') <br> Noro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэла|Нарэла (Нарэль)]]''' | — | ''Narelo'' <br> Noro (Nero) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нерын|Нерын (Нерэн)]]''' | — | ''Nerin'' (''Norin'') <br> Noro (Nero) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наруш|Наруш (Нарэш, Нарыш, Нараш)]]''' | — | ''Norusch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Noreš''{{Заўвага|name="Чэхія"|Германска-славянскае імя, якое азначалася ў Чэхіі}}, ''Norisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Noro + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбар]]''' | | ''Norber'' <br> Noro + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Норбэрт|Нарборт (Норбэрт)]]''' | | ''Norbert'' (''Nerbertus') <br> Noro (Nero) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбут (імя)|Нарбут (Нарбот, Норбут, Нарбуд, Нарыбут)]]''' | [[Бутнар]] | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвід|Нарвід (Норвід, Нервід)]]''' | | ''Norvid'' <br> Noro + Wido | ''Widhener'' <br> Wido + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвіл]]''' | | ''Norvilus'' <br> Noro + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нарывойша|Нарывойша (Нарвойш, Нарвэйша, Нарвэйш, Норвэйш, Нарвош)]] | [[Войшнар]] | Noro + Weise (Wiso) <br> Noro + Waiso (Voysch) | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наргайла|Наргайла (Наргейла, Наргела)]]''' | | ''Nargella'' <br> Noro (Nero) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарман|Нарман (Норман, Нармен)]]''' | | ''Norman'' (''Neriman'') <br> Noro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарымонт (імя)|Нарымонт (Нарымунт, Нормунт, Нармунт)]]''' | | ''Normunt'' (''Normundus'') <br> Noro + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нарт|Нарт (Норда)]]''' | — | ''North'' (''Nardo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нартаўт|Нартаўт (Нартольт)]]''' | | ''Nartolt'' (''Nortold'') <br> North + Waldo (Walt) <br> Noro (Nero) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявіла|Нявіла (Нівіла, Навіла)]]''' | — | ''Newilo'' <br> Niwo (Nevo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявойст]]''' | — | ''Neosta'' <br> Niwo (Nevo) + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нявойна]] | | ''Nevin'' <br> Niwo (Nevo) + Wino (Weine) <br> Niwo (Nevo) + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Невярд]]''' | | ''Niviard'' (''Niewerth'') <br> Niwo (Nevo) + Hardt | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Неўрад]]''' | | ''Niwrat'' (''Neurodus'') <br> Niwo (Nevo) + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нястольт]]''' | | ''Nistaldus'' <br> Nistio + Waldo <br> Niwo (Nevo) + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ота]]''' | — | ''Oto'' (''Odo'', ''Audo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адыла|Аціла (Ятыла, Аўдзіла)]]''' | — | ''Otilo'' (''Audilo'') <br> Oto (Audo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Одзін (імя)|Одзін]]''' | — | ''Odin'' <br> Oto (Odo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Отаўт]]''' | | ''Ottolt'' <br> Oto + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атгін]]''' | | ''Otken'' (''Oetgen'') <br> Oto + -kin <br> Oto + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атмут]]''' | | ''Otmot'' <br> Oto + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адрык]]''' | | ''Odric'' <br> Oto (Odo) + Rick | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Окель]]''' | — | ''Ockel'' (''Okilo'') <br> Occo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пац|Пац (Пач)]]''' | — | ''Pazzo'' (''Patza'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацолт|Пацолт (Пецальт)]]''' | | ''Pazolt'' (''Petzold'') <br> Pazzo + Waldo (Walt) <br> Petz + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прош|Прош (Прыш)]]''' | — | ''Brezzo'' (''Prosch'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Прэзгінт|Прэзгінт (Брозгінт, Брызгінд, Брышгінт)]] | | Brezzo (Prosch) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прышмонт|Прышмонт (Прашмунт, Прэшмунт)]]''' | | ''Prosmund'' (''Brosmundus'') <br> Brezzo (Prosch) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рабан|Рабан (Рапан, Грабан)]]''' | — | ''Rabanus'' (''Rapan'', ''Hraban'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапа (імя)|Рапа (Рап)]]''' | — | ''Rappo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапш]]''' | — | ''Rapsch'' <br> Rabanus (Rappo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рага|Рага (Рэга)]]''' | — | ''Rago'' (''Ragi'', ''Reggi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагіла|Рагіла (Рагул, Рагла)]]''' | — | ''Ragilo'' (''Regula'', ''Raggl'') <br> Rago (Reggi) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагінь|Рагін (Рагіна, Рэгін, Рэгінь, Рагінь, Рагіня)]]''' | — | ''Ragenus'' (''Ragina'', ''Regin'') <br> Rago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагвалод (імя)|Рагвалод (Рэгвальд)]]''' | | ''Ragvald'' <br> Rago + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагайла|Рагайла (Рагела, Рагель, Рагаль, Рэгель)]]''' | | ''Ragel'' (''Rogello'', ''Regel'') <br> Rago (Reggi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыгмонт|Рыгмонт (Рыгмунт)]]''' | | ''Regimunt'' (''Ragemunt'') <br> Rago (Reggi) + Mund (Munt) <br> ''Rigmunt'' <br> Rick + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раган]]''' | — | ''Raganus'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйн (імя)|Рэйн (Райна, Рэйна, Рэйнь, Райнь)]]''' | — | ''Rein'' (''Raino'', ''Reyne'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнальд|Рэйнальд (Рэйнальт, Рэгінальд)]]''' | | ''Reinald'' (''Raginald'') <br> Rein (Raganus) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэнігер|Рэнігер (Рэнікер)]]''' | | ''Ranniger'' (''Renger'', ''Renker'', ''Ragingar'') <br> Rein (Raganus) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнар]]''' | | ''Reinar'' (''Raganhar'') <br> Rein (Raganus) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раймунд|Раймунд (Раймунт, Рэймунд, Рэймунт, Раймонт, Рэймант)]]''' | | ''Raimund'' (''Raymond'', ''Raginmund'') <br> Rein (Raganus) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ракель|Ракель (Ракіль)]]''' | — | ''Rakila'' <br> Raco (Rako) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рад|Рад (Рат, Радзь)]]''' | — | ''Rado'' (''Rato'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіка|Радзіка (Радзейка)]]''' | — | ''Radike'' (''Radeke'', ''Radacho'') <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіла|Радзіла (Радзель, Радуль)]]''' | — | ''Radila'' (''Radel'', ''Radulus'') <br> Rado + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзень|Радзень (Рацін, Радзін)]]''' | — | ''Radin'' (''Rattin'', ''Radden'') <br> Rado (Rato) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радун|Радун (Радон, Радзюн)]]''' | — | ''Raduni'' <br> Rado + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радаш|Радаш (Радзюш, Радш, Раташ)]]''' | — | ''Radusch'' (''Ratsch'') <br> Rado (Rato) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратаўт|Ратаўт (Раталт, Раталд)]]''' | | ''Ratolt'' (''Ratald'', ''Rataud'') <br> Rado (Rato) + Waldo (Walt) <br> Rado + Teudo (Taut) | ''Waltrat'' <br> Waldo (Walt) + Rado (Rato) <br> ''Teudrad'' <br> Teudo (Teuth) + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзівіл (імя)|Радзівіл (Радвіл)]]''' | | ''Ratwilius'' <br> Rado (Rato) + Wilo | ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радавін|Радавін (Радвін)]]''' | | ''Radowin'' (''Radwin'') <br> Rado + Wino | ''Winirad'' <br> Wino + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радыгайла]]''' | | ''Ratgeil'' (''Redgell'') <br> Rado (Rato) + Gailo | ''Geilrad'' (''Gailrat'') <br> Gailo + Rado (Rato) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратман (імя)|Ратман (Радман, Радзіман, Радэман)]]''' | | ''Ratman'' (''Radman'', ''Rademann'') <br> Rado (Rato) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Радзімін|Радзімін (Радмін)]] | | Rado + Minno | ''Minrath'' (''Menrad'') <br> Rado (Rato) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзімонт]]''' | | ''Radmunt'' (''Ratemund'') <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Разела|Разела (Разель, Ражэла)]]''' | — | ''Razala'' (''Rassel'') <br> Razo (Rasse) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рам]]''' | — | ''Ramo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Раміла|Раміла (Рамэль)]]''' | — | ''Ramilo'' (''Ramel''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамут|Рамут (Рамот, Рамуць)]]''' | — | ''Ramut'' <br> Ramo + -t- <br> Ramo + Mot (Muta) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамша]]''' | — | ''Ramsch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Ramysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ramesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Rames''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамаўт]]''' | | ''Ramaldus'' (''Ramolt'', ''Ramoudt'') <br> Ramo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамант|Рамант (Рамунт, Ромунт)]]''' | | ''Ramunt'' <br> Ramo + Mund (Munt) <br> ''Romont'' (''Romundus'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рань]]''' | — | ''Rano'' (''Rahn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раніла]]''' | — | ''Ranila'' <br> Rano + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ранвід]]''' | | ''Ranoid'' (''Ranvid'') <br> Rano + Wido | ''Widerannus'' <br> Wido + Rano |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ранда|Ранда (Рант, Рэнт, Рандзь)]]''' | — | ''Rando'' (''Ranto'', ''Rento'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзіла]]''' | — | ''Randilo'' <br> Rando + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзін]]''' | — | ''Randinus'' (''Randenus'') <br> Rando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандар|Рандар (Рандэр)]]''' | [[Ерандзь]] | ''Randhar'' (''Randhere'') <br> Rando + Heri (Hari) | ''Herrand'' (''Harranth'') <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рука (імя)|Рука (Рук)]]''' | — | ''Rucco'' (''Rocco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рокіль|Рокіль (Рукель, Рукля)]]''' | — | ''Rocula'' (''Rochilo'', ''Rukiel''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ruclo'') <br> Rucco (Rocco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рукша]]''' | — | ''Rocksch'' <br> Rucco (Rocco) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руга]]''' | — | ''Rugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руген (імя)|Руген (Ругін)]]''' | — | ''Rugin'' <br> Rugo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рувіль]]''' | — | ''Rowilo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рума|Рума (Рум, Ром, Ромь)]]''' | — | ''Rumo'' (''Ruom'', ''Rom'', ''Hruam'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамейка|Рамейка (Румейка, Роміка)]]''' | — | ''Rümecke'' (''Hromiko'') <br> Rumo (Hruam) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румель|Румель (Ромель, Румуль)]]''' | — | ''Rummel'' (''Rommel'') <br> Rumo (Ruom) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румін|Румін (Ромен)]]''' | — | ''Rumin'' (''Romenus'') <br> Rumo (Ruom) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромат]]''' | — | ''Romatus'' <br> Rumo (Ruom) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румш|Румш (Ромш)]]''' | — | ''Rumsch'' <br> Rumo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румбольд|Румбольд (Румпольд, Румбоўд, Рамбальт, Ромбаль)]]''' | | ''Rumbold'' (''Rumpolt'', ''Rumbaut'', ''Rumbolt'', ''Rumpel'') <br> Rumo + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромбут|Ромбут (Румбут)]]''' | | ''Rombodus'' <br> Rumo (Ruom) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамвольт|Рамвольт (Румвольд, Рамульт, Ромальд, Рамуальд)]]''' | | ''Romualt'' (''Romuald'', ''Rumolt'', ''Romald'') <br> Rumo (Ruom) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Руна (імя)|Руна (Рунь)]]''' | — | ''Runo'' (''Run'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рунейка|Рунейка (Руніка, Ранейка)]]''' | — | ''Runnecke'' (''Runica'') <br> Runo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рупейка|Рупейка (Рупка)]]''' | — | ''Rupke'' <br> Rupo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рост (імя)|Рост (Росьць, Русьць)]]''' | — | ''Rost'' (''Rust'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Русьцейка|Русьцейка (Росьцейка, Ростэк, Русьцік, Рушцейка)]]''' | — | ''Rosteck'' <br> Rost (Rust) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Расьціла]]''' | — | ''Rustil'' <br> Rost (Rust) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростан]]''' | — | ''Rostan'' (''Ruston'') <br> Rost + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рустэн|Рустэн (Рустэнь, Ростэнь, Ростын)]]''' | — | ''Rusten'' (''Rosten'') <br> Rost (Rust) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростаўт|Ростаўт (Росталт, Роштаўт)]]''' | | ''Rostoldus'' (''Rostaldus'', ''Rustoldus'') <br> Rost (Rust) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рык|Рык (Рэйх)]]''' | — | ''Rick'' (''Rih'', ''Reiche'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхіла (імя)|Рыкель]]''' | — | ''Richilo'' (''Rikila'', ''Richela'') <br> Rick (Rih) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыбалт|Рыбалт (Рыбальт)]]''' | [[Болтрык]] | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald | ''Boldericus'' <br> Bald (Boldt) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыгала|Рыгала (Рыгель, Рыгайла, Рыкайла)]]''' | | ''Ricgela'' <br> Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыконт]]''' | [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]] | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) | ''Condricus'' <br> Gunth (Kunth) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхлік]]''' | | ''Richlich'' <br> Rick (Rih) + *Lic | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рым (імя)|Рым]]''' | — | ''Rim'' (''Rimo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымейка|Рымейка (Рымка)]]''' | — | ''Rimicho'' <br> Rim + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымель]]''' | — | ''Riemel'' (''Rimila'') <br> Rim + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэмест]]''' | — | ''Rimisto'' (''Remistus'') <br> Rim + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымут|Рымут (Рымуць)]]''' | — | ''Rymut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -t- <br> Rim + Mot (Muta) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымша|Рымша (Рымуш, Рымаш)]]''' | — | ''Rymsza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымбут]]''' | [[Бутрым]] | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымальд]]''' | | ''Rimald'' <br> Rim + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымавід (імя)|Рымавід (Рымвід, Рынвід)]] | | Rim + Wido <br> ''Rennuit'' <br> Rein + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымгайла|Рымгайла (Рымегель, Рымгейла, Рымгел, Рымкайл)]] | | ''Rimagil'' (''Rimgils'') <br> Rim + Gilo (< Gisel) <br> Rim + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымгальд]]''' | [[Гаўдрым]] | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo | Gaudo + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымар (імя)|Рымар]]''' | | ''Rimarus'' (''Rimher'') <br> Rim + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымард]]''' | | ''Rimmert'' (''Rymard'', ''Rimhart'') <br> Rim + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымконт]]''' | [[Кантрым]] | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Kunth) | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыман]]''' | | ''Rimann'' <br> Rim + Mann <br> Rick (Rih) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымант|Рымант (Рымунд, Рымунць, Рымонд)]]''' | [[Мантрым (імя)|Мантрым]] | ''Rimunt'' (''Rimund'') <br> Rim + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымтаўт|Рымтаўт (Рымталт, Рынтаўт)]] | | Rim + Teudo (Teudo) <br> ''Rindolt'' <br> Rindr + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынк|Рынк (Рынка, Рынг)]]''' | — | ''Rinco'' (''Ringk'', ''Ringo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгіла|Рынгель (Рынкель, Рынгала, Рынгайла)]]''' | — | ''Ringel'' (''Rinkel'', ''Ringilo'') <br> Rinco (Ringk) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынкун]]''' | — | ''Ringun'' <br> Rinco (Ringk) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгольд (імя)|Рынгольд (Рынгальд, Рынгвальд)]]''' | | ''Ringold'' (''Ringwald'') <br> Rinco (Ringk) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыда|Рыда (Рыд, Рыдзь)]]''' | — | ''Rido'' (''Rito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдзіка|Рыдзіка (Рыдык)]]''' | — | ''Redeco'' <br> Rido + -k- <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдэль|Рыдэль (Рытэль)]]''' | — | ''Riedel'' <br> Rido (Rito) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытэн]]''' | — | ''Rieden'' <br> Rido (Rito) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытаўт]]''' | | ''Ritoldus'' (''Ritaud'') <br> Rido (Rito) + Waldo (Walt) | ''Waltrid'' <br> Waldo (Walt) + Rido <br> ''Theutrid'' <br> Teudo (Teuth) + Rido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдмонт]]''' | | ''Redmund'' <br> Rido + Mund (Munt) <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саба]]''' | — | ''Saba'' (''Sabas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіла (імя)|Сабіла (Сабела, Сабуль, Забіла, Забела, Забель, Жабела)]]''' | — | ''Sabilo'' (''Sabel'', ''Sabulo'') <br> Saba + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіна|Сабіна (Сабін)]]''' | — | ''Sabine'' <br> Saba + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шабэр|Шабэр (Шабер)]]''' | | ''Sabherus'' <br> Saba + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сава (імя)|Сава]]''' | — | ''Soava'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савіла|Савіла (Савуль, Саваль, Саўль, Завіла, Савель, Шавела)]]''' | — | ''Savilo'' (''Sauulo'', ''Savalo'', ''Saul'') <br> Soava + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігайла|Савігайла (Саўгел, Салгел)]]''' | | ''Savigello'' <br> Soava + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігін|Савігін (Саўгін, Савукін, Саўген, Шаўген, Шаўкін, Жаўгін)]]''' | | ''Sawkin'' <br> Soava + -kin <br> Savas + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўгут|Саўгут (Саўгуць)]]''' | | ''Savegotus'' (''Savegotis'') <br> Soava + Gudo (Godo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўконт]]''' | | ''Savegonte'' <br> Soava + Gunth (Cund) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савімонт]] | | Soava + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўрык|Саўрык (Сеўрык)]]''' | | ''Savericus'' (''Severicus'') <br> Soava + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савірым]] | | Soava + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сак|Сак (Зак, Шак, Жак, Зага, Жага)]]''' | — | ''Sack'' (''Sacco'', ''Saage'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакель|Сакель (Жакель, Жагіль, Шакель)]]''' | — | ''Sakel'' (''Sagilo'') <br> Sack + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакень|Сакень (Сакен, Шакен, Сакін)]]''' | — | ''Sacken'' <br> Sack + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагель|Жагель (Загала, Жагала, Сагайла, Жагайла)]]''' | | ''Sagel'' (''Sagalo'') <br> Sack (Saage) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагар|Жагар (Загар, Закар, Жакор)]]''' | | ''Sagar'' (''Sahker'') <br> Sack (Saage) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сала (імя)|Сала (Шаль, Заль, Жоль)]]''' | — | ''Salvo'' (''Sallo'', ''Selo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салейка|Салейка (Салука, Салік, Салька, Шалейка, Жалека, Сялейка)]]''' | — | ''Saleko'' (''Salucho'', ''Salico'', ''Selke'') <br> Salvo (Sallo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салін]]''' | — | ''Salina'' <br> Salvo (Sallo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салата (імя)|Салата (Саладзь)]]''' | | ''Saletho'' (''Salat'', ''Salado'') <br> Salvo (Sallo) + -t- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сельвін|Сельвін (Шалавін)]]''' | | ''Selwin'' (''Salawins'', ''Seleuuin'') <br> Salvo (Selo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сальгер|Сальгер (Зальгер, Жалагер, Шалагір)]]''' | | ''Salger'' (''Salager'') <br> Salvo (Sallo) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салкірд|Салкірд (Саўгірд, Саўгард)]]''' | | ''Salgerd'' (''Salgerðr'', ''Salgard'') <br> Salvo (Sallo) + Gerd (Gyrd) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саламан|Саламан (Сальман, Саліман, Шаламан, Саўман, Саламен)]]''' | | ''Salaman'' (''Salman'', ''Saleman'') <br> Salvo (Sallo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жалмонт]]''' | | ''Salmond'' (''Salamund'') <br> Salvo (Sallo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сань]]''' | — | ''Sanno'' (''Senne'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Санель|Санель (Саніль, Сяніла, Сініла, Сенель, Сініль)]]''' | — | ''Sanilo'' (''Senilo'') <br> Sano (Senne) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сангушка|Сангаў (Сангушка)]] | | Sano + Gawo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Санда|Санда (Санта, Занта, Шанда)]]''' | — | ''Sando'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сандзейка]]''' | — | ''Sandika'' <br> Sando + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жандзель]]''' | — | ''Sandel'' <br> Sando + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сантаўт|Сантаўт (Жонтаўт)]]''' | | ''Santold'' <br> Sando + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зантэр|Зантэр (Жантар, Сантыр, Шантэр, Зандэр, Зандар, Сандар, Шандэр, Шандар)]]''' | | ''Santer'' (''Sandheri'', ''Santari'') <br> Sando + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шандрык]]''' | | ''Sandrih'' <br> Sando + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сар|Сар (Сер, Сэр, Зара, Шар)]]''' | — | ''Sarus'' (''Serre'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарэйка|Сарэйка (Сарака, Зарык, Сярэйка, Сэрэйка, Серака, Шарэйка, Шарка, Жарэйка)]]''' | — | ''Saracho'' (''Saricho'', ''Serecho'') <br> Sarus (Serre) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарала|Сарала (Зарала, Сарул, Серуль, Сарыла, Сарэла, Сарэль, Шэрэль)]]''' | — | ''Saralo'' (''Serulus'', ''Sarilo'', ''Sarelo'') <br> Sarus (Serre) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сярбут|Сярбут (Сарбут)]]''' | | ''Serbutt'' (''Saraboto'') <br> Sarus (Serre) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвід|Сарвід (Зарвід, Сэрвід, Шэрвід)]]''' | | ''Sarvidis'' <br> Sarus + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвіла|Сарвіла (Сярвіла, Сэрвіла, Шэрвіла)]]''' | | ''Sarvilo'' <br> Sarus + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргель|Саргель (Саргейла, Саргайла, Сяргель, Сяргайла)]]''' | | ''Sargeli'' <br> Sarus + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргонт]]''' | | ''Saragante'' <br> Sarus + Gunth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргоўд|Саргоўд (Саргаўт, Сарголт)]]''' | | ''Saregaud'' <br> Sarus + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргут|Саргут (Саргода, Саргот)]]''' | | ''Sargood'' <br> Sarus + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарман|Сарман (Шараман)]]''' | | ''Saraman'' <br> Sarus + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сармонт|Сармонт (Шармонт, Жармонт)]]''' | | ''Sarmund'' (''Saramund'') <br> Sarus + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Застаўд (імя)|Застаўд (Застальд, Зашталд, Зашталт, Жостаўд, Жосталт, Жажтаўт, Шэйстаўт)]] | | Zeiz + Teudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Свала|Свала (Швала)]]''' | — | ''Swala'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Свалегед (імя)|Свалегед (Сьвелегат)]] | | Swala + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жвангін|Жвангін (Звангін)]]''' | | ''Suanikin'' (''Schwankinna'') <br> Svano + -kin <br> Svano + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінт|Сьвінта (Сьвіта, Сьвець, Жвін, Сьвен, Швінта)]]''' | — | ''Suint'' (''Swind'', ''Suitha'', ''Schwenn'', ''Schwindt'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінцейка|Сьвінцейка (Зьвініка, Сьвецека)]]''' | — | ''Suithiko'' (''Schwincke'', ''Schwindtke'') <br> Suint (Suitha) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтыла (імя)|Сьвінтэла (Сьвінтала, Швінтэль, Сьвітэль, Сьвідэль, Зьвіндзель, Зьвінель)]]''' | — | ''Svinthila'' (''Suitila'', ''Suentilo'') <br> Suint + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвідон]]''' | — | ''Suidun'' (''Switun'') <br> Suint + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывінбуд (імя)|Жывінбуд]]''' | | ''Switbodo'' <br> Suint (Suitha) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвентагал|Сьвентагал (Зьвінгель, Жвінгель)]] | | Suint + Gailo | ''Galsuintha'' (''Gelsuint'') <br> Gailo (Gelo) + Suint |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Швендэр|Швендэр (Сьвіндэр, Сьвідэр, Свэндар, Сьвінтар, Швыдэр)]]''' | | ''Schwender'' (''Swindheri'', ''Swidher'', ''Schwieder'') <br> Suint (Suitha) + Heri | ''Heriswind'' <br> Heri + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарог (Сьвентарог, Швінтарог, Швентарог)]] | | Suint + Rago | ''Raginswinda'' <br> Rago + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвідрыгайла (імя)|Сьвідрыгайла (Сьветрыгайла, Швітрыгайла, Сьвідрыгела)]] | | Suedrik (Swithric) + Gailo (Gelo) <br> Suint + Ricgela <br> Suint (Suitha) + Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтаўт|Сьвінтаўт (Сьвентальд)]]''' | | ''Switald'' (''Swindolt'') <br> Suint (Suitha) + Waldo (Walt) <br> Suint (Suitha) + Teudo (Taut) | ''Waltswind'' <br> Waldo (Walt) + Suint (Swind) <br> ''Theutsuint'' <br> Teudo (Teuth) + Suint |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зыбела|Зыбела (Сыбель)]]''' | — | ''Sibilo'' <br> Sibo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіга (імя)|Жыга (Зыга, Жык, Жэга)]]''' | — | ''Sigo'' (''Sick'', ''Segga'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігіла (імя)|Жыгіла (Сыгіла, Сігіл, Шыгель, Жыгуль, Жыгла, Зегель, Зекель, Секіл)]]''' | — | ''Sigilo'' (''Segil'', ''Siekel'') <br> Sigo (Sick) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгун|Жыгун (Жыгон)]]''' | — | ''Sigun'' (''Siguni'') <br> Sigo (Sick) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыбальт|Зыбальт (Зыбульт)]]''' | | ''Sibald'' (''Sibold'') <br> Sigo + Bald | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбар|Жыбар (Зыбар, Зыбэр, Сібар, Сыбэр, Жыбэр, Шыбар, Шэбар)]]''' | | ''Siber'' (''Sibar'') <br> Sigo + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбарт|Жыбарт (Жыбэрт, Зыбарт, Зыбэрт, Шыбарт, Жыбірт)]]''' | | ''Siebart'' (''Sybert'', ''Sigbert'') <br> Sigo + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігібут|Зігібут (Зыбут, Жыбуда, Жыбуць, Шыбот, Шыбут, Зэбут, Шэбут)]]''' | | ''Sigibot'' (''Sieboth'', ''Sibodo'') <br> Sigo (Segga) + Boto (Buto) <br> Sigo + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывальт|Жывальт (Зывальт, Зэвэльт)]]''' | | ''Siwaldus'' (''Sigiwald'') <br> Sigo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіварт|Зіварт (Жыварт, Сіварт)]]''' | | ''Siwart'' (''Sigiward'') <br> Sigo + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгаўд|Жыгаўд (Шыгаўдзь)]]''' | | ''Sigaud'' <br> Sigo + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгел|Зыгел (Зыгель, Зэгала, Сігель, Жыгель, Жыгала, Сігайла, Жыгайла)]]''' | | ''Sigelo'' (''Sigala'', ''Sigel'', ''Segel'') <br> Sigo (Segga) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгерд|Зэгерд (Сігірд)]]''' | | ''Segard'' (''Sigerd'', ''Siggard'') <br> Sigo (Segga) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгер|Зыгер (Зыгар, Жыгер, Жыгар, Жыкар, Шыкер, Зэгар)]]''' | | ''Siger'' (''Sigher'', ''Sikar'') <br> Sigo (Sick) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгуць|Жыгуць (Жыгота)]]''' | | ''Sigot'' (''Sægut'') <br> Sigo + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шыдаг]]''' | | ''Sidag'' (''Sigdag'') <br> Sigo + Dago | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыман|Зыман (Зыгман, Жыман, Зымань)]]''' | | ''Sieman'' (''Siegmann'') <br> Sigo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сімут|Сімут (Сымут, Шымут)]]''' | | ''Simot'' (''Sigimout'') <br> Sigo + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгімонт|Жыгімонт (Зыгмунт, Жыкмонт, Зымонт, Сымунт, Сімонт)]]''' | | ''Sigimunt'' (''Sigimund'', ''Zygmont''{{Заўвага|name="Польшча"}}, Żygmont{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Simund'', ''Symont'') <br> Sigo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгрыда]]''' | | ''Segrida'' (''Sigrida'') <br> Sigo (Segga) + Rido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шэйбар]]''' | | ''Seiber'' <br> *Seio + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сайбут|Сайбут (Сэйбот, Сейбут, Сэйбут, Шэйбут)]]''' | | ''Seyboth'' (''Seiboth'') <br> *Seio + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зэйвальд|Зэйвальд (Жэйвэльт)]]''' | | ''Seywaldus'' (''Seivalt'') <br> *Seio + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саймонт|Саймонт (Саймунт, Сеймант, Шэймант, Жаймонт)]]''' | | ''Seymund'' (''Seimund'') <br> *Seio + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынь|Зынь (Сінь, Зын, Жынь, Жын)]]''' | — | ''Sino'' (''Sini'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сінгер|Сінгер (Сынгер, Шынгер, Шынгір)]]''' | | ''Singer'' (''Singar'') <br> Sino + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зінар]]''' | | ''Siner'' (''Sinner'') <br> Sino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынгель|Зынгель (Жынгель, Жынгал, Сынгайла, Сінгайла)]]''' | | ''Singel'' (''Singilo'') <br> Singo + -l- <br> ''Sinigala'' <br> Sino + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жында|Жында (Зында)]]''' | — | ''Sindo'' (''Sindt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сындык|Сындык (Сындзік, Сіндзік)]]''' | — | ''Sindico'' <br> Sindo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жындуль|Жындуль (Жындэль, Жынтэль)]]''' | — | ''Sindulus'' (''Sindel'', ''Sintela'') <br> Sindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шымбольт]]''' | | ''Sinbald'' (''Sendebald'') <br> Sindo (Sindt) + Bald (Boldt) | ''Baltsint'' <br> Bald + Sindo (Sindt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сынталт|Сынталт (Сынтаўт)]]''' | | ''Sintualdus'' (''Sindolt'') <br> Sindo + Waldo (Walt) | ''Waltsinda'' <br> Waldo (Walt) + Sindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіндэр|Сіндэр (Сындэр, Шындэр, Шынтар)]]''' | | ''Sinder'' (''Sindheri'', ''Sintar'') <br> Sindo + Heri | ''Ersind'' <br> Heri + Sindo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скальк|Скальк (Скал, Сколк, Шальк)]]''' | | ''Scalc'' (''Schalch'', ''Schelck'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скольберт]]''' | | ''Skolbert'' <br> Scalc (Schalch) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скальбут]] | | Scalc (Schalch) + Boto (Buto) | ''Butaskalks'' <br> Boto (Buto) + Scalc |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скаламонт (імя)|Скаламонт (Скамонд, Скамонт)]]''' | | ''Scelemundus'' (''Scelemondo'', ''Scemund'') <br> Scalc (Schalch) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скольд]]''' | — | ''Sculd'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Скалдвіл|Скалдвіл (Скаўдвіл)]] | | Sculd + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скаўгерд|Скаўгард (Сколгірд, Скаўдэгірд)]]''' | | ''Skowgard'' (''Skovgaard'', ''Skjaldgerðr'') <br> Sculd + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скера|Скера (Скіра)]]''' | — | ''Scira'' (''Sciri'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірыла|Скірыла (Скерэль, Скірэль, Скерла)]]''' | — | ''Scirilo'' (''Skerilo'') <br> Scira + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скіран]]''' | — | ''Skerun'' <br> Scira + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірвін|Скірвін (Скервін)]]''' | | ''Scirwine'' (''Sherwin'') <br> Scira + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скіргайла (імя)|Скіргайла (Скірыгайла, Скіргал, Шыргал)]] | | Scira + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірман]]''' | | ''Scirman'' (''Scearmann'') <br> Scira + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірмант|Скірмант (Скірмунт, Скірмунд)]]''' | | ''Sciremunt'' (''Skīrmund'') <br> Scira + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скудэр]]''' | | ''Scoder'' <br> Scot + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сома (імя)|Сома (Сума)]]''' | — | ''Somo'' (''Sumo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саміла|Саміла (Суміла, Сумела, Сумель, Шуміла, Шумель)]]''' | — | ''Sumila'' <br> Somo (Sumo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Соман|Соман (Суман)]]''' | — | ''Sumuni'' <br> Somo (Sumo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сомалт]]''' | | ''Somald'' <br> Somo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сумонт|Сумонт (Самонт, Шумонт)]]''' | | ''Sommund'' <br> Somo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стана|Стана (Штэйн)]]''' | — | ''Steina'' (''Stean'', ''Sten'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Станіка|Станіка (Станейка)]]''' | — | ''Steneke'' (''Steinicke'') <br> Steina (Stean) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Станвіла]] | | Steina (Stean) + Wilo | ''Wilstan'' <br> Wilo + Steina (Stean) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангель]]''' | | ''Stengel'' (''Stangel'') <br> Steina (Stean) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангір|Стангір (Станкар, Штэнгер)]]''' | [[Керстэн]] | ''Staniger'' (''Stanker'', ''Stankar'', ''Steiniger'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) | ''Kerstin'' (''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Суг|Суг (Шук)]]''' | — | ''Sugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сугінт|Сугінт (Сугент)]]''' | | ''Sugenti'' <br> Sugo + Gento <br> Sugo + -nd- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жугар]]''' | | ''Sugarius'' <br> Sugo + Heri (Hari) <br> ''Sutgarius'' <br> Sudo + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суда|Суда (Сута, Судзь, Суць, Жудзь)]]''' | — | ''Sudo'' (''Suto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзіла|Судзіла (Судзель, Суціла, Шудзіла)]]''' | — | ''Sudila'' (''Sudela'') <br> Sudo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзень|Судзень (Судзін, Шудзень, Жудзін)]]''' | — | ''Suden'' <br> Sudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сударг]]''' | | ''Sudergo'' <br> Sudo + Argo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судар|Судар (Судзер, Сутар, Жудзер)]]''' | | ''Suderus'' (''Sudarius'', ''Sutari'') <br> Sudo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сутарт]]''' | | ''Sutardus'' (''Suthardus'') <br> Sudo (Suto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судман]]''' | | ''Sudhman'' <br> Sudo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судымуд]]''' | | ''Sutmodis'' <br> Sudo (Suto) + Mot (Moda) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзімонт (імя)|Судзімонт (Судымунд, Судымунт)]]''' | | ''Sudhmund'' <br> Sudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зута|Зута (Зота, Жута, Жуць, Жоць)]]''' | — | ''Zuto'' (''Zotto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зутан]]''' | — | ''Zotan'' <br> Zuto (Zotto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жутаўт|Зутаўт (Зотаўт, Жутальт, Жутаўт)]]''' | | ''Zotolt'' <br> Zuto (Zotto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суня|Суня (Шуня)]]''' | — | ''Sunja'' (''Sonna'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Соніка|Соніка (Шунейка)]]''' | — | ''Sonnica'' (''Sunneke'') <br> Sunja (Sonna) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунела]]''' | — | ''Sunilo'' (''Sunila'') <br> Sunja + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонбут]]''' | | ''Sonobodis'' <br> Sunja (Sonna) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунігайла (імя)|Сунігайла (Сунгал, Сангел, Шангайла, Зонгал, Жонгал)]]''' | | ''Sunigelo'' <br> Sunja + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунгард|Сунгард (Сонгард)]]''' | | ''Sungart'' (''Songarta'') <br> Sunja + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонгуць|Сонгуць (Жонкуць)]]''' | | ''Sungod'' (''Sunegod'') <br> Sunja (Sonna) + Gudo (Guta) | ''Godsune'' <br> Gudo + Sunno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонкін|Сонкін (Сунгін, Сонгін)]]''' | | ''Sunken'' <br> Sunja (Sonna) + -kin <br> Sunja (Sonna) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сунда|Сунда (Сонда, Зунда, Жунд)]]''' | — | ''Sundo'' (''Sondo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундаўт|Сундаўт (Сунтаўт, Сонтаўт)]]''' | | ''Sundolt'' (''Sunduald'') <br> Sundo + Waldo (Walt) <br> Sundo + Teudo (Daut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундар]]''' | | ''Sunder'' (''Sunthar'') <br> Sundo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зусель]]''' | — | ''Susilo'' <br> Suso + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сыр (імя)|Сыр (Сыса, Сур, Зыра)]]''' | — | ''Sirio'' (''Siso'', ''Surro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сірэйка|Сірэйка (Сірык, Сірка, Сырэйка, Шырэйка, Зырка, Жырка)]]''' | — | ''Sireke'' (''Sirica'') <br> Sirio + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырбут|Сырбут (Сірбут, Сурбот)]]''' | | ''Sirobodus'' (''Sisebut'') <br> Sirio (Siso) + Boto (Buto) <br> Sirio (Siso) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырвід|Сырвід (Сырвіт, Сэрвіт, Шырвіт, Шырвід, Сурвід, Журвід)]]''' | | ''Sisuita'' (''Sesuito'') <br> Sirio (Siso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Шурвіла, Сырвіла, Шырвіл)]]''' | | ''Surville'' (''Servil'') <br> Sirio (Surro) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвін|Сурвін (Жырвін)]]''' | | ''Surawine'' <br> Sirio (Surro) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргірд]]''' | | ''Sirigardus'' <br> Sirio + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сургонт|Сургонт (Суркунт, Сургун, Сурконт, Сергант, Суркант)]]''' | | ''Sergunda'' (''Sisigunda'', ''Sesecundus'', ''Surrigvn'') <br> Sirio (Siso) + Gunth <br> ''Surgant'' <br> Sirio (Surro) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд, Сіргольд)]]''' | | ''Siriaud''{{Заўвага|у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i}} <br> Sirio (Surro) + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргут|Сіргут (Сіргуд, Сыргут, Шыргут, Сургут)]]''' | | ''Sireguti'' (''Sergudo'', ''Sisagut'') <br> Sirio (Siso) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурман|Сурман (Шурман, Шурмен, Шырман)]]''' | | ''Surman'' <br> Sirio (Surro) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сурмін|Сурмін (Шырмін)]] | | Sirio (Surro) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шырмер|Шырмер (Жыжмар, Жыжмэр)]]''' | | ''Sisimir'' <br> Sirio (Siso) + Mero (Miro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сысымунд|Сысымант (Сірмонт, Шырмунт, Жырмант, Жырмунт)]]''' | | ''Sisemund'' (''Sirmont'', ''Sirmund'') <br> Sirio (Siso) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сір’ят|Сір’ят (Сыр’ят, Сур’ят)]] | | Sirio (Surro) + Joto <br> Sirio (Surro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіт (імя)|Сіт (Сіда, Сіць, Сідзь, Зыд, Зыдзь, Жыць, Жыд)]]''' | — | ''Sito'' (''Sido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдзейка|Жыдзейка (Жыдык, Сыдыка, Сідзіка, Сідзейка, Сядзейка)]]''' | — | ''Siddeke'' (''Siedeck'', ''Sidicho'') <br> Sito (Sido) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіціла|Сіціла (Зыдэль, Жыдзель, Шытыла, Сяціла)]]''' | — | ''Sitil'' (''Sidila'', ''Siedel'') <br> Sito (Sido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зіцін|Зіцін (Жыцень, Жыдэн)]]''' | — | ''Sittin'' (''Sidden'') <br> Sito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдавін|Жыдавін (Зідавін)]]''' | | ''Sidewine'' <br> Sito (Sido) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сыдэр]]''' | | ''Sidierius'' (''Seederius'') <br> Sito (Sido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жытмунт|Жытмунт (Жытамонт)]]''' | | ''Sidimund'' <br> Sito (Sido) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сявела]]''' | — | ''Sevila'' <br> Sevia + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таль (імя)|Таль (Дала)]]''' | — | ''Talo'' (''Telo'', ''Dahl'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талейка|Талейка (Таліка, Талька)]]''' | — | ''Taleke'' (''Taliko'', ''Talke'') <br> Talo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліла|Таліла (Талела)]]''' | — | ''Thalilo'' (''Tellelli'') <br> Talo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальна|Дальна (Дален, Тален)]]''' | — | ''Dalina'' (''Dallen'', ''Thalen'') <br> Talo (Dahl) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талюш|Талюш (Талюша)]]''' | — | ''Talsche'' (''Dalusch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Talo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Талівойша|Талівойша (Талівош, Тальвэш)]] | | Talo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальман|Дальман (Тальман)]]''' | | ''Dalman'' (''Tallman'') <br> Talo (Dahl) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талмут]]''' | | ''Talamot'' (''Talmut'') <br> Talo + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талімонт (імя)|Талімонт (Талімунт, Тальмонт, Далмунт)]]''' | | ''Talamundus'' (''Talmont'', ''Dalmund'') <br> Talo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліят|Таліят (Талет, Талят, Далят)]]''' | | ''Talet'' <br> Talo + Joto <br> Talo + Hatho (Adi) <br> Talo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тора (імя)|Тора (Тара, Тура)]]''' | — | ''Torro'' (''Tara'', ''Turo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэйка|Турэйка (Турэка, Тарэйка)]]''' | — | ''Thureke'' <br> Torro (Turo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэла|Турэла (Турэль, Тарыла)]]''' | — | ''Turrell'' (''Darila'') <br> Torro (Turo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турын (імя)|Турын (Торень, Торн)]]''' | — | ''Torin'' <br> Torro (Turo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарант|Тарант (Турант, Таранда)]]''' | — | ''Tourant'' (''Turant'', ''Tourand'', ''Tharanth'') <br> Torro (Turo) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарут|Тарут (Таруць)]]''' | — | ''Tarut'' <br> Torro (Tara) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарбут]]''' | | ''Darebodus'' (''Thorbod'') <br> Torro (Tara) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торвальд (імя)|Таральд (Торальдзь, Таралд)]]''' | | ''Taruald'' (''Thorald'') <br> Torro + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарвід|Тарвід (Торвід, Дарвід)]]''' | | ''Torvid'' <br> Torro + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарвіл]]''' | | ''Tharuila'' <br> Torro (Tara) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турвін]]''' | | ''Thurwine'' (''Torvin'') <br> Torro (Turo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торыгаўт]]''' | | ''Torgaut'' (''Þórgautr'') <br> Torro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарман|Тарман (Дарамен)]]''' | | ''Tormann'' <br> Torro + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дармонт|Дармонт (Дормант)]]''' | | ''Darmundus'' (''Dormont'', ''Tormund'') <br> Torro (Tara) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўда (імя)|Тоўт (Тэўт, Тэўць, Тоўць, Доўт, Доўда, Толт, Долт, Дзіт)]]''' | — | ''Teudo'' (''Teuth'', ''Deut'', ''Taut'', ''Daut'', ''Ditt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдзіка|Тыдзіка (Тоўтка, Тоўтык, Талцік, Толтык, Тытэйка, Тэтэйка, Доўтка)]]''' | — | ''Thiediko'' (''Theudiko'', ''Tetiko'') <br> Teudo (Teuth) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдыла (імя)|Таўціл (Тэўціл, Тоўтэль, Тальціл)]]''' | — | ''Teutilo'' <br> Teudo (Taut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудан|Дудан (Даўтан)]]''' | — | ''Dudan'' (''Deotan'', ''Theudan'') <br> Teudo (Deut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтэн|Таўтэн (Таўдзін)]]''' | — | ''Teuten'' (''Teudin'', ''Theotin'') <br> Teudo (Taut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыбарт]]''' | | ''Tiebert'' (''Teutbert'') <br> Teudo (Teuth) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўтабод (імя)|Таўбут (Дыбут, Цябот, Цебут, Табут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Teubod'' (''Diebot'', ''Thiabod'', ''Teutbodus'') <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) <br> Teudo (Teuth) + Boto (Buto) <br> ''Taboth'' <br> Dago + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтвал]]''' | | ''Teodwal'' <br> Teudo (Taut) + Wal | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдавальд (імя)|Тэльтаўт (Дзівалт, Дзевалт, Тывульт)]]''' | | ''Teutald'' (''Diwolt'', ''Dewalt'', ''Theudovald'') <br> Teudo (Deut) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвід|Таўтвід (Таўдвід, Таўвід)]]''' | | ''Teutwidis'' (''Teudoidis'') <br> Teudo (Taut) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл (Тэўтывіл, Таўдвіл, Даўтвіл, Даўдвіл)]]''' | [[Вілтаўт]] | ''Theudowills'' (''Theowilh'') <br> Teudo (Taut) + Wilo | ''Wiltolt'' <br> Wilo + Teudo (Taut) <br> Wilto + Teudo (Taut) <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвін|Таўтвін (Тэтвін)]]''' | [[Вінтаўт]] | ''Teutwin'' (''Tietwin'') <br> Teudo (Taut) + Wino | ''Wintold'' <br> Wino + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтэр|Тоўтэр (Доўтар, Даўтэр, Тытар)]]''' | | ''Theuter'' (''Deuter'', ''Thiether'') <br> Teudo (Teuth) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доўтарт|Доўтарт (Даўторт, Даўдэрт)]]''' | | ''Deutert'' (''Dautert'', ''Deudert'', ''Teuthart'') <br> Teudo (Daut) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігін|Таўцігін (Таўдзікін, Таўдгін, Таўткін, Таўдкін, Талцігін, Таўгін, Таўген)]]''' | [[Гінтаўт]] | ''Theudekin'' (''Deutgen'', ''Duethekin'') <br> Teudo (Deut) + -kin <br> Teudo (Deut) + Ginno | ''Gentaltus'' <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігіл]]''' | | ''Theudigilius'' <br> Teudo (Taut) + Gilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўгінт|Таўгінт (Таўтгінт)]]''' | | ''Theogint'' <br> Teudo (Taut) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігерд|Таўцігерд (Тэўтыгерд, Таўгірт)]]''' | | ''Teutgerdis'' (''Teutgardis'') <br> Teudo (Taut) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдман|Тыдман (Дытман, Дзітман, Дзітмань)]]''' | | ''Tiedmann'' (''Ditman'', ''Teutman'') <br> Teudo (Deut) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Таўцімін|Таўцімін (Таўтмін)]] | | Teudo (Taut) + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдырых|Тыдрых (Тыдрык, Дытрых, Дыдрых, Дыдрык, Дзітрык, Дзетрык)]]''' | | ''Thidrich'' (''Ditricus'', ''Didrik'', ''Dettrich'', ''Theutrich'') <br> Teudo (Ditt) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Транята (імя)|Транята (Трайнята, Трайнят, Трайнат, Транят)]] | | Troannus + Joto <br> Troannus + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труда|Трут (Труць, Трод, Трот, Торт, Друт, Друта, Друць, Дорт)]]''' | — | ''Trudo'' (''Drutus'', ''Trut'', ''Drott'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Друцейка|Друцейка (Дардзейка)]]''' | — | ''Drudeke'' (''Drudico'') <br> Trudo (Drutus) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тартыла|Тартыла (Трудзіла, Друціла, Друтэль, Друтыль)]]''' | — | ''Trudila'' (''Drudilo'', ''Drutel'') <br> Trudo (Trut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труцень|Труцень (Друтынь, Друцень, Туртын)]]''' | — | ''Trutin'' (''Thrudine'') <br> Trudo (Drutus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тройдзень (імя)|Тройдзень (Тройдзін)]]''' | — | ''Trodden'' (''Truiden'', ''Trodinus'') <br> Trudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Тартавід]] | | Trudo (Trut) + Wido | ''Widrud'' <br> Wido + Trudo (Drutus) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Дротвіл|Дротвіл (Друтвіл, Дродвіл)]] | | Trudo (Drutus) + Wilo | ''Wildrud'' <br> Wilo + Trudo (Drutus) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Трубіла]]''' | — | ''Trubilo'' <br> Trubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туба]]''' | — | ''Tubo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тубела|Тубела (Тубіль, Тубель)]]''' | — | ''Tuobilo'' <br> Tubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тола|Тола (Тула)]]''' | | ''Tollo'' (''Tulla'', ''Dolo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дольвін]]''' | | ''Dolwin'' (''Tulwine'') <br> Tollo (Dolo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тульгаўд|Тульгаўд (Тулакалд)]]''' | | ''Dolcaudus'' <br> Tollo (Tulla) + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дульмант|Дульмант (Доламунт, Долмант, Дольмант, Тольмант)]]''' | | ''Tolmunt'' <br> Tollo (Dolo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тума]]''' | — | ''Tumo'' (''Duomo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамейка|Дамейка (Дамека)]]''' | — | ''Dommick'' (''Domec'', ''Domke'') <br> Tumo (Duomo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туміла|Туміла (Таміла, Туміль, Тумель, Думель)]]''' | — | ''Tuomila'' (''Tumila'', ''Dummel'') <br> Tumo (Duomo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домін]]''' | — | ''Domin'' <br> Tumo (Duomo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домаш|Домаш (Доміш, Тумаш)]]''' | — | ''Domisch'' (''Domas''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Dumas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Tumo (Duomo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тумар (імя)|Тумар (Домар, Томар)]]''' | | ''Thumer'' (''Domarius'') <br> Tumo (Duomo) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даматурт]]''' | | ''Domedrudis'' <br> Tumo (Duomo) + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дундзіла]]''' | — | ''Tuntil'' <br> Tunto (Dundo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тот|Тот (Дода, Туць, Дуда)]]''' | — | ''Tota'' (''Tuoto'', ''Dodo'', ''Duda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туцейка|Туцейка (Дудзіка, Додык)]]''' | — | ''Tuoticha'' (''Doudiche'', ''Dodico'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тутыла|Тутыла (Дудэла, Дудэль)]]''' | — | ''Tuotilo'' (''Totila'', ''Dodilo'', ''Dudel'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудзен|Дудзен (Дудзін)]]''' | — | ''Duden'' (''Dudin'', ''Dodin'') <br> Tota (Dodo, Tuoto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доман|Доман (Дотман)]]''' | | ''Domann'' (''Totman'') <br> Tota (Dodo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гуга|Гуга (Юга)]]''' | — | ''Hugo'' (''Ugo'', ''Ucho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убер|Убер (Губэр, Убэр, Убар)]]''' | | ''Uber'' (''Huber'') <br> Hugo (Ucho) + Baro <br> Oto + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убарт|Убарт (Убэрт, Юбарт)]]''' | | ''Ubert'' <br> Hugo (Ucho) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Югель|Югель (Угаль, Югайла)]]''' | | ''Hugel'' (''Hugal'', ''Jugellus'') <br> Hugo (Ucho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Уграт]]''' | | ''Hughrat'' (''Hugirat'') <br> Hugo (Ucho) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ань|Ань (Ана, Ень)]]''' | — | ''Ano'' (''Enno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энейка|Энейка (Эніка, Аніка, Яніка)]]''' | — | ''Enneco'' (''Ennika'', ''Annico'') <br> Ano (Enno) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энель|Энель (Аніла)]]''' | — | ''Enilo'' (''Anilo'') <br> Ano (Enno) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яноўд]]''' | | ''Ennold'' (''Analdus'') <br> Ano (Enno) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янвін|Янвін (Анвін)]]''' | | ''Anwin'' (''Anoin'') <br> Ano + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Увойна|Увойна (Увайн, Увайнь)]] | | ''Owine'' <br> Ano + Wino (Weine) <br> Ano + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энгель|Энгель (Енгель, Ангель, Янгель, Янгайла)]]''' | | ''Engell'' (''Engela'', ''Angelus'', ''Angala'') <br> Ano (Enno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ангот|Ангот (Анкуд, Янгут)]]''' | | ''Angodus'' (''Angot'') <br> Ano + Gudo (Got) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Анар|Анар (Янар)]]''' | | ''Anarr'' (''Anheri'', ''Enar'') <br> Ano + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Улеб]]''' | | ''Uleifr'' <br> Ano + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліхвер|Аліфер (Аліхвер, Аліфір)]]''' | | ''Áleifr'' (''Olipher'') <br> Ano + Leifi | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Унгер|Унгер (Юнгер)]]''' | | ''Unger'' <br> Uno + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Унта]]''' | — | Unto (Undo) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундзіла|Ундзіла (Ундзель, Унтэль)]]''' | — | ''Undila'' (''Undela'') <br> Unto (Undo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундэр|Ундэр (Унтэр, Ундар)]]''' | | ''Untheri'' <br> Unto (Undo) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ур]]''' | — | ''Uro'' (''Uhr'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урыка]]''' | — | ''Urich'' <br> Uro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урвік]]''' | | ''Urwick'' <br> Uro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урліх|Урліх (Урлік)]]''' | | ''Urlich'' <br> Uro + *Lic <br> Udal + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урман|Урман (Урмэн, Юрман)]]''' | | ''Urmann'' <br> Uro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ціла|Ціла (Ціль)]]''' | — | ''Tilo'' (''Zill'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цілен]]''' | — | ''Zillen'' (''Zilina'') <br> Tilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільвін]]''' | | ''Tziliwin'' <br> Tilo (Zill) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільмунт|Цільмунт (Цільмонт, Тыльмонт)]]''' | | ''Zilimund'' <br> Tilo (Zill) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвербут|Цьвербут (Цьвірыбут, Цьвірбот)]] | | Twerda + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвермунт]] | | Twerda + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шат|Шат (Шад, Шаць, Шадзь, Жад, Зад, Жат, Зат)]]''' | — | ''Schat'' (''Schad'', ''Scato'', ''Sado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шацейка|Шацейка (Шадзейка, Задэйка, Задыка)]]''' | — | ''Scazciho'' (''Schatko''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Schat (Schad) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шаціла|Шаціла (Шацел)]]''' | — | ''Scazelo'' (''Schätzel'', ''Schadel'') <br> Schat + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Шадзібор|Шадзібор (Шатбар, Шайтбар)]] | | Schat (Schad) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шадзівід|Шадзівід (Жадзівід, Задвід)]]''' | | ''Zedwyd''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Schat (Sado) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жадзьвін]]''' | | ''Saduinus'' (''Sadwin'') <br> Schat (Sado) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйка|Эйка (Айка)]]''' | — | ''Eicho'' (''Eich'', ''Aico'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкель]]''' | — | ''Eichele'' <br> Eicho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгант]]''' | — | ''Eigant'' (''Aigant'') <br> Eicho + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Айгуста|Айгуста (Айгуст, Агуста, Агуст)]]''' | — | ''Eggusta'' <br> Agi (Eicho) + -st- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбар (імя)|Эйбар]]''' | | ''Eyber'' <br> Eicho (Eich) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбарт|Эйбарт (Эбарт, Эберт)]]''' | | ''Eibert'' (''Ebart'') <br> Eicho (Eich) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбут|Эйбут (Эйбат, Айбут, Эйбуд)]]''' | [[Ботэй]] | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Eicho) + Bodo (Budo) <br> Eicho (Eich) + Boto (Buto) | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эварт|Эварт (Эйварт, Эвэрт)]]''' | | ''Ewart'' (''Eivard'', ''Ewert'') <br> Eicho (Eich) + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвід|Эйвід (Айвід)]]''' | | ''Övid'' (''Ecgwid'') <br> Eicho (Eich) + Wido | ''Viðey'' <br> Wido + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвільд|Эйвільд (Эйвільт, Эвільд, Эвільт, Айвільт)]]''' | | ''Evilda'' (''Agoildis'') <br> Eicho (Eich) + Wild | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвінд|Эвінт]]''' | | ''Evind'' (''Eivind'') <br> Eicho (Eich) + Windo (Winito) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгаўд|Эйгаўд (Эгаўдзь)]]''' | | ''Eygautr'' (''Øygautr'') <br> Eicho (Eich) + Gaudo (Gauto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгела|Эйгела (Эйгель, Айгель, Эгела, Эйгала, Эйгайла)]]''' | | ''Eigel'' (''Aigel'') <br> Eicho (Eich) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгіл]]''' | | ''Eigil'' <br> Eicho (Eich) + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгер|Эйгер (Эгер)]]''' | | ''Eygeirr'' (''ØygæiRR'', ''Eigar'') <br> Eicho (Eich) + Ger | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгерд|Эйгерд (Эйгард, Эгерд, Эйгірд, Айгірд)]]''' | | ''Eygerd'' (''Eygerðr'', ''Eigardus'', ''Eigaard'', ''Aigardus'') <br> Eicho (Eich) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгін|Эйгін (Эйкін, Айгін, Эйген)]]''' | | ''Eigina'' (''Eikin'', ''Aikin'', ''Aigina'') <br> Eicho (Aico) + Ginno <br> Eicho (Aico) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгінт|Эйгінт (Эйгент, Эгінт)]]''' | | ''Eigint'' <br> Eicho (Eich) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгот]]''' | | ''Eygoti'' (''Eyguti'', ''Øyguti'') <br> Eicho (Eich) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкар]]''' | | ''Aiccarius'' <br> Eicho (Aico) + Caro <br> ''Eckher'' (''Aicher'') <br> Eicho (Aico) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйруд]]''' | | ''Eirodus'' (''Eichrodus'') <br> Eicho (Eich) + Hrodo (Ruodo) | ''Rodney'' <br> Hrodo (Ruodo) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйман|Эйман (Эйхман, Айман)]]''' | | ''Eimann'' (''Eichmann'') <br> Eicho (Eich) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймін|Эймін (Аймен)]]''' | | ''Eiminus'' (''Aimenus'', ''Aiminus'') <br> Eicho (Eich) + Minno (Menno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймут]]''' | | ''Eimuth'' (''Eimuot'') <br> Eicho (Eich) + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймант|Эймант (Эймунд, Эймунт, Аймунт, Аймонт, Эйманд, Эмант)]]''' | | ''Eymunt'' (''Eymundus'', ''Aimont'', ''Eicmund'') <br> Eicho (Eich) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнар|Эйнар (Айнар, Эйнэр, Энар)]]''' | | ''Einar'' (''Ainar'', ''Einher'', ''Enar'') <br> Eicho (Eich) + Noro <br> Eino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрык|Эрык (Акрык, Ерык, Ірык, Арык)]]''' | | ''Erik'' (''Ackrich'', ''Erik'', ''Yric'', ''Orikus'') <br> Eicho (Aico) + Rick (Rih) | ''Ríkey'' <br> Rick + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйрым|Эйрым (Айрым, Акрым, Эрым)]]''' | | ''Eckrim'' (''Agrim'') <br> Agi (Eich) + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйна]]''' | — | ''Eino'' (''Egino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнік]]''' | — | ''Einicke'' <br> Eino + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйта|Эйта (Эйць, Эйдзь)]]''' | — | ''Eito'' (''Eido'', ''Aito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйціла|Эйціла (Эйдзіл)]]''' | — | ''Eitel'' (''Aidilo'') <br> Eito (Eido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтун]]''' | — | ''Eidunn'' (''Aittuni'') <br> Eito (Eido) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтаўт|Эйтаўт (Айтаўт, Эйдаўт)]]''' | | ''Aitald'' (''Aitold'') <br> Eito (Aito) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвіл|Эйтвіл (Эйдвіл, Эйцьвіл)]]''' | | ''Eidoila'' <br> Eito (Eido) + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтарт|Эйтарт (Айтарт, Этарт)]]''' | | ''Aitard'' (''Eidhart'', ''Ethardus'') <br> Eito (Aito) + Hardt (Hart) <br> ''Eyþrúður'' (''Aitrudis'') <br> Eicho (Aico) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтман]]''' | | ''Eitmann'' (''Eydtman'') <br> Eito + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Эйтмін|Эйтмін (Эйцімін, Эйдмін, Этмін, Айтмін)]] | | Eito + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эльзман]]''' | | ''Elsmann'' <br> Elis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алсмунт]]''' | | ''Ausmunds'' <br> Auso + Mund (Munt) <br> ''Elsmund'' <br> Elis + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янда|Янда (Ант, Энт. Янт)]]''' | — | ''Ando'' (''Ende'', ''Anto'', ''Ente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзель|Эндзель (Андала, Янтуль)]]''' | — | ''Endil'' (''Andela'', ''Andala'') <br> Ando (Ende) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзінь|Эндзінь (Андзін)]]''' | — | ''Entin'' (''Anten'') <br> Ando (Ende) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янтаўт]]''' | | ''Antolt'' <br> Ando (Anto) + Waldo (Walt) <br> Ando (Anto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Антавіт]]''' | | ''Antvit'' (''Anduit'') <br> Ando (Anto) + Wito | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Андрат]]''' | | ''Andrad'' <br> Ando + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндрык|Эндрых (Андрых, Андрык, Яндрык)]]''' | | ''Entrich'' (''Endrichs'', ''Andrich'', ''Andricus'') <br> Ando (Ende) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрман|Эрман (Эрмэн, Ерман)]]''' | — | ''Erman'' (''Ermen'') |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эўдзіла|Эўдзіла (Эўціла)]]''' | — | ''Eudila'' <br> Euda + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнк|Юнк (Юнга)]]''' | — | ''Jungo'' (''Junk'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнгайла|Юнгайла (Юнгела, Юнгіл)]]''' | | ''Jungel'' <br> Jungo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юнць|Юнць (Юнда)]]''' | — | ''Jundt'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юндзіла|Юндзіла (Юндзель)]]''' | — | ''Jundel'' (''Juncila'', ''Junzila'') <br> Jundt + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юсіла]]''' | — | ''Jusila'' <br> Joso + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ява (імя)|Ява (Ева)]]''' | — | ''Aevo'' (''Evo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явін|Явін (Авін)]]''' | — | ''Evin'' (''Awin'') <br> Aevo (Evo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўбут]]''' | | ''Eubod'' <br> Aevo (Evo) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явалод|Яўлад (Евалт, Овальт)]]''' | | ''Ewald'' (''Avald'') <br> Aevo + Waldo <br> ''Hávaldr'' <br> Hatho + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явор|Явар (Явор, Овар)]]''' | | ''Awart'' <br> Aevo + Wardo (Warto) <br> ''Jovar'' (''Jovard'') <br> Jo + Wardo (Warto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явід]]''' | | ''Avid'' (''Áviðr'', ''Ovida'') <br> Aevo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явіл|Явіл (Авіла, Явіла)]]''' | | ''Avila'' <br> Aevo + Wilo <br> ''Jovila'' (''Juwilo'') <br> Jo + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явільт|Явільт (Авільт, Авілт, Явілт)]]''' | | ''Awild'' (''Avildis'') <br> Aevo + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Явойша]] | | ''Awise'' (''Êwiso'') <br> Aevo + Weise (Wiso) <br> Jo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явірт|Явірт (Явірд, Авірд)]]''' | | ''Æwirth'' (''Everd'') <br> Aevo + Werta (Wirt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўмонт|Яўмонт (Аўмонт)]]''' | | ''Eumund'' (''Awimund'') <br> Aevo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Еўна]]''' | — | ''Auno'' (''Euni'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўнут (імя)|Яўнут (Яўнуць)]]''' | — | ''Eunat'' <br> Auno (Euni) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ама|Ама (Ям)]]''' | — | ''Amo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямейка]]''' | — | ''Emmecke'' (''Ameke'') <br> Amo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямаўт]]''' | | ''Amolt'' (''Emmolt'', ''Emout'') <br> Amo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яман|Яман (Аман)]]''' | | ''Aman'' <br> Amo + Mann <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямін|Ямін (Амін)]]''' | | ''Ammin'' (''Emino'') <br> Amo + Minno <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амут|Амут (Ямуць)]]''' | | ''Amota'' (''Ammud'') <br> Amo + Mot (Muto) <br> Amo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямант|Ямант (Ямунд, Ямунт, Амонт)]]''' | | ''Amunt'' (''Ammundus'', ''Emunt'', ''Amont'', ''Amuntr'') <br> Amo + Mund (Munt) <br> ''Jomund'' <br> Jo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Якун|Якун (Акун, Якон, Акон)]]''' | | ''Hákon'' (Acun, Hacon) <br> HǫR + Cono (Cuno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ят|Ят (Яць, Ют)]]''' | — | ''Joto'' (''Juto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцейка|Юцейка (Ютка, Ютыка, Ятэйка, Ятэка, Юдзейка, Юдзека)]]''' | — | ''Jüttke'' (''Jüdicke'') <br> Joto (Juto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютэль|Ютэль (Юдэль, Ядэла, Ёдэль)]]''' | — | ''Jutilo'' (''Judel'') <br> Joto (Juto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцень|Юцень (Юдзін, Юцінь)]]''' | — | ''Jutten'' (''Judin'') <br> Joto (Juto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютша]]''' | — | ''Jutsche'' <br> Joto (Juto) + -sch- | — |- style="background:{{Колер|ВКЛ}}" height="2px" align="left" | 1 | colspan="4" | {{Заўвага|Апроч пададзеных у табліцы імёнаў, летувіскі лінгвіст Ёзас Юркенас таксама сьцьвярджае германскія адпаведнікі для наступных імёнаў (не падаючы спасылак на іх гістарычныя ўпаміны або з спасылкай на адзінкавы ўпамін у летувізаванай форме): Альвік — Alwih; Вінвіл — Vinovil; Вінмонт — Winemunt<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 107—108, 115, 121.</ref>; Бергаўд — Bercautius; Гельгаўд — Celgaud; Гудваль — Walagaudius; Мангаўд — Manegaud<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&dq=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjJnMKwuqOGAxVq_rsIHeFWA94Q6AF6BAgHEAI С. 8—9].</ref>, таксама расейская мовазнаўца Тацяна Тапарова (дачка [[Уладзімер Тапароў|Ўладзімева Тапарова]]) такім жа спосабам сьцьвярджае наступныя адпаведнікі: Таўтвальд — Theudoald; Вірвальда — Verald<ref>Топорова Т. В. Культура в зеркале языка: древнегерманские двучленные имена собственные. — Москва, 1996. С. 229.</ref>}} |} }}}} == Славянскія імёны == Ужо ў XIV — першай палове XV стагодзьдзяў адначаліся славянскія імёны ліцьвінаў: [[Віленскія мучанікі|Кумец, Круглец, Няжыла]], [[Рак (імя)|Рачко]], Некраш, Неруш, Воўчка, Жук, Качан, Братоша, Лугіна, Радзім, Чапурна ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61, 187, 199—200.</ref>. Пазьней сярод ліцьвінаў пашырыліся такія славянскія імёны, як [[Дабрагост]], [[Дабяслаў]], [[Завіша]], [[Прадслаў (імя)|Прадслаў]] (Прадслаў [[Даўгерд (імя)|Даўгердавіч]], Прадслаў [[Даўгінт|Даўкінтавіч]], Прадслаў [[Шадзібор]]авіч), [[Станіслаў]], [[Судзівой]], [[Уладзіслаў]] ды іншыя. Як зазначае менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, баярын-ліцьвін мог мець славянскае імя, а сыну зноў даць германскае: напрыклад, былі такія імёны, як Мантыгайла Жукевіч, Радзівіл Багданавіч, Даўмонт Воўкавіч, Юндыл Рачковіч. З Попісу войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году відаць, што бальшыню шляхты Літоўскае зямлі (у вузкім сэнсе) складалі шляхцічы з такімі славяна-германскімі імёнамі, — з чаго відаць, што чыста ўся германская шляхта Літвы цалкам славянізавалася<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 203.</ref>. Разам з тым, сярод славянскага з паходжаньня баярства часам сустракаліся германскія (гоцкія) імёны: [[Бутрым Якубавіч Неміровіч]], [[Гетаўт Каленікавіч]]. Апроч таго, сустракаліся імёны ліцьвінаў, утвораныя ў выніку спалучэньня германскіх і славянскіх асноваў (''Станквилъ{{Заўвага|У XIX стагодзьдзі на [[Троцкі павет|Троччыне]] адзначаліся шляхецкія прозьвішчы Стангвіла (Stangwiło) і Стонгвіл, Стэнгвіла або Стэнгвіл (Stongwił, Stengwiło, Stengwił)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 416, 418.</ref>}} [[Манвіл|Монвиловичъ]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 83.</ref><ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 34.</ref>, ''Stazwiłowei''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|1к}} P. 57.</ref><ref>Sinkevičiūtė D. Newly discovered Lithuanian compound names with first stem of Christian origin as witnesses of the intersection of pagan and Christian cultures // Onoma. Nr. 55, 2020. P. 158.</ref>{{Заўвага|Сярод іншага, у XIX ст. на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]] адзначалася прозьвішча Winsław ([[Віна (імя)|Win]]-sław)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 832.</ref>, а на [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтах]] у XVII ст. — імя Rumsław ([[Рума|Rum]]-sław)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Rums%C5%82aw#v=snippet&q=Rums%C5%82aw&f=false С. 434].</ref>}}). == Царкоўныя імёны == З пашырэньнем уплыву ў Вялікім Княства Літоўскім [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскай]] і [[Каталіцкая Царква|Рымскай]] цэркваў сярод ліцьвінаў пачалі бытаваць адпаведныя царкоўныя імёны. Ужо ў 1390 годзе пры двары [[Ягайла|Ягайлы]] служыў ліцьвін ({{мова-la|Lythuano|скарочана}}) [[Барыс]], лоўчыя ліцьвін [[Кузьма]] і ліцьвін [[Цімафей|Цімуш]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 60, 168.</ref>. Ліцьвін Барыс таксама ўпамінаецца ў 1394 годзе поруч зь вялікім князем [[Вітаўт]]ам<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што царкоўныя імёны часта ўжываліся ў народных формах: [[Іван]] — Івашка, [[Дзьмітры]] — Міцько, [[Мацьвей]] — Матысь або Мацко, [[Аляксей]] — Алёхна, [[Юры]] — Юшко ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>. Апроч таго, сярод ліцьвінаў даволі рана пачало бытаваць імя Барташ ([[Барташ Монтаўтавіч]], [[Барташ Табаравіч]] ды іншыя), якое ёсьць агульнай для славянаў і германцаў народнай формай царкоўнага імя [[Барталамей]]<ref>Hanks P. Dictionary of American Family Names. Vol. 1. — Oxford University Press, 2003. [https://books.google.by/books?id=FJoDDAAAQBAJ&pg=PA109&dq=bartosch+name&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjO2sGM55r9AhUO7aQKHTTUCKgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=bartosch%20name&f=false P. 109].</ref>. З часам імёны кананізаваных Канстантынопальскай і Рымскай цэрквамі [[сьвяты]]х цалкам выціснулі большасьць сваіх германскіх і славянскіх папярэднікаў, якія працягнулі бытаваць у патранамічных прозьвішчах і прыдомках. == Балтыйскія імёны == Адзначаецца магчымасьць бытаваньня сярод ліцьвінаў імёнаў [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня, бо ліцьвіны сутыкаліся з балтыйскімі плямёнамі, жылі побач або ўперамешку зь імі. Таксама і выхадцы з балтыйскіх плямёнаў маглі запазычыць імёны ліцьвіноў<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58.</ref>{{Заўвага|Адно з найстарэйшых сьведчаньняў запісу германскіх, славянскіх і царкоўных імёнаў у іх [[Летувіская мова|жамойцкіх (летувіскіх) формах]] — укладзеная ў 1506 годзе ў Планянах ([[Жамойць]]) лацінамоўная ўгода, сьведкамі якой выступілі «''Gorgys Golgontanys, Gabrialos Stanyonos, Janvsys Mychalanys, Rimos Mylgynanys, Barthlomyeyos Jacvbanys, Bvtrimos Mikanys, Mylvydos Seneythanys''»<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 725.</ref>. Пазьней падобным жа спосабам жамойты запазычвалі хрысьціянскія імёны: напрыклад, у [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году ўпамінаюцца ''Петросъ Янойтисъ'', ''Стасюсъ Матеяйтись'', ''Лавриносъ Станойтисъ'', ''Миколаюсъ Кгрицойтисъ'', ''Яносъ Шимкойтисъ'', ''Петрашусъ Мартинойтисъ'', ''Якубосъ Янойтисъ'', ''Бенедыктасъ Ромашкойтисъ'', ''Лукашусъ Янойтисъ'', ''Миколисъ Кирдванисъ'', ''Бартошусъ Венцлавойтисъ'', ''Шимонасъ Янойтисъ'', ''Павилосъ Петройтисъ'', ''Андреюcъ Миколаяйтисъ'', ''Щепаносъ Юцайтисъ'', ''Селвестрасъ Велинайтисъ'', ''Петрасъ Матеевичъ'' ды іншыя жамойцкія баяры зь летувізаванымі хрысьціянскімі імёнамі<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A&f=false С. 1267, 1270—1272, 1275, 1291, 1295, 1298, 1305—1306, 1320].</ref>}}. Сярод прыкладаў балтыйскіх з паходжаньня імёнаў можна адзначыць імя Жыбенцяй (''Жибентяи''; ад {{мова-lt|žibinti|скарочана}} 'паліць, асьвятляць', ''žibintas'' 'ліхтар') — аднаго з забойцаў вялікага князя [[Кейстут]]а<ref>Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 295, 435.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нарманская тэорыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * [[Аляксандар Бразгуноў|Бразгуноў А.]] Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 209—213. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць : вучэбны дапаможнік / Г. Мезенка, В. Ляшкевіч, Г. Семянькова; М-ва адукацыі РБ, УА «ВДУ імя П. М. Машэрава». — Віцебск: Выд-ва УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2006. — 238 с — Бібліягр.: с. 194—214. — {{ISBN|985-425-660-X}}. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] [http://belhist.narod.ru/hist/gen2.html Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх] // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 6, 2001. С. 42—53. * Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. — 1708 Sp. * Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. — 118 s. * Bergh L. Ph. C. Historische beschouwing der Nederlandsche Eigennamen // Taalkundig magazijn of gemengde bijdragen tot de kennis der Nederduitsche taal. 4o Deel, 1842. S. 307—338, 541—578. * Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. — 244 S. * Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. — 162 S. * Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. — 338 S. * Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6: Familiennamen aus Rufnamen. — Berlin; Boston: De Gruyter, 2017. — 862 S. {{ISBN|978-3-11-042783-7}}. * Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. S. 1—80. * Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. — 219 S. {{ISBN|3-7696-0117-3}} * Förstemann E. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1.: Personennamen. — Bonn, 1900. — 1699 Sp. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 1: Zu den ältesten Berührungen zwischen Römern und Germanen, Die Franken. — Berlin, 1970. — 474 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. — 329 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. — 252 S. * Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York: Walter de Gruyter, 1988. — 417 S. {{ISBN|3-11-011935-8}}. * Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. — 622 S. {{ISBN|978-3-11-018031-2}}. * Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln; Graz: Böhlau, 1967. — 299 p. * Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. — 266 S. * Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. — 94 S. * Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. — 437 S. * Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. — 264 S. * Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. — 64 S. * Köbler G. Gotisches Wörterbuch. — Leiden, 1989. — 716 S. {{ISBN|90-04-09128-9}}. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 1—245. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 247—367. * Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. S. 1—102. * Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. — 195 S. * Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. — 399 S. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. Teil: Text. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1987. — 874 S. {{ISBN|978-3-7001-0931-0}}. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. II. Teil: Register. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1990. — 664 S. {{ISBN|978-3-7001-1718-6}}. * Schlaug W. Die altsächsischen Personennamen vor dem Jahre 1000. — Lund: C. W. K. Gleerup, 1962. — 197 S. * Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. — 309 S. * Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. — 787 S. * Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. — 235 p. * Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham: English Place-Name Society, 2023. — 305 p. {{ISBN|978-1-911640-04-2}}. * Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. — 235 p. * Ferguson R. The Teutonic Name-System applied to the Family Names of France, England & Germany. — London, 1864. — 606 p. * Forssner T. Continental-Germanic Personal Names in England in Old and Middle English Times. — Uppsala, 1916. — 289 p. * Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum: A List of Anglo-Saxon Proper Names from the Time of Beda to that of King John. — Cambrigde, 1897. — 601 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. — 237 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. — 563 p. {{ISBN|2-222-03427-2}}. * [[Раймонд Шмітляйн|Schmittlein R.]] Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 95—106. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 15—20. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 81—88. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161—168. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie // Proceedings of the Eighth International Congress of Onomastic Sciences. — De Gruyter Mouton, 1966. P. 469—480. * Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII—XII). — Tübingen: Niemeyer, 1999. — 565 p. {{ISBN|3-484-55512-2}}. * Francovich Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e Antroponimia. — Rom: Artemide, 1999. — 286 p. {{ISBN|8886291345}}. * Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. — 400 s. * Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo: Det Norske Samlaget, 1982. — 239 s. {{ISBN|82-521-2036-9}}. * [[Уладыслаў Сямковіч|Semkowicz W.]] O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Nr. 9—10, 11—12, 1913; Nr. 1—2, 3—4, 5—6, 1914. * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 5 (1920); T. 6 (1921—1923); T. 7 (1924—1925); T. 8 (1926—1927); T. 9 (1928—1929). * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 1997. {{ISBN|83-85579-14-1}}. * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 2002. {{ISBN|83-87623-72-5}}. * Piel J. M. Sobre a formação dos nomes de mulher medievais hispano-visigodos // Confluência. N. 3, 1992. P. 79—106. * Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. {{ISBN|9955-497-40-8}}. * Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. — 1306 sp. * Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala: Institutet för språk och folkminnen, 2007. — 345 s. {{ISBN|978-91-7229-040-2}}. * Sveriges medeltida personnamn. Hft. 1—17. — Uppsala; Lund, 1967—2016. == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.nordicnames.de/wiki/Main_Page Nordic Names] [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] 7t7upan4y1xntufthl3vsk4squgc9t3 2665333 2665331 2026-04-18T19:24:49Z ~2026-24046-58 96973 /* Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі */ 2665333 wikitext text/x-wiki '''Імёны старажытных ліцьвінаў''' (''літвінаў'', ''ліцьвіноў'') — засьведчаныя ў пісьмовых крыніцах [[Асабовае імя|асабовыя імёны]] тытульнага [[народ]]у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]. == Германскія імёны == === Паходжаньне === [[Файл:Žygimont Kiejstutavič. Жыгімонт Кейстутавіч (1434, 1897).jpg|значак|Маестатная пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Гатычнае пісьмо|гатычным]] надпісам на [[Лацінская мова|лаціне]]: + s(igillum) + maiestatis + incliti + principis + d(omi)ni + '''sigismu(n)di''' + dei gracia + magni ducis lithwanie + russe''<ref>Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. Z. 3—4, 1930. S. 725.</ref>]] Даўнюю традыцыю атаясамліваньня мясцовых [[Беларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] формаў зь іх [[Германскія мовы|германскімі]] адпаведнікамі засьведчыла напісаньне імя [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ў выкананым на загад [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] кірылічным надпісе ў Сьвятакрыскай капліцы [[Вавэль|Кракаўскага каралеўскага замка]] (1471 год): «''…з пакаленьня Цэсарскага продка пранайясьнейшага '''[[Жыгімонт]]а''' Пана земь Ракускай, Чэскай, і Вугорскай''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 213.</ref><ref>Дашкевич Н. П. Заметки по истории Литовско-Русского государства. — Киев, 1885. С. 108.</ref>{{Заўвага|Таксама паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], «''за прозьбаю кроля [[Сьвятая Рымская імпэрыя|рымскага]] Жыгімонта''»<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 81.</ref>}}. Тым часам яшчэ вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] (1365—1440) ва ўласных [[Лацінская мова|лацінамоўных]] дакумэнтах азначаў сябе германскім імём [[Жыгімонт|Sigismundus]]<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 144, 153, 164.</ref>. Гэтае ж імя пасьлядоўна ўжывалі ў лацінамоўных дакумэнтах вялікія князі з дынастыі [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]] — [[Жыгімонт Стары]] і [[Жыгімонт Аўгуст]]. [[Файл:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVIII).jpg|значак|Партрэт вялікага князя [[Вітаўт]]а ({{мова-la|Vitoldus|скарочана}}) зь [[Берасьце|Берасьця]]]] На тоеснасьць імя [[Вітаўт (імя)|Вітаўт]] з германскім імём ''Witold'' (''Witolt''), вядомым за шмат гадоў да зьяўленьня літоўскага вялікага князя, а таксама на сьведчаньне атаясамліваньня гэтых імёнаў — адпаведную германскаму імю [[Лацінская мова|лацінізацыю]] імя Вітаўта (''Witoldus'') — зьвяртае ўвагу польскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Рэчэк||d|Q104416045}}. Ён жа зазначае, што германскія імёны на ''-old'' (або ''-аld'') бытавалі ў Польшчы яшчэ ў XIII—XIV стагодзьдзях<ref>Acta Baltico-Slavica. Nr. 8. — Warszawa, 1973. S. 211.</ref>. Тым часам сярод паноў [[Малдаўскае княства|Малдаўскага княства]] пашырылася імя ''Витолтъ'' (цалкам адпаведнае германскаму ''Witolt''), якое прыйшло ў Малдову не зь Вялікага Княства Літоўскага. Прытым гэтая форма імя ў малдаўскім пісьменстве адзначаецца раней за яе зьяўленьне ва ўкраінскім пісьмовых крыніцах<ref>Юркенас Ю. О появлении сочетания al вместо дифтонга au в литовских древних личных именах // Kalbotyra. Vol. XV, 1967. С. 55.</ref>. Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што прускі храніст [[Віганд Марбурскі]] пісаў пра герцага Альгерда з [[Гогенштайн (Турынгія)|Гогенштайну]]{{Заўвага|{{мова-la|«Algardus comes de Hoensteyn»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OsvtAAAAIAAJ&q=Algardus#v=snippet&q=Algardus&f=false S. 645].</ref>}}, тым часам пра аднаго з каралёў [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] Альгерда{{Заўвага|''Allegart''}} VIII стагодзьдзя пісаў аўтар хронікі Ўсходняй [[Фрызія|Фрызіі]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 47.</ref>. Спэцыяліст у галіне [[Анамастыка|анамастыкі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандра Суперанская||ru|Суперанская, Александра Васильевна}} тлумачыць імя [[Альгерд (імя)|Альгерд]] з германскіх моваў<ref>Суперанская А. В. Словарь русских личных имён: Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. С. 168.</ref>, такое ж тлумачэньне даецца ў беларускім «Слоўніку асабовых уласных імёнаў», выдадзеным у 2011 годзе<ref>{{Літаратура/Слоўнік асабовых уласных імёнаў (2011)|к}} С. 22.</ref>. Павал Урбан таксама зьвяртае ўвагу на тое, што аўтар хронікі Ўсходняй Фрызіі пад 1422 годам упамінае Любарта з [[Шмаленбург]]у{{Заўвага|''Lubbert tho Schmalenbrugge''<ref>Veteris aevi analecta, seu vetera monumenta. T. 4. — Hagae-Comitum, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hAc0N4Of65EC&q=Lubbert+tho+Schmalenbrugge#v=snippet&q=Lubbert%20tho%20Schmalenbrugge&f=false P. 214].</ref>}}, а пад 1417 годам — іншага Любарта зь [[Мюнстэр (Вэстфалія)|Мюнстэру]]. Апроч таго, па 1328 годзе магістар Любарт Бол дзеіў у адной зь філіяў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]], што месьцілася ў месьце [[Утрэхт (горад)|Утрэхце]] ([[Нідэрлянды]]). Германскае паходжаньне імя [[Любарт (імя)|Любарт (''Lubart'', ''Lubard'', ''Lubert'')]] сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>. Тое, што ліцьвіны былі «''аднаго народу''» з [[Готы|готамі]] і [[Гепіды|гепідамі]], «''на што імёны іх князёў і каралёў ясна паказваюць''», адзначаў [[Мацей Стрыйкоўскі]] ў сваёй [[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі|Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі]]. Ён падаваў [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскія]] імёны і імёны ліцьвінаў у іх германскіх формах (''[[Альгімонт|Algimunt]]'', ''[[Германт|Germunt]]'', ''[[Рамант|Romunt]]'', ''[[Нарымонт (імя)|Narimunt]]'', ''[[Даўмонт (імя)|Dowmunt]]'', ''[[Скірмант|Skirmunt]]''), у тым ліку літоўскае імя ''Rodiswid'' і гепідзкае ''Rodiswida''{{Заўвага|Апроч таго, Мацей Стрыкоўскія падаваў такія вядомыя за яго часам імёны ліцьвінаў, як ''Videswid'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Wytsuit''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Wytsuit#v=snippet&q=%40Wytsuit&f=false S. 1573].</ref>), ''Moriwid'' (адзначалася германскае імя ''Marvid''<ref>Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo, 1982. S. 181.</ref>), ''Gyligin'' (адзначалася германскае імя ''Giligin''<ref>Sveriges medeltida personnamn. Hft. 7. — Uppsala, 1981. S. 228.</ref>), ''Aligin'' (адзначалася старажытнае германскае імя ''Alikin''<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Alikin#v=snippet&q=Alikin&f=false S. 80].</ref>)}}<ref>Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Maciejá Stryjkowskiego. T. 1. — Warszawa, 1846. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vUghAQAAMAAJ&q=co+i+imiona+i+nazwiska+ich+xi%C4%85%C5%BC%C4%85t+i+kr%C3%B3l%C3%B3w+ja%C5%9Bnie+ukazuj%C4%85+#v=snippet&q=co%20i%20imiona%20i%20nazwiska%20ich%20xi%C4%85%C5%BC%C4%85t%20i%20kr%C3%B3l%C3%B3w%20ja%C5%9Bnie%20ukazuj%C4%85&f=false S. 47].</ref>. На тоеснасьць імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі [[Германцы|германцаў]] ([[герулы|герулаў]] і [[Лянгабарды|лянгабардаў]]) таксама зьвяртаў увагу [[Альбэрт Каяловіч]] у выдадзенай у 1650 годзе лацінамоўнай «Гісторыі Літвы»{{Заўвага|{{мова-la|«Quis enim Zivibundum, Algimundum, Narimundum audiens, non facile cogitet Herulum quempiam aut Longobardum nominari? Haec porro nomina Litvaniae principum sunt»|скарочана}}<ref>Historiae Litvanae. — Dantisci, 1650. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FVsVAAAAQAAJ&q=Herulum+Longobardum+nominari#v=snippet&q=Herulum%20Longobardum%20nominari&f=false P. 7].</ref>}}. У гэтай жа працы ён упамінае [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарога]] «''in campo Swintoroha''», у імі якога ўжывае неўласьцівае для [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] [[Г|фрыкатыўнае ''г (h)'']], а іншыя імёны ліцьвінаў пасьлядоўна падае ў іх германскіх формах — [[Альгерд (імя)|''Olgerdus'']], [[Вітаўт (імя)|''Vitoldus'']], [[Гаштольд (імя)|''Gastoldus'']], [[Рымант|''Rimundus'']], [[Германт|''Germundus'']], ''Sigismundus'' і г. д. На вялікае падабенства імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі германцаў (готаў) таксама зьвяртаў увагу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эварыст Андрэй Курапатніцкі||pl|Ewaryst Andrzej Kuropatnicki}} ў выдадзеным у 1789 годзе гербоўніку [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]] і Вялікага Княства Літоўскага{{Заўвага|{{мова-pl|«…bo wiadomo, że Gottowie z Gettami jeden narod, a dla viekszego dowodu jedneż prawie imiona Gottskie i Litewskie przytaczam Narymund, Doumund, Algimund, Pisimond, Germond, te są stare tey prowincyi nazwiska Gottskim podobne: Torysmond, Trasimond, Hunimond, Zygmont, i moc innych»|скарочана}}<ref>Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Ziestwie Litewskim. — Warszawa, 1789. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PV5mAAAAMAAJ&q=nazwi%C5%BFka+Gott%C5%BFkim+podobne#v=snippet&q=nazwi%C5%BFka%20Gott%C5%BFkim%20podobne&f=false S. 30].</ref>}}. На германскі характар імёнаў ліцьвінаў і меркаванае германскае паходжаньне валадароў Літвы (падобна [[Нарманская тэорыя|валадарам Русі]]) зьвяртаў увагу дацкі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фрэдэрык Шырн||da|Frederik Schiern}}{{Заўвага|{{мова-da|«Hos de gamle litauiske Fyrster og Stormænd træffer man Navne som Gastold, Gedigold, Ringold, Rumbold, Witold, Dovmund, Narimund, Olgimund, Rimund, Skirmund, Skomund, Widimund, og maaskee kan det antages, at de herskende Slægter i Litauen havde været af germansk Oprindelse, som jo de varægiske Slægter, der grundede deres Herredømme i Rusland, vides at have stammet fra Skandinavien»|скарочана}}}}<ref>Schiern F. Nyere historiske Studier. — Kjøbenhavn, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ySQob1hXWuwC&q=Skirmund#v=snippet&q=Skirmund&f=false S. 356].</ref>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне шэрагу літоўскіх шляхецкіх прозьвішчаў (у тым ліку на [[Жамойць|Жамойці]]) сьцьвярджалася ў артыкулах «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год){{Заўвага|{{мова-pl|«[[Эйсімонт|Ejsmont]], [[Даўмонт (імя)|Dowmunt]], [[Манігерд|Mongird]], [[Нарвід|Norwid]], [[Мастаўт|Misztolt]], [[Даўконт|Dowkont]], [[Мільвід|Milwid]], [[Контаўт (імя)|Kontowt]], [[Даўгерд (імя)|Dowgird]], [[Гінтаўт|Gintowt]], [[Мільмонт|Milimont]], są to nazwiska skandynawskie»|скарочана}}<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>}} і «Літва» [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] (1884 год){{Заўвага|{{мова-pl|«Ślady najazdu skandynawskiego pozostały do dziś na Żmudzi w podaniach i nazwie skandynawskiego brzmienia szlacheckich rodzin, np. Misztolt, Dowgird, Norwid, Dowkont i t. p.»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/330 S. 330].</ref>}}{{Заўвага|Апроч таго, у ліцьвінаў бытавалі германскія імёны, якія раней адзначаліся ў [[Русіны|рускіх князёў і баяраў]]: [[Алег|Ольг (Алег)]], [[Аскольд (імя)|Яскольд (Аскольд)]], [[Ясмант|Ясмант (Асмунд)]], [[Уладзімер|Валадзімер]], [[Валадар|Валтар (Валадар)]], [[Гедзень]], [[Глеб]], [[Дзір]], [[Івар]], [[Ігар]], [[Лют]], [[Улеб]], [[Якун]] ды іншыя. Увогуле, яшчэ ў 1865 годзе датычна вялікіх князёў літоўскіх (Ягайлы і Вітаўта) адзначаўся неўласьцівы жамойтам «''касмапалітычны характар [[Нарманская тэорыя|нарманскіх]] князёў — прыбылых у Літву''»<ref>Соколов Н. И. Святая Жмудь // Вестник Западной России. Т. 2, 1865. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9aAZAAAAYAAJ&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 226].</ref>}}. Высунутыя ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] тлумачэньні імёнаў ліцьвінаў зь летувіскай мовы рашуча адпрэчваў народжаны на [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыне]] лінвіст [[Уладзіслаў Юргевіч]] (1818—1898), які азначыў іх як «''кур’ёзныя''»<ref>Юргевич В. Опыт объяснения имён литовских князей // Чтения в императорском обществе истории и древностей российских. Кн. 3. — М., 1883. С. 28.</ref>. Для народжанага на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] гісторыка [[Юзэф Эдвард Пузына|Юзэфа Эдварда Пузыны]] (1878—1949), які паходзіў з старажытнага княскага роду [[Пузыны|Пузынаў]], не выклікала сумневаў германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне цэлага шэрагу імёнаў ліцьвінаў. Ён жа крытыкаваў прыпісваньне тым імёнам [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня{{Заўвага|{{мова-pl|«Dla mnie nie ulega wątpliwości, że cały szereg imion litewskich został prawie żywcem przejęty z języków skandynawskich. Do takich imion zaliczam w pierwszym rzędzie następująae: Olgierd <nowiki>=</nowiki> Algard, Lingweni <nowiki>=</nowiki> Langewin, Witold ~ Witowt <nowiki>=</nowiki> Withoud, Wojszwil <nowiki>=</nowiki> Wajswiltis <nowiki>=</nowiki> Wissewalde <nowiki>=</nowiki> Wsiewołod, wreszcie, nasz Budiwid <nowiki>=</nowiki> Putuwer <nowiki>=</nowiki> Butywidas <nowiki>=</nowiki> Budwietis <nowiki>=</nowiki> Botwid. <…> Nadto uważam za pochodne z języków skandynawskich imiona kończące się na wil względnie wiłaś, jak Dawiłas, Gintwiłas, Gerdwiłas, Radziwiłas etc. lub na mont (mantas) jak Narymont, Jamont, Skomont, Dowmont etc. Te ostatnie wydają mi się kształtowane według germańskiego wzoru jak Edmund, Egmont, Zygmunt. Przypisywanie tym imionom pochodzenia rdzennie bałtyckiego wydaje mi się bezcelowem naciąganiem rzeczywistości»|скарочана}}<ref>Puzyna J. Sukcesorowie Trojdena // Ateneum Wileńskie. Z. 1, 1938. S. 14—15.</ref>}}. Тое, што імёны літоўскіх князёў і баяраў мелі паўночнагерманскае, а не жамойцкае паходжаньне, адзначаў народжаны і выхаваны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] дзяржаўны дзяяч [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] генэрал [[Люцыян Жалігоўскі]]<ref>Żeligowski L. Zapomniane prawdy. — Londyn, 1943. S. 23—25.</ref>. Францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]] (1904—1974), які ў 1934—1938 гадох выкладаў ва [[Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага|ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Коўна|Коўне]], у сваім дакладзе<ref>Notes de toponymie lituanienne, dans Actes et Mémoires du premier Congrès International de Toponymie et d’ Anthroponymie. — Paris, 1938. P. 221.</ref> на Першым Міжнародным кангрэсе тапанімікі і антрапанімікі ў Парыжы (1938 год) зазначыў, што «''нават сёньня амаль усе літоўскія шляхецкія імёны маюць [[Гоцкая мова|гоцкае]] паходжаньне''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Aujourd’hui encore, la presque totalité des noms de noblesse lituaniens sont d’origine gotique»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Voies et impasses de la toponymie lituanienne // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1958. P. 126.</ref>. На падставе ўласных шматгадовых дасьледаваньнях ён прыйшоў да высновы, што многія літоўскія ўласныя імёны альбо будуюцца паводле германскіх, альбо ёсьць запазычанымі з германскіх<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28.</ref>. У 1948 годзе Раймонд Шмітляйн падкрэсьліваў, што [[Гіпотэза|гіпатэтычныя]] [[Балтыйскія мовы|балтыйскія]] этымалёгіі, якія з канца XIX стагодзьдзя распрацоўвалі пэўныя аўтары (у тым ліку [[Казімер Буга]] і [[Райнгольд Траўтман]]) ня маюць ніякай навуковай вартасьці{{Заўвага|{{мова-fr|«Tout ce qui a été dit depuis cinquante ans à ce sujet par Bezzenberger, Gerullis, Trautmann, Būga et Salys est absolument dénué de valeur»|скарочана}}}}<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 103.</ref>. Пераканаўчасьць пададзенай Раймондам Шмітляйнам аргумэнтацыі наконт літоўскіх імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновай]] ''-монт-'' ([[Жыгімонт]] ды іншыя) засьведчыў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. Па працяглым маўчаньні зь летувіскага боку<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—98.</ref>, у 1966 годзе на старонках летувіскага савецкага часопісу «Baltistica» зьявілася рэцэнзія летувіскага савецкага тапаніміста [[Аляксандрас Ванагас|Аляксандраса Ванагаса]]<ref>Vanagas A. Raymond Schmittlein, Les noms d’eau de la Lituanie // Baltistica. Nr. 1, 1966. С. 97—102.</ref> з рэзкай крытыкай гэтых высноваў і наступнай заявай: «''што да повязі літоўскай антрапаніміі з германскай, то трэба падкрэсьліць складанасьць гэтага пытаньня''». Аднак прытым Ванагас мусіў быў прызнаць, што «''падабенства паміж некаторымі найбольш старажытнымі літоўскімі і германскімі антрапонімамі сапраўды існуе''»<ref>Юркенас Ю. Проблема отражения так называемых «древнеевропейских» элементов в антропонимии // Kalbotyra. № 33 (2), 1981. С. 28—29.</ref>. У 1989 годзе навуковая супольнасьць Летувы фактычна прызнала, што сэнс складаных імёнаў сярэднявечнай літоўскай шляхты цяжка патлумачыць з пункту гледжаньня летувіскай мовы<ref>Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс, 1989. С. 121.</ref>{{Заўвага|У адпаведным выданьні (энцыкляпэдыя «Литва») гэта тлумачылася тым, што г.зв. «старажытныя летувіскія» двухасноўныя імёны (у адрозьнасьць ад аналягічных [[Славянскія мовы|славянскіх]]) нібы гістарычна страцілі сваю [[сэмантыка|сэмантыку]], тым часам летувіская мова (якую параўноўваюць з [[санскрыт]]ам і [[Старажытнагрэцкая мова|старажытнагрэцкай мовай]]) лічыцца адной з найбольш архаічных моваў, бо яна ў найбольшай ступені захавала асаблівасьці [[праіндаэўрапейская мова|праіндаэўрапейскай мовы]]<ref>[[Уладзімер Сьвяжынскі|Свяжынскі У.]] Літоўская мова // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 208.</ref>}}. Летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}} у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 2003 годзе, спасылаецца на дасьледаваньні Раймонда Шмітляйна і прызнае наяўнасьць вялікай колькасьці падобных адзінак у старажытнай літоўскай («''балтыйскай''») і германскай антрапаніміі, а таксама зазначае: «''мабыць, падабенства пералічаных адзінак у большасьці выпадкаў ня ёсьць толькі фармальным''» і што «''выпадковае падабенства вялікай колькасьці адзінак такой даўжыні ўяўляецца малаімаверным''»<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 38, 132, 164.</ref>{{Заўвага|Ёзас Юркенас тлумачыць гэта альбо вынікам агульнага параджальнага працэсу, альбо вынікам узаемнага ўплыву «балтыйскіх» і германскіх антрапанімічных радоў<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>. Аднак ён не падае хоць-якіх гістарычных сьведчаньняў або іншых аргумэнтаў на карысьць гіпатэтычнага ўплыву «старажытных балтаў» на старажытных германцаў}} ([[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда]] — ''Gaudemund'', [[Вільгейда]] — ''Williheid'', [[Скірмант|Скірмунт]] — ''Sciremunt'', [[Таўцігерд|Тэўтыгерд]] — ''Teutgerdis'', [[Таўтвід]] — ''Teutwidis'', [[Румбольд]] — ''Rumbold'', [[Германт]] — ''Germont'', [[Валімонт]] — ''Walmont'', [[Мантыгерд (імя)|Мундыгерд]] — ''Mundgerd'', [[Монтвіл|Мунтвіл]] — ''Muntwil'', [[Талімонт (імя)|Талімунт]] — ''Talamund'', [[Эйсімонт|Эйсмунт]] — ''Eismund'', [[Саргоўд]] — ''Saregaud'', [[Відзігайла]] — ''Widigail'', [[Бірыбольд]] — ''Beribald'', [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]] — ''Visigerd'', [[Вільгерд]] — ''Vilgerd'', [[Керстэн|Керстын]] — ''Kerstin'', [[Гендрута]] — ''Genedrudis'', [[Мантывін|Монтвін]] — ''Mondawin'', [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] — ''Widimunt'', [[Вілімонт]] — ''Willimunt'', [[Гаштольд (імя)|Гаштольд]] — ''Gastold'', [[Нартаўт|Нарталт]] — ''Nartolt'', [[Бартаўт|Барталт]] — ''Bartolt'' ды іншыя). Тое, што вялікая колькасьць германскіх адпаведнікаў не дазваляе лічыць такія супаданьні выпадковасьцю, Юркенас адзначыў яшчэ ў 1976 годзе<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&dq=%22+%D0%982+)+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D0%B5%D1%82+%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjHv4aks6OGAxX06wIHHWurCu0Q6AF6BAgHEAI С. 8].</ref>. Спэцыяліст у галіне анамастыкі [[Ігар Капылоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што навуковая супольнасьць не прымае летувіскіх этымалёгіяў імёнаў ліцьвінаў<ref>Капылоў І. [http://csl.bas-net.by/press-nan/2012/08/08_yagaily.pdf Ягайлы] // [[Звязда]]. 8 жніўня 2012 г.</ref><ref>Капылоў І. [https://web.archive.org/web/20230122131427/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8054 Гедзіміны] // [[Звязда]]. № 85, 8 мая 2012. С. 4.</ref><ref>Капылоў І. Радзівілы // [[Звязда]]. № 47 (27162), 13 сакавіка 2012 г.</ref>. Лінгвіст і літаратуразнаўца-[[Мэдыявістыка|мэдыявіст]] [[Аляксандар Бразгуноў]] разглядае літоўскі анамастыкон як славянска-заходнебалтыйскую рэцэпцыю германска-[[Кельцкія мовы|кельцкага]]{{Заўвага|Пра падабенства вялікай колькасьці кельцкіх і германскіх складаных антрапонімаў пісаў яшчэ нямецкі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ганс Краэ||en|Hans Krahe}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 36.</ref>}} іменаслова. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што гіпотэзу пра летувіскі генэзіс імёнаў літоўскіх князёў і баяраў трэба адкінуць як навукова непраўдападобную з наступных прычынаў<ref>Бразгуноў А. Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 210.</ref>: * Нерэпрэзэнтатыўнасьць лексычнага фонду летувіскай мовы для вытлумачэньня падобных імёнаў{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Гедзімін (імя)|Гедзімін]] нібы мусіць тлумачыцца ад летувіскіх словаў «журыцца» і «думка», імя [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] — ад «шмат» і «душыцца», імя [[Любарт (імя)|Любарт]] — ад «спыняць» і «лаяць», імя [[Гедыгольд|Гедыгоўд]] — ад «журыцца» і «лавіць», імя [[Скіргайла (імя)|Скіргайла]] — ад «вылучаць» і «шкадаваць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>. Дасьледнік Уладзімер Ягораў зьвяртае ўвагу на тое, што дзеля тлумачэньня зь летувіскай мовы імёнаў з [[Двухасноўнае імя|асновамі]] ''-віт-'' і ''-від-'' ([[Вітаўт (імя)|Вітаўт]], [[Віцень (імя)|Віцень]], [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]], [[Будзівід (імя)|Будзівід]] і г. д.) летувіскія аўтары ўжываюць форму дзеяслова ў трэцяй асобе мінулага часу (''išvydo''), тым часам у [[інфінітыў|інфінітыве]] (''išvysti'' — убачыць) і аснове цяперашняга часу (''išvyst-'') гэтага ж дзеяслова няма спалучэньня ''vyd-''<ref>Егоров В. Б. [http://inbelhist.org/litva-versus-belarus-vzglyad-so-storony/ Литва versus Беларусь? Взгляд со стороны] // Великий миф маленькой Летувы: сборник статей / [[Анатоль Тарас|А. Е. Тарас]]. — IBIK, 2016.</ref>. Дасьледнік [[Іван Ласкоў]] зьвяртае ўвагу на тое, што ў [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх мовах]] азначэньне заўсёды мусіць стаяць перад азначаным словам, таму пры тлумачэньні імёнаў з другой асновай ''-таўт-'' (Вітаўт, [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]], [[Гаштольд (імя)|Гастаўт]], [[Гетаўт (імя)|Гетаўт]], [[Контаўт (імя)|Контаўт]] і г. д.) зь летувіскай мовы азначанае слова мае быць ''tauta'' — «народ», якое ні пры якіх азначэньнях ня можа быць імем чалавека, таму гэтыя імёны для летувісаў — чужыя<ref name="Laskou-1993">[[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15.</ref>}} (прытым абсалютная большасьць словаў, запісаных у сучасным [[Вялікі слоўнік летувіскай мовы|Вялікім слоўніку летувіскай мовы]], нідзе не фіксуецца да XIX стагодзьдзя{{Заўвага|Напрыклад, слова ''mantà'' з асноўным значэньнем 'рухомая маёмасьць', ад якога ў рэчышчы палітыкі летувізацыі спрабуюць выводзіць германскую іменную аснову [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]], упершыню зьяўляецца толькі ў слоўніку 1894 году ў форме ''monta''<ref>Skardžius P. Lit. zweistämmige Personennamen mit mant- und mantà „bewegliche Habe“ // Zeitschrift für Slavische Philologie. Bd. 29, Nr. 1, 1960. S. 148.</ref>, тым часам адзіны выдадзены ў Вялікім Княстве Літоўскім летувіскі слоўнік [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]] не фіксуе летувіскіх словаў ''gailas'' (зь нібы застарэлым значэньнем 'моцны', якое спрабуюць зьвязваць з асновай [[Гайла (імя)|-гайл-]]), ''gedauti'' ([[Геда|-гед-]]), ''girdė́ti'' ([[Герда|-герд-]]), ''mintis'' ([[Мін|-мін-]]), ''tauta'' ([[Тэўда (імя)|-тэўт-]])}}<ref>Виргиниюс Мисюнас, [https://geraldika.ru/article/32700?fbclid=IwAR28m-i_KnAC_5VGdQo4pIQez1zx3I6BcS0mFsqLfZBX7VunHv0VXpquyZM Витис: возникновение литовского названия Погони], geraldika.ru, 2.10.2012 г.</ref>) * Перадача ў летувіскай мове націскнога ''о'' праз ''а''{{Заўвага|Як паказвае Іван Ласкоў, у беларускай мове (з улікам уласьцівага ёй [[Аканьне|аканьня]]) не магла адбывацца замена націскнога «а» на «о», то бок пры запісе «на слых» замена «Мант» на «Монт» была немагчымай. Адпаведна, летувіскія формы «Жыгімантас», «Нарымантас» і падобныя не маглі быць першаснымі<ref name="Laskou-1993"/>}} * Брак у двух[[Аснова слова|асноўных]] летувіскіх словах злучальных галосных{{Заўвага|Імёны [[Гедзімін (імя)|Гедз-і-мін]], [[Альгімонт|Альг-і-монт]], [[Карыбут (імя)|Кар-ы-бут]], [[Карыгайла (імя)|Кар-ы-гайла]], [[Мантыгайла (імя)|Мант-ы-гайла]], [[Радзівіл (імя)|Радз-і-віл]], [[Таўцівіл (імя)|Таўц-і-віл]] ды іншыя маюць неўласьцівыя для летувіскай мовы злучальныя галосныя<ref name="Laskou-1993"/>}} * Перакручваньне генэтычных асноваў імёнаў у летувіскай перадачы{{Заўвага|Напрыклад, імя [[Ягайла (імя)|Ягайла]] перарабляецца ў Ёгаля, каб патлумачыць яго ад [[Летувіская мова|лет.]] joti 'ехаць конна' і galia 'моц', імя [[Явойша]] — у Ёвайша, каб патлумачыць ад «ехаць конна» і «гасьцінны» і г. д.<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 9.</ref>}} Увогуле, сучасныя беларускія мовазнаўцы адзначаюць слушнасьць меркаваньня пра германска-кельцкае паходжаньне імёнаў ліцьвінаў<ref>Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць. — Віцебск, 2006. С. 14.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе імёны сярэднявечнай літоўскай шляхты натуральна тлумачацца з [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскіх моваў]] і многія зь іх маюць поўныя адпаведнікі сярод усходнегерманскіх імёнаў. Сярод германскіх рысаў імёнаў ліцьвінаў ён адзначае захаваньне спалучэньняў ''-ск-'' і ''-св-'' (Скірмунт, [[Свалегед (імя)|Свальгед]]), уласьцівае для германскіх моваў і неўласьцівае для ўсходнебалтыйскіх, наяўнасьць дыфтонгу ''-эй-'' ([[Эйвільд]], [[Эймант]]), якога няма ў летувіскай мове, а таксама ўласьцівыя для германскіх імёнаў канчаткі ''-ен'' ([[Гердзень (імя)|Гердзень]], [[Тройдзень (імя)|Тройдзень]], [[Віцень (імя)|Віцень]]), ''-уд/-ут'' ([[Гердут (імя)|Гердуд]], [[Кейстут (імя)|Кейстут]], [[Яўнут (імя)|Яўнут]]) і ''-іла'', ''-ула'' ([[Вайдзіла (імя)|Вайдыла]], [[Віршыла|Віршула]]), якіх няма ў балтыйскіх імёнах<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. На карысьць унутранага ўсходнегерманскага ([[Готы|гоцкага]]) уплыву ў [[Літва|Літве]] і яго ўзьдзеяньня на ўрадавым узроўні сьведчыць наяўнасьць вялікай колькасьці рэліктаў усходнегерманскай мовы ва ўрадавай лексыцы Вялікага Княства Літоўскага (сок, дзякла, скарб, скарга, шкода, харугва, скрыня, грунт, копа, бонда, рум ды іншае) — як і германізмаў у базавай лексыцы беларускай мовы (буда, дах, рада, дзякуй, боты, гмах, кошт, струмень, гвалт, варта, мусіць, трапіць, рахаваць ды іншае)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29—31.</ref>. Як падсумоўвае Алёхна Дайліда, ''«[[Летувізацыя|„Балтыйская“ тэорыя]] не пацьверджана нічым наогул (у тым ліку і імёнамі). Балтыйская тэорыя не адлюстроўвае ніякіх гістарычных рэаліяў, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня [[Езуіты|езуітаў]] проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]], распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] германскае шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх балтыйскіх плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы выняткова [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы»''<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. === Параўнальная табліца з германскімі адпаведнікамі === {{Аўтанумарацыя табліцы | {{ {| cellspacing="1" cellpadding="10" style="width: 100%; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! № !! Імя !! Тоеснае імя (зь перастаноўкай [[Двухасноўнае імя|асноваў]]) !! Германскі адпаведнік !! Германскі адпаведнік тоеснага імя{{Заўвага|Адпаведнікі зь перастаноўкай іменных асноваў прызнае летувіскі эміграцыйны лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 108.</ref>}} |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аба]]'''{{Заўвага|'''Вылучаным''' пазначаюцца імёны, якія маюць поўныя германскія адпаведнікі}} | — | ''Abo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абека|Абека (Абака)]]'''{{Заўвага|У дужках даюцца характэрныя варыяцыі імя паводле напісаньня ў гістарычных крыніцах}} | — | ''Abbeco'' (''Abbaco'') <br> Abo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абель]]''' | — | ''Abel'' (''Abilo'') <br> Abo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абор|Абор (Абар, Абэр, Абер)]]''' | | ''Abar'' (''Abor''{{Заўвага|name="Польшча"|Азначалася ў Польшчы, дзе германскія імёны бытавалі ўжо ў XIII ст.}}, Aber) <br> Abo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абуд|Абуд (Абод, Абут, Ябут)]]'''{{Заўвага|У інвэнтарах ВКЛ таксама азначаюцца наступныя чаргаваньні: Адам / Ядам (Адамава / Ядамава, Адамовіч / Ядамовіч)<ref>A. Vardų ir pavadinimų rodyklė // Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 1.</ref>, Андрэй / Яндрэй, Анікей / Янікей<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 387, 391, 425, 436.</ref>}} | | ''Abbud'' (''Abbod'', ''Abbott'') <br> Abo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Абрат]]''' | | ''Abrada'' <br> Abo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агі|Агі (Ака, Ека, Яга, Яка)]]''' | — | ''Agi'' (''Egi'', ''Jag''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агіла|Агела (Агіль, Ягіл)]]''' | — | ''Agelo'' (''Agilus'', ''Egilo'') <br> Agi (Egi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аген|Аген (Агін, Ягін, Якін)]]''' | — | ''Agenus'' (''Agin'', ''Egen'', ''Ekino'') <br> Agi (Egi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якш|Якш (Агша)]]''' | — | ''Якша''{{Заўвага|Азначалася ў [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]]}} <br> Agi (Egi) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Якбут]]''' | | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Egi) + Boto (Buto) <br> Agi (Egi) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягвін|Ягвін (Яквін)]]''' | | ''Agwin'' (''Acwin'', ''Ecuin'') <br> Agi (Egi) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягайла (імя)|Ягайла (Ягейла, Ягела, Якейла, Агела, Агайла, Акайла, Ягіл)]]''' | | ''Aggalo'' (''Egelo'', ''Agela'', ''Eggel'', ''Egila'') <br> Agi (Jag) + Gailo (Gelo) <br> Agi (Jag) + -l- <br> ''Jogello'' (''Iagellus'', ''Jogallus'') <br> Jo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягінт|Ягінт (Агінт, Эгінт, Егінт, Ягент)]]''' | | ''Aginto'' (''Egind'') <br> Agi (Egi) + Gento (Gendo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягірд|Ягірд (Эгерд, Агірд, Эгірд, Егерт)]]''' | | ''Ægirdh'' (''Eggerd'', ''Agard'', ''Egert'', ''Aaggaard'') <br> Agi (Jag) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягоўд|Ягоўд (Ягалд, Ягольт, Акулд)]]''' | | ''Agold'' (''Egold'', ''Egolt'', ''Agoult'') <br> Agi (Egi) + Waldo <br> Agi (Egi) + Goldo <br> ''Ágautr'' <br> Agi (Egi) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягуці|Ягуці (Ягуць, Акут, Якуці, Якуць)]]''' | | ''Águti'' (''Akuti'') <br> Agi (Jag) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акунд|Акунд (Якунт, Яконт)]]''' | | ''Agundia'' (''Jaconta'') <br> Agi (Jag) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агар (імя)|Агар (Ягер)]] | | ''Agar'' (''Egiheri'') <br> Agi + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Акман|Акман (Якіман, Экман, Ягеман)]]''' | | ''Ackmann'' (''Akemann'', ''Eckmann'', ''Egiman'') <br> Agi (Egi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ягмін|Ягмін (Ягімін, Акмін, Якмін)]]''' | | ''Agminus'' (''Egiminus'', ''Jagmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Jakmyn''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Agi (Egi) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Агімонт|Агімонт (Агамонт)]]''' | | ''Agimunt'' (''Agamont'', ''Agamundus'', ''Egmont'') <br> Agi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ала (мужчынскае імя)|Ала (Ела)]]''' | — | ''Alo'' (''Allo'', ''Elo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алейка|Алейка (Алека)]]''' | — | ''Allecke'' (''Alico'') <br> Alo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліта (імя)|Аліта (Алета, Алата)]]''' | — | ''Alitta'' (''Alathe'') <br> Alo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліш|Аліш (Альш, Гальш)]]''' | — | ''Allisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Alsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Halsch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Alo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбэрт|Альбэрт (Альберт, Аўбарт)]]''' | | ''Albert'' (''Albart'', ''Aubert') <br> Alo + Bert <br> Athal + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альбут|Альбут (Альбот, Яльбут)]]''' | | ''Albot'' (''Elbot'', ''Albóðr'', ''Albutt'') <br> Alo + Boto (Buto) <br> Athal + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвін]]''' | | ''Alwin'' (''Alwini'') <br> Alo + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альвіс]]''' | | ''Alvis'' (''Alois'') <br> Alo + Wis | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгерд (імя)|Альгерд (Альгерт, Альгард, Алігард, Альгарт, Гэльгерд, Гольгерт, Ольгерд, Альгірд)]]''' | | ''Algerd'' (''Algeard'', ''Algerðr'', ''Algert'', ''Algardus'', ''Algart'', ''Olgard'', ''Hallgerðr'', ''Halgardus'', ''Algiert'') <br> Alo + Gerd (Gardo) <br> Helgi (Alko) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алгет|Алгет (Альгет, Элгет)]]''' | | ''Alget'' (''Aalgidis'') <br> Alo + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алігут|Алігут (Алгуць, Аўгут, Аўгуць)]]''' | | ''Algut'' (''Alugod'') <br> Alo + Gudo (Guta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альман|Альман (Алеман, Эльман)]]''' | | ''Alman'' (''Alemann'', ''Ellmann'') <br> Alo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альмін]]''' | | ''Almin'' (''Almen'') <br> Alo + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яльмуд]]''' | | ''Alamud'' (''Almudis'') <br> Alo + Mot (Muta) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аламунт|Аламунт (Альмонт, Эльмонт, Ялмонт)]]''' | | ''Alamunt'' (''Almunt'', ''Almond'', ''Elmund'') <br> Alo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Олда|Олда (Ольда, Голда, Оўда, Аўда)]]''' | — | ''Aldo'' (''Olda'', ''Holt''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Audo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алдыка|Алдыка (Олдыка, Аўдзіка, Гольдзіка)]]''' | — | ''Aldiko'' <br> Aldo + -k- <br> ''Audeca'' <br> Audo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Альдона|Альдона (Алдунь)]]''' | — | ''Aldona'' (''Aldun'', ''Aldonis'') <br> Aldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аўтаўт]]''' | | ''Altolt'' (''Aldaud'') <br> Aldo + Waldo (Walt) <br> ''Autald'' <br> Audo (Auto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яўтар|Яўтар (Алтар, Гаўтар)]]''' | | ''Althar'' (''Alterius'', ''Autier'') <br> Aldo (Holt) + Heri (Hari) <br> ''Authar'' (''Hauthar'', ''Hautar'') <br> Audo (Auto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Алег|Алько (Алек, Алех, Ольг, Эльг, Аўг)]]''' | — | ''Helgi'' (''Alko'', ''Alacho'', ''Elgo'', ''Algo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вольга|Вольга (Олюшка, Олюхна)]]''' | — | ''Hélga'' (''Helca'', ''Helcha'', ''Alga''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Holga''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгін|Альгін (Элькін, Аўгін, Яўгін, Вольгін)]]''' | — | ''Heligin'' (''Alkin'') <br> Helgi (Algo) + -n-<br> ''Augino'' <br> Augo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгіш]]''' | — | ''Halgasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Halgas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Helgi (Algo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Альгмін|Альгмін (Альхімен, Алькмін, Алігімін)]] | [[Мінялк]] | Helgi (Algo) + Minno <br> ''Alechmannus'' (''Alkeman'') <br> Helgi (Alko) + Mann | Minno + Helgi (Alko) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Альгімонт|Альгімонт (Альгімунд, Альгімунт, Алькімонт, Аўгімонт, Аўгімунд, Аўгімунт)]]''' | | ''Algemundus'' (''Alkemund'', ''Alhmunt'', ''Alchemont'') <br> Helgi (Algo) + Mund (Munt) <br> ''Augemundus'' (''Augemundr'') <br> Augo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амал|Амал (Амаль, Амуль, Аміль)]]''' | — | ''Amal'' (''Amul'', ''Amil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яр (імя)|Яр (Ар)]]''' | — | ''Aro'' (''Ahr'') <br> Aro + Mann | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярыла (імя)|Ярыла (Арэла, Арэль, Ярала, Эрэла)]]''' | — | ''Arila'' <br> Aro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярун|Ярун (Арун, Аруна)]]''' | — | ''Arun'' (''Eruni'', ''Aruna'') <br> Aro + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярунд|Ярунд (Яранд, Аранд, Арант)]]''' | — | ''Jarund'' (''Arant'', ''Jarant'') <br> Aro + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арбут|Арбут (Арбуд)]]''' | | ''Árbót'' (''Arbod'') <br> Aro + Boto (Buto) <br> Aro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвід|Арвід (Ярвід, Арвіт)]]''' | | ''Arvid'' (''Arwit'') <br> Aro + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арвіст|Арвіст (Гервіст)]]''' | | ''Ariovist'' (''Arwist'', ''Arwesth'') <br> Aro + West (Viste) <br> Heri (Hari) + West (Viste) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арыгольд|Арыгольд (Арыгалд, Яргалт)]]''' | | ''Aregaudus'' <br> Aro + Gaudo <br> ''Hargold'' <br> Heri (Hari) + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арман|Арман (Арыман, Ярман, Ярыман, Яроман)]]''' | | ''Arman'' (''Ariman'') <br> Aro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Армін (імя)|Ярмін (Армін, Ярэмін, Ярамін)]]''' | | ''Armin'' (''Arimin'') <br> Aro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмуць|Ярмут (Ярмуць, Армуць)]]''' | | ''Armuth'' <br> Aro + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярмунд|Ярмунд (Армант, Ярмонт)]]''' | | ''Armund'' (''Armunt'', ''Eremunt'') <br> Aro + Mund | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яруд|Яруд (Арод, Арут, Ярут)]]''' | | ''Arodus'' (''Aruth'') <br> Aro + Hrodo (Ruodo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярна|Ярна (Арн, Аран, Яран, Арнь, Ярань)]]''' | — | ''Arno'' (''Arn'', ''Aran'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнольд|Арнольд (Ярнольт)]]''' | | ''Arnold'' (''Arnolt'', ''Ernold'') <br> Aro (Arno) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Арнат (імя)|Арнат (Эрнат)]]''' | | ''Arnad'' (''Arnato'') <br> Aro (Arno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Арбш]]''' | — | ''Erbsch'' (''Erbisch'') <br> Arbo (Erbo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ярг]]''' | — | ''Argo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аргела|Аргела (Аргель, Яргель, Аргуль, Аргла, Яргла)]]''' | — | ''Argelo'' (''Argila'') <br> Argo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ашка|Ашка (Яска, Еска, Еш)]]''' | — | ''Asco'' (''Asc'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яскіль|Яскіль (Яскель, Яскал, Ашкела)]]''' | — | ''Ascila'' (''Eskil'', ''Eskel'', ''Ascalo'') <br> Asco + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскольд (імя)|Аскольд (Яскольд, Яскольт, Яскулд, Яскулт, Яшчолд)]]''' | | ''Askold'' (''Ascolt'', ''Aschhold'') <br> Asco + Waldo (Walt) <br> ''Höskuldr'' <br> Hatho + Sculd | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Азьвін|Азьвін (Ясьвін)]]''' | | ''Asvin'' (''Assuin'', ''Aschwin'') <br> Asco + Wino <br> Asi + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Аскера]]''' | | ''Ascher'' (''Ascar'') <br> Asco + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Есьман|Есьман (Ясьман, Яшман, Ешман, Эсьман, Эсман)]]''' | | ''Eschmann'' (''Esmann'', ''Ascman'', ''Asman'') <br> Asco + Mann <br> Asi + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ясмант|Ясмант (Асмонт, Ашмонт, Есмунт, Ясмонт, Есьмант, Яшмант, Эсмунт)]]''' | | ''Asmunt'' (''Ascmund'', ''Eschmunt'') <br> Asco + Mund (Munt) <br> ''Osmond'' <br> Asi + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ас (імя)|Ас (Азь)]]''' | — | ''Asi'' (''Aso'', ''Osi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азела|Азела (Ясіла, Ясель, Эзель)]]''' | — | ''Aselo'' (''Esilo'') <br> Asi + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асен|Асен (Асін, Ясін, Ашын)]]''' | — | ''Asin'' (''Asen'') <br> Asi + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азбут|Азбут (Язбут)]]''' | | ''Ásboð'' <br> Asi + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясвад]]''' | | ''Asuad'' <br> Asi + Wado | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясоўд]]''' | | ''Asold'' <br> Asi + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвід|Ясьвід (Ашвід)]]''' | | ''Asvid'' (''Esvid'', ''Ásviðr'') <br> Asi + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Ясьвіл|Ясьвіл (Асьвіл, Ашвіла)]] | | Asi + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ясьвільт]]''' | | ''Asvild'' <br> Asi + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Азгайла]]''' | | ''Easgel'' (''Esgel'') <br> Asi + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яскаўт|Яскаўт (Язкаўт)]]''' | | ''Askaut'' (''Ásgautr'', ''Oskautr'') <br> Asi + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгірд]]''' | | ''Esgerd'' (''Asgart'', ''Osgerd'') <br> Asi (Osi) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эзгін|Эзгін (Ажгін)]]''' | | ''Eskin'' <br> Asi + -kin <br> Asi + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Осман|Асман (Осман, Ашман, Ясман)]]''' | | ''Osman'' (''Asman'') <br> Asi (Osi) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асьміна (імя)|Асьміна (Ашміна, Ашмена, Ясьмін, Яшмін, Эсьмін)]]''' | | ''Osminna'' <br> Asi (Osi) + Minno (Menno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асмот|Асмот (Ашмот, Ясмут)]]''' | | ''Asmot'' (''Asmuot'') <br> Asi + Mot | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Асінар (імя)|Ашнар]]''' | | ''Asnar'' (''Asinar'') <br> Asi + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яст|Яст (Асьць, Яшт)]]''' | — | ''Ast'' (''Osta'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьцейка|Асьцейка (Асьцека, Осьцік, Ясьцейка)]]''' | — | ''Oustecha'' (''Ostike'') <br> Ast (Osta) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Асьціла|Асьціла (Остэль)]]''' | — | ''Aostilo'' (''Ostell'') <br> Ast (Osta) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яштальд|Яштальд (Яштоўт)]]''' | | ''Astald'' (''Ostald'', ''Astout'', ''Austaldus'') <br> Ast (Osta) + Waldo <br> Ast (Osta) + Teudo <br> Asi (Osi) + Teudo | ''Teudasia'' <br> Teudo + Asi |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астар|Астар (Астэр)]]''' | | ''Austerius'' (''Oster'', ''Astar''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Aster''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ast (Osta) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Астрат]]''' | | ''Ostrat'' (''Ostrad'', ''Austrad'') <br> Ast (Osta) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бабіла|Бабіла (Бабіль, Бабела, Бабель)]]''' | — | ''Babilo'' (''Babel'') <br> Babo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бат (імя)|Бат (Бад, Бадзь)]]''' | — | ''Bado'' (''Bato'', ''Bath'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баціка|Баціка (Бадыка, Батка)]]''' | — | ''Badiko'' (''Battke'', ''Paticho'') <br> Bado (Bato) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадзіла|Бадзіла (Батыла, Батэла, Батуль)]]''' | — | ''Badila'' (''Bathel'') <br> Bado (Bato) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батаўт]]''' | | ''Bathelt'' (''Badald'', ''Badaut'') <br> Bado (Bato) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бадвіла|Батвіла (Батвіл)]]''' | | ''Badvil'' (''Baduila'') <br> Bado (Bato) + Wilo | ''Willibad'' <br> Wilo + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батвін]]''' | | ''Batwin'' (''Badvin'') <br> Bado (Bato) + Wino | ''Winibad'' <br> Wino + Bado |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Батар|Батар (Батэр, Бадар)]]''' | | ''Bathari'' (''Bater'', ''Bader'') <br> Bado (Bato) + Heri (Hari) | ''Heribad'' <br> Heri + Bado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больд|Больд (Больт, Бальт, Болт, Баўд, Боўд)]]''' | — | ''Bald'' (''Boldt'', ''Bolte'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балдыка|Балдыка (Бальдыка, Бальцік, Больцік, Болдык)]]''' | — | ''Baldiko'' (''Baldicke'', ''Baltichus'') <br> Bald (Bolte) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больцель|Больцель (Баўдзель, Балціла)]]''' | — | ''Baldilo'' <br> Bald (Bolte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальцін|Бальцін (Бальтын, Балтэн)]]''' | — | ''Baltin'' (''Balden'') <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдун|Больдун (Болтун, Бальцюн)]]''' | — | ''Baldun'' <br> Bald (Bolte) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болташ]]''' | — | ''Boltsch'' <br> Bald (Bolte) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальдвін]]''' | | ''Baldwin'' <br> Bald + Wino | ''Winibald'' <br> Wino + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Больдаг]]''' | | ''Baldag'' <br> Bald (Bolte) + Dago | ''Dacbold'' <br> Dago + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтэр|Бальтэр (Болдэр, Балтр)]]''' | | ''Balterus'' (''Bolder'', ''Baldheri'') <br> Bald + Heri | ''Eribald'' (''Haribald'') <br> Heri + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтарт|Бальтарт (Балторт)]]''' | | ''Baltardus'' (''Balthart'') <br> Bald + Hardt (Hart) | ''Artbald'' (''Hartbald'') <br> Hardt (Hart) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтман|Балтман (Бальман, Больман)]]''' | | ''Baldman'' (''Balman'', ''Bollmann'') <br> Bald + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Баўдамір]]''' | | ''Baldomer'' <br> Bald + Mero (Miro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Болтрык|Болтрык (Бальтрык, Бальдрых, Боўтрык)]]''' | [[Рыбалт]] | ''Boldericus'' (''Baldrich'', ''Baldric'') <br> Bald (Boldt) + Rick | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Балтрым|Балтрым (Баўтрым)]] | | Bald + Rim | ''Rimbald'' (''Rimbold'') <br> Rim + Bald |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Балтрун|Балтрун (Бальтрун)]]''' | | ''Baltrun'' (''Baldrun'') <br> Bald + Runo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бальтрут|Бальтрут (Балтрот)]]''' | | ''Baltrudis'' <br> Bald + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бар (імя)|Бар]]''' | — | ''Baro'' (''Paro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барэйка|Барэйка (Барака, Барэка, Барык, Парэйка, Парык)]]''' | — | ''Bareke'' (''Barocho'', ''Baricke'') <br> Baro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барыла|Барыла (Барэль, Парыла)]]''' | — | ''Barilo'' (''Barrell'', ''Parrell'') <br> Baro + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барут (імя)|Барут (Баруць, Парут)]]''' | — | ''Baruthus'' (''Baruth''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Baro + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвід]]''' | | ''Barvid'' (''Barwidus'') <br> Baro + Wido | ''Widbor''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Widebor''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wido + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвік]]''' | | ''Barwic'' (''Barwig'') <br> Baro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвін|Барвін (Борвін, Парвін)]]''' | [[Вінбор]] | ''Barwin''{{Заўвага|[[Старэйшая рыфмаваная хроніка]] пра «''Барвіна з земляў [[Вэнэды|вэнэдаў]]''» — [[Генрых Борвін I|Генрыха Борвіна I]]}} <br> Baro + Wino | ''Wimber'' <br> Wino + Bеro <br> Wino + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барвойн]]''' | | ''Barwein'' (''Berwein'') <br> Baro + Wino (Weine) <br> Baro + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Баргайла|Баргайла (Баргаль, Баргель)]]''' | | ''Bargel''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Baro + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Барконт]]''' | | ''Pargunt'' (''Bercunt'') <br> Baro (Paro) + Gunth (Cund) <br> Biro (Bero) + Gunth (Cund) | ''Gundabari'' <br> Gunth (Cund) + Baro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Парман]]''' | | ''Parmann'' (''Barmann'') <br> Baro (Paro) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барда|Барда (Барта)]]''' | — | ''Bardo'' (''Barto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бардзіла|Бардзіла (Бартэль)]]''' | — | ''Bardilo'' (''Bartel'') <br> Bardo (Barto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Барцін|Барцін (Бардзін)]]''' | — | ''Bardinus'' (''Barten''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bardo (Barto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бартаўт|Бартаўт (Барталт, Бартальт, Бартальд, Партаўт)]]''' | | ''Bartolt'' (''Bartout'', ''Bartold'') <br> Bardo (Barto) + Waldo (Walt) <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bardo + Teudo (Taut) | ''Teutbard'' <br> Teudo (Teuth) + Bard |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бень|Бень (Бінь)]]''' | — | ''Beno'' (''Ben'', ''Bino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінейка|Бінейка (Бенека, Беніка)]]''' | — | ''Binnecke'' (''Beneko'', ''Bennico'') <br> Beno (Bino) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінель|Бінель (Бэнэль)]]''' | — | ''Benilo'' <br> Beno (Bino) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Беняш|Беняш (Бенеш, Бенюш)]]''' | — | ''Bensch'' (''Byenyasch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Benas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Beno + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінгель]]''' | | ''Bengel'' <br> Beno + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бенат]]''' | | ''Bennato'' (''Bennat'') <br> Beno + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бінэрт]]''' | | ''Benert'' (''Benehard'') <br> Beno (Bino) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бімунт]]''' | | ''Bemund'' <br> Beno (Bino) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бера|Бера (Біра)]]''' | — | ''Bero'' (''Biro'', ''Pero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірэйка|Бірэйка (Бэрэйка, Бярэйка, Берыка, Бірык, Бірка, Берка, Пірыка, Пірка)]]''' | — | ''Birico'' (''Berico'', ''Bereke'', ''Birke'', ''Piricho'', ''Pircho'') <br> Bero (Biro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыла|Бірыла (Бярыла, Бярэла, Берыль, Бірыль, Біруль, Берла)]]''' | — | ''Berila'' (''Berela'', ''Berul'') <br> Bero (Biro) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірын (імя)|Берэн (Бірын, Бірэн)]]''' | — | ''Beren'' (''Birin'') <br> Bero (Biro) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірута (імя)|Бірута (Бірот, Бярута, Бірут, Біруць, Бэрот, Берут, Пірут, Перут)]]''' | — | ''Bierotte'' <br> Bero (Biro) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірыбольд]]''' | | ''Beribald'' <br> Bero (Biro) + Bald (Boldt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвольд|Бэрвольд (Бэрвальд, Бэрвэльт)]]''' | | ''Berwoldus'' (''Beroald'') <br> Bero + Wald | ''Waldpero'' <br> Wald + Biro (Bero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрвід|Бэрвід (Бірвід)]]''' | | ''Berwid'' <br> Bero + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Пэрвайн|Пэрвайн (Пэрвэйн, Пярвойнь)]]''' | | ''Perwein'' <br> Bero (Pero) + Wino (Weine) <br> Bero (Pero) + Uuenna | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Беркін|Беркін (Беркен, Бергін, Пергін)]]''' | | ''Berekin'' (''Beregen'', ''Perkin'') <br> Bero + -kin <br> Bero + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірат|Бірат (Берэт, Бірэта, Перат)]]''' | | ''Beradt'' (''Bereth'', ''Perret'') <br> Bero (Biro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэргарт (імя)|Бэргарт]]''' | | ''Berhard'' <br> Bero + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Перман|Перман (Бэрман, Пэрман, Парман, Бермень)]]''' | | ''Perman'' (''Berman'', ''Parmann'') <br> Bero (Pero) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрымунд (імя)|Перамонт (Парымонт)]]''' | | ''Peremunt'' (''Bermondus'') <br> Bero (Pero) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ператрут]]''' | | ''Perethrud'' (''Beretrudis'') <br> Bero (Pero) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берн|Берн (Бэрн, Бернь, Бірн)]]''' | — | ''Bern'' (''Pirn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бірнейка|Бірнейка (Бернейка, Бернека, Бэрніка)]]''' | — | ''Birnico'' (''Bernico'', ''Bernecke'') <br> Bern (Pirn) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бярнут]]''' | — | ''Barnut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bern + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бернуш|Бернуш (Бернаш)]]''' | — | ''Bernasch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Bernisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Bern + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнат|Бэрнат (Бэрнад, Бернат, Барнат, Бернят, Парнат)]]''' | | ''Bernad'' (''Bernat'', ''Pernat'') <br> Bern + Joto <br> Bern + Hatho (Adi) <br> ''Bernard'' <br> Bern + Hardt | ''Hathubern'' <br> Hatho + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнар|Бэрнар (Бернар, Барнар, Пернар)]]''' | | ''Bernar'' (''Bernhari'', ''Pernhari'') <br> Bern + Heri (Hari) | ''Erbern'' <br> Heri + Bern |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрнард|Бэрнард (Бярнард)]]''' | | ''Bernard'' (''Bernhard'') <br> Bern + Hardt | ''Hartbern'' <br> Hardt + Bern |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бергела|Бергела (Бергель, Бэргайла, Пергайла)]]''' | | ''Bergel'' (''Bieregel'') <br> Berga + Gailo (Gelo) <br> Bero + Gailo (Gelo) <br> Berga + -l- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэрт|Берт (Берць, Перць)]]''' | — | ''Bert'' (''Perht'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртыка]]''' | — | ''Bertike'' (''Berteka'') <br> Bert + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бертэль|Бертэль (Бэртэль, Перцель, Пірціль)]]''' | — | ''Bertel'' (''Pertilo'', ''Pirthilo'') <br> Bert + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртун]]''' | — | ''Berhtuni'' (''Perhtun'') <br> Bert + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Берташ|Берташ (Бірташ)]]''' | — | ''Bertsch'' <br> Bert + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бэртальд|Бэртальд (Бэртаўт, Біртаўт)]]''' | | ''Bertold'' (''Bertolt'', ''Bertaut'', ''Birtoldus'') <br> Bert + Waldo (Walt) <br> Bert + Teudo (Taut) | ''Woltbert'' <br> Waldo (Walt) + Bert <br> ''Teutbert'' <br> Teudo (Taut) + Bert |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біе (імя)|Біе]]''' | — | ''Bie'' (''Biho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Бівойна|Бівойна (Бівайн, Бівэйн)]] | | ''Bivinus'' <br> Bie + Wino (Weine) <br> Bie + Uuenna (Wona) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біят|Біят (Біён, Біюць)]]''' | | ''Byatt'' (''Bietto'') <br> Bie + Joto (Juto) <br> Bie + Hatho | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біла (імя)|Біла (Біль)]]''' | — | ''Bilo'' (''Biel'', ''Pillo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біліка|Біліка (Білейка)]]''' | — | ''Biliko'' <br> Bilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білін]]''' | — | ''Bilin'' <br> Bilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більвін|Більвін (Пільвін)]]''' | | ''Biliwin'' (''Pilwine'') <br> Bilo (Pillo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Біляр|Біляр (Піляр)]]''' | | ''Biller'' (''Piller'', ''Bilihar'') <br> Bilo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Більман|Більман (Біліман, Пілеман, Білмен)]]''' | | ''Billmann'' (''Biliman'', ''Pielemann'') <br> Bilo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Білімін|Білімін (Більмін)]] | | Bilo + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Білят|Білят (Пілят, Білат)]]''' | | ''Bilaeth'' (''Pillat'') <br> Bilo (Pillo) + Joto <br> Bilo (Pillo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біць|Біць (Біт, Бець)]]''' | — | ''Bitto'' (''Beto'', ''Bedo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцейка|Біцейка (Бецейка, Бэтэйка, Біцік)]]''' | — | ''Beteke'' (''Bettika'') <br> Bitto (Beto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцель|Біцель (Бітэла, Бедэль)]]''' | — | ''Bitel'' (''Betilo'', ''Bedilo'') <br> Bitto (Beto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Біцін|Біцін (Біцен)]]''' | — | ''Bitinus'' (''Bettin'') <br> Bitto (Beto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітаўт|Бітаўт (Біталт)]]''' | | ''Bitold'' (''Betald'', ''Bidaut'', ''Bitaut'') <br> Bitto (Beto) + Waldo (Walt) <br> Bitto (Beto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бітар|Бітар (Бэтэр)]]''' | | ''Betharius'' <br> Bitto (Beto) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бруна]]''' | — | ''Bruno'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Брунейка]]''' | — | ''Brunico'' (''Brunicho'') <br> Bruno + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бубела|Бубела (Бубель)]]''' | — | ''Bubilo'' (''Bobel'') <br> Bubo (Bobo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бода|Буд (Буда, Бода, Будзь, Бодзь)]]''' | — | ''Bodo'' (''Budo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзейка|Будзейка (Будзіка, Байдзейка)]]''' | — | ''Buddeke'' (''Bodico'', ''Bodeca'') <br> Bodo (Budo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзіла|Будзіла (Будэль, Бодзель)]]''' | — | ''Budilo'' (''Bodilo'', ''Budel'', ''Bodel'') <br> Bodo (Budo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзін|Будзін (Бодзен, Будэн, Бодзень, Будзень)]]''' | — | ''Budin'' (''Boden'', ''Budden'') <br> Bodo (Budo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будыш]]''' | — | ''Bodusz''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Bodo (Budo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівід (імя)|Будзівід (Будвід, Будзьвіт)]]''' | | ''Bodwidus'' <br> Bodo (Budo) + Wido | ''Widbod'' <br> Wid + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будзівіл|Будзівіл (Будавіл, Будвіл, Будзьвіл)]]''' | | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo | ''Willibodo'' <br> Wilo + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будгін|Будгін (Будкін, Бутгін, Буткін, Боткін)]]''' | | ''Budgen'' (''Budekin'', ''Bodkin'', ''Botgen'') <br> Bodo (Budo) + -kin <br> Bodo (Budo) + Ginno | ''Genobod'' <br> Ginno (Genno) + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Будзікід (імя)|Будзікід (Будгед)]] | [[Гедбуд]] | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) | Geda + Bodo (Budo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будар|Будар (Будэр, Бодар, Будр)]]''' | | ''Buder'' (''Boder'') <br> Bodo (Budo) + Heri (Hari) | ''Eribodo'' <br> Heri + Bodo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Будрых|Будрых (Будрык)]]''' | | ''Buddrich'' (''Budrick'') <br> Bodo (Budo) + Rick (Rih) | ''Richbodo'' (''Ricbodo'') <br> Rick (Rih) + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бота|Бут (Бута, Буць, Бот, Боць)]]''' | — | ''Boto'' (''Buto'', ''Poto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцейка|Буцейка (Боцейка, Бутыка)]]''' | — | ''Butecke'' (''Butecho'', ''Buttke'') <br> Boto (Buto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буціла|Буціла (Буцель, Боціла, Боцель)]]''' | — | ''Butila'' (''Butel'', ''Botilo'') <br> Boto (Buto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Буцень|Буцень (Бутэн, Боцін, Боцінь)]]''' | — | ''Buten'' (''Botin'') <br> Boto (Buto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Боч|Боч (Буч, Бутш)]]''' | — | ''Botsch'' <br> Boto + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутаўт (імя)|Бутаўт (Буталт, Бутальд, Ботаўт, Ботальт, Бутэлць)]]''' | [[Вальбут]] <br> [[Тэўтабод (імя)|Таўбут]] | ''Butaldus'' (''Botaldus'', ''Boutaut'', ''Butaud'', ''Butaut'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) | ''Waldbott'' <br> Waldo + Boto (Buto) <br> ''Teubod'' <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвід|Бутвід (Ботвід)]]''' | [[Відбут]] | ''Butvid'' (''Botwid'') <br> Boto (Buto) + Wido | ''Wiboto'' <br> Wido + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутавіт|Бутавіт (Буцівіт, Ботвіт)]]''' | | ''Botwith'' <br> Boto (Buto) + Wito | ''Witbot'' <br> Wito + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвіл|Бутвіл (Ботвіл)]]''' | [[Вільбут]] | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo | ''Willebut'' (''Wilbot'') <br> Wilo + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутвін|Бутвін (Ботвін, Ботвінь, Буцьвін, Бацьвін)]]''' | | ''Butwin'' (''Botwin'') <br> Boto (Buto) + Wino (Wini) <br> Bodo (Budo) + Wino | ''Uinebod'' <br> Wino + Bodo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгель]]''' | [[Галбута]] | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутгер]]''' | [[Гербут]] | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero | ''Gerboth'' (''Gerbodo'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутар|Бутар (Бутэр)]]''' | [[Гарбут]] | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) | ''Harboth'' <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутэрт]]''' | | ''Bottart'' (''Boutard'') <br> Boto (Buto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутман]]''' | | ''Buthmann'' (''Bothmann'') <br> Boto (Buto) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутмін|Бутмін (Буцьмін)]]''' | [[Мінбут]] | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутнар|Бутнар (Бутэнэр)]]''' | [[Нарбут (імя)|Нарбут]] | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботрам|Ботрам (Бутрам)]]''' | | ''Bothram'' <br> Boto (Buto) + Ramo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутырык (імя)|Бутрык (Бутрыка)]]''' | | ''Butariks'' (''Buttericus'', ''Botric'') <br> Boto (Buto) + Rick | ''Richboto'' <br> Rick (Rih) + Boto |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бутрым|Бутрым (Будрым, Батрым)]]''' | [[Рымбут]] | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim <br> Boto (Buto) + Rim | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ботэй]]''' | [[Эйбут]] | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) | Eicho (Eich) + Boto (Buto) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацейка|Пацейка (Пуцейка, Пуціка, Падзейка)]]''' | — | ''Potico'' (''Putico'') <br> Boto (Poto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пуціла|Пуціла (Путэль, Поцель)]]''' | — | ''Putilo'' (''Potilo'', ''Potel'') <br> Boto (Poto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бой (імя)|Буй]]''' | — | ''Boio'' (''Búi'', ''Beie'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буйка|Буйка (Бойка, Бейка)]]''' | — | ''Buyke'' (''Boiko'', ''Beiko'') <br> Boio (Beie) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Буйвід|Буйвід (Бойвід, Бувід, Бевід)]] | | Boio (Búi) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Боер|Боер (Бэер)]]''' | | ''Bojer'' (''Boyer'', ''Beieri'') <br> Boio (Beie) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бумонт]]''' | | ''Bumund'' (''Boymund'', ''Boemonda'') <br> Boio (Búi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бейнь|Бейнь (Байнь)]]''' | — | ''Beyn'' (''Bainus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнар|Бэйнар (Бэйнэр, Бейнар, Байнар, Бойнар)]]''' | | ''Beinher'' (''Bainarius'') <br> Beyn + Heri (Hari) <br> Boio (Beio) + Noro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бэйнарт|Бэйнарт (Бэйнэрт, Бойнарт, Бойнерт)]]''' | | ''Beynart'' (''Beinert'') <br> Beyn + Hardt <br> Boio (Beio) + *Nard | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бранта]]''' | — | ''Branto'' (''Brando'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунь|Бунь (Бонь)]]''' | — | ''Buno'' (''Bono'', ''Bun'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунейка|Бунейка (Буніка, Боніка)]]''' | — | ''Bunico'' (''Bonica'') <br> Buno (Bono) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бунар|Бунар (Бонар, Бунэр, Бонэр)]]''' | | ''Buner'' (''Bonarius'') <br> Buno (Bono) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бурэйка]]''' | — | ''Buricho'' (''Buricke'') <br> Buro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бурга|Бурга (Борг)]]''' | — | ''Burga'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бургела|Бургела (Бургель, Пургель)]]''' | | ''Burgela'' (''Burgel'', ''Burgala'') <br> Burga + Gailo (Gelo) | ''Gelburg'' <br> Gailo (Gelo) + Burga |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бука (імя)|Бука (Буга, Бук, Бок)]]''' | — | ''Bugo'' (''Bucco'', ''Bock'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Букель|Букель (Бугіль, Букола)]]''' | — | ''Bukilo'' (''Bucilo'') <br> Bugo (Bucco) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугень|Бугень (Буген, Бугін, Букін, Букень, Бокін)]]''' | — | ''Bugen'' (''Bugin'', ''Bukin'') <br> Bugo (Bucco) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугайла|Бугайла (Бугель)]]''' | | ''Bugellus'' <br> Bugo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Бугар|Бугар (Богар, Багар, Букар)]]''' | | ''Buger'' (''Boger'') <br> Bugo (Bock) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Буш|Буш (Бош, Бус, Бусь)]]''' | — | ''Boos'' (''Busch'', ''Boso'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушка|Бушка (Буска, Боська, Бусека, Бушэйка, Бусейка, Бозейка, Босіка)]]''' | — | ''Buske'' (''Buseke'', ''Buschke'', ''Bosico'') <br> Boos (Boso) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушыла|Бушыла (Бусіл, Бузель)]]''' | — | ''Busilo'' (''Büschel'', ''Busel'') <br> Boos + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бусінь|Бусінь (Бузэн)]]''' | — | ''Buosin'' <br> Boos + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Бушман|Бушман (Бусман)]]''' | | ''Bussman'' <br> Boos (Busch) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вэгер|Вэгер (Вакар, Вегер)]]''' | | ''Weger'' (''Wacaro'', ''Wagher'') <br> Wago (Wego) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войда|Войда (Вайда, Вад, Вэйда)]]''' | — | ''Waido'' (''Weido'', ''Waddo'', ''Woydo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіка|Вайдзіка (Вадэйка, Вайдзейка)]]''' | — | ''Vadiko'' <br> Waido (Waddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзіла (імя)|Вайдыла (Вайдэль, Вэйдэль, Вайдэла, Вадыла, Вайтыль, Вадзела)]]''' | — | ''Wadila'' (''Weidel'', ''Wadelo'', ''Watilo'', ''Wadel'', ''Woydilo''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waido (Waddo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайдзень|Вайдзень (Войдзін)]]''' | — | ''Waddin'' <br> Waido (Waddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдаўт]]''' | | ''Weidelt'' <br> Waido (Weido) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вэйдэр|Вэйдэр (Вайдар)]]''' | | ''Weidher'' <br> Waido (Weido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вейдман|Вейдман (Вейдэман, Вайдман)]]''' | | ''Weidman'' (''Weideman'') <br> Waido (Weido) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войдат (імя)|Войдат (Водат, Вайдзята)]]''' | | ''Woydath''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waido + Joto <br> Waido + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валь]]''' | — | ''Wal'' (''Walo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валейка|Валейка (Валіка)]]''' | — | ''Waleicho'' (''Walica'') <br> Wal + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валіла]]''' | — | ''Walilo'' <br> Wal + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валін (імя)|Валін]]''' | — | ''Walin'' <br> Wal + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валант|Валант (Валянт)]]''' | — | ''Waland'' <br> Wal + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Валат]]''' | — | ''Wallath'' <br> Wal + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вальгун]]''' | | ''Walagoni'' (''Walahun'', ''Walegundis'') <br> Wal + Gunth (Gondo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальда (імя)|Вальд (Валда, Вольд, Волад)]]''' | — | ''Waldo'' (''Walt'', ''Woldt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальцейка|Вальцейка (Вальдзейка, Волдзік, Уладзейка, Валодка, Вайлодка)]]''' | — | ''Waltiko'' (''Waldecke'', ''Waldiko'', ''Woldeke'') <br> Waldo (Walt) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальдэн|Вальдэн (Вальцін)]]''' | — | ''Valdenus'' (''Waltino'', ''Waldin'') <br> Waldo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валтун|Валтун (Вяльтун, Вольдан, Вальдан)]]''' | — | ''Waltun'' (''Woldan''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waldo (Walt) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вальбут|Вальбут (Вяльбот, Вольбат, Валібут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Walbot'' (''Waldbott'') <br> Waldo (Walt) + Boto (Buto) <br> Wal (Walo) + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Волдат]]''' | [[Ятаўт]] | ''Waldad'' (''Valtat'', ''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) | ''Atald'' (''Adalt'', ''Hathald'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валадар|Валадар (Валтар, Вальтар)]]''' | | ''Walder'' (''Waltar'', ''Waldhar'') <br> Waldo (Walt) + Heri (Hari) | ''Erivald'' <br> Heri + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Уладзімер|Валадзімер (Уладзімер, Валдымэр, Вальдымэр, Валдымір)]]''' | | ''Waldmer'' (''Valdemar'', ''Woldimar'') <br> Waldo + Mero (Maro) | ''Meruald'' <br> Mero + Waldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Валімонт|Валімонт (Вальмунт, Вальмунд)]]''' | [[Монтаўт]] | ''Walmont'' (''Walmunt'', ''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Walamunt'' <br> Wal (Walo) + Mund (Munt) | ''Montaldus'' (''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варда|Варда (Ворда, Верда)]]''' | — | ''Wardo'' (''Warto'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варна (імя)|Варна]]''' | — | ''Warno'' (''Warin'', ''Werno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Варнела]]''' | — | ''Warinela'' <br> Warno (Warin) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вярнат]]''' | | ''Warnad'' <br> Warno (Werno) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ваз|Ваз (Вас, Вазь, Вязь, Вяж)]]''' | — | ''Waso'' (''Weso'', ''Woso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васбут|Васбут (Вазбут, Вязбут)]]''' | | ''Wospot'' <br> Waso (Woso) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгайла|Вазгайла (Вазгал, Васкайла, Вазгела, Вязгайла, Вяжгайла, Вайжгел)]]''' | | ''Vosgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Waso (Woso) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгір]]''' | | ''Wasger'' <br> Waso + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вазгерд]]''' | | ''Wassgaard'' <br> Waso + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Важгін|Важгін (Васікін, Вашкін, Вашкен, Вазгін)]]''' | | ''Wesikin'' <br> Waso (Weso) + Ginno <br> Waso (Weso) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Васмунт]]''' | | ''Wassmundt'' (''Wasmundus''') <br> Waso + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірт|Вірт (Вэрд)]]''' | — | ''Werta'' (''Wirt'', ''Werdo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцейка|Верцейка (Верцека, Вірцейка)]]''' | — | ''Verdico'' (''Wirdika'') <br> Werta (Werdo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верцель|Верцель (Вірціла, Вірцель, Вірдзель)]]''' | — | ''Wertel'' (''Wirtele'', ''Wirdilo'') <br> Werta (Werdo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вірцень|Вірцень (Вэртэн)]]''' | — | ''Wirtin'' (''Werdin'') <br> Werta (Werdo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вівіла (імя)|Вівіла]]''' | — | ''Vivilo'' <br> Vivo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вік (імя)|Вік (Віг)]]''' | — | ''Wigo'' (''Wic'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігіла|Вігіла (Вікула, Вігла, Вігель)]]''' | — | ''Wigilo'' (''Wigulo'', ''Wikeli'', ''Wiegel'') <br> Wigo (Wic) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віганд|Віганд (Вігант)]]''' | — | ''Wigand'' (''Wigant'') <br> Wigo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікша]]''' | — | ''Vycxza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Wigo (Wic) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігайла (імя)|Вігайла (Вігела, Вігал)]]''' | [[Гельвіх]] | ''Wigelo'' (''Wigal'') <br> Wigo + Gailo (Gelo) | ''Geilwihc'' (''Keilwic'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігерд|Вігерд (Вігірд)]]''' | | ''Wigerd'' (''Wicgard'') <br> Wigo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігінт|Вігінт (Вігент)]]''' | | ''Wigent'' <br> Wigo + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігунт|Вігунт (Вігонт, Віконт)]]''' | | ''Wigunt'' (''Wicgunt'') <br> Wigo (Wic) + Gunth (Cund) | ''Guntwic'' <br> Gunth + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігер|Вігер (Вікар)]]''' | | ''Wiger'' (''Vikar'') <br> Wigo (Wic) + Heri (Hari) | ''Ervig'' <br> Heri + Wigo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вігмант|Вігмант (Вімунт, Вімант, Вімунць, Вегімонт)]]''' | [[Мандывік]] | ''Wigmont'' (''Wihmunt'', ''Wimund'', ''Vimont'', ''Wegemund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікерат]]''' | | ''Wicrat'' (''Wigerat'') <br> Wigo (Wic) + Rado (Rato) | ''Ratwig'' <br> Rado (Rato) + Wigo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Від (імя)|Від (Віда)]]''' | — | ''Wido'' (''Wid'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзейка|Відзейка (Відыка, Ведзейка, Ведзік)]]''' | — | ''Wideke'' (''Wiedicke'', ''Wedeke'', ''Wiedek'') <br> Wido + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відыла (імя)|Відул]]''' | — | ''Widulo'' (''Widilo'') <br> Wido + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відын (імя)|Відзень (Відзін)]]''' | — | ''Widin'' <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відун|Відун (Відзюн)]]''' | — | ''Widun'' (''Widuni'') <br> Wido + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відут|Відут (Відута)]]''' | — | ''Widut'' <br> Wido + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відбут|Відбут (Вібут)]]''' | [[Бутвід]] | ''Widbod'' (''Wiboto'') <br> Wido + Bodo <br> Wido + Boto (Buto) | ''Botwid'' <br> Boto (Buto) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відаўт]]''' | | ''Widalt'' <br> Wido + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігайла]]''' | [[Гальвід]] | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відугер|Відугер (Відугір)]]''' | [[Гервід]] | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero (Giro) | ''Gerwid'' <br> Gero + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзегірд|Відзегірд (Віцігерд)]]''' | [[Гірдзівід]] | ''Widgerd'' (''Vuitcardus'')) <br> Wido + Gerd (Gardo) | ''Gyrdvid'' <br> Gerd (Gyrd) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзігін|Відзігін (Відукін, Ведзікен)]]''' | [[Гінвід]] | ''Widikin'' (''Widukin'', ''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) | Ginno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відэр|Відэр (Вэдэр, Відар)]]''' | | ''Wider'' (''Weder'', ''Víðarr'', ''Wiedher'') <br> Wido + Heri | ''Ervid'' <br> Heri + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відарт]]''' | [[Артавід]] | ''Vidart'' <br> Wido + Hardt (Hart) | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відукінд (імя)|Відгінт]]''' | | ''Widikint'' (''Wedigint'') <br> Wido + Kindo <br> Wido + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзіман]]''' | [[Манівід]] | ''Widiman'' <br> Wido + Mann | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | [[Мінвід]] | Wido + Minno | ''Minuit'' <br> Minno + Wido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Відзімонт (імя)|Відзімонт (Відзімунд, Відмунд, Відмунт)]]''' | [[Мантывід (імя)|Мантывід]] | ''Widimunt'' (''Widmund'', ''Widimond'') <br> Wido + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Wido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віт|Віт (Віта)]]''' | — | ''Wito'' (''Witt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцейка|Віцейка (Вітка)]]''' | — | ''Witicha'' (''Witteke'', ''Wittke'') <br> Wito + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віціла|Віціла (Вітэль, Вітуль)]]''' | — | ''Witila'' (''Witelo'', ''Witulo'') <br> Wito + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віцень (імя)|Віцень (Вітэн, Вітын)]]''' | — | ''Wittenus'' (''Witin'') <br> Wito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітаўт (імя)|Вітаўт (Віталт, Вітаўд, Вітальд)]]''' | | ''Witolt'' (''Vitaut'', ''Witold'') <br> Wito + Waldo (Walt) <br> Wito + Teudo (Taut) | ''Teudwit'' <br> Teudo + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітвін]]''' | | ''Witwin'' <br> Wito + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітукін|Вітукін (Віткін)]]''' | | ''Wituchin'' (''Witikinus'') <br> Wito + -kin <br> Wito + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітар|Вітар (Вітэр)]]''' | | ''Witar'' (''Witer'', ''Withari'') <br> Wito + Heri (Hari) | ''Hariwit'' <br> Heri (Hari) + Wito |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітарт|Вітарт (Вітард, Вітэрт, Віторт)]]''' | | ''Witart'' (''Witard'') <br> Wito + Hardt (Hart) <br> ''Witrud'' <br> Wito + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вікінт (імя)|Вікінт]]''' | | ''Wikind'' (''Witikint'') <br> Wito + Kindo <br> Wigo (Wic) + Kindo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вітмонт]]''' | | ''Witmund'' <br> Wito + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE " align="left" | 1 | '''[[Віцэр]]''' | | ''Wicer'' (''Wizhere'') <br> Wizo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вела]]''' | — | ''Welo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велейка|Велейка (Велека, Веліка)]]''' | — | ''Weleka'' (''Weliko'') <br> Welo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велянт]]''' | — | ''Welant'' (''Weland'') <br> Welo + -nd- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велют|Велют (Велут, Велюць)]]''' | — | ''Welut'' <br> Welo + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вяльмонт|Вяльмонт (Велімунт)]]''' | | ''Welamunt'' <br> Welo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Велерат]]''' | | ''Welarat'' <br> Welo + Rado (Rato) <br> ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віла|Віла (Віль)]]''' | — | ''Wilo'' (''Wili'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілейка (імя)|Вілейка (Вілека, Вілік, Вілек)]]''' | — | ''Wilico'' (''Willeke'', ''Willeca'', ''Willicho'') <br> Wilo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілян]]''' | — | ''Willana'' (''Willan'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілень|Вілень (Вілін)]]''' | — | ''Wilennus'' (''Willin'') <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілун|Вілун (Вілюн)]]''' | — | ''Wilun'' <br> Wilo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілянт]]''' | — | ''Wilant'' (''Willand'') <br> Wilo + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляш|Віляш (Вілюш)]]''' | — | ''Willusch'' (''Vileša''{{Заўвага|name="Чэхія"}}, ''Willusius''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Wilasz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Wilo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільбут]]''' | [[Бутвіл]] | ''Willebut'' <br> Wilo + Boto (Buto) | ''Bauduilli'' <br> Bodo (Budo) + Wilo <br> Boto (Buto) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вілгайла (імя)|Вілгайла (Вілігайла, Вілгал, Вільгела)]] | | ''Wilgils'' <br> Wilo + Gilo (< Gisel) <br> Wilo + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгейда|Вільгейда (Вілейт)]]''' | | ''Williheid'' (''Wilhaidis'', ''Williheit'', ''Willet'') <br> Wilo + Heido (Haido) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгерд|Вільгерд (Вільгард, Вільгерт)]]''' | [[Гердвіл]] | ''Vilgerd'' (''Wilgeard'', ''Vilgard'', ''Wilgert'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) | Gerd + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгет]]''' | [[Гедзівіл]] | ''Wilgyth'' (''Wilgat'') <br> Wilo + Geda (Giddo) | Geda (Giddo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгод]]''' | [[Гудвіл]] | ''Willegod'' (''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) | ''Góðvili'' <br> Gudo (Godo) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вільгельм|Вілім (Вілем, Вілям, Вільгельм)]]''' | | ''Willem'' (''Wilhelm'') <br> Wilo + Helmo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віляўд|Віляўд (Вілгалд, Вілеўд)]]''' | | ''Wiliaud'' (''Wilgaut'') <br> Wilo + Gaud <br> ''Villald'' <br> Wilo + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вількін|Вількін (Вількен)]]''' | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл]] | ''Wilkin'' (''Wilken'', ''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno | Ginno + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віліман|Віліман (Вілман, Вільман)]]''' | [[Манвіл]] | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann | Mann + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілімонт|Вілімонт (Вільмунт, Вільмонт)]]''' | [[Монтвіл]] | ''Wilmunt'' (''Villemont'', ''Wilmont'') <br> Wilo + Mund (Munt) | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вілят|Вілят (Віляд)]]''' | [[Ятвіл]] | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Joto <br> Wilo + Hatho (Adi) | ''Attavill'' <br> Hatho (Adi) + Wilo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільда|Вільта (Вільда, Вільць, Вільдзь)]]''' | — | ''Wilto'' (''Wildo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вільцейка|Вільцейка (Вільдзік)]]''' | — | ''Wildike'' <br> Wilto (Wildo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілдзен|Вілдзен (Вілцен)]]''' | — | ''Vilden'' <br> Wilto (Wildo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вілтаўт|Вілтаўт (Вілталт)]]''' | [[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл]] | ''Wiltolt'' <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) | ''Waldowildis'' <br> Waldo + Wilto (Wildo) <br> ''Theudowills'' <br> Teudo (Taut) + Wilo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віна (імя)|Віна]]''' | — | ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінка]]''' | — | ''Winke'' (''Winika'', ''Winicho'') <br> Wino + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінела|Вінела (Вінель)]]''' | — | ''Winela'' (''Winilo'') <br> Wino + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віняш|Віняш (Вінаш)]]''' | — | ''Winsch'' (''Wiensch'') <br> Wino + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінбор|Вінбор (Вімбар, Вімбэр)]]''' | [[Борвін|Борвін (Барвін)]] | ''Wimber'' <br> Wino + Baro <br> Wino + Bero | ''Barwin'' <br> Baro + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінаўд|Вінаўд (Вінальд, Віняўт)]]''' | | ''Winoldus'' (''Wineuald'', ''Winolt'', ''Winoud'') <br> Wino + Waldo <br> ''Winiaud'' <br> Wino + Gaud | ''Waldwin'' <br> Waldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгер|Вінгер (Вінгір)]]''' | [[Гервін]] | ''Winger'' <br> Wino + Gero | ''Gerwin'' <br> Gero (Kero) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгіль]]''' | | ''Winigilo'' <br> Wino + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінгольт]]''' | | ''Vingautr'' (''Winigaud'') <br> Wino + Gaudo (Gaut) <br> ''Wingolt'' <br> Wino + Goldo | ''Gautvin'' <br> Gaudo (Gaut) + Wino <br> ''Goldwine'' <br> Goldo + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінар]]''' | | ''Winear'' <br> Wino + Heri (Hari) | ''Harwin'' <br> Heri (Hari) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінарт]]''' | [[Эртвін]] | ''Winard'' (''Winhart'') <br> Wino + Hardt (Hart) | ''Hertwin'' <br> Hardt (Hart) + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінмот]]''' | | ''Winimod'' <br> Wino + Mot (Moda) | ''Motwin'' <br> Mot + Wino |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вінстаўт]]''' | | ''Winstalt'' <br> Wino + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінда (імя)|Вінда (Віндзь, Вінць, Вэнт)]]''' | — | ''Windo'' (''Wind'', ''Wint'', ''Went'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндзейка|Віндзейка (Віндык)]]''' | — | ''Wendecke'' (''Wendico'') <br> Windo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтыла|Вінтыла (Вентыла, Віндул)]]''' | — | ''Wintila'' (''Wentilo'', ''Windilo'') <br> Windo (Wint) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вінтаўт]]''' | [[Таўтвін]] | ''Wintold'' <br> Windo + Waldo (Walt) <br> Wino + Teudo (Taut) | ''Teutwin'' <br> Teudo (Taut) + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віндэр|Віндэр (Вінтэр, Вінтар)]]''' | | ''Winder'' (''Windhere'', ''Winter'') <br> Windo + Heri | ''Hariovind'' <br> Heri (Hari) + Windo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вера (мужчынскае імя)|Вера (Вара)]]''' | | ''Wero'' (''Varo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вярэйка|Вярэйка (Верыка, Варыка)]]''' | | ''Wericho'' (''Werica'', ''Waraco'') <br> Wero (Varo) + -k- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірла|Вірла (Вэрела)]]''' | | ''Werle'' (''Warrell'') <br> Wero + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірбольт]]''' | | ''Werbold'' (''Virboldus'') <br> Wero + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вербут|Вербут (Вербат, Вэрбут, Вірбут)]]''' | | ''Werboto'' (''Warboto'') <br> Wero (Varo) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргаўд]]''' | | ''Vergaut'' (''Werigoz''{{Заўвага|name="goz"}}) <br> Wero + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергель|Вергель (Варгель, Вэргель, Віргель)]]''' | | ''Wargel'' <br> Wero (Varo) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Варгіра]]''' | | ''Warger'' <br> Wero (Varo) + Gero (Giro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віргірд]]''' | | ''Wergerd'' (''Wirgardus'') <br> Wero + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вергут|Вергут (Варгуць, Веркут)]]''' | | ''Vergot'' <br> Wero + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірконт|Вірконт (Вярконт, Варакунць)]]''' | | ''Wercund'' (''Wergund'', ''Warigundis'') <br> Wero (Varo) + Gunth (Cund) | ''Gunthivera'' <br> Gunth + Wero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вірмонт|Вірмонт (Вярмонт, Вэрэмунд)]]''' | | ''Vermunt'' (''Virmundis'', ''Veremund'') <br> Wero + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Верза|Верза (Вэрза, Верша)]]''' | — | ''Werzo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віршыла|Віршыла (Вяршыла, Верзэль, Вершэль, Вэрсэль, Вэрсула)]]''' | — | ''Werzel'' <br> Werzo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Вірсімунд]] | | Werzo + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віс|Віс (Вісь, Віж)]]''' | — | ''Wis'' (''Wiso'', ''Weise'', ''Waiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішэка|Вішэка (Віска, Вішка, Вішэйка, Віжэйк, Вешка, Вяшэйка)]]''' | — | ''Wiseko'' (''Wischke'') <br> Wis + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Візіла (імя)|Вішэла (Вісель, Вісул, Віжэль, Весіла, Везела)]]''' | — | ''Wisilo'' (''Wizilo'', ''Wisel'', ''Wisulo'') <br> Wis + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісень|Вісень (Віжын, Вішын, Вішнь)]]''' | — | ''Wisen'' (''Wisin'') <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісун]]''' | — | ''Wisun'' <br> Wis + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішынт|Вішынт (Высант)]]''' | — | ''Wisint'' (''Wisant'') <br> Wis + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісбар|Вісбар (Вісебар, Візбар, Віжбар, Вежбар)]]''' | | ''Wisbar'' <br> Wis + Baro | ''Barwis'' <br> Baro + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісівальд|Вісівальд (Вісевалод)]]''' | | ''Wiswald'' (''Wisewould'') <br> Wis + Waldo | ''Walvis'' <br> Waldo (Walt) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіда|Вісьвіда (Вішвід, Вісавід)]]''' | | ''Wisvida'' (''Wiswith'') <br> Wis + Wido | ''Widuis'' <br> Wido + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісьвіл|Вісьвіл (Весьвіл, Вішвіл)]]''' | | ''Uesuili'' <br> Wis + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісгайла|Вісгайла (Вісагайла, Візгайла, Віжгайла)]] | | Wis + Gailo | ''Gelvisa'' (''Galoisus'') <br> Gailo (Gelo) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігаўд|Вісігаўд (Візгаўд, Візгаўт, Візгольд, Візкоўд)]]''' | | ''Wisogoz''{{Заўвага|name="goz"|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход gaud у goz (coz)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 609.</ref>}} <br> Wis + Gaud <br> ''Wisigold'' <br> Wis + Goldo | ''Gauduis'' <br> Gaud + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігер|Вісігер (Вісгер, Візгер, Віскер, Віскар, Вішкер, Візгір)]]''' | | ''Wisger'' (''Uuisager'', ''Wiscar'', ''Weisker'') <br> Wis + Gero (Kero) | ''Gervisa'' <br> Gero + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігерд (імя)|Вісігерд (Візгерд, Візгард, Візгерт, Вышгерд, Вісігірд, Візгірд, Вышгірт)]]''' | | ''Visigerd'' (''Wisgeard'', ''Wisigard'') <br> Wis + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісігін|Вісігін (Вісакін, Візкін, Вісеген, Візгін)]]''' | [[Гінівойша]] | ''Visekin'' (''Wissegen'', ''Wiseken'') <br> Wis + -kin <br> Wis + Ginno | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Візгінт|Візгінт (Вісагінт, Высагінт, Віскінт)]] | | Wis + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісконт]]''' | | ''Wisgonda'' (''Wisagund'') <br> Wis + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісад|Вісад (Вішад)]]''' | | ''Wisad'' (''Wisod'') <br> Wis + Hatho (Adi) <br> Wis + Schat (Sado) | ''Aduisus'' (''Hadvisa'') <br> Hatho (Adi) + Wis |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісман|Вісман (Вішман)]]''' | | ''Wisman'' <br> Wis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Вісьміл]] | | Wis + Milo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вісімонт|Вісімонт (Вісімунт, Вісмунт, Візмунт, Вішмунт, Віжмонт, Вішмонт)]]''' | | ''Wisemund'' (''Wizmunt'') <br> Wis + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вішымут|Вішымут (Вісімот)]]''' | | ''Vismuot'' (''Wismoda'') <br> Wis + Mot (Muto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Віснар|Віснар (Вішнар, Вішнэр, Вішанар)]]''' | | ''Visnar'' (''Wisner'', ''Wisener'') <br> Wis + Noro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віст|Віст (Вест, Вешт)]]''' | — | ''West'' (''Viste'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вістэла]]''' | — | ''Wistila'' <br> West (Viste) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Віштэнь|Віштэнь (Вайштэнь)]]''' | — | ''Wisten'' <br> West (Viste) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештар|Вештар (Вестр, Вістар, Віштар, Вэйштар)]]''' | | ''Vestarr'' (''Wistarius'') <br> West (Viste) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вештарт|Вештарт (Віштарт, Вістарт, Вестэрт, Вештард, Віштард, Вейстарт, Вейштарт, Войштарт)]]''' | | ''Westhard'' (''Guistardus'') <br> West (Viste) + Hardt (Hart) <br> ''Wistrud'' <br> Wis + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войша]]''' | — | ''Waiso'' (''Voysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyscha''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Weise'' (''Wiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшка|Войшка (Вейшэка, Вейсейка)]]''' | — | ''Weiske'' <br> Weise + -k- <br> | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайшыла|Вайшыла (Войшэль, Вэйшэль)]]''' | — | ''Weisel'' <br> Wiso (Waiso) + -l- <br> ''Woschel'' <br> Waiso (Voysch) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшын|Войшын (Войсін)]] | — | ''Vussin'' <br> Waiso (Voysch) + -n- <br> ''Wisin'' <br> Weise (Wiso) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшывід|Войшывід (Войшвід)]] | | ''Wisvida'' <br> Weise (Wiso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшвіл (імя)|Войшвіл (Вошвіл, Вашвіла, Весьвіл)]] | | ''Uesuili'' <br> Weise (Wiso) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вайсар]]''' | | ''Weiser'' <br> Weise (Wiso) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войсят]]''' | | ''Woyssath''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Woyschat''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Waiso (Voysch) + Hatho (Adi) <br> ''Wisad'' <br> Weise (Wiso) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшымунд|Войшымунд (Вайсмонт)]] | | ''Wasmundus'' <br> Waiso + Mund <br> ''Wisemund'' <br> Weise (Wiso) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Войшнар|Войшнар (Вайснар, Вейшнар, Вэйшнэр, Вайшнар, Вашнар)]]''' | [[Нарывойша]] | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro | Noro + Voysch |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войшалк (імя)|Войшалк (Вышалк)]] | | Waiso (Voysch) + Scalc (Schelck) <br> Weise (Wiso) + Helgi (Algo) | ''Alguis'' <br> Helgi (Algo) + Wiso |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Войштаўт|Войштаўт (Вештаўт, Выштальд, Вішталд, Вішталт)]] | | ''Westwalt'' <br> West + Waldo (Walt) <br> Waiso (Voysch) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Война]]''' | — | ''Uuenna'' (''Wona'', ''Woyna''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> ''Wino'' (''Weine'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайнейка|Вайнейка (Ванейка, Ваніка, Вайнэка)]]''' | — | ''Vunnico'' (''Wonnecke'') <br> Uuenna (Wona) + -k- <br> ''Weinecke'' <br> Wino (Weine) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Вайніла|Вайніла (Вайналь)]]''' | — | ''Weinel'' <br> Wino (Weine) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войніш|Войніш (Войнюш)]]''' | — | ''Weinisch'' <br> Wino (Weine) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнар|Войнар (Вонар, Вайнэр, Вэйнэр, Вэйнар)]]''' | | ''Wunar'' (''Wuyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woyner''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Woynar''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Uuenna (Wona) + Heri (Hari) <br> ''Weiner'' <br> Wino (Weine) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Войнат|Войнат (Войнад, Войнят)]]''' | | ''Voinot'' (''Wonat'') <br> Uuenna (Wona) + Joto <br> Uuenna (Wona) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Воланг]]''' | | ''Wolank'' <br> Wolo + Lango (Lancho) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Вольман]]''' | | ''Wolman'' (''Wolaman'') <br> Wolo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавейка]]''' | — | ''Gauke'' <br> Gawo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавіла|Гавіла (Гавуль)]]''' | — | ''Gavilo'' (''Gaul'') <br> Gawo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гавень|Гавень (Гавін)]]''' | — | ''Gawin'' <br> Gawo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўвід]]''' | | ''Gauwida'' <br> Gawo + Wido | ''Widagauwo'' <br> Wido + Gawo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаўгонт|Гаўгонт (Галігунт, Галігонт, Галгонт, Галконт, Гяўгунт)]]''' | | ''Gavigunt'' <br> Gawo + Gunth (Gondo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайла (імя)|Гайл (Гайль, Гейль, Гель)]]''' | — | ''Gailo'' (''Geilo'', ''Galo'', ''Gelo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелейка|Гелейка (Галейка, Гайліка, Галка)]]''' | — | ''Geleko'' (''Galleke'', ''Geilke'', ''Galke'') <br> Gailo (Gelo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейлін|Гейлін (Гайлін, Галін, Галень)]]''' | — | ''Gailin'' (''Geilin'', ''Galinno'') <br> Gailo (Galo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлун|Гайлун (Гелун, Гелон)]]''' | — | ''Gelunus'' (''Galun'', ''Geluni'') <br> Gailo (Gelo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галбута|Галбута (Гельбат, Гелбут, Келбут)]]''' | [[Бутгель]] | ''Galbot'' <br> Gailo (Galo) + Boto (Buto) | ''Baudugailus'' (''Baudigilus'') <br> Bodo (Budo) + Gailo (Gelo) <br> Boto (Buto) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелёлд|Гелёлд (Гелальд)]]''' | | ''Geloldus'' (''Gelald'', ''Geilolt'', ''Kelolt'') <br> Gailo (Gelo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвід]]''' | [[Відзігайла]] | ''Gelvidis'' <br> Gailo (Gelo) + Wido | ''Widigelus'' (''Widigail'') <br> Wido + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвін|Гальвін (Гайльвін, Гельвін)]]''' | | ''Galvin'' (''Geilawina'', ''Gelwina'') <br> Gailo (Galo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальвірд]]''' | | ''Geilwird'' <br> Gailo (Galo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гельвіх|Гельвіх (Кельвік)]]''' | [[Вігайла (імя)|Вігайла]] | ''Geilwich'' (''Kelwihc'') <br> Gailo (Gelo) + Wigo | ''Wigelo'' <br> Wigo + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлігін|Гайлігін (Келікін)]]''' | | ''Gelikin'' <br> Gailo (Gelo) + Ginno <br> Gailo (Gelo) + -kin | ''Gingel'' <br> Ginno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелігуд|Гелігуд (Гелгод, Гелгуд, Гелгут)]]''' | [[Гудзігал]] | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галінт]]''' | | ''Galind'' (''Geilindis'') <br> Gailo (Galo) + Linto (Lindis) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайліман|Гайліман (Галеман, Гельман, Кельман)]]''' | [[Мангайла]] | ''Gailamanns'' (''Galiman'', ''Gelman'', ''Kalmannus'') <br> Gailo (Gelo) + Mann | ''Manigel'' <br> Mann + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайлімін|Гайлімін (Гальмін, Гельмін)]]''' | [[Мінігайла (імя)|Мінігайла]] | ''Geleminus'' (''Galmin'', ''Gaillemin'') <br> Gailo (Gelo) + Minno | ''Minigelus'' <br> Minno + Gailo (Gelo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Галімонт|Галімонт (Галімунт)]]''' | [[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла]] | ''Galmund'' (''Geilmundus'', ''Gelmund'') <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гала (імя)|Гала]]''' | — | ''Halo'' (''Helli'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галека]]''' | — | ''Haleke'' (''Halika'') <br> Halo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галень|Галень (Гален)]]''' | — | ''Hallen'' <br> Halo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Галабут|Галабут (Галабуд)]]''' | | ''Halboth'' (''Heliboto'') <br> Halo (Helli) + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельман|Гельман (Гельмэн)]]''' | | ''Hallmann'' <br> Halo (Helli) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гальмонт]]''' | | ''Hallmund'' (''Helmunt'') <br> Halo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ганус (імя)|Ганус (Гануш)]]''' | — | ''Hanus'' (''Johannes'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаст|Гаст (Гест, Каст, Гасьць, Гашт, Гесьць, Кест, Гейст)]]''' | — | ''Gast'' (''Gest'', ''Cast'', ''Keast'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьцейка|Гасьцейка (Госьцік)]]''' | — | ''Gasticho'' (''Casticho'') <br> Gast (Cast) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьціла|Гастыла (Гастэла, Гастэль, Касьціла)]]''' | — | ''Gastila'' (''Gastel'') <br> Gast + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кесьцень|Кесьцень (Касьцін, Гасьцін, Гаштын)]]''' | — | ''Kesten'' (''Castinus'', ''Gastin'') <br> Gast (Gest) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кейстут (імя)|Кестут (Гестут, Кістут, Кейстут)]] | — | Gast (Keast) + -t- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каштарт|Каштарт (Гастарт)]]''' | | ''Kastert'' (''Gastart'') <br> Gast (Cast) + Hardt (Hart) | ''Hartigast'' <br> Hardt (Hart) + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кестарт|Кестарт (Гестарт, Гештарт, Кестэрт, Гейштарт)]]''' | | ''Gesterd'' (''Gisteard'') <br> Gast (Gest) + Hardt (Hart) <br> ''Gistrudis'' <br> Geso (Giso) + Trudo (Trut) | ''Thrudgis'' <br> Trudo (Trut) + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестар|Гестар (Гестэра, Гештар, Гештэр, Гейштэр, Гейштар, Кестэр, Кейстар)]]''' | | ''Gester'' (''Gaster'', ''Caster'') <br> Gast (Gest) + Heri (Hari) | ''Herigast'' <br> Heri + Gast |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гаштольд (імя)|Гастаўд (Гашталт, Гаштольд, Каштаўт, Кашталт)]]''' | | ''Gastald'' (''Castald'', ''Gastaud'', ''Gastaut'') <br> Gast (Cast) + Waldo (Walt) <br> Gast (Cast) + Teudo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гестаўт|Гестаўт (Гесталт, Гештаўт, Кешталт, Кестаўт, Кістаўт, Гестаўд, Гештаўд, Гіштаўт, Гейстаўт, Кейстаўт)]]''' | | ''Gistald'' (''Gestold''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gast (Gest) + Waldo (Walt) <br> Geso (Giso) + Teudo (Taut) | ''Teutgis'' <br> Teudo (Teuth) + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўд|Гаўт (Гаўда, Гаўдзь, Галд, Галдзь)]]''' | — | ''Gaudo'' (''Gauto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдык|Гаўдык (Галдык, Гальдык, Калдык)]]''' | — | ''Gaudeck'' (''Gaudich'') <br> Gaudo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзіла|Гаўдзіла (Гаўдэль, Гаўдзіль, Гальдзель)]]''' | — | ''Gaudila'' (''Gaudela'') <br> Gaudo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдзін|Гаўдзін (Голдзін)]]''' | — | ''Gaudin'' <br> Gaudo + -n-<br> ''Goldine'' <br> Goldo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэш|Гаўдэш (Гольташ)]]''' | — | ''Gautsch'' <br> Gaudo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтоўт]]''' | | ''Gautald'' (''Gaudald'') <br> Gaudo (Gauto) + Waldo (Walt) | ''Waltgaud'' <br> Waldo (Walt) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтвід]]''' | | ''Gautwidus'' (''Gautvidr'') <br> Gaudo (Gauto) + Wido | ''Widegaud'' <br> Wido + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гоўдвік]]''' | | ''Goldwig'' <br> Gaudo + Wigo (Wic) <br> Goldo + Wigo (Wic) | ''Wihgoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Wigo + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўтэр|Гаўтэр (Гоўтэр)]]''' | | ''Gauter'' <br> Gaudo + Heri | ''Herigaudis'' <br> Heri + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда (Гаўдмонт, Каўдмонт)]]''' | | ''Gaudemund'' <br> Gaudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдэрых|Галтрык]]''' | | ''Gautrik'' (''Gautrikr'', ''Gaudericus'') <br> Gaudo (Gauto) + Rick <br> ''Goldric'' <br> Goldo + Rick | ''Richcoz''{{Заўвага|name="goz"}} <br> Rick (Rih) + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гаўдрым]] | [[Рымгальд]] | Gaudo + Rim | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаўдрут|Гаўдрут (Каўтруд)]]''' | | ''Gautrude'' <br> Gaudo + Trudo (Drutus) | ''Trutgaudus'' <br> Trudo + Gaudo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геда|Геда (Гет, Гіда, Гада)]]''' | — | ''Geda'' (''Geto'', ''Giddo'', ''Gaddo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзейка|Гедзейка (Гадзейка, Гедыка, Гедык, Гадыка)]]''' | — | ''Gedicke'' (''Gädecke'', ''Gedeco''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Geda (Gaddo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзель|Гедзель (Гадыла, Гідзель, Кіцела, Гаціла, Гатэль)]]''' | — | ''Gedel'' (''Gadilo'', ''Gitila'', ''Ketil'', ''Gattilo'', ''Gattel'', ''Catilo'') <br> Geda (Geto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзень|Гедзень (Гедэн, Гадзін, Гедзін, Гецень, Гіцень)]]''' | — | ''Gedenus'' (''Gadinus'', ''Giddinus'', ''Getina'') <br> Geda (Giddo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедбуд|Гедбуд (Гедбод, Гедбут, Кедбут)]] | [[Будзікід (імя)|Будзікід]] | Geda + Bodo (Budo) | Bodo (Budo) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадаальд|Гідульт (Гідаўд, Гедаўд)]]''' | | ''Gidoldus'' (''Gedoaldus'') <br> Geda (Giddo) + Waldo (Walt) | ''Wealdgyth'' <br> Waldo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гетаўт (імя)|Гетаўт (Геталт, Гетальд, Гітаўт, Кетаўт, Гатаўт)]]''' | | ''Getoldus'' (''Ketold'', ''Cataudo'') <br> Geda (Geto) + Waldo (Walt) <br> Geda (Geto) + Teudo (Taut) | ''Theotgit'' <br> Teudo (Teuth) + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівід|Гедзівід (Кедзівід, Гетвід)]] | | Geda + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедзівіл|Гедзівіл (Гедвіл, Гетвіл, Гідвіл, Гадвіл, Кедвіл)]] | [[Вільгет]] | Geda (Giddo) + Wilo | ''Wilgyth'' <br> Wilo + Geda (Giddo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедвін]]''' | | ''Gedovin'' <br> Geda + Wino | ''Wynngeat'' <br> Wino + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітэр|Гітэр (Гедэр, Гадэр, Гатар, Гедр, Гідр, Кецер, Кадэр)]]''' | | ''Getær'' (''Gader'', ''Gatharius'', ''Gidhari'') <br> Geda (Giddo) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гітарт|Гітарт (Гедарт, Гетарт, Кітарт)]]''' | | ''Gidheard'' (''Gạddert'') <br> Geda (Giddo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Гедыгольд|Гедыгоўд (Гедыгольд, Кедкаўд, Кедкольд)]] | | Geda + Gaudo <br> Geda + Goldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедгонт|Гедгонт (Гедконт, Кітконт)]]''' | | ''Gadagunti'' <br> Geda (Gaddo) + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзіман]]''' | | ''Gidman'' (''Gettman'') <br> Geda (Giddo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедзімін (імя)|Гедзімін (Гідзімін, Гідмін, Кедзімен, Кедмін, Кідмін)]]''' | | ''Giddeminus'' <br> Geda (Giddo) + Minno | ''Mengede''{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Мэнгдэны|Менгеды (пазьней Мэнгдэны)|de|Mengden (Adelsgeschlecht)}} — [[Нямеччына|нямецкі]], пазьней [[Інфлянты|інфлянцкі]] шляхецкі род, які паходзіць з [[Вэстфалія|Вэстфаліі]]}} <br> Minno (Menno) + Geda |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гедмонт|Гедмонт (Кадзімонт, Гемонт)]]''' | | ''Gadamundus'' (''Gemundus'') <br> Geda (Gaddo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гадарых|Гедрык]]''' | | ''Gedrich'' (''Gadric'') <br> Geda (Gaddo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадзь|Гадзь (Ед, Едзь, Яд, Ядзь)]]''' | — | ''Hatho'' (''Had'', ''Hedo'', ''Adi'', ''Edo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Адзейка|Адзейка (Адзіка, Гадыка, Ядзейка, Ядзека, Ядык, Гадэйка)]]''' | — | ''Adecho'' (''Adika'', ''Chadico'', ''Edica'') <br> Hatho (Adi) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гаціла|Гаціла (Гадзіла, Адзель)]]''' | — | ''Hetilo'' (''Hadala'', ''Adela'') <br> Hatho (Adi) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ацень|Ацень (Атэн)]]''' | — | ''Atten'' (''Atin'') <br> Hatho (Adi) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятаўт|Ятаўт (Атаўт, Гатаўт, Яталт, Яталд, Ятальд, Ядаўт, Ядальд)]]''' | [[Волдат]] | ''Atald'' (''Hathald'', ''Adalt'', ''Hadaud'') <br> Hatho (Had) + Waldo (Walt) | ''Waldad'' (''Walthad'') <br> Waldo (Walt) + Hatho (Had) <br> ''Teuthad'' <br> Teudo (Teuth) + Hatho (Had) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвід|Ятвід (Адвід, Едзівід, Гетвід)]]''' | | ''Atvid'' (''Adhuid'', ''Hadewidis'') <br> Hatho (Edo) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядвіга|Ядвіга (Ядовіг)]]''' | | ''Hadwig'' (''Hedwig'') <br> Hatho (Hedo) + Wigo | ''Wichad'' <br> Wigo (Wic) + Hatho (Hedo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятвіл|Ятвіл (Ядвіл, Ядвіла, Едзівіл, Гадвіл)]]''' | [[Вілят]] | ''Attavill'' (''Adovila'') <br> Hatho (Adi) + Wilo | ''Wiliatus'' (''Williad'') <br> Wilo + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгаўд]]''' | | ''Hadegaud'' (''Adegaudus'') <br> Hatho (Adi) + Gaudo | ''Gauthaus''{{Заўвага|У гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход had у haus)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=gauthaus#v=snippet&q=gauthaus&f=false S. 617, 789].</ref>}} <br> Gaudo (Gaut) + Hatho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядгін]]''' | [[Гінят]] | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядаг|Ядаг (Адаўг, Адаўк, Ядаўг, Ядаўк, Ядалг)]]''' | | ''Adago'' (''Adaco'') <br> Hatho (Adi) + Dago <br> Hatho (Adi) + Daugo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ядат|Ядат (Ядзят)]]''' | | ''Adat'' (''Adhad'') <br> Hatho (Adi) + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гадар|Гадар (Ядар, Атар)]]''' | | ''Hader'' (''Adar'', ''Hathari'') <br> Hatho (Had) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атарт|Атарт (Етарт, Едэрт)]]''' | | ''Atard'' (''Adahart'') <br> Hatho (Adi) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гатман|Гатман (Адаман, Атман, Адамэн)]]''' | | ''Hadoman'' (''Adiman'', ''Athiman'') <br> Hatho (Adi) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ятмонт|Ятмонт (Адамонт, Этмант)]]''' | | ''Etmunt'' (''Jatmund'', ''Adimondus'') <br> Hatho (Adi) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Атрант]]''' | | ''Aderando'' <br> Hatho (Adi) + Rando (Ranto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейман]]''' | | ''Heyman'' (''Hayman'') <br> Haimo (Heimo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Геймант|Геймант (Гаймунт)]]''' | | ''Haimund'' <br> Haimo (Heimo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Генрых|Генрык]]''' | | ''Henric'' (''Heimirich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Індрых|Індрых (Індрык, Гендрык)]]''' | | ''Hindrich'' (''Heinrich'') <br> Haimo (Heimo) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайд|Гайд (Гайда, Гейда, Гайдзь, Гайць, Кейда, Кейт)]]''' | — | ''Gaidus'' (''Gaido'', ''Geide'', ''Geith'', ''Keith'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэль|Гайдэль (Гейтыла)]]''' | — | ''Gaidel'' (''Geitel'') <br> Gaidus (Geith) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдзен|Гейдзен (Гайдзен, Гайдэн, Гайцен)]]''' | — | ''Gaidene'' (''Gaidinus'') <br> Gaidus (Geith) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейдар]]''' | | ''Gaidheri'' (''Geiter'') <br> Gaidus (Geith) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гейтарт|Гейтарт (Гайторт)]]''' | | ''Gaiterda'' <br> Gaidus (Geith) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гайдэман]]''' | | ''Geidemann'' <br> Gaidus + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайда (імя)|Гайда (Гейда)]]''' | — | ''Heido'' (''Haido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гайдэла|Гайдэла (Гайдэль)]]''' | — | ''Heidilo'' (''Heidel'') <br> Heido (Haido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвід]]''' | | ''Heidvid'' <br> Heido + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтгін|Эйтгін (Эйтыгін, Эйдыгін)]]''' | | ''Heitgin'' (''Heydekinus'') <br> Heido + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гейдмант|Гейдмант (Гейтмант, Эйдмант, Эйтмант)]]''' | | ''Heidmundus'' <br> Heido + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйдрыг|Эйдрыг (Эйдрык)]]''' | | ''Eidrich'' (''Heitrig'', ''Heidericus'') <br> Heido + Rick | ''Rihheid'' <br> Rick (Rih) + Heido |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геза (імя)|Гез (Гіза, Гіжа, Гесь, Кезь, Кейза)]]''' | — | ''Geso'' (''Giso'', ''Keso'', ''Geiso'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геска|Гесека (Геска, Гізік, Кейзік)]]''' | — | ''Giesecke'' (''Geske'', ''Kiessig'') <br> Geso (Giso) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізель|Гезела (Гізель, Кезела, Кізель)]]''' | — | ''Gesela'' (''Giesel'', ''Kisela'', ''Kiesel'') <br> Geso (Keso) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гізбэрт|Гізбэрт (Гізэбэрт, Гіжбэрт, Гісбарт)]]''' | | ''Gisbert'' (''Gisebert'') <br> Geso (Giso) + Bert | ''Berdegis'' <br> Bert + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кезгайла|Кезгайла (Гезгайла)]] | | Geso (Keso) + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гішвід]]''' | | ''Gisoidis'' <br> Geso (Giso) + Wido | ''Widugis'' <br> Wido + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гесьмін|Гесьмін (Кесьмін, Кісьмен)]] | | Geso (Keso) + Minno (Menno) <br> ''Gezman'' <br> Geso (Keso) + Mann | ''Minegis'' <br> Minno + Geso (Giso) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гезімунд (імя)|Гесмонт (Гісімунт, Гізымант, Гіжымант, Гейсімонт, Гейсмонт)]]''' | | ''Gesimund'' (''Gesmondo'', ''Gisimund'', ''Gismondus'') <br> Geso (Giso) + Mund (Munt) | ''Mundegis'' <br> Mund + Geso (Giso) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гес]]''' | — | ''Haso'' (''Hesa'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гасьмір]]''' | | ''Hasmar'' (''Hessemer'') <br> Haso (Hesa) + Mero (Maro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гелда|Гелда (Гілда, Гелдзь, Гільдзь)]]''' | — | ''Geldo'' (''Gildo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гальтаўт|Гальтоўт (Гелдаўд, Гальтаўт, Гельтульд)]]''' | | ''Geltolt'' (''Galdualdus'') <br> Geldo + Waldo (Walt) | ''Waldgelt'' <br> Waldo + Geldo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ільць]]''' | — | ''Hilto'' (''Ildia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільцін|Гільцін (Ільдзін)]]''' | — | ''Hiltin'' (''Ildin'') <br> Hilto (Ildia) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілбуць|Ілбуць (Ілбудзь, Ільбуць)]]''' | | ''Ilbuth'' (''Ilbodus'', ''Hiltiboto'') <br> Hilto + Boto (Buto) | ''Buothilt'' <br> Boto (Buto) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ілгут]]''' | | ''Illgut'' (''Hiltgudis'') <br> Hilto + Gudo (Guta) | ''Guthildis'' <br> Gudo (Guta) + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гільтэр]]''' | | ''Hilder'' <br> Hilto + Heri | ''Erhilt'' <br> Heri + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гельтман|Гельтман (Гільман, Ільман)]]''' | | ''Heltmann'' (''Hillmann'', ''Ilmann'') <br> Hilto + Mann | ''Manehildis'' <br> Mann + Hilto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіка]]''' | — | ''Hico'' (''Hiko'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гікель]]''' | — | ''Hiccila'' <br> Hico (Hiko) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінгіла|Гінгіла (Гінгела, Гінгала)]]''' | — | ''Gingel'' (''Gengel'') <br> Geng + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гента (імя)|Гінт (Гент, Генда)]]''' | — | ''Gento'' (''Gendo'', ''Gentt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцейка|Гінцейка (Гендзік, Гіндзіка)]]''' | — | ''Gentke'' (''Gendecke'') <br> Gento (Gendo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гентыла|Гентыла (Гендзела, Гіндзель, Гінтыла, Гінтэль)]]''' | — | ''Gentile'' (''Gendele'', ''Gindel'', ''Gentel'') <br> Gento (Gendo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінцін|Гінцін (Гінцень, Кінцен)]]''' | — | ''Genten'' <br> Gento + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтш]]''' | — | ''Gentsch'' <br> Gento + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтаўт|Гінтаўт (Гінталт, Гентаўт, Кентаўт, Кантаўт, Кінтаўт)]]''' | [[Таўцігін]] | ''Gentaltus'' (''Kentuald'', ''Candoaldo'') <br> Gento + Waldo (Walt) <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) | ''Theudekin'' (''Deutgen'') <br> Teudo + Ginno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гінтэр|Гінтэр (Гентар, Гінтар, Кентар)]]''' | | ''Genter'' (''Genther'') <br> Gento + Heri (Hari) | ''Erigand'' <br> Heri + Gento (Gando) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінтарт]]''' | | ''Genthardus'' (''Gentert'') <br> Gento + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гендырых (імя)|Гендрык (Гендрых, Гандрык)]]''' | | ''Gendricus'' (''Gendrich'', ''Gandaricus'') <br> Gento (Gendo) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гера|Гера (Кер, Гіра)]]''' | — | ''Gero'' (''Kero'', ''Giro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герэйка|Герэйка (Герыка, Герка, Гірэйка, Кірэйка, Кірык)]]''' | — | ''Gerico'' (''Gerecke'', ''Kericho'', ''Kiereck'') <br> Gero (Kero) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герыла|Герыла (Керыла, Керэль, Герла, Герэль, Геруль, Гірэла)]]''' | — | ''Gerilo'' (''Kerilo'', ''Kerelo'', ''Gerlo'') <br> Gero (Kero) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герын|Герын (Гірын)]]''' | — | ''Gerin'' (''Girin'') <br> Gero (Giro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керун|Керун (Герун, Герон)]]''' | — | ''Keruni'' (''Gerun'', ''Geron'') <br> Gero (Kero) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герута (імя)|Геруць (Геруд, Гаруць, Гіруць, Керут)]]''' | — | ''Geruthus'' (''Gerutha'') <br> Gero (Giro) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керш|Керш (Гірш, Геруш, Кірш)]]''' | — | ''Kiersch'' (''Giersch'', ''Gierasch'') <br> Gero (Kero) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гербут|Гербут (Гірбут, Гарбут, Кербут, Кірбут, Гірбуд, Гербудзь)]]''' | [[Бутгер]] | ''Gerboth'' (''Kerboto'', ''Gerbodo'', ''Garbutt'') <br> Gero (Kero) + Bodo (Budo) <br> Gero (Kero) + Boto (Buto) | ''Butger'' (''Botgerus'', ''Bodeger'') <br> Boto (Buto) + Gero <br> Bodo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервала]]''' | | ''Gerwala'' <br> Gero + Wal (Walo) | ''Walager'' <br> Wal (Walo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геральд|Геральт (Геральд)]]''' | | ''Gerald'' <br> Gero + Waldo (Walt) | ''Waldger'' <br> Waldo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервід]]''' | [[Відугер]] | ''Gerwid'' (''Gervidh'') <br> Gero + Wido | ''Wideger'' (''Widger'') <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кірвік]]''' | | ''Kerwic'' (''Gerwic'') <br> Gero (Kero) + Wigo (Wic) | ''Wicger'' <br> Wigo (Wic) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервіла|Гервіла (Гірвіл, Гервел)]]''' | | ''Gerwilo'' (''Garwilus'') <br> Gero (Giro) + Wilo | ''Vilgar'' <br> Wilo + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервін|Гервін (Кервін, Гервен)]]''' | [[Вінгер]] | ''Gerwin'' (''Kerwin'', ''Girwin'', ''Gerwen'') <br> Gero (Kero) + Wino | ''Winger'' <br> Wido + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гервойна]]''' | | ''Geruuni'' <br> Gero + Uuenna (Wona) | ''Vunniger'' <br> Uuenna (Wona) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гергард|Гіргарт]]''' | | ''Gerhard'' (''Girart'') <br> Gero (Giro) + Hardt (Hart) | ''Hartger'' <br> Hardt + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гер’ят|Гер’ят (Герат, Кір’ят)]]''' | | ''Gerath'' (''Gerjet'') <br> Gero + Hatho (Adi) <br> Gero + Joto | ''Hatger'' <br> Hatho + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герод|Герод (Гірод)]]''' | [[Гродгар (імя)|Рутгер]] | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) <br> Gero + Hatho | ''Rutger'' <br> Hrodo (Ruodo) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геркін|Геркін (Гіргін, Кіркін)]]''' | | ''Gerken'' (''Gerkinus'', ''Gergin'') <br> Gero (Kero) + -kin <br> Gero (Kero) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герконт|Герконт (Гіргонт, Гіркунт, Гірконт, Кірконт)]] | | Gero (Kero) + Gunth (Cund) | ''Cundker'' (''Gunngeir'') <br> Gunth (Cund) + Gero (Kero) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керман (імя)|Керман (Герман)]]''' | | ''Kerman'' (''German'') <br> Gero (Kero) + Mann | ''Manger'' <br> Gero + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гермін|Гермін (Гірмін)]]''' | [[Мінгер]] | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno | ''Minger'' <br> Minno (Menno) + Gero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Германт|Германт (Гермунд, Гермунт, Гірмунт, Гармонт, Кірмонт)]]''' | | ''Germont'' (''Germund'', ''Germunt'', ''Girmunt'', ''Garimund'', ''Kermunt'') <br> Gero (Giro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Керстэн|Керстэн (Керстын, Карштэн, Герштан)]]''' | [[Стангір]] | ''Kersten'' (''Kerstin'', ''Karsten'', ''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) | ''Staniger'' (''Stanker'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Герстолт|Герстолт (Гірстолт, Герштаўт, Гірстоўт, Керстаўт)]] | | Gero (Giro) + Stalto | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертруда|Гертруда (Гердруда)]]''' | | ''Gertrud'' (''Gerdrud'', ''Girtrudis'') <br> Gero + Trudo | ''Thrudger'' <br> Trudo + Gero |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гір|Гір (Гіра, Гары)]]''' | — | ''Heri'' (''Hiro'', ''Hari'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гірык]]''' | — | ''Hierica'' <br> Heri (Hiro) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыла (імя)|Гарыла (Герала, Гірыла)]]''' | — | ''Harilo'' (''Herilo'') <br> Heri (Hari) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарын|Гарын (Гірын)]]''' | — | ''Herin'' <br> Heri (Hari) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарыш|Гарыш (Гіраш)]]''' | — | ''Harisch'' (''Heresch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Heri (Hari) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гарбут|Гарбут (Гарбот, Гербут, Ербут)]]''' | [[Бутар]] | ''Harboth'' (''Herbothe'') <br> Heri (Hari) + Boto (Buto) | ''Butter'' <br> Boto (Buto) + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гербэрт]]''' | | ''Herbert'' <br> Heri + Bert | ''Berther'' <br> Bert + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ірвіл]]''' | | ''Irvil'' (''Iruil'') <br> Heri (Hiro) + Wilo | ''Wileri'' <br> Wilo + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Герман (імя)|Герман (Гірман, Гарман, Гермен)]]''' | [[Манар]] | ''Hermann'' (''Hirimann'', ''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермін]]''' | | ''Ermin'' <br> Heri + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ермант|Ермант (Германт, Эрмант)]]''' | | ''Eremund'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Munt) | ''Munter'' <br> Mund (Mutn) + Heri |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ерандзь]]''' | [[Рандар]] | ''Herrand'' <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) <br> Heri (Hari) + -nd- | ''Randhere'' (''Ranthar'') <br> Rando + Heri (Hari) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Герда|Герд (Гард, Гірд, Гердзь, Гардзь, Герт)]]''' | — | ''Gerd'' (''Geard'', ''Gardo'', ''Gyrd'', ''Gert'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзейка|Гердзейка (Гардзейка, Гертык)]]''' | — | ''Gerdeka'' (''Gardeke'', ''Gertke'') <br> Gerd + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзіла|Гердзіла (Гардзела, Гердзяла, Гардзель, Гердзель, Гірдыла)]]''' | — | ''Gardila'' (''Gerdele'', ''Gertil'') <br> Gerd (Gardo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердзень (імя)|Гердзень (Гірдзен, Гардзінь, Гердзін)]]''' | — | ''Gerden''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Girden''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Garden'', ''Gardin'', ''Gerdin'') <br> Gerd (Gert) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердун|Гердун (Гердзюн, Гірдзюн)]]''' | — | ''Gerdun'' (''Gartuni'') <br> Gerd (Gardo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гердут (імя)|Гердут (Кердут, Гердуць, Кердуць)]]''' | — | ''Kerdut'' <br> Gerd + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гертаўт|Гертаўт (Гортаўт, Гіртаўт, Кіртаўт)]]''' | | ''Gertoldus'' (''Kartold'') <br> Gerd (Gardo) + Waldo (Walt) | ''Waldigardis'' <br> Waldo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзівід|Гірдзівід (Гірдвід, Кірдвід)]]''' | | ''Gyrdvid'' (''Gertwidus'') <br> Gerd (Gyrd) + Wido | ''Widgerd'' <br> Wido + Gerd |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвіл|Гердвіл (Гертвіл, Гірдзівіл, Кірдвіл)]] | [[Вільгерд]] | Gerd + Wilo | ''Wilgeard'' (''Vilgard'') <br> Wilo + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гердвойна|Гердвойна (Гірдвойна)]] | | ''Geardwine'' <br> Gerd + Wino (Weine) <br> Gerd + Uuenna (Wona) | ''Weingard'' <br> Wino (Weine) + Gerd (Gardo) <br> ''Vunnegart'' <br> Uuenna (Wona) + Gerd (Gardo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гірдзімонт|Гірдзімонт (Кірдзімонт)]]''' | [[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд]] | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) | ''Mundgerd'' <br> Mund + Gerd |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзь|Гардзь (Гарт, Арда)]]''' | — | ''Hardt'' (''Hart'', ''Ardo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардэль|Гардэль (Гертэль, Эртэль)]]''' | — | ''Hardell'' (''Hertilo'', ''Ertel'') <br> Hardt (Hart) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гардзіна (імя)|Гардзіна (Гардына)]]''' | — | ''Hardin'' (''Herden'') <br> Hardt + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Артавід]]''' | [[Відарт]] | ''Hartvid'' <br> Hardt (Ardo) + Wido | ''Vidart'' <br> Wido + Hardt (Hart) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эртвін]]''' | [[Вінарт]] | ''Hertwin'' (''Artwin'') <br> Hardt (Ardo) + Wino | ''Winhart'' <br> Wino + Hardt |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гартман|Гартман (Гертман, Эртман, Эрдман)]]''' | | ''Hartman'' (''Hertman'', ''Ertman'', ''Erdmann'') <br> Hardt + Mann | ''Manhardt'' <br> Mann + Hardt |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіба|Гіба (Геба, Кеба, Гейба)]]''' | — | ''Gibo'' (''Gebo'', ''Kebo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібейка|Кібейка (Гебейка, Гібік)]]''' | — | ''Kibicho'' (''Gebecke'', ''Gibico'') <br> Gibo (Kebo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібель|Кібель (Гібэль, Гебель)]]''' | — | ''Kiebel'' (''Giebel'', ''Gebel'') <br> Gibo (Kebo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гібін|Гібін (Гебіна, Гебэн, Гібінь, Гібен, Кебень)]]''' | — | ''Gibin'' (''Gebino'', ''Gebeno'', ''Kebene'') <br> Gibo (Gebo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібар|Кібар (Гібар, Кібір)]]''' | | ''Kiber'' (''Kebehere'', ''Gibahari'') <br> Gibo (Kebo) + Heri (Hiro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кібарт|Кібарт (Кібэрт, Гібарт)]]''' | | ''Kibart'' (''Kibbert'', ''Gibert'') <br> Gibo (Kebo) + Bert <br> Gibo (Kebo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіў]]''' | — | ''Givo'' (''Gevo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівейка]]''' | — | ''Givika'' (''Geuica'') <br> Givo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гівін|Гівін (Гівень)]]''' | — | ''Givin'' <br> Givo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гевалт|Гевалт (Гевалд, Гівалт)]]''' | | ''Gevald'' (''Givald'') <br> Givo (Gevo) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Геверт|Геверт (Гівэрт, Ківэрт)]]''' | | ''Gewert'' <br> Givo (Gevo) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гіль (імя)|Гіль (Кіл)]]''' | — | ''Gilo'' (''Gill'', ''Kil'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілейка|Гілейка (Гілік, Кілейка)]]''' | — | ''Gilleke'' <br> Gilo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілін|Гілін (Гілень)]]''' | — | ''Gillin'' <br> Gilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кілбар]]''' | | ''Kilber'' (''Gilberia'') <br> Gilo (Kil) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілбут]]''' | | ''Gilbody'' <br> Gilo + Boto (Buto) <br> Gilo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кільман]]''' | | ''Killman'' (''Gillman'') <br> Gilo (Kil) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гілімонт|Гілімонт (Гільмонт)]]''' | | ''Gilmondus'' (''Gilmont'', ''Gilimund'') <br> Gilo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гін|Гін (Гена, Кін, Кена, Кен, Гінь, Гень, Кінь)]]''' | — | ''Ginno'' (''Genno'', ''Gimmo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінейка|Гінейка (Гінка, Гінек, Генейка, Кінейка)]]''' | — | ''Gineke'' (''Genke'', ''Genike'') <br> Ginno (Genno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генела|Генела (Генель, Гінела, Гінель, Генуль, Кінель)]]''' | — | ''Genilo'' (''Genellus'', ''Ginolo'') <br> Ginno (Genno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генут|Генут (Генюта)]]''' | — | ''Genut'' (''Geniut'') <br> Ginno (Genno) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінюш|Кінюш (Генюш, Кінш, Гінюш)]]''' | — | ''Kinosz''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gennisch'') <br> Ginno (Genno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбар|Кімбар (Кімбэр, Гімбар, Гімбэр)]]''' | | ''Gimber'' (''Cimber'') <br> Ginno + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімбарт|Кімбарт (Кімбэрт, Генбарт)]]''' | | ''Gimbert'' <br> Ginno (Genno) + Bert <br> ''Kinbardus'' <br> Ginno (Genno) + Bardo (Barto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінібут|Гінібут (Генбут, Гінбут, Кінбут, Гембут, Гімбут)]]''' | | ''Genobod'' (''Genbaud'') <br> Ginno + Bodo (Budo) <br> Gino + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінеўт]]''' | | ''Ginaldus'' (''Genald'', ''Genaud'') <br> Ginno (Genno) + Waldo (Walt) | ''Waldgina'' <br> Waldo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гімольт]]''' | | ''Gemoldus'' (''Gimoldus''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ginno (Gimmo) + Waldo (Walt) <br> Gemo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінвід]] | [[Відзігін]] | Ginno + Wido | ''Widikin'' (''Wedigen'') <br> Wido + -kin <br> Wido + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівіл (імя)|Гінівіл (Кінвіл)]] | [[Вількін]] | Ginno + Wilo | ''Willikin'' (''Willegin'') <br> Wilo + -kin <br> Wilo + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінвін|Гінвін (Кінвін)]]''' | | ''Genuinus'' (''Kinewin'') <br> Ginno (Genno) + Wino | ''Winneken'' <br> Wino + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Генавэфа|Генавіфа (Генавэва)]]''' | | ''Genovefa'' <br> Ginno (Genno) + Vivo (*Weif) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Гінівойша]] | [[Вісігін]] | ''Genuis'' <br> Ginno (Genno) + Weise (Wiso) <br> Ginno + Waiso (Voysch) | ''Visekin'' <br> Wiso + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінят|Гінят (Генат, Гінат, Кінат, Кінят)]]''' | [[Ядгін]] | ''Genat'' (''Gennat'', ''Kynath'') <br> Ginno (Genno) + Hatho (Adi) <br> ''Genniod'' <br> Ginno (Genno) + Audo (Oto) | ''Hettgen'' (''Hedicken'') <br> Hatho (Adi) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэр|Кінэр (Кінер)]]''' | | ''Kiener'' (''Ginerius'', ''Gener'') <br> Ginno (Genno) + Heri | ''Herekin'' <br> Heri + Ginno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінэрт|Кінэрт (Кенарт, Генэрт)]]''' | | ''Kinnert'' (''Ginart'', ''Genard'') <br> Ginno (Genno) + Hardt (Hart) | ''Hartgen'' <br> Hardt (Hart) + Ginno (Genno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кінконт|Генконт (Кінконт)]]''' | | ''Gengundis'' (''Genegondis'') <br> Ginno (Genno) + Gunth (Cund) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гіман|Гіман (Кіман, Геман, Кеман)]]''' | | ''Gimiman'' (''Kinman'') <br> Ginno (Gimmo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімін|Кімін (Гімін)]]''' | | ''Gimmin'' <br> Ginno (Gimmo) + Minno <br> Ginno (Gimmo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кімант|Кімант (Гімант, Кімунд, Кімунт)]]''' | | ''Kymund'' (''Ginmund'', ''Kinmonth'') <br> Ginno + Mund (Munt) <br> Gemo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гінет]]''' | | ''Genet'' (''Gennett'', ''Ginetta'') <br> Ginno (Genno) + Nieth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гендрута|Гендрута (Гендруда, Гентруда, Гентрута, Кендрута)]]''' | | ''Genedrudis'' (''Gintrudis'') <br> Ginno (Genno) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гога|Гога (Гок)]]''' | — | ''Gogo'' (''Goki'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гогель|Гогель (Гугель, Кугель)]]''' | — | ''Goggilo'' (''Kugelo'') <br> Gogo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Грода|Грот (Гродзь, Род, Руд, Родзь)]]''' | — | ''Hrodo'' (''Roda'', ''Ruodo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзейка|Рудзейка (Родзейка, Рудзека, Родзіка, Рудзік)]]''' | — | ''Ruadicho'' (''Rodicho'', ''Hruodicho'', ''Rudek'') <br> Hrodo (Ruodo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудзіла|Рудзіла (Рудзель, Родзель, Рудаль)]]''' | — | ''Rudila'' (''Rudela'', ''Hrodilo'', ''Ruadalo'') <br> Hrodo (Ruodo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родэлін]]''' | — | ''Rothelin'' (''Hrodelin'') <br> Hrodo (Roda) + lin | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родзень|Родзень (Рудзін, Рудзень, Рутэн)]]''' | — | ''Roden'' (''Rudin'', ''Ruethen'', ''Hrodin'') <br> Hrodo (Roda) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаш|Рудаш (Рудзеш, Рудзіш)]]''' | — | ''Rudusch'' (''Rudeš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rudiš''{{Заўвага||name="Чэхія"}}, ''Rutsch'') <br> Hrodo (Ruodo) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудаўт|Рудаўт (Рудалт, Ротаўт)]]''' | | ''Rudolt'' (''Roudaut'', ''Rotaldus'', ''Rotaudus'', ''Hrotold'') <br> Hrodo (Ruodo) + Waldo (Walt) <br> Hrodo (Ruodo) + Teudo (Taut) | ''Theotrod'' <br> Teudo (Teuth) + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродвіл|Гродвіл (Родвіл, Рудзівіл)]]''' | | ''Hrodwil'' (''Rudwill'') <br> Hrodo (Ruodo) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгаўд (імя)|Рогаўд (Рогаўт)]]''' | | ''Rogaudus'' (''Hrodgaud'', ''Rotgaud'') <br> Hrodo (Roda) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гродгар (імя)|Рутгер (Рудкір, Рукір)]]''' | [[Герод]] | ''Rutger'' (''Rudker'', ''Rucker'') <br> Hrodo (Ruodo) + Gero (Kero) | ''Gaerod'' (''Girod'') <br> Gero + Hrodo (Roda) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рудэр|Рудэр (Рутэр)]]''' | | ''Ruder'' (''Hroadhar'', ''Grotchar'') <br> Hrodo (Ruodo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Родаман|Родаман (Рудаман, Рудамань)]]''' | | ''Rodoman'' (''Roudman'', ''Hrodman'') <br> Hrodo (Roda) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Градзімонт|Градзімонт (Радмонт)]]''' | | ''Hrodmunt'' (''Rodmundus'', ''Rodomonte'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) <br> ''Grodmundus'' | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гуда (імя)|Гут (Гуд, Гудзь, Гот, Года, Годзь)]]''' | — | ''Gudo'' (''Guta'', ''Got'', ''Godo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзейка|Гудзейка (Гудзіка, Гудзека, Гадзейка, Годыка, Гатыка, Кудзейка)]]''' | — | ''Gudecke'' (''Gudike'', ''Godeko'', ''Godica'', ''Gutthica'', ''Kudicke'') <br> Gudo (Guta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзіла|Гудзіла (Гадзіла, Годэль, Гутэль)]]''' | — | ''Gudila'' (''Godila'', ''Godel'', ''Güttel'') <br> Gudo (Guta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудан|Гудан (Гудон)]]''' | — | ''Godan'' (''Godun'') <br> Gudo (Godo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзін|Гудзін (Гудзень, Годын, Гоцін, Гуцін)]]''' | — | ''Gudin'' (''Godenus'', ''Godin'', ''Gutin'') <br> Gudo (Guta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готаўт|Готаўт (Готалт, Гутаўт, Гутальт, Годаўт)]]''' | | ''Gotolt'' (''Gotaldus'', ''Godaut'') <br> Gudo (Godo) + Waldo (Walt) <br> Gudo (Godo) + Tuedo (Taut) | ''Waltgudis'' <br> Waldo (Walt) + Gudo <br> ''Theudeguto'' (''Theudigota'') <br> Teudo + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Годвайн]]''' | | ''Gottwein'' (''Gutwein'') <br> Gudo (Godo) + Wino (Weine) <br> Gudo (Godo) + Uuenna (Wona) | ''Wunigodo'' <br> Uuenna (Wona) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудвіл|Гудвіл (Гудзьвіл, Годвіль, Гадвіла)]]''' | [[Вільгод]] | ''Góðvili'' (''Goedwil'', ''Goteswillo'') <br> Gudo (Godo) + Wilo | ''Willegod'' (''Willigut'') <br> Wilo + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутвін|Гутвін (Годвін)]]''' | | ''Gutvinus'' (''Guduin'', ''Godoinus'') <br> Gudo (Guta) + Wino | ''Wingot'' <br> Wino + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігал]]''' | [[Гелігуд]] | ''Godegel'' <br> Guda (Godo) + Gailo (Gelo) | ''Gelgod'' <br> Gailo (Gelo) + Guda (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутгер]]''' | | ''Gutgerius'' (''Cuotker'') <br> Gudo (Guta) + Gero (Kero) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудзігерд|Гудзігерд (Гудгерд, Годгерд)]]''' | | ''Gudegerdus'' (''Godegardus'', ''Gudhgärdh'') <br> Gudo (Godo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готгін]]''' | | ''Göttgen'' (''Gotichin'', ''Godekin'') <br> Gudo (Guta) + -kin <br> Gudo (Guta) + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гутар|Гутар (Гутэр, Гудар, Гудэр, Готэр, Гудр, Кудэр, Кутар)]]''' | | ''Guter'' (''Guder'', ''Guther'', ''Gutthar'', ''Gotter'', ''Kuder'', ''Kutter'') <br> Gudo (Guta) + Heri (Hari) | ''Herrguth'' <br> Heri + Gudo (Guta) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готарт|Готарт (Готард)]]''' | | ''Gotard'' (''Gottert'', ''Godhard'') <br> Gudo (Godo) + Hardt (Hart) <br> ''Gotrudis'' <br> Gudo (Godo) + Trudo (Trut) | ''Hardgot'' <br> Hardt (Hart) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Глеб]]''' | | ''Goteleib'' (''Gudleifr'', ''Gottlieb'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Готліб|Готліб (Годліб)]]''' | | ''Gottlieb'' (''Goteleib'') <br> Gudo (Godo) + Leifi (Laybo) <br> ''Gottlieb'' (''Gudilub'', ''Gudeliva'') <br> Gudo (Got) + Lubo (Libo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудман|Гудман (Гутман, Годман)]]''' | [[Мангуд]] | ''Gudman'' (''Guotman'', ''Godman'') <br> Gudo (Godo) + Mann | ''Mangod'' <br> Mann + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудымін|Гудымін (Гудмін)]]''' | [[Мінгуд]] | ''Goudemen'' (''Gudmen'') <br> Gudo + Minno (Menno) | ''Mengodus'' <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гудмунд|Готмант]]''' | | ''Gutmunt'' (''Godmont'', ''Gotmundus'') <br> Gudo (Got) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Косман]]''' | | ''Cosman'' (''Gossmann'') <br> Guso (Goza) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Гошмант]]''' | | ''Gosmundus'' (''Gusimund'') <br> Guso (Goza) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунт|Гунд (Гунда, Гунта, Кунда, Гонда, Конда, Конт, Конць, Кондзь)]]''' | — | ''Gunth'' (''Gundo'', ''Gondo'', ''Cund'', ''Kunth'', ''Contus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канцейка|Канцейка (Кандыка, Кунцік)]]''' | — | ''Cunthicho'' (''Cundicho'') <br> Gunth (Kunth) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантэль|Кантэль (Гунтуль)]]''' | — | ''Kuntilo'' (''Guntulo'', ''Gontella'') <br> Gunth (Kunth) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контын|Контын (Кондзін, Кундзін, Гондын, Гунтын, Гудзін)]]''' | — | ''Cundin'' (''Contina'', ''Guntin'', ''Gundin'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контун]]''' | — | ''Cunduni'' (''Gunduni'') <br> Gunth (Kunth) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контуш|Контуш (Кунтуш)]]''' | — | ''Cundisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Gondish'') <br> Gunth (Kunth) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контаўт (імя)|Контаўт (Гонтаўт, Конталт, Кунтаўт, Кунталт)]]''' | | ''Contaldus'' (''Gontald'', ''Gontaut'') <br> Gunth (Cund) + Waldo (Walt) <br> Gunth (Cund) + Teudo (Taut) <br> Cono + Teudo (Taut) | ''Waldegundis'' <br> Waldo + Gunth <br> ''Teutgundis'' <br> Teudo (Teuth) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандбут]]''' | | ''Gundbuth'' (''Gundboto'') <br> Gunth (Kunth) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Контвід]]''' | | ''Gunduidis'' <br> Gunth (Kunth) + Wido | ''Widegundis'' <br> Wido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантыгерд]]''' | | ''Cundigart'' (''Guntegardis'') <br> Gunth (Kunth) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гунтэр|Гунтар (Гундар, Гонтар, Кунтэр, Контэр, Контар)]]''' | | ''Guntar'' (''Gundar'', ''Gontar'', ''Kunter'', ''Konter'', ''Contari'') <br> Gunth (Kunth) + Heri (Hari) | ''Harigundis'' <br> Heri (Hari) + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантмін|Кантмін (Гонтмін)]]''' | | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гумонт]]''' | | ''Gummund'' (''Guntamund'', ''Cummunt'') <br> Gunth + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кандрат|Кандрат (Кундрат, Контрад, Контрат)]]''' | | ''Conttrat'' (''Kundrat'', ''Gundarat'') <br> Gunth (Kunth) + Rado (Rato) | ''Ratcunda'' <br> Rado (Rato) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундэрык (імя)|Кондрыка (Кандрыка)]]''' | [[Рыконт]] | ''Condricus'' (''Gunderic'') <br> Gunth (Kunth) + Rick <br> ''Candericus'' (''Gandaricus'') <br> Gento (Gando) + Rick | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрым]]''' | [[Рымконт]] | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Gundo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кантрыт]]''' | | ''Guntarith'' <br> Gunth (Kunth) + Rido | ''Riidgunt'' <br> Rido + Gunth |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гундыслаў]]''' | | ''Gundisalv'' <br> Gunth (Gundo) + Aluo <br> Gunth (Gundo) + Salvo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабейка]]''' | — | ''Dabicho'' <br> Dabo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дабела|Дабела (Дабіль, Дабель)]]''' | — | ''Dabila'' <br> Dabo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дань|Дань (Дан)]]''' | — | ''Dano'' (''Denno'', ''Dann'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данейка|Данейка (Даніка, Дэнейка)]]''' | — | ''Danica'' (''Denecke'') <br> Dano (Denno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данюш|Данюш (Даніш)]]''' | — | ''Danisch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Danis''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Dano + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзенгель|Дзенгель (Дзінгель, Дзінгайла, Дангель, Дангела)]]''' | | ''Dengel'' (''Dingela'') <br> Dano (Denno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Данар|Данар (Данэр)]]''' | | ''Danhari'' (''Danner'') <br> Dano + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнарт]]''' | | ''Dannert'' (''Dännart'') <br> Dano + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Данкель]]''' | — | ''Danckel'' (''Danchilo'') <br> Danco + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамуль|Дамуль (Дамель)]]''' | — | ''Damulo'' (''Damilo'') <br> Dammo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўга|Даўга (Дава, Доўг, Доўк)]]''' | — | ''Daugo'' (''Davo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давейка|Давейка (Давіка)]]''' | — | ''Davico'' <br> Daugo (Davo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгіла|Даўгіла (Дагіла, Догель)]]''' | — | ''Dagila'' (''Dahilo'', ''Degel'') <br> Daugo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбор|Даўбор (Даўбар, Даўбэр, Даўбір, Доўбэр, Дабар, Даўпар)]]''' | | ''Dauber'' (''Deuber'', ''Daber'') <br> Daugo (Davo) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўбарт|Даўбарт (Даберт, Дэбэрт)]]''' | | ''Daubert'' <br> Daugo (Davo) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давіл|Давіл (Тавіл)]]''' | | ''Davila'' (''Dauwila'', ''Tauili'') <br> Daugo (Davo) + Wilo <br> Daugo (Davo) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давірд|Давірд (Тавірд)]]''' | | ''Daverdt'' <br> Daugo (Davo) + Werta (Werdo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давінь]]''' | | ''Dawin'' (''Dauwin'') <br> Daugo (Davo) + Wino <br> Daugo (Davo) + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Давойна|Давойна (Давойн, Давэйна, Давэйн)]]''' | | ''Dewein'' <br> Daugo (Davo) + Wino (Weine) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгайла|Даўгайла (Дагала)]]''' | | ''Dagalo'' (''Dægel'') <br> Daugo (Davo) + Gailo (Galo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгер|Даўгер (Даўер)]]''' | | ''Dauharjis'' (''Dauer'', ''Daherr'') <br> Daugo (Davo) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгерд (імя)|Даўгерд (Даўгард, Даўгірд, Дагірд)]]''' | | ''Daugaard'' <br> Daugo (Davo) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгод|Даўгод (Дагут, Даўгот, Даўгут)]]''' | | ''Dagott'' <br> Daugo (Davo) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгоўд|Даўгоўд (Доўгаўд, Даўгольд)]]''' | | ''Dagaud'' <br> Daugo (Davo) + Gaudo <br> Daugo (Davo) + Goldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўгін|Даўгін (Даўкен, Даўген, Далгін)]]''' | | ''Dagin'' (''Dawkin'') <br> Daugo (Davo) + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўгінт|Даўгінт (Даўкінт, Даўгінд)]] | | Daugo (Davo) + Gento (Gendo) <br> Daugo (Davo) + Kindo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўконт|Даўконт (Даўгонт, Даўкант, Дэкант, Даўкунт)]]''' | | ''Dagant'' (''Dachant'') <br> Daugo (Davo) + Gunth (Kunth) <br> Dago + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўлюд|Даўлюд (Даўлід)]] | | Daugo (Davo) + Luido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмен|Даўмен (Даўман, Даўмін, Доўман)]]''' | [[Міндоўг (імя)|Міндаў]] | ''Dauman'' (''Daman'') <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) | ''Mindach'' <br> Minno + Daugo (Davo) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўмонт (імя)|Даўмонт (Даўмонд, Даўмунд, Даўмунт, Дамунт, Дамонт, Домунд)]]''' | | ''Damondus'' (''Damundus'') <br> Daugo (Davo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Доўнар (імя)|Доўнар (Доўнэр, Дохнар)]]''' | | ''Douwner''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Daugo (Davo) + Noro (Nero) <br> ''Dæghnar'' <br> Dago + Noro (Nero) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Даўспрунг (імя)|Даўспрунг]] | | Daugo (Davo) + Spranco | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Даўят (імя)|Даўят (Даўют, Тавят)]]''' | | ''Dowyatt'' (''Daviato'') <br> Daugo (Davo) + Joto (Juto) <br> Daugo (Davo) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дака (імя)|Дака (Дага)]]''' | — | ''Dago'' (''Dacco'', ''Taggo'', ''Daia'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагейка|Дагейка (Дакейка)]]''' | — | ''Dageke'' (''Dagiko'') <br> Dago (Dacco) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакіла|Дакіла (Дакель)]]''' | — | ''Dacilo'' (''Dacilus'', ''Dagilo'') <br> Dago (Dacco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайль]]''' | — | ''Daila'' <br> Dago (Daia) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакінь|Дакінь (Дэген, Тагін)]]''' | — | ''Dacinus'' (''Daginus'', ''Taginus'') <br> Dago (Taggo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дакварда]]''' | | ''Dagward'' <br> Dago (Dacco) + Wardo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дагела|Дагела (Дагель, Дагайль)]]''' | | ''Dagela'' <br> Dago + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэймонт|Дэймонт (Даймонт)]]''' | | ''Deimund'' (''Daymont'') <br> Dago (Daia) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дэйна]]''' | — | ''Deina'' (''Dagena'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дайнар|Дайнар (Дайнэр, Дэйнар, Дэйнэр)]]''' | | ''Deiner'' (''Degenher'') <br> Deina (Dagena) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дыдэла|Дыдэла (Дэдэла)]]''' | — | ''Dedela'' (''Dedila'') <br> Dedo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дорг (імя)|Дорг (Драга, Драка)]]''' | — | ''Drogo'' (''Drago'', ''Draco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даргіла|Даргіла (Драгіл, Драгул, Даргель)]]''' | — | ''Drogila'' (''Drogulus'') <br> Drogo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доргень|Доргень (Доргін)]]''' | — | ''Drogen'' (''Drogin'') <br> Drogo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Даргвойн|Даргвойн (Даргвайн)]] | | ''Dragwin'' <br> Drogo (Drago) + Wino (Weine) <br> Drogo + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Драгат|Драгат (Даргаць)]]''' | | ''Drogat'' <br> Drogo + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзір|Дзір (Дыра, Тыр)]]''' | — | ''Diehr'' (''Dioro'', ''Tier'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзярэйка|Дзярэйка (Дзерык, Дэрэк, Церэйка, Цірык)]]''' | — | ''Diericke'' <br> Diehr + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырэль|Тырэль (Цірыль, Тырыла)]]''' | — | ''Tyrell'' <br> Diehr (Tier) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырун|Тырун (Цірун)]]''' | — | ''Teoruni'' <br> Diehr (Tier) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырыш|Тырыш (Дэрэш, Дэрш)]]''' | — | ''Thiersch'' (''Dirisch'', ''Dirsche'') <br> Diehr (Tier) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырбут|Дырбут (Дзербут, Цірбут)]]''' | | ''Direbode'' <br> Diehr + Boto (Buto) <br> Diehr + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тырольдзь]]''' | | ''Tirold'' (''Deorwald'') <br> Diehr (Tier) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дэрвін|Дэрвін (Дзеравін, Дырвін, Дэрвінь, Дарвінь)]]''' | | ''Derwin'' (''Direwine'', ''Deorwine'') <br> Diehr + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірман|Дзірман (Дырымен, Дзерман, Цірман, Дзірамін)]]''' | | ''Dierman'' (''Deormann'', ''Direman'', ''Derman'', ''Tiermann'') <br> Diehr + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзірмант|Дзірмант (Дырманд, Дзірмунт, Дырмунт, Дзермант, Цірмонт)]]''' | | ''Dyrmond'' (''Diermunt'', ''Deormund'', ''Tiermunt'') <br> Diehr (Dioro) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дзерамер|Дзерамер (Дэрамэр)]]''' | | ''Diormerus'' (''Deormar'', ''Teormar'') <br> Diehr (Dioro) + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дырмот]]''' | | ''Dyrmodh'' (''Deormod'') <br> Diehr (Dioro) + Mot (Moda) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Дзірсун]] | | Diehr + Suno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дуніла]]''' | — | ''Dunila'' <br> Duno + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дывіла]]''' | — | ''Divilo'' <br> Deiwe + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Іва]]''' | — | ''Ivo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ібут]]''' | | ''Ibodus'' <br> Ivo + Boto (Buto) <br> Ivo + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Івар]]''' | | ''Ivar'' <br> Ivo + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ідзель]]''' | — | ''Idela'' (''Idilo'') <br> Ido + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інга|Інка]]''' | — | ''Ingo'' (''Incho'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгіль]]''' | — | ''Ingilo'' <br> Ingo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Імбар|Імбар (Імбэр)]]''' | | ''Imbor'' (''Imber'', ''Ingeborg'', ''Ingeburg'') <br> Ingo (Incho) + Burga | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ігар]]''' | | ''Inchar'' <br> Ingo (Incho) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Інгела|Інгела (Інгель)]]''' | | ''Ingeila'' (''Ingel'') <br> Ingo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйса]]''' | — | ''Iso'' (''Heyse'', ''Eyse'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізбут|Ізбут (Есбут, Эйсбут)]]''' | | ''Isbodus'' <br> Iso + Bodo (Budo) <br> Iso + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісавін]]''' | | ''Isovin'' <br> Iso + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ісад]]''' | | ''Isada'' <br> Iso + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ішман|Ішман (Ізман, Ісаман)]]''' | | ''Issmann'' (''Isaman'') <br> Iso + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсман|Эйсман (Айсман, Эйсыман)]]''' | | ''Eismann'' (''Eisemann'') <br> Iso (Eisen) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ізмунт|Ізмунт (Ісмант, Ішмант)]]''' | | ''Ismund'' (''Isimund'', ''Isemund'') <br> Iso + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйсімонт|Эйсімонт (Эйсмант, Эйсмунт, Эйсмунд, Айсмант)]]''' | | ''Eismund'' (''Eisenmund'') <br> Iso (Eisen) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кагель]]''' | — | ''Cagel'' (''Kagel'', ''Cagilo'') <br> Caco (Kage) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Каз|Каз (Казь, Гась)]]''' | — | ''Cazo'' (''Kas'', ''Gazo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казека|Казека (Казейка, Казіка)]]''' | — | ''Kaseke'' <br> Cazo (Kas) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казіль|Казіль (Гасель)]]''' | — | ''Cazilo'' <br> Cazo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Казімер|Казімер (Казмар, Казьмер, Казімір)]]''' | | ''Gazmar'' (''Gasmarus'') <br> Cazo (Gazo) + Mero (Maro) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кор|Кор (Кара, Кар)]]''' | — | ''Caro'' (''Kárr'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карэйка (імя)|Карэйка]]''' | — | ''Kareke'' <br> Caro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыла|Карыла (Карэла)]]''' | — | ''Karila'' <br> Caro + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыбут (імя)|Карыбут (Карыбот, Корбут, Карбот, Корбат, Карабут)]]''' | | ''Coributh''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Karbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Korbot''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Caro + Boto (Buto) <br> ''Karibaudis'' <br> Caro + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карвіна (імя)|Карвіна (Карвін, Корвін)]]''' | | ''Caruin'' <br> Caro + Wino | ''Vinicar'' <br> Wino + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыгайла (імя)|Карыгайла]]''' | | ''Kargil'' <br> Caro + Gilo <br> ''Corgal''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Caro + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Каргоўд|Каргоўд (Каргоўт)]]''' | | ''Caragolt'' <br> Caro + Goldo <br> Caro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Караман (імя)|Караман (Карман)]]''' | | ''Karaman'' (''Caroman'', ''Carman'') <br> Caro + Mann | ''Manakari'' <br> Mann + Caro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кармін (імя)|Кармін]]''' | | ''Carmin'' (''Karmin'') <br> Caro + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карымонт|Карымонт (Карымунт, Кармонт)]]''' | | ''Caromond'' (''Karmunt'', ''Kárimundr'') <br> Caro + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Карыят (імя)|Карыят]]''' | | ''Cariatto'' <br> Caro + Joto <br> Caro + Hatho (Adi) | ''Jutcar'' <br> Joto (Juto) + Caro |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кароль (імя)|Кароль (Карэль, Караль)]]''' | — | ''Carolus'' (''Carellus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінда]]''' | — | ''Kindo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кінціла|Кінціла (Кіндзель)]]''' | — | ''Kintilo'' (''Kindel'') <br> Kindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцібут]] | | Kindo + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Кінцівіл]] | | Kindo + Wilo | ''Willekind'' <br> Wilo + Kindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кіндэр]]''' | | ''Kinder'' (''Kinter'') <br> Kindo + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кляўз|Кляўз (Кляўзь, Кляўс, Кляўш)]]''' | — | ''Klaus'' (''Nikolaus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Кляўзгайла]] | | Klaus + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Кома (імя)|Кома]]''' | — | ''Como'' (''Gumo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Куміла|Куміла (Комель, Кумель)]]''' | — | ''Comela'' (''Gumila'') <br> Como (Gumo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Камонт|Камонт (Комант)]]''' | | ''Comont'' <br> Como + Mund (Munt) <br> ''Camund'' <br> Camo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кона|Кона (Куна, Кун)]]''' | — | ''Cono'' (''Cuno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунейка|Кунейка (Кунік, Канейка, Коніка)]]''' | — | ''Kuniko'' (''Chunico'', ''Kunecke'', ''Konneke'') <br> Cono (Cuno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Куніла|Куніла (Кунела)]]''' | — | ''Chunulo'' (''Künel'') <br> Cono (Cuno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунаш|Кунаш (Конаш)]]''' | — | ''Kühnsch'' (''Kunosch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Konosz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Cono (Cuno) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конвід]] | | Cono + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канвіл|Канвіл (Кунвіл)]]''' | | ''Convilus'' (''Convilius''){{Заўвага|Імя Convilius можа быць супольным для [[кельты|кельтаў]] і [[германцы|германцаў]] — як і імя [[Радзівіл (імя)|Ratwilius]]<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292.</ref>}} <br> Cono (Cuno) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Канігайла|Канігайла (Кунгель, Кунігель, Конкайл)]]''' | | ''Congallus'' (''Cungelus'', ''Kunigel'') <br> Cono (Cuno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Конгенд]] | | Cono + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конгер]]''' | | ''Kunger'' <br> Cono (Cuno) + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кангерд|Кангерд (Конгірд)]]''' | | ''Cunigard'' <br> Cono (Cuno) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кунат|Кунат (Конат)]]''' | | ''Kunat'' <br> Cono + Hatho (Adi) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конер]]''' | | ''Koner'' (''Cunari'') <br> Cono (Cuno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конарт|Конарт (Кунэрт)]]''' | | ''Konert'' (''Kunert'', ''Conard'') <br> Cono (Cuno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Конрад|Конрад (Конрат, Кунрад, Кунрат)]]''' | | ''Konrad'' (''Conrat'', ''Cunrad'', ''Cunrat'') <br> Cono (Cuno) + Rado | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Кондрут]]''' | | ''Cundrud'' <br> Cono (Cuno) + Trudo (Drutus) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левік|Левік (Лявейка, Леўка)]]''' | — | ''Leuico'' (''Leweke'') <br> Leuo + -k- |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Левальд|Левальд (Левальт)]]''' | | ''Lewald'' (''Lewolt'') <br> Leuo + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леварт]]''' | | ''Levard'' <br> Leuo + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Леанард|Ленарт (Леанард, Ленард, Лінард, Лейнард, Лейнарт, Лейнэрт)]]''' | | ''Leonard'' (''Lennart'', ''Linard'') <br> Leon + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Легарт]]''' | | ''Legart'' (''Legard'') <br> Laico (Lecke) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лідэла]]''' | — | ''Ledila'' <br> Ledus (Leto) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Летаўт]]''' | | ''Letald'' (''Letold'', ''Letaudus'') <br> Ledus (Leto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ліба]]''' | — | ''Libo'' <br> ''Lubo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэка]]''' | — | ''Libicho'' <br> Libo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібель]]''' | — | ''Libila'' <br> Libo + -l- <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібельт]]''' | | ''Libolt'' <br> Libo + Waldo (Walt) <br> Lubo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лібэр]]''' | | ''Liberi'' (''Libheri'') <br> Libo + Heri <br> Lubo + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лінда|Лінда (Ленць)]]''' | — | ''Lindis'' (''Linto'', ''Lend'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзік|Ліндзік (Ліндзейка)]]''' | — | ''Lindicke'' (''Lindecke'') <br> Lindis + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ліндзін]]''' | — | ''Lendinus'' <br> Lindis (Lend) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лода|Лода (Лота, Лёда, Лёт, Лоць)]]''' | — | ''Lodo'' (''Lotto'', ''Lott'', ''Chlodio'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодзейка|Лодзейка (Лодзік, Лоцейка)]]''' | — | ''Hlodico'' (''Lotichius'') <br> Lodo (Chlodio) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лобарт]]''' | | ''Lobert'' (''Chlodobert'') <br> Lodo (Chlodio) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодальд]]''' | | ''Lodoald'' (''Chlodoald'') <br> Lodo (Chlodio) + Waldo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Хлёдвіг|Лодвік (Людвік, Людзьвік)]]''' | | ''Lodwich'' (''Chlodwig'') <br> Lodo (Chlodio) + Wigo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодвін|Лодвін (Лотвін)]]''' | | ''Lodwin'' (''Hlotwin'') <br> Lodo (Chlodio) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лодар|Лодар (Лотар)]]''' | | ''Loder'' (''Lotar'', ''Lodhari'') <br> Lodo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Люб|Люб (Люба)]]''' | — | ''Lubo'' (''Liuba'', ''Leubo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любейка|Любейка (Любіка)]]''' | — | ''Lubbeke'' (''Liubbecha'', ''Lubbiko'') <br> Lubo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любель (імя)|Любель]]''' | — | ''Liubilo'' (''Liebel'') <br> Lubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любень|Любень]]''' | — | ''Luben'' (''Lubin'') <br> Lubo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любш]]''' | — | ''Lubisch'' <br> Lubo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любар (імя)|Любар (Любэр)]]''' | | ''Luber'' <br> Lubo + Heri (Hari) | ''Erliub'' <br> Heri + Lubo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Любарт (імя)|Любарт (Любэрт, Люпарт, Лібарт, Лібэрт)]]''' | | ''Lubert'' (''Lubart'', ''Lupert''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Lubo + Bert <br> ''Liubhart'' (''Liebert'') <br> Lubo + Hardt (Hart) <br> ''Liubardus'' <br> Lubo + Bardo (Barto) | ''Beretliub'' <br> Bert + Lubo <br> ''Hartlib'' <br> Hardt (Hart) + Lubo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лют|Лют (Люд)]]''' | — | ''Liudo'' (''Liuto'', ''Liut'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людыка (імя)|Лютык (Людзіка, Людыка, Лідзейка, Лідака)]]''' | — | ''Ludica'' (''Liuticha'', ''Liedecke'') <br> Liudo (Liut) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людан]]''' | — | ''Liudan'' <br> Liudo + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людзень|Людзень (Лютын)]]''' | — | ''Luden'' (''Liutin'', ''Liudin'') <br> Liudo (Liut) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютвін|Лютвін (Людвін)]]''' | | ''Liutwin'' (''Liuduin'', ''Litwin'') <br> Liudo + Wino | ''Winiliut'' <br> Wino + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Літавор|Лютувер (Лютвар, Літавор, Літавар, Лювер)]]''' | | ''Liutwar'' (''Liutward'', ''Litwart'') <br> Liudo + Wardo (Warto) <br> ''Leudovera'' (''Litwara'') <br> Liudo + Wero (Varo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютгарда|Людгарда]]''' | | ''Leutgardis'' (''Liudgerda'') <br> Liudo + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лютэр (імя)|Лютар (Лютэр, Людар, Людэр, Літэр)]]''' | | ''Liuthar'' (''Liuter'', ''Liudar'', ''Liuder'', ''Litterius'') <br> Liudo (Liut) + Heri (Hari) | ''Herileut'' <br> Heri + Liudo (Liut) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людкен]]''' | | ''Lüdken'' (''Luidikin'', ''Lütgen'') <br> Liudo + -kin <br> Liudo + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Людміна]]''' | | ''Ludzmin''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Liudo + Minno <br> ''Liudman'' <br> Liudo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Люмонт|Люмонт (Лімонт)]]''' | | ''Liumunt'' (''Liutmund'') <br> Liudo (Liut) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянга|Лянга (Лянг, Лянк)]]''' | — | ''Lango'' (''Lang'', ''Lanck'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лангін]]''' | — | ''Langin'' <br> Lango + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лонгвін|Лангвін (Лонгвін, Лугвен)]]''' | | ''Langwin'' (''Langevin'') <br> Lango + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Лянгерд|Лянгерд (Лянгерд, Лянгерт, Лангерт, Лянгірдзь)]]''' | | ''Langarda'' (''Longard'') <br> Lango + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Лянгмін]] | | Lango + Minno <br> ''Langman'' <br> Lango + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянда|Лянда (Ланта, Ляндзь)]]''' | — | ''Lando'' (''Lanto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лянтэла]]''' | — | ''Landel'' (''Lendel'') <br> Lando (Lanto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ландзіна|Ландзіна (Ляндзіна)]]''' | — | ''Landina'' <br> Lando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Лямбэрт|Лямпэрт (Лямпарт, Лямбэрт, Лемберт)]]''' | | ''Lampert'' (''Lambert'') <br> Lando (Lanto) + Bert | ''Bertlanda'' <br> Bert + Lando |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мага]]''' | — | ''Mago'' (''Maco'', ''Megi'', ''Meco'', ''Meio'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магейка]]''' | — | ''Mageyke'' (''Magico'') <br> Mago + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Макула|Макула (Мегіла, Макела, Макель, Мекель, Мікель)]]''' | — | ''Maccula'' (''Megilo'', ''Mackel'', ''Meckel'') <br> Mago (Maco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мейла|Мейла (Мэйла, Майла)]]''' | — | ''Meilo'' (''Meil'') <br> Mago (Meio) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магін|Магін (Мегін)]]''' | — | ''Magin'' (''Megin'') <br> Mago (Megi) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магун]]''' | — | ''Maguno'' (''Magonus'') <br> Mago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магель|Магель (Мегаль, Магаль, Магала, Магайла)]]''' | | ''Megel'' (''Megele'') <br> Mago (Megi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Магер]]''' | | ''Mager'' (''Magher'') <br> Mago + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Максьвіта]]''' | | ''Meguswind'' (''Mehsuint'') <br> Mago (Maco) + Suint (Suitha) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маж|Маж (Маза, Мас, Маз, Мась, Меж, Мезь)]]''' | — | ''Mazo'' (''Mezo'', ''Maas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэйка (імя)|Мажэйка (Мазейка, Мазека, Мажэка, Мажыка, Мяжэйка)]]''' | — | ''Mazecha'' (''Mazika'') <br> Mazo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мажэла|Мажэла (Мазала, Мазель, Масіль, Мазуль, Мяжала)]]''' | — | ''Mazela'' (''Mazola'', ''Massall'', ''Massul'', ''Massila'') <br> Mazo (Maas) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазан|Мазан (Мажан)]]''' | — | ''Massana'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мазен]]''' | — | ''Massen'' <br> Mazo (Maas) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масанд|Масанд (Масэнд)]]''' | — | ''Masenda'' <br> Mazo (Maas) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Межгел|Межгел (Мазгіль, Мазгел)]]''' | | ''Mesgilo'' <br> Mazo (Mezo) + Gilo (Gill) <br> Masgo (Meske) + -l- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мажырым|Мажырым (Мажрым, Мазрым)]] | | Mazo + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мала]]''' | — | ''Malo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малейка|Малейка (Маліка)]]''' | — | ''Malicho'' <br> Malo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мальвід|Мальвід (Мальвіт)]]''' | | ''Malwida'' <br> Malo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Малгуд]]''' | | ''Maalgodus'' <br> Malo + Gudo (Godo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мамейка]]''' | — | ''Mamecho'' <br> Mamo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маміла|Маміла (Мамель, Мамуль)]]''' | — | ''Mamila'' <br> Mamo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ман|Ман (Мань)]]''' | — | ''Mann'' (''Manno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манейка|Манейка (Маніка, Манік)]]''' | — | ''Manniko'' (''Mannecho'') <br> Mann + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маніла (імя)|Маніла (Маніль, Манель)]]''' | — | ''Manila'' (''Mannila'', ''Mannel'') <br> Mann + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівід|Манівід (Манвід)]]''' | [[Відзіман]] | ''Manvidus'' <br> Mann + Wido | ''Widiman'' <br> Wido + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Манвіл|Манвіл (Манівіл)]] | [[Віліман]] | Mann + Wilo | ''Wiliman'' (''Wilman'') <br> Wilo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манівін]]''' | | ''Manewine'' (''Manwine'') <br> Wino + Mann | ''Winiman'' <br> Mann + Wino |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангайла|Мангайла (Мангейла, Мангель)]]''' | [[Гайліман]] | ''Manigel'' <br> Mann + Gailo (Gelo) | ''Gailamanns'' <br> Mann + Gailo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манігерд|Манігерд (Манігірд, Мангірд, Манкірд)]]''' | | ''Manegardus'' (''Mangerðr'') <br> Mann + Gerd (Gardo) | ''Gartmann'' <br> Gerd (Gardo) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангін|Мангін (Манген)]]''' | | ''Mannikin'' <br> Mann + -kin <br> Mann + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мангуд|Мангуд (Мангут)]]''' | [[Гудман]] | ''Mangod'' (''Mangut'') <br> Mann + Gudo (Godo) | ''Guotman'' <br> Gudo + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манар]]''' | [[Герман (імя)|Герман]] | ''Manarius'' (''Manahari'') <br> Mann + Heri (Hari) | ''Hermann'' (''Harimann'') <br> Heri (Hiro) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Манят|Манят (Манат)]]''' | | ''Mannato'' <br> Mann + Joto <br> Mann + Hatho (Adi) | ''Hadoman'' <br> Hatho (Adi) + Mann |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантур]]''' | | ''Mandur'' (''Mandor'') <br> Mann + Torro | ''Tormann'' <br> Torro + Mann |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міркель|Міркель (Мэркель, Мэрхель, Мархіль)]]''' | — | ''Merkil'' (''Merkel'', ''Marchilo'') <br> Marcho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркальд]]''' | | ''Marcold'' (''Marcald'') <br> Marcho + Waldo | ''Valadamarca'' <br> Waldo + Marcho |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргер]]''' | | ''Margger'' <br> Marcho + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Март (імя)|Март (Мерт)]]''' | — | ''Marti'' (''Mardo'', ''Merti'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Марціла|Марціла (Мартэла)]]''' | — | ''Martilo'' <br> Marti + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мардвін (імя)|Мардвін (Мортвін)]]''' | | ''Martoin'' (''Merduwinus'') <br> Marti (Mardo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маста|Маста (Масьць, Машт, Мост)]]''' | — | ''Masto'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьціла|Масьціла (Масталь, Мастэль)]]''' | — | ''Mastilo'' (''Mastal'') <br> Masto + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Масьцін]]''' | — | ''Mastin'' <br> Masto + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мастаўт|Мастаўт (Масталт, Машталт, Мештаўт, Мішталт, Міштаўт)]]''' | | ''Mastoaldus'' <br> Masto + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Масьцівіл|Масьцівіл (Маствіл, Моствіл)]] | | Masto + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мат (імя)|Мат (Меда)]]''' | — | ''Matto'' (''Mado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мадзейка|Мадзейка (Мадзека, Мядзейка, Мэдыка, Медзіка, Мацейка)]]''' | — | ''Madacho'' (''Mädecke'', ''Maticke'') <br> Matto (Mado) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзел|Медзел (Медзіла, Маціль)]]''' | — | ''Mädel'' (''Meddil'', ''Medulo'', ''Madelo'') <br> Matto (Mado) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медзін|Медзін (Медзень, Мэдын)]]''' | — | ''Meddin'' (''Medden'') <br> Matto (Mado) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матывік]]''' | | ''Matouigius'' (''Mathwig'', ''Medovicus'') <br> Matto (Mado) + Wigo (Wic) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медвін]]''' | | ''Medwinus'' (''Matuvin'') <br> Matto (Mado) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Матар]]''' | | ''Matter'' (''Mather'') <br> Matto + Heri (Hari) | ''Herimat''<br> Heri + Matto |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медгін|Медгін (Метгін, Медакін)]]''' | | ''Matgen'' <br> Matto (Mado) + -kin <br> Matto (Mado) + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Медрык|Медрык (Метрык, Матрык)]]''' | | ''Mederic'' (''Mēdrīc'', ''Metrick'', ''Mathrich'') <br> Matto (Mado) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Магон]]''' | — | ''Magonus'' (''Maganus'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйн|Мэйн (Майн, Мейн, Мейнь)]]''' | — | ''Meyn'' (''Megin'', ''Meino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнэль|Мэйнэль (Майнэль)]]''' | — | ''Meynell'' <br> Meyn + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мейнуш]]''' | — | ''Mejnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}} (''Majnuš''{{Заўвага|name="Чэхія"}}) <br> Meyn + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнар|Мэйнар (Майнар)]]''' | | ''Meinar'' <br> Meyn + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мэйнарт|Мэйнарт (Мэйнард, Мейнарт, Мэйнэрт, Мейнард, Майнарт, Майнард)]]''' | | ''Meinart'' (''Meynard'') <br> Meyn + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Міл (імя)|Міл (Міла, Міль, Мель)]]''' | — | ''Milo'' (''Melus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілейка|Мілейка (Міліка, Мілека, Мелека)]]''' | — | ''Milleke'' (''Milike'', ''Melleko'') <br> Milo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілен|Мілен (Мелін, Мэлін, Мелен, Мелень, Мілень, Мілін)]]''' | — | ''Mellen'' (''Melin'') <br> Milo (Melus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мельбут|Мельбут (Мільбут)]]''' | | ''Melbodo'' (''Mellobod'', ''Mellobaud'') <br> Milo (Melus) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільвід|Мільвід (Мельвід)]]''' | | ''Melvid'' (''Melewidis'') <br> Milo (Melus) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілар]]''' | | ''Milehar'' <br> Milo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мелкід|Мелкід (Мільгед, Мільгет)]]''' | | ''Meligedius'' <br> Milo (Melus) + Geda (Giddo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілкін|Мілкін (Мелькін, Мількен, Мільгін)]]''' | | ''Millikin'' <br> Milo (Melus) + Ginno <br> Milo + -kin | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мільконт|Мільконт (Мелькунт)]]''' | | ''Milgunt'' <br> Milo + Gunth (Kunth) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мільмонт|Мільмонт (Мэльмонт, Мільмунт)]] | | Milo + Mund (Munt) <br> ''Malmund'' <br> Malo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мілят|Мілят (Мілёт, Мялюта)]]''' | | ''Milliot'' (''Melot'') <br> Milo (Melus) + Joto (Juto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мін|Мін (Мен, Мінь, Мень)]]''' | — | ''Minno'' (''Menno'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінейка (імя)|Мінейка (Мініка, Мінка, Менейка, Меніка)]]''' | — | ''Minnico'' (''Meniko'') <br> Minno (Menno) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінела|Мінела (Меніль, Менюл)]]''' | — | ''Mennel'' (''Minel'', ''Minnul'') <br> Minno (Menno) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінялк|Мінялк (Міналг, Мінаўг, Мінэльг, Менелк)]] | [[Альгмін]] | Minno + Helgi (Alko) | Helgi (Algo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінбут]]''' | [[Бутмін]] | ''Menbodo'' <br> Minno (Menno) + Bodo (Budo) <br> Minno + Boto (Buto) | ''Butmen'' <br> Boto (Buto) + Minno <br> ''Budmyn'' <br> Bodo (Budo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінаўт|Мінаўт (Міналт)]]''' | | ''Minolt'' (''Minaut'') <br> Minno + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінвід|Мінвід (Мінвіт, Менвід)]]''' | [[Відзімін (імя)|Відзімін]] | ''Minuit'' <br> Minno + Wido <br> ''Meginwid'' <br> Meyn (Megin) + Wido | Wido + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігайла (імя)|Мінігайла (Мінгель, Мэнгель, Мэнгела)]]''' | [[Гайлімін]] | ''Minigelus'' (''Mengel'') <br> Minno (Menno) + Gailo (Gelo) | ''Geleminus'' <br> Gailo (Gelo) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгіла]]''' | | ''Mengilo'' (''Menkilo'') <br> Minno (Menno) + Gilo | ''Gilmin'' (''Gilmen'') <br> Gilo + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгер]]''' | [[Гермін]] | ''Minger'' (''Menger'') <br> Minno (Menno) + Gero | ''Germinus'' <br> Gero (Giro) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгірд]]''' | | ''Mingard'' <br> Minno + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінігаўд|Мінігаўд (Менгаўд, Мінгоўд, Менькоўт)]]''' | | ''Menegald'' (''Minegolt'') <br> Minno (Menno) + Goldo <br> ''Menigaut'' <br> Minno (Menno) + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгін|Мінгін (Мінген, Менгін, Мэнкін)]]''' | | ''Mennigen'' (''Mennikin'', ''Minchin'') <br> Minno (Menno) + -kin <br> Minno (Menno) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінгуд|Мінгуд (Мінгот)]]''' | [[Гудымін]] | ''Mengodus'' (''Mengotus'') <br> Minno (Menno) + Gudo (Godo) | ''Goudemen'' <br> Gudo + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінар]]''' | | ''Minar'' (''Mennarius'') <br> Minno (Menno) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінард|Менарт (Мінард)]]''' | | ''Mennert'' (''Minnert'', ''Minard'') <br> Minno (Menno) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міндоўг (імя)|Міндаў (Міндоўг, Міндак, Міндаг, Мендак, Мендаг, Мэндаг, Мэндах)]]''' | [[Даўмен]] | ''Mindach'' (''Mendoch'') <br> Minno (Menno) + Daugo (Davo) <br> Meyn + Dago | ''Dauman'' <br> Daugo (Davo) + Mann <br> Daugo (Davo) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінконт]]''' | [[Кантмін]] | ''Menegundia'' <br> Minno (Menno) + Gunth (Kunth) | ''Cundomenus'' <br> Gunth (Kunth) + Minno (Menno) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Мінімонт|Мінімонт (Мінімунд, Мінімунт)]] | [[Мантымін]] | Minno + Mund (Munt) <br> ''Maginmund'' <br> Meyn (Megin) + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Minno |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мінят|Мінят (Мінют)]]''' | | ''Miniatus'' <br> Minno + Joto (Juto) <br> Minno + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінда|Мінда (Мінта, Мента)]]''' | — | ''Manto'' (''Mende'', ''Minte'', ''Mente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінціла|Мінціла (Манціла, Мінтэль, Мендзіла, Міндзель)]]''' | — | ''Mindilo'' (''Mantillo'', ''Mintel'', ''Mendilo'') <br> Manto (Minte) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мінтаўт|Мінтаўт (Менталт)]]''' | [[Таўцімін]] | ''Mindelt'' (''Mendelt'', ''Mandelt'') <br> Manto (Minte) + Waldo (Walt) <br> Minno + Teudo (Taut) | Teudo (Taut) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендэр|Мендэр (Мэндэр, Мантэра, Міндэр, Мандэр, Мандр, Мінтар)]]''' | | ''Mender'' (''Mantarius'', ''Minder'') <br> Manto (Mende) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мендрык|Мендрык (Мандрык, Міндрык, Мендрэк)]]''' | | ''Mendrick'' (''Mandariks'', ''Mendrich'') <br> Manto (Mende) + Rick | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міра (імя)|Мера (Мер, Мар)]]''' | — | ''Mero'' (''Miro'', ''Maro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірэйка|Мірэйка (Мярэйка, Марэйка, Мерка, Мірка)]]''' | — | ''Mirica'' (''Mereko'', ''Marêke'', ''Mercke'') <br> Mero (Miro) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мерула|Мерула (Мерла, Марэла, Мірэла)]]''' | — | ''Merula'' (''Merlo'', ''Marellus'', ''Marilo'', ''Merila'') <br> Mero + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мірын|Мірын (Марын, Мэрэн)]]''' | — | ''Marinus'' (''Merrin'', ''Mehren'') <br> Mero (Maro) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Міруш|Міруш (Маруш)]]''' | — | ''Merusch'' <br> Mero (Miro) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Марбут]]''' | | ''Marbotte'' (''Meriboto'') <br> Mero (Maro) + Boto (Buto) | ''Botmar'' <br> Boto (Buto) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мервін]]''' | | ''Mervinus'' (''Maruin'') <br> Mero (Maro) + Wino | ''Winimar'' <br> Wino + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маргела|Маргела (Маргель, Маргайла, Маргаль)]]''' | | ''Mergell'' <br> Mero (Maro) + Gailo (Gelo) | ''Geilamer'' (''Gelmer'') <br> Gailo (Gelo) + Mero |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Маркунт]]''' | | ''Margundis'' (''Mariconda'') <br> Mero (Maro) + Gunth (Kunth) | ''Gundemar'' (''Cundmar'') <br> Gunth (Kunth) + Mero (Maro) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мармонт|Мармонт (Марымонт, Мірмант)]]''' | | ''Marmundus'' (''Marmont'', ''Marimundo'', ''Miramunda'') <br> Mero (Maro) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мут|Мот (Мут, Мод, Моць)]]''' | — | ''Mot'' (''Muta'', ''Moda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Моціка|Моціка (Мацейка, Моцейка, Муцейка)]]''' | — | ''Motico'' (''Muteke'') <br> Mot (Muta) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Маціла|Маціла (Мутэль, Мацель)]]''' | — | ''Motilo'' (''Mutila'', ''Mutel'') <br> Mot (Muta) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мудзін|Мудзін (Мудын)]]''' | — | ''Modin'' (''Muttin'') <br> Mot (Muta) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мутаўт]]''' | | ''Muotolt'' <br> Mot (Muta) + Waldo (Walt) <br> Mot (Muta) + Teudo (Taut) | ''Teutmodus'' <br> Teudo (Teuth) + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотвіл|Мотвіл (Модвіл)]]''' | | ''Moetwil'' <br> Mot (Muta) + Wilo | ''Willimot'' <br> Wilo + Mot |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мотар]]''' | | ''Motar'' (''Mothar'', ''Moter'') <br> Mot + Heri (Hari) | ''Herimot'' <br> Heri + Mot |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мус|Мус (Муш, Музь)]]''' | — | ''Mus''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Musz''{{Заўвага|name="Польшча"}}) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Мусіла|Мусіла (Мусель)]]''' | — | ''Musilo'' (''Musula'') <br> Mus + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мунд|Монт (Мунд, Мунт, Монд, Мундзь, Мондзь)]]''' | — | ''Mund'' (''Munt'', ''Mond'', ''Mont'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандзейка|Мандзейка (Мундзейка, Монцека, Манцейка)]]''' | — | ''Mundicho'' (''Mondicus'') <br> Mund (Mont) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундыла (імя)|Мантыла (Монтэль)]]''' | — | ''Muntilo'' (''Montel'') <br> Mund (Munt) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтуш|Монтуш (Монтш)]]''' | — | ''Muntsch'' <br> Mund (Mont) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтаўт|Монтаўт (Монталт, Монталд, Мунталт)]]''' | [[Валімонт]] | ''Montald'' (''Montault'', ''Mundoald'') <br> Mund (Munt) + Waldo (Walt) <br> Mund (Munt) + Teudo (Taut) | ''Walmont'' (''Waltmunt'') <br> Waldo (Walt) + Mund (Munt) <br> ''Teutmunt'' <br> Teudo (Teuth) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мандывік]]''' | [[Вігмант]] | ''Mundivicus'' <br> Mund + Wigo (Wic) | ''Wigmunt'' (''Wicmund'') <br> Wigo (Wic) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантывід (імя)|Мантывід (Мунтвід, Мондвід)]] | [[Відзімонт (імя)|Відзімонт]] | Mund (Munt) + Wido | ''Widmund'' <br> Wido + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтвіл|Монтвіл (Мунтвіл, Мондвіл)]]''' | [[Вілімонт]] | ''Muntwil'' <br> Mund (Munt) + Wilo | ''Wilmunt'' <br> Wilo + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантывін]]''' | | ''Mondawin'' (''Mundawins'') <br> Mund (Munt) + Wino | ''Winimunt'' <br> Wino + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгайла (імя)|Мантыгайла (Мантыгал, Мунтыгайла)]]''' | [[Галімонт]] | ''Montigel'' <br> Mund (Munt) + Gailo (Gelo) | ''Galmund'' <br> Gailo (Gelo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мантыгерд (імя)|Мантыгерд (Мунтыгерд, Мундыгерд)]]''' | [[Гірдзімонт]] | ''Mundgerd'' (''Mundgerdr'') <br> Mund + Gerd | ''Gardmund'' (''Gertmund'') <br> Gerd (Gardo) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мондар|Мондар (Мондэр, Монтар)]]''' | | ''Munder'' (''Munter'', ''Mundher'') <br> Mund (Munt) + Heri (Hari) | ''Hermunt'' (''Herimont'') <br> Heri + Mund (Mont) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Монтарт]]''' | | ''Mundert'' (''Mundhart'') <br> Mund (Munt) + Hardt (Hart) | ''Hardmunt'' (''Hartomund'') <br> Hardt (Hart) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантымін]] | [[Мінімонт]] | Mund (Munt) + Minno | Minno + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Мундэрых (імя)|Мондрык]]''' | | ''Mondericus'' (''Mondrich'', ''Mundericus'') <br> Mund + Rick | ''Richmont'' <br> Rick (Rih) + Mund (Munt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Мантрым (імя)|Мантрым (Мунтрым, Мондрым)]] | [[Рымант]] | Mund (Munt) + Rim | ''Rimunt'' <br> Rim + Mund (Munt) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нейка]]''' | — | ''Naicho'' (''Necke'', ''Nacho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нагела|Нагела (Нагель, Найгель, Найгайла)]]''' | | ''Nagel'' (''Nagal'') <br> Naicho (Nacho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наймант|Наймант (Нэймант, Намонт)]]''' | | ''Naimundus'' (''Neimundus'') <br> Naicho + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нань]]''' | — | ''Nanno'' (''Nenna'', ''Nannus'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наніка]]''' | — | ''Nannicha'' <br> Nanno + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нанарт|Нанарт (Нангарт, Ненарт, Нінарт)]]''' | | ''Nanhart'' (''Nennert'') <br> Nanno (Nenna) + Hardt (Hart) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Наць]]''' | — | ''Nath'' (''Nato'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Натар (імя)|Натар (Надэр, Нядар)]]''' | | ''Nater'' (''Nadhere'') <br> Nath + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нед|Нед (Ніт, Нідзь, Нець]])''' | — | ''Nieth'' (''Nied'', ''Nid'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ніціла]]''' | — | ''Nitilo'' (''Nidilo'', ''Nittel'') <br> Nieth (Nid) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нігайла|Нігайла (Негела, Нігал)]]''' | | ''Negele'' (''Niegel'') <br> Nieth + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітар|Нітар (Нідэр, Нэйдэр)]]''' | | ''Nieter'' (''Nither'', ''Nidar'') <br> Nieth (Nid) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нітарт]]''' | | ''Nitart'' (''Nithart'') <br> Nieth + Hardt (Hart) | ''Hartnid'' <br> Hardt (Hart) + Nieth (Nid) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нетымер]]''' | | ''Nitimerus'' (''Niemer'') <br> Nieth + Mero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нода|Нода (Нота, Ноць, Нут)]]''' | — | ''Noddo'' (''Noto'', ''Noth'', ''Nutte'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацейка|Нацейка (Надзейка)]]''' | — | ''Nothicho'' (''Nodiko'') <br> Noddo (Noto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нацель]]''' | — | ''Notilo'' (''Nötel'', ''Noddilo'') <br> Noddo (Noto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутаўт]]''' | | ''Notaldus'' (''Noteldus'') <br> Noddo (Nutte) + Teudo (Taut) <br> Noddo (Nutte) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нутар|Нутар (Нотар)]]''' | | ''Nudhari'' (''Nothar'') <br> Noddo (Nutte) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нор (імя)|Нор (Нар, Нер)]]''' | — | ''Noro'' (''Nero'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэйка|Нарэйка (Нарыка, Норка)]]''' | — | ''Noriko'' (''Norke'') <br> Noro + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарэла|Нарэла (Нарэль)]]''' | — | ''Narelo'' <br> Noro (Nero) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нерын|Нерын (Нерэн)]]''' | — | ''Nerin'' (''Norin'') <br> Noro (Nero) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наруш|Наруш (Нарэш, Нарыш, Нараш)]]''' | — | ''Norusch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Noreš''{{Заўвага|name="Чэхія"|Германска-славянскае імя, якое азначалася ў Чэхіі}}, ''Norisch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Noro + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбар]]''' | | ''Norber'' <br> Noro + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Норбэрт|Нарборт (Норбэрт)]]''' | | ''Norbert'' (''Nerbertus') <br> Noro (Nero) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарбут (імя)|Нарбут (Нарбот, Норбут, Нарбуд, Нарыбут)]]''' | [[Бутнар]] | ''Narbot'' (''Norpoth'', ''Nierbota''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Norpod'') <br> Noro + Boto (Buto) <br> Noro + Bodo (Budo) | ''Botner''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Buthneri''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Boto (Buto) + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвід|Нарвід (Норвід, Нервід)]]''' | | ''Norvid'' <br> Noro + Wido | ''Widhener'' <br> Wido + Noro (Nero) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарвіл]]''' | | ''Norvilus'' <br> Noro + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нарывойша|Нарывойша (Нарвойш, Нарвэйша, Нарвэйш, Норвэйш, Нарвош)]] | [[Войшнар]] | Noro + Weise (Wiso) <br> Noro + Waiso (Voysch) | ''Wießner'' <br> Weise (Wiso) + Noro |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Наргайла|Наргайла (Наргейла, Наргела)]]''' | | ''Nargella'' <br> Noro (Nero) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарман|Нарман (Норман, Нармен)]]''' | | ''Norman'' (''Neriman'') <br> Noro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нарымонт (імя)|Нарымонт (Нарымунт, Нормунт, Нармунт)]]''' | | ''Normunt'' (''Normundus'') <br> Noro + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нарт|Нарт (Норда)]]''' | — | ''North'' (''Nardo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нартаўт|Нартаўт (Нартольт)]]''' | | ''Nartolt'' (''Nortold'') <br> North + Waldo (Walt) <br> Noro (Nero) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявіла|Нявіла (Нівіла, Навіла)]]''' | — | ''Newilo'' <br> Niwo (Nevo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Нявойст]]''' | — | ''Neosta'' <br> Niwo (Nevo) + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Нявойна]] | | ''Nevin'' <br> Niwo (Nevo) + Wino (Weine) <br> Niwo (Nevo) + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Невярд]]''' | | ''Niviard'' (''Niewerth'') <br> Niwo (Nevo) + Hardt | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Неўрад]]''' | | ''Niwrat'' (''Neurodus'') <br> Niwo (Nevo) + Rado (Rato) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Нястольт]]''' | | ''Nistaldus'' <br> Nistio + Waldo <br> Niwo (Nevo) + Stalto | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ота]]''' | — | ''Oto'' (''Odo'', ''Audo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адыла|Аціла (Ятыла, Аўдзіла)]]''' | — | ''Otilo'' (''Audilo'') <br> Oto (Audo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Одзін (імя)|Одзін]]''' | — | ''Odin'' <br> Oto (Odo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Отаўт]]''' | | ''Ottolt'' <br> Oto + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атгін]]''' | | ''Otken'' (''Oetgen'') <br> Oto + -kin <br> Oto + Ginno (Genno) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Атмут]]''' | | ''Otmot'' <br> Oto + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Адрык]]''' | | ''Odric'' <br> Oto (Odo) + Rick | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Окель]]''' | — | ''Ockel'' (''Okilo'') <br> Occo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пац|Пац (Пач)]]''' | — | ''Pazzo'' (''Patza'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Пацолт|Пацолт (Пецальт)]]''' | | ''Pazolt'' (''Petzold'') <br> Pazzo + Waldo (Walt) <br> Petz + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прош|Прош (Прыш)]]''' | — | ''Brezzo'' (''Prosch'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Прэзгінт|Прэзгінт (Брозгінт, Брызгінд, Брышгінт)]] | | Brezzo (Prosch) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Прышмонт|Прышмонт (Прашмунт, Прэшмунт)]]''' | | ''Prosmund'' (''Brosmundus'') <br> Brezzo (Prosch) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рабан|Рабан (Рапан, Грабан)]]''' | — | ''Rabanus'' (''Rapan'', ''Hraban'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапа (імя)|Рапа (Рап)]]''' | — | ''Rappo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рапш]]''' | — | ''Rapsch'' <br> Rabanus (Rappo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рага|Рага (Рэга)]]''' | — | ''Rago'' (''Ragi'', ''Reggi'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагіла|Рагіла (Рагул, Рагла)]]''' | — | ''Ragilo'' (''Regula'', ''Raggl'') <br> Rago (Reggi) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагінь|Рагін (Рагіна, Рэгін, Рэгінь, Рагінь, Рагіня)]]''' | — | ''Ragenus'' (''Ragina'', ''Regin'') <br> Rago + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагвалод (імя)|Рагвалод (Рэгвальд)]]''' | | ''Ragvald'' <br> Rago + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рагайла|Рагайла (Рагела, Рагель, Рагаль, Рэгель)]]''' | | ''Ragel'' (''Rogello'', ''Regel'') <br> Rago (Reggi) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыгмонт|Рыгмонт (Рыгмунт)]]''' | | ''Regimunt'' (''Ragemunt'') <br> Rago (Reggi) + Mund (Munt) <br> ''Rigmunt'' <br> Rick + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раган]]''' | — | ''Raganus'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйн (імя)|Рэйн (Райна, Рэйна, Рэйнь, Райнь)]]''' | — | ''Rein'' (''Raino'', ''Reyne'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнальд|Рэйнальд (Рэйнальт, Рэгінальд)]]''' | | ''Reinald'' (''Raginald'') <br> Rein (Raganus) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэнігер|Рэнігер (Рэнікер)]]''' | | ''Ranniger'' (''Renger'', ''Renker'', ''Ragingar'') <br> Rein (Raganus) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэйнар]]''' | | ''Reinar'' (''Raganhar'') <br> Rein (Raganus) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раймунд|Раймунд (Раймунт, Рэймунд, Рэймунт, Раймонт, Рэймант)]]''' | | ''Raimund'' (''Raymond'', ''Raginmund'') <br> Rein (Raganus) + Mund | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ракель|Ракель (Ракіль)]]''' | — | ''Rakila'' <br> Raco (Rako) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рад|Рад (Рат, Радзь)]]''' | — | ''Rado'' (''Rato'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіка|Радзіка (Радзейка)]]''' | — | ''Radike'' (''Radeke'', ''Radacho'') <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзіла|Радзіла (Радзель, Радуль)]]''' | — | ''Radila'' (''Radel'', ''Radulus'') <br> Rado + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзень|Радзень (Рацін, Радзін)]]''' | — | ''Radin'' (''Rattin'', ''Radden'') <br> Rado (Rato) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радун|Радун (Радон, Радзюн)]]''' | — | ''Raduni'' <br> Rado + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радаш|Радаш (Радзюш, Радш, Раташ)]]''' | — | ''Radusch'' (''Ratsch'') <br> Rado (Rato) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратаўт|Ратаўт (Раталт, Раталд)]]''' | | ''Ratolt'' (''Ratald'', ''Rataud'') <br> Rado (Rato) + Waldo (Walt) <br> Rado + Teudo (Taut) | ''Waltrat'' <br> Waldo (Walt) + Rado (Rato) <br> ''Teudrad'' <br> Teudo (Teuth) + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзівіл (імя)|Радзівіл (Радвіл)]]''' | | ''Ratwilius'' <br> Rado (Rato) + Wilo | ''Wilrad'' <br> Wilo + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радавін|Радавін (Радвін)]]''' | | ''Radowin'' (''Radwin'') <br> Rado + Wino | ''Winirad'' <br> Wino + Rado |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радыгайла]]''' | | ''Ratgeil'' (''Redgell'') <br> Rado (Rato) + Gailo | ''Geilrad'' (''Gailrat'') <br> Gailo + Rado (Rato) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ратман (імя)|Ратман (Радман, Радзіман, Радэман)]]''' | | ''Ratman'' (''Radman'', ''Rademann'') <br> Rado (Rato) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Радзімін|Радзімін (Радмін)]] | | Rado + Minno | ''Minrath'' (''Menrad'') <br> Rado (Rato) + Minno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Радзімонт]]''' | | ''Radmunt'' (''Ratemund'') <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Разела|Разела (Разель, Ражэла)]]''' | — | ''Razala'' (''Rassel'') <br> Razo (Rasse) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рам]]''' | — | ''Ramo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Раміла|Раміла (Рамэль)]]''' | — | ''Ramilo'' (''Ramel''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамут|Рамут (Рамот, Рамуць)]]''' | — | ''Ramut'' <br> Ramo + -t- <br> Ramo + Mot (Muta) | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамша]]''' | — | ''Ramsch''{{Заўвага|name="Польшча"}} (''Ramysch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ramesch''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Rames''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Ramo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамаўт]]''' | | ''Ramaldus'' (''Ramolt'', ''Ramoudt'') <br> Ramo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамант|Рамант (Рамунт, Ромунт)]]''' | | ''Ramunt'' <br> Ramo + Mund (Munt) <br> ''Romont'' (''Romundus'') <br> Hrodo (Roda) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рань]]''' | — | ''Rano'' (''Rahn'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Раніла]]''' | — | ''Ranila'' <br> Rano + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ранвід]]''' | | ''Ranoid'' (''Ranvid'') <br> Rano + Wido | ''Widerannus'' <br> Wido + Rano |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ранда|Ранда (Рант, Рэнт, Рандзь)]]''' | — | ''Rando'' (''Ranto'', ''Rento'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзіла]]''' | — | ''Randilo'' <br> Rando + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандзін]]''' | — | ''Randinus'' (''Randenus'') <br> Rando + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рандар|Рандар (Рандэр)]]''' | [[Ерандзь]] | ''Randhar'' (''Randhere'') <br> Rando + Heri (Hari) | ''Herrand'' (''Harranth'') <br> Heri (Hari) + Rando (Ranto) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рука (імя)|Рука (Рук)]]''' | — | ''Rucco'' (''Rocco'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рокіль|Рокіль (Рукель, Рукля)]]''' | — | ''Rocula'' (''Rochilo'', ''Rukiel''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Ruclo'') <br> Rucco (Rocco) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рукша]]''' | — | ''Rocksch'' <br> Rucco (Rocco) + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руга]]''' | — | ''Rugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Руген (імя)|Руген (Ругін)]]''' | — | ''Rugin'' <br> Rugo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рувіль]]''' | — | ''Rowilo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рума|Рума (Рум, Ром, Ромь)]]''' | — | ''Rumo'' (''Ruom'', ''Rom'', ''Hruam'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамейка|Рамейка (Румейка, Роміка)]]''' | — | ''Rümecke'' (''Hromiko'') <br> Rumo (Hruam) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румель|Румель (Ромель, Румуль)]]''' | — | ''Rummel'' (''Rommel'') <br> Rumo (Ruom) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румін|Румін (Ромен)]]''' | — | ''Rumin'' (''Romenus'') <br> Rumo (Ruom) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромат]]''' | — | ''Romatus'' <br> Rumo (Ruom) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румш|Румш (Ромш)]]''' | — | ''Rumsch'' <br> Rumo + -sch- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Румбольд|Румбольд (Румпольд, Румбоўд, Рамбальт, Ромбаль)]]''' | | ''Rumbold'' (''Rumpolt'', ''Rumbaut'', ''Rumbolt'', ''Rumpel'') <br> Rumo + Bald (Boldt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ромбут|Ромбут (Румбут)]]''' | | ''Rombodus'' <br> Rumo (Ruom) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рамвольт|Рамвольт (Румвольд, Рамульт, Ромальд, Рамуальд)]]''' | | ''Romualt'' (''Romuald'', ''Rumolt'', ''Romald'') <br> Rumo (Ruom) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Руна (імя)|Руна (Рунь)]]''' | — | ''Runo'' (''Run'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рунейка|Рунейка (Руніка, Ранейка)]]''' | — | ''Runnecke'' (''Runica'') <br> Runo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рупейка|Рупейка (Рупка)]]''' | — | ''Rupke'' <br> Rupo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рост (імя)|Рост (Росьць, Русьць)]]''' | — | ''Rost'' (''Rust'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Русьцейка|Русьцейка (Росьцейка, Ростэк, Русьцік, Рушцейка)]]''' | — | ''Rosteck'' <br> Rost (Rust) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Расьціла]]''' | — | ''Rustil'' <br> Rost (Rust) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростан]]''' | — | ''Rostan'' (''Ruston'') <br> Rost + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рустэн|Рустэн (Рустэнь, Ростэнь, Ростын)]]''' | — | ''Rusten'' (''Rosten'') <br> Rost (Rust) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ростаўт|Ростаўт (Росталт, Роштаўт)]]''' | | ''Rostoldus'' (''Rostaldus'', ''Rustoldus'') <br> Rost (Rust) + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рык|Рык (Рэйх)]]''' | — | ''Rick'' (''Rih'', ''Reiche'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхіла (імя)|Рыкель]]''' | — | ''Richilo'' (''Rikila'', ''Richela'') <br> Rick (Rih) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыбалт|Рыбалт (Рыбальт)]]''' | [[Болтрык]] | ''Ribald'' <br> Rick (Rih) + Bald | ''Boldericus'' <br> Bald (Boldt) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыгала|Рыгала (Рыгель, Рыгайла, Рыкайла)]]''' | | ''Ricgela'' <br> Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыконт]]''' | [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]] | ''Rihcund'' <br> Rick (Rih) + Gunth (Kunth) | ''Condricus'' <br> Gunth (Kunth) + Rick |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рыхлік]]''' | | ''Richlich'' <br> Rick (Rih) + *Lic | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рым (імя)|Рым]]''' | — | ''Rim'' (''Rimo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымейка|Рымейка (Рымка)]]''' | — | ''Rimicho'' <br> Rim + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымель]]''' | — | ''Riemel'' (''Rimila'') <br> Rim + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рэмест]]''' | — | ''Rimisto'' (''Remistus'') <br> Rim + -st- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымут|Рымут (Рымуць)]]''' | — | ''Rymut''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -t- <br> Rim + Mot (Muta) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымша|Рымша (Рымуш, Рымаш)]]''' | — | ''Rymsza''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Rim + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымбут]]''' | [[Бутрым]] | ''Rimbotus'' (''Rembod'') <br> Rim + Boto (Buto) <br> Rim + Bodo (Budo) | ''Bauderrim'' <br> Bodo (Budo) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымальд]]''' | | ''Rimald'' <br> Rim + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымавід (імя)|Рымавід (Рымвід, Рынвід)]] | | Rim + Wido <br> ''Rennuit'' <br> Rein + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымгайла|Рымгайла (Рымегель, Рымгейла, Рымгел, Рымкайл)]] | | ''Rimagil'' (''Rimgils'') <br> Rim + Gilo (< Gisel) <br> Rim + Gailo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымгальд]]''' | [[Гаўдрым]] | ''Rimigaud'' <br> Rim + Gaudo | Gaudo + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымар (імя)|Рымар]]''' | | ''Rimarus'' (''Rimher'') <br> Rim + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымард]]''' | | ''Rimmert'' (''Rymard'', ''Rimhart'') <br> Rim + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымконт]]''' | [[Кантрым]] | ''Rimigundus'' <br> Rim + Gunth (Kunth) | ''Gondarim'' <br> Gunth (Kunth) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыман]]''' | | ''Rimann'' <br> Rim + Mann <br> Rick (Rih) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рымант|Рымант (Рымунд, Рымунць, Рымонд)]]''' | [[Мантрым (імя)|Мантрым]] | ''Rimunt'' (''Rimund'') <br> Rim + Mund (Munt) | Mund (Munt) + Rim |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Рымтаўт|Рымтаўт (Рымталт, Рынтаўт)]] | | Rim + Teudo (Teudo) <br> ''Rindolt'' <br> Rindr + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынк|Рынк (Рынка, Рынг)]]''' | — | ''Rinco'' (''Ringk'', ''Ringo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгіла|Рынгель (Рынкель, Рынгала, Рынгайла)]]''' | — | ''Ringel'' (''Rinkel'', ''Ringilo'') <br> Rinco (Ringk) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынкун]]''' | — | ''Ringun'' <br> Rinco (Ringk) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Рынгольд (імя)|Рынгольд (Рынгальд, Рынгвальд)]]''' | | ''Ringold'' (''Ringwald'') <br> Rinco (Ringk) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыда|Рыда (Рыд, Рыдзь)]]''' | — | ''Rido'' (''Rito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдзіка|Рыдзіка (Рыдык)]]''' | — | ''Redeco'' <br> Rido + -k- <br> Rado + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдэль|Рыдэль (Рытэль)]]''' | — | ''Riedel'' <br> Rido (Rito) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытэн]]''' | — | ''Rieden'' <br> Rido (Rito) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рытаўт]]''' | | ''Ritoldus'' (''Ritaud'') <br> Rido (Rito) + Waldo (Walt) | ''Waltrid'' <br> Waldo (Walt) + Rido <br> ''Theutrid'' <br> Teudo (Teuth) + Rido |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Рыдмонт]]''' | | ''Redmund'' <br> Rido + Mund (Munt) <br> Rado + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саба]]''' | — | ''Saba'' (''Sabas'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіла (імя)|Сабіла (Сабела, Сабуль, Забіла, Забела, Забель, Жабела)]]''' | — | ''Sabilo'' (''Sabel'', ''Sabulo'') <br> Saba + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сабіна|Сабіна (Сабін)]]''' | — | ''Sabine'' <br> Saba + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шабэр|Шабэр (Шабер)]]''' | | ''Sabherus'' <br> Saba + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сава (імя)|Сава]]''' | — | ''Soava'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савіла|Савіла (Савуль, Саваль, Саўль, Завіла, Савель, Шавела)]]''' | — | ''Savilo'' (''Sauulo'', ''Savalo'', ''Saul'') <br> Soava + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігайла|Савігайла (Саўгел, Салгел)]]''' | | ''Savigello'' <br> Soava + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Савігін|Савігін (Саўгін, Савукін, Саўген, Шаўген, Шаўкін, Жаўгін)]]''' | | ''Sawkin'' <br> Soava + -kin <br> Savas + Ginno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўгут|Саўгут (Саўгуць)]]''' | | ''Savegotus'' (''Savegotis'') <br> Soava + Gudo (Godo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўконт]]''' | | ''Savegonte'' <br> Soava + Gunth (Cund) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савімонт]] | | Soava + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саўрык|Саўрык (Сеўрык)]]''' | | ''Savericus'' (''Severicus'') <br> Soava + Rim | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Савірым]] | | Soava + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сак|Сак (Зак, Шак, Жак, Зага, Жага)]]''' | — | ''Sack'' (''Sacco'', ''Saage'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакель|Сакель (Жакель, Жагіль, Шакель)]]''' | — | ''Sakel'' (''Sagilo'') <br> Sack + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сакень|Сакень (Сакен, Шакен, Сакін)]]''' | — | ''Sacken'' <br> Sack + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагель|Жагель (Загала, Жагала, Сагайла, Жагайла)]]''' | | ''Sagel'' (''Sagalo'') <br> Sack (Saage) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жагар|Жагар (Загар, Закар, Жакор)]]''' | | ''Sagar'' (''Sahker'') <br> Sack (Saage) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сала (імя)|Сала (Шаль, Заль, Жоль)]]''' | — | ''Salvo'' (''Sallo'', ''Selo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салейка|Салейка (Салука, Салік, Салька, Шалейка, Жалека, Сялейка)]]''' | — | ''Saleko'' (''Salucho'', ''Salico'', ''Selke'') <br> Salvo (Sallo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салін]]''' | — | ''Salina'' <br> Salvo (Sallo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салата (імя)|Салата (Саладзь)]]''' | | ''Saletho'' (''Salat'', ''Salado'') <br> Salvo (Sallo) + -t- | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сельвін|Сельвін (Шалавін)]]''' | | ''Selwin'' (''Salawins'', ''Seleuuin'') <br> Salvo (Selo) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сальгер|Сальгер (Зальгер, Жалагер, Шалагір)]]''' | | ''Salger'' (''Salager'') <br> Salvo (Sallo) + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Салкірд|Салкірд (Саўгірд, Саўгард)]]''' | | ''Salgerd'' (''Salgerðr'', ''Salgard'') <br> Salvo (Sallo) + Gerd (Gyrd) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саламан|Саламан (Сальман, Саліман, Шаламан, Саўман, Саламен)]]''' | | ''Salaman'' (''Salman'', ''Saleman'') <br> Salvo (Sallo) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жалмонт]]''' | | ''Salmond'' (''Salamund'') <br> Salvo (Sallo) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сань]]''' | — | ''Sanno'' (''Senne'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Санель|Санель (Саніль, Сяніла, Сініла, Сенель, Сініль)]]''' | — | ''Sanilo'' (''Senilo'') <br> Sano (Senne) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сангушка|Сангаў (Сангушка)]] | | Sano + Gawo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Санда|Санда (Санта, Занта, Шанда)]]''' | — | ''Sando'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сандзейка]]''' | — | ''Sandika'' <br> Sando + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жандзель]]''' | — | ''Sandel'' <br> Sando + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сантаўт|Сантаўт (Жонтаўт)]]''' | | ''Santold'' <br> Sando + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зантэр|Зантэр (Жантар, Сантыр, Шантэр, Зандэр, Зандар, Сандар, Шандэр, Шандар)]]''' | | ''Santer'' (''Sandheri'', ''Santari'') <br> Sando + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шандрык]]''' | | ''Sandrih'' <br> Sando + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сар|Сар (Сер, Сэр, Зара, Шар)]]''' | — | ''Sarus'' (''Serre'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарэйка|Сарэйка (Сарака, Зарык, Сярэйка, Сэрэйка, Серака, Шарэйка, Шарка, Жарэйка)]]''' | — | ''Saracho'' (''Saricho'', ''Serecho'') <br> Sarus (Serre) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарала|Сарала (Зарала, Сарул, Серуль, Сарыла, Сарэла, Сарэль, Шэрэль)]]''' | — | ''Saralo'' (''Serulus'', ''Sarilo'', ''Sarelo'') <br> Sarus (Serre) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сярбут|Сярбут (Сарбут)]]''' | | ''Serbutt'' (''Saraboto'') <br> Sarus (Serre) + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвід|Сарвід (Зарвід, Сэрвід, Шэрвід)]]''' | | ''Sarvidis'' <br> Sarus + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарвіла|Сарвіла (Сярвіла, Сэрвіла, Шэрвіла)]]''' | | ''Sarvilo'' <br> Sarus + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргель|Саргель (Саргейла, Саргайла, Сяргель, Сяргайла)]]''' | | ''Sargeli'' <br> Sarus + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргонт]]''' | | ''Saragante'' <br> Sarus + Gunth | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргоўд|Саргоўд (Саргаўт, Сарголт)]]''' | | ''Saregaud'' <br> Sarus + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саргут|Саргут (Саргода, Саргот)]]''' | | ''Sargood'' <br> Sarus + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сарман|Сарман (Шараман)]]''' | | ''Saraman'' <br> Sarus + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сармонт|Сармонт (Шармонт, Жармонт)]]''' | | ''Sarmund'' (''Saramund'') <br> Sarus + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Застаўд (імя)|Застаўд (Застальд, Зашталд, Зашталт, Жостаўд, Жосталт, Жажтаўт, Шэйстаўт)]] | | Zeiz + Teudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Свала|Свала (Швала)]]''' | — | ''Swala'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Свалегед (імя)|Свалегед (Сьвелегат)]] | | Swala + Gedo (Geto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жвангін|Жвангін (Звангін)]]''' | | ''Suanikin'' (''Schwankinna'') <br> Svano + -kin <br> Svano + Ginno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінт|Сьвінта (Сьвіта, Сьвець, Жвін, Сьвен, Швінта)]]''' | — | ''Suint'' (''Swind'', ''Suitha'', ''Schwenn'', ''Schwindt'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінцейка|Сьвінцейка (Зьвініка, Сьвецека)]]''' | — | ''Suithiko'' (''Schwincke'', ''Schwindtke'') <br> Suint (Suitha) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтыла (імя)|Сьвінтэла (Сьвінтала, Швінтэль, Сьвітэль, Сьвідэль, Зьвіндзель, Зьвінель)]]''' | — | ''Svinthila'' (''Suitila'', ''Suentilo'') <br> Suint + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвідон]]''' | — | ''Suidun'' (''Switun'') <br> Suint + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывінбуд (імя)|Жывінбуд]]''' | | ''Switbodo'' <br> Suint (Suitha) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвентагал|Сьвентагал (Зьвінгель, Жвінгель)]] | | Suint + Gailo | ''Galsuintha'' (''Gelsuint'') <br> Gailo (Gelo) + Suint |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Швендэр|Швендэр (Сьвіндэр, Сьвідэр, Свэндар, Сьвінтар, Швыдэр)]]''' | | ''Schwender'' (''Swindheri'', ''Swidher'', ''Schwieder'') <br> Suint (Suitha) + Heri | ''Heriswind'' <br> Heri + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвінтарог (імя)|Сьвінтарог (Сьвентарог, Швінтарог, Швентарог)]] | | Suint + Rago | ''Raginswinda'' <br> Rago + Suint (Swind) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сьвідрыгайла (імя)|Сьвідрыгайла (Сьветрыгайла, Швітрыгайла, Сьвідрыгела)]] | | Suedrik (Swithric) + Gailo (Gelo) <br> Suint + Ricgela <br> Suint (Suitha) + Rick (Rih) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сьвінтаўт|Сьвінтаўт (Сьвентальд)]]''' | | ''Switald'' (''Swindolt'') <br> Suint (Suitha) + Waldo (Walt) <br> Suint (Suitha) + Teudo (Taut) | ''Waltswind'' <br> Waldo (Walt) + Suint (Swind) <br> ''Theutsuint'' <br> Teudo (Teuth) + Suint |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зыбела|Зыбела (Сыбель)]]''' | — | ''Sibilo'' <br> Sibo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіга (імя)|Жыга (Зыга, Жык, Жэга)]]''' | — | ''Sigo'' (''Sick'', ''Segga'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігіла (імя)|Жыгіла (Сыгіла, Сігіл, Шыгель, Жыгуль, Жыгла, Зегель, Зекель, Секіл)]]''' | — | ''Sigilo'' (''Segil'', ''Siekel'') <br> Sigo (Sick) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгун|Жыгун (Зыгун, Жыгон)]]''' | — | ''Sigun'' (''Siguni'') <br> Sigo (Sick) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыбальт|Зыбальт (Зыбульт)]]''' | | ''Sibald'' (''Sibold'') <br> Sigo + Bald | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбар|Жыбар (Зыбар, Зыбэр, Сібар, Сыбэр, Жыбэр, Шыбар, Шэбар)]]''' | | ''Siber'' (''Sibar'') <br> Sigo + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыбарт|Жыбарт (Жыбэрт, Зыбарт, Зыбэрт, Шыбарт, Жыбірт)]]''' | | ''Siebart'' (''Sybert'', ''Sigbert'') <br> Sigo + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зігібут|Зігібут (Зыбут, Жыбуда, Жыбуць, Шыбот, Шыбут, Зэбут, Шэбут)]]''' | | ''Sigibot'' (''Sieboth'', ''Sibodo'') <br> Sigo (Segga) + Boto (Buto) <br> Sigo + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жывальт|Жывальт (Зывальт, Зэвэльт)]]''' | | ''Siwaldus'' (''Sigiwald'') <br> Sigo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зіварт|Зіварт (Жыварт, Сіварт)]]''' | | ''Siwart'' (''Sigiward'') <br> Sigo + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгаўд|Жыгаўд (Шыгаўдзь)]]''' | | ''Sigaud'' <br> Sigo + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгел|Зыгел (Зыгель, Зэгала, Сігель, Жыгель, Жыгала, Сігайла, Жыгайла)]]''' | | ''Sigelo'' (''Sigala'', ''Sigel'', ''Segel'') <br> Sigo (Segga) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгерд|Зэгерд (Сігірд)]]''' | | ''Segard'' (''Sigerd'', ''Siggard'') <br> Sigo (Segga) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыгер|Зыгер (Зыгар, Жыгер, Жыгар, Жыкар, Шыкер, Зэгар)]]''' | | ''Siger'' (''Sigher'', ''Sikar'') <br> Sigo (Sick) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгуць|Жыгуць (Жыгота)]]''' | | ''Sigot'' (''Sægut'') <br> Sigo + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шыдаг]]''' | | ''Sidag'' (''Sigdag'') <br> Sigo + Dago | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зыман|Зыман (Зыгман, Жыман, Зымань)]]''' | | ''Sieman'' (''Siegmann'') <br> Sigo + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сімут|Сімут (Сымут, Шымут)]]''' | | ''Simot'' (''Sigimout'') <br> Sigo + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жыгімонт|Жыгімонт (Зыгмунт, Жыкмонт, Зымонт, Сымунт, Сімонт)]]''' | | ''Sigimunt'' (''Sigimund'', ''Zygmont''{{Заўвага|name="Польшча"}}, Żygmont{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Simund'', ''Symont'') <br> Sigo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зэгрыда]]''' | | ''Segrida'' (''Sigrida'') <br> Sigo (Segga) + Rido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шэйбар]]''' | | ''Seiber'' <br> *Seio + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сайбут|Сайбут (Сэйбот, Сейбут, Сэйбут, Шэйбут)]]''' | | ''Seyboth'' (''Seiboth'') <br> *Seio + Boto (Buto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зэйвальд|Зэйвальд (Жэйвэльт)]]''' | | ''Seywaldus'' (''Seivalt'') <br> *Seio + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Саймонт|Саймонт (Саймунт, Сеймант, Шэймант, Жаймонт)]]''' | | ''Seymund'' (''Seimund'') <br> *Seio + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынь|Зынь (Сінь, Зын, Жынь, Жын)]]''' | — | ''Sino'' (''Sini'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сінгер|Сінгер (Сынгер, Шынгер, Шынгір)]]''' | | ''Singer'' (''Singar'') <br> Sino + Gero | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зінар]]''' | | ''Siner'' (''Sinner'') <br> Sino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зынгель|Зынгель (Жынгель, Жынгал, Сынгайла, Сінгайла)]]''' | | ''Singel'' (''Singilo'') <br> Singo + -l- <br> ''Sinigala'' <br> Sino + Gailo (Galo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жында|Жында (Зында)]]''' | — | ''Sindo'' (''Sindt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сындык|Сындык (Сындзік, Сіндзік)]]''' | — | ''Sindico'' <br> Sindo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жындуль|Жындуль (Жындэль, Жынтэль)]]''' | — | ''Sindulus'' (''Sindel'', ''Sintela'') <br> Sindo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шымбольт]]''' | | ''Sinbald'' (''Sendebald'') <br> Sindo (Sindt) + Bald (Boldt) | ''Baltsint'' <br> Bald + Sindo (Sindt) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сынталт|Сынталт (Сынтаўт)]]''' | | ''Sintualdus'' (''Sindolt'') <br> Sindo + Waldo (Walt) | ''Waltsinda'' <br> Waldo (Walt) + Sindo |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіндэр|Сіндэр (Сындэр, Шындэр, Шынтар)]]''' | | ''Sinder'' (''Sindheri'', ''Sintar'') <br> Sindo + Heri | ''Ersind'' <br> Heri + Sindo |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скальк|Скальк (Скал, Сколк, Шальк)]]''' | | ''Scalc'' (''Schalch'', ''Schelck'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скольберт]]''' | | ''Skolbert'' <br> Scalc (Schalch) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скальбут]] | | Scalc (Schalch) + Boto (Buto) | ''Butaskalks'' <br> Boto (Buto) + Scalc |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скаламонт (імя)|Скаламонт (Скамонд, Скамонт)]]''' | | ''Scelemundus'' (''Scelemondo'', ''Scemund'') <br> Scalc (Schalch) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скольд]]''' | — | ''Sculd'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Скалдвіл|Скалдвіл (Скаўдвіл)]] | | Sculd + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скаўгерд|Скаўгард (Сколгірд, Скаўдэгірд)]]''' | | ''Skowgard'' (''Skovgaard'', ''Skjaldgerðr'') <br> Sculd + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скера|Скера (Скіра)]]''' | — | ''Scira'' (''Sciri'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірыла|Скірыла (Скерэль, Скірэль, Скерла)]]''' | — | ''Scirilo'' (''Skerilo'') <br> Scira + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скіран]]''' | — | ''Skerun'' <br> Scira + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірвін|Скірвін (Скервін)]]''' | | ''Scirwine'' (''Sherwin'') <br> Scira + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Скіргайла (імя)|Скіргайла (Скірыгайла, Скіргал, Шыргал)]] | | Scira + Gailo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірман]]''' | | ''Scirman'' (''Scearmann'') <br> Scira + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Скірмант|Скірмант (Скірмунт, Скірмунд)]]''' | | ''Sciremunt'' (''Skīrmund'') <br> Scira + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Скудэр]]''' | | ''Scoder'' <br> Scot + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сома (імя)|Сома (Сума)]]''' | — | ''Somo'' (''Sumo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Саміла|Саміла (Суміла, Сумела, Сумель, Шуміла, Шумель)]]''' | — | ''Sumila'' <br> Somo (Sumo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Соман|Соман (Суман)]]''' | — | ''Sumuni'' <br> Somo (Sumo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сомалт]]''' | | ''Somald'' <br> Somo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сумонт|Сумонт (Самонт, Шумонт)]]''' | | ''Sommund'' <br> Somo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стана|Стана (Штэйн)]]''' | — | ''Steina'' (''Stean'', ''Sten'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Станіка|Станіка (Станейка)]]''' | — | ''Steneke'' (''Steinicke'') <br> Steina (Stean) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Станвіла]] | | Steina (Stean) + Wilo | ''Wilstan'' <br> Wilo + Steina (Stean) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангель]]''' | | ''Stengel'' (''Stangel'') <br> Steina (Stean) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Стангір|Стангір (Станкар, Штэнгер)]]''' | [[Керстэн]] | ''Staniger'' (''Stanker'', ''Stankar'', ''Steiniger'') <br> Steina (Stean) + Gero (Giro) | ''Kerstin'' (''Girstano''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Gero (Kero) + Steina (Sten) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Суг|Суг (Шук)]]''' | — | ''Sugo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сугінт|Сугінт (Сугент)]]''' | | ''Sugenti'' <br> Sugo + Gento <br> Sugo + -nd- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жугар]]''' | | ''Sugarius'' <br> Sugo + Heri (Hari) <br> ''Sutgarius'' <br> Sudo + Gero | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суда|Суда (Сута, Судзь, Суць, Жудзь)]]''' | — | ''Sudo'' (''Suto'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзіла|Судзіла (Судзель, Суціла, Шудзіла)]]''' | — | ''Sudila'' (''Sudela'') <br> Sudo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзень|Судзень (Судзін, Шудзень, Жудзін)]]''' | — | ''Suden'' <br> Sudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сударг]]''' | | ''Sudergo'' <br> Sudo + Argo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судар|Судар (Судзер, Сутар, Жудзер)]]''' | | ''Suderus'' (''Sudarius'', ''Sutari'') <br> Sudo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сутарт]]''' | | ''Sutardus'' (''Suthardus'') <br> Sudo (Suto) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судман]]''' | | ''Sudhman'' <br> Sudo + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судымуд]]''' | | ''Sutmodis'' <br> Sudo (Suto) + Mot (Moda) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Судзімонт (імя)|Судзімонт (Судымунд, Судымунт)]]''' | | ''Sudhmund'' <br> Sudo + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зута|Зута (Зота, Жута, Жуць, Жоць)]]''' | — | ''Zuto'' (''Zotto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Зутан]]''' | — | ''Zotan'' <br> Zuto (Zotto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Жутаўт|Зутаўт (Зотаўт, Жутальт, Жутаўт)]]''' | | ''Zotolt'' <br> Zuto (Zotto) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Суня|Суня (Шуня)]]''' | — | ''Sunja'' (''Sonna'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Соніка|Соніка (Шунейка)]]''' | — | ''Sonnica'' (''Sunneke'') <br> Sunja (Sonna) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунела]]''' | — | ''Sunilo'' (''Sunila'') <br> Sunja + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонбут]]''' | | ''Sonobodis'' <br> Sunja (Sonna) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунігайла (імя)|Сунігайла (Сунгал, Сангел, Шангайла, Зонгал, Жонгал)]]''' | | ''Sunigelo'' <br> Sunja + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сунгард|Сунгард (Сонгард)]]''' | | ''Sungart'' (''Songarta'') <br> Sunja + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонгуць|Сонгуць (Жонкуць)]]''' | | ''Sungod'' (''Sunegod'') <br> Sunja (Sonna) + Gudo (Guta) | ''Godsune'' <br> Gudo + Sunno |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сонкін|Сонкін (Сунгін, Сонгін)]]''' | | ''Sunken'' <br> Sunja (Sonna) + -kin <br> Sunja (Sonna) + Ginno (Genno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сунда|Сунда (Сонда, Зунда, Жунд)]]''' | — | ''Sundo'' (''Sondo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундаўт|Сундаўт (Сунтаўт, Сонтаўт)]]''' | | ''Sundolt'' (''Sunduald'') <br> Sundo + Waldo (Walt) <br> Sundo + Teudo (Daut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сундар]]''' | | ''Sunder'' (''Sunthar'') <br> Sundo + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зусель]]''' | — | ''Susilo'' <br> Suso + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сыр (імя)|Сыр (Сыса, Сур, Зыра)]]''' | — | ''Sirio'' (''Siso'', ''Surro'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сірэйка|Сірэйка (Сірык, Сірка, Сырэйка, Шырэйка, Зырка, Жырка)]]''' | — | ''Sireke'' (''Sirica'') <br> Sirio + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырбут|Сырбут (Сірбут, Сурбот)]]''' | | ''Sirobodus'' (''Sisebut'') <br> Sirio (Siso) + Boto (Buto) <br> Sirio (Siso) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сырвід|Сырвід (Сырвіт, Сэрвіт, Шырвіт, Шырвід, Сурвід, Журвід)]]''' | | ''Sisuita'' (''Sesuito'') <br> Sirio (Siso) + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Шурвіла, Сырвіла, Шырвіл)]]''' | | ''Surville'' (''Servil'') <br> Sirio (Surro) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурвін|Сурвін (Жырвін)]]''' | | ''Surawine'' <br> Sirio (Surro) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргірд]]''' | | ''Sirigardus'' <br> Sirio + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сургонт|Сургонт (Суркунт, Сургун, Сурконт, Сергант, Суркант)]]''' | | ''Sergunda'' (''Sisigunda'', ''Sesecundus'', ''Surrigvn'') <br> Sirio (Siso) + Gunth <br> ''Surgant'' <br> Sirio (Surro) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд, Сіргольд)]]''' | | ''Siriaud''{{Заўвага|у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i}} <br> Sirio (Surro) + Gaud | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сіргут|Сіргут (Сіргуд, Сыргут, Шыргут, Сургут)]]''' | | ''Sireguti'' (''Sergudo'', ''Sisagut'') <br> Sirio (Siso) + Gudo (Guta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сурман|Сурман (Шурман, Шурмен, Шырман)]]''' | | ''Surman'' <br> Sirio (Surro) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сурмін|Сурмін (Шырмін)]] | | Sirio (Surro) + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Шырмер|Шырмер (Жыжмар, Жыжмэр)]]''' | | ''Sisimir'' <br> Sirio (Siso) + Mero (Miro) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сысымунд|Сысымант (Сірмонт, Шырмунт, Жырмант, Жырмунт)]]''' | | ''Sisemund'' (''Sirmont'', ''Sirmund'') <br> Sirio (Siso) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Сір’ят|Сір’ят (Сыр’ят, Сур’ят)]] | | Sirio (Surro) + Joto <br> Sirio (Surro) + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіт (імя)|Сіт (Сіда, Сіць, Сідзь, Зыд, Зыдзь, Жыць, Жыд)]]''' | — | ''Sito'' (''Sido'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдзейка|Жыдзейка (Жыдык, Сыдыка, Сідзіка, Сідзейка, Сядзейка)]]''' | — | ''Siddeke'' (''Siedeck'', ''Sidicho'') <br> Sito (Sido) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сіціла|Сіціла (Зыдэль, Жыдзель, Шытыла, Сяціла)]]''' | — | ''Sitil'' (''Sidila'', ''Siedel'') <br> Sito (Sido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Зіцін|Зіцін (Жыцень, Жыдэн)]]''' | — | ''Sittin'' (''Sidden'') <br> Sito + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жыдавін|Жыдавін (Зідавін)]]''' | | ''Sidewine'' <br> Sito (Sido) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Сыдэр]]''' | | ''Sidierius'' (''Seederius'') <br> Sito (Sido) + Heri | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жытмунт|Жытмунт (Жытамонт)]]''' | | ''Sidimund'' <br> Sito (Sido) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Сявела]]''' | — | ''Sevila'' <br> Sevia + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таль (імя)|Таль (Дала)]]''' | — | ''Talo'' (''Telo'', ''Dahl'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талейка|Талейка (Таліка, Талька)]]''' | — | ''Taleke'' (''Taliko'', ''Talke'') <br> Talo + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліла|Таліла (Талела)]]''' | — | ''Thalilo'' (''Tellelli'') <br> Talo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальна|Дальна (Дален, Тален)]]''' | — | ''Dalina'' (''Dallen'', ''Thalen'') <br> Talo (Dahl) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талюш|Талюш (Талюша)]]''' | — | ''Talsche'' (''Dalusch''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Talo + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Талівойша|Талівойша (Талівош, Тальвэш)]] | | Talo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дальман|Дальман (Тальман)]]''' | | ''Dalman'' (''Tallman'') <br> Talo (Dahl) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талмут]]''' | | ''Talamot'' (''Talmut'') <br> Talo + Mot (Muto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Талімонт (імя)|Талімонт (Талімунт, Тальмонт, Далмунт)]]''' | | ''Talamundus'' (''Talmont'', ''Dalmund'') <br> Talo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таліят|Таліят (Талет, Талят, Далят)]]''' | | ''Talet'' <br> Talo + Joto <br> Talo + Hatho (Adi) <br> Talo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тора (імя)|Тора (Тара, Тура)]]''' | — | ''Torro'' (''Tara'', ''Turo'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэйка|Турэйка (Турэка, Тарэйка)]]''' | — | ''Thureke'' <br> Torro (Turo) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турэла|Турэла (Турэль, Тарыла)]]''' | — | ''Turrell'' (''Darila'') <br> Torro (Turo) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турын (імя)|Турын (Торень, Торн)]]''' | — | ''Torin'' <br> Torro (Turo) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарант|Тарант (Турант, Таранда)]]''' | — | ''Tourant'' (''Turant'', ''Tourand'', ''Tharanth'') <br> Torro (Turo) + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарут|Тарут (Таруць)]]''' | — | ''Tarut'' <br> Torro (Tara) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарбут]]''' | | ''Darebodus'' (''Thorbod'') <br> Torro (Tara) + Bodo (Budo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торвальд (імя)|Таральд (Торальдзь, Таралд)]]''' | | ''Taruald'' (''Thorald'') <br> Torro + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарвід|Тарвід (Торвід, Дарвід)]]''' | | ''Torvid'' <br> Torro + Wido | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дарвіл]]''' | | ''Tharuila'' <br> Torro (Tara) + Wilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Турвін]]''' | | ''Thurwine'' (''Torvin'') <br> Torro (Turo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Торыгаўт]]''' | | ''Torgaut'' (''Þórgautr'') <br> Torro + Gaudo (Gaut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тарман|Тарман (Дарамен)]]''' | | ''Tormann'' <br> Torro + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дармонт|Дармонт (Дормант)]]''' | | ''Darmundus'' (''Dormont'', ''Tormund'') <br> Torro (Tara) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўда (імя)|Тоўт (Тэўт, Тэўць, Тоўць, Доўт, Доўда, Толт, Долт, Дзіт)]]''' | — | ''Teudo'' (''Teuth'', ''Deut'', ''Taut'', ''Daut'', ''Ditt'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдзіка|Тыдзіка (Тоўтка, Тоўтык, Талцік, Толтык, Тытэйка, Тэтэйка, Доўтка)]]''' | — | ''Thiediko'' (''Theudiko'', ''Tetiko'') <br> Teudo (Teuth) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдыла (імя)|Таўціл (Тэўціл, Тоўтэль, Тальціл)]]''' | — | ''Teutilo'' <br> Teudo (Taut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудан|Дудан (Даўтан)]]''' | — | ''Dudan'' (''Deotan'', ''Theudan'') <br> Teudo (Deut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтэн|Таўтэн (Таўдзін)]]''' | — | ''Teuten'' (''Teudin'', ''Theotin'') <br> Teudo (Taut) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыбарт]]''' | | ''Tiebert'' (''Teutbert'') <br> Teudo (Teuth) + Bert | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўтабод (імя)|Таўбут (Дыбут, Цябот, Цебут, Табут)]]''' | [[Бутаўт (імя)|Бутаўт]] | ''Teubod'' (''Diebot'', ''Thiabod'', ''Teutbodus'') <br> Teudo (Taut) + Bodo (Budo) <br> Teudo (Teuth) + Boto (Buto) <br> ''Taboth'' <br> Dago + Boto (Buto) | ''Butaldus'' (''Botaldus'') <br> Boto (Buto) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтвал]]''' | | ''Teodwal'' <br> Teudo (Taut) + Wal | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдавальд (імя)|Тэльтаўт (Дзівалт, Дзевалт, Тывульт)]]''' | | ''Teutald'' (''Diwolt'', ''Dewalt'', ''Theudovald'') <br> Teudo (Deut) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвід|Таўтвід (Таўдвід, Таўвід)]]''' | | ''Teutwidis'' (''Teudoidis'') <br> Teudo (Taut) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцівіл (імя)|Таўцівіл (Тэўтывіл, Таўдвіл, Даўтвіл, Даўдвіл)]]''' | [[Вілтаўт]] | ''Theudowills'' (''Theowilh'') <br> Teudo (Taut) + Wilo | ''Wiltolt'' <br> Wilo + Teudo (Taut) <br> Wilto + Teudo (Taut) <br> Wilto + Waldo (Walt) <br> ''Wilithuta'' <br> Wilo + Teudo (Teuth) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўтвін|Таўтвін (Тэтвін)]]''' | [[Вінтаўт]] | ''Teutwin'' (''Tietwin'') <br> Teudo (Taut) + Wino | ''Wintold'' <br> Wino + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тоўтэр|Тоўтэр (Доўтар, Даўтэр, Тытар)]]''' | | ''Theuter'' (''Deuter'', ''Thiether'') <br> Teudo (Teuth) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доўтарт|Доўтарт (Даўторт, Даўдэрт)]]''' | | ''Deutert'' (''Dautert'', ''Deudert'', ''Teuthart'') <br> Teudo (Daut) + Hardt (Hart) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігін|Таўцігін (Таўдзікін, Таўдгін, Таўткін, Таўдкін, Талцігін, Таўгін, Таўген)]]''' | [[Гінтаўт]] | ''Theudekin'' (''Deutgen'', ''Duethekin'') <br> Teudo (Deut) + -kin <br> Teudo (Deut) + Ginno | ''Gentaltus'' <br> Ginno (Genno) + Teudo (Taut) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігіл]]''' | | ''Theudigilius'' <br> Teudo (Taut) + Gilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўгінт|Таўгінт (Таўтгінт)]]''' | | ''Theogint'' <br> Teudo (Taut) + Gento | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Таўцігерд|Таўцігерд (Тэўтыгерд, Таўгірт)]]''' | | ''Teutgerdis'' (''Teutgardis'') <br> Teudo (Taut) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тыдман|Тыдман (Дытман, Дзітман, Дзітмань)]]''' | | ''Tiedmann'' (''Ditman'', ''Teutman'') <br> Teudo (Deut) + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Таўцімін|Таўцімін (Таўтмін)]] | | Teudo (Taut) + Minno | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тэўдырых|Тыдрых (Тыдрык, Дытрых, Дыдрых, Дыдрык, Дзітрык, Дзетрык)]]''' | | ''Thidrich'' (''Ditricus'', ''Didrik'', ''Dettrich'', ''Theutrich'') <br> Teudo (Ditt) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Транята (імя)|Транята (Трайнята, Трайнят, Трайнат, Транят)]] | | Troannus + Joto <br> Troannus + Hatho (Adi) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труда|Трут (Труць, Трод, Трот, Торт, Друт, Друта, Друць, Дорт)]]''' | — | ''Trudo'' (''Drutus'', ''Trut'', ''Drott'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Друцейка|Друцейка (Дардзейка)]]''' | — | ''Drudeke'' (''Drudico'') <br> Trudo (Drutus) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тартыла|Тартыла (Трудзіла, Друціла, Друтэль, Друтыль)]]''' | — | ''Trudila'' (''Drudilo'', ''Drutel'') <br> Trudo (Trut) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Труцень|Труцень (Друтынь, Друцень, Туртын)]]''' | — | ''Trutin'' (''Thrudine'') <br> Trudo (Drutus) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тройдзень (імя)|Тройдзень (Тройдзін)]]''' | — | ''Trodden'' (''Truiden'', ''Trodinus'') <br> Trudo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Тартавід]] | | Trudo (Trut) + Wido | ''Widrud'' <br> Wido + Trudo (Drutus) |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Дротвіл|Дротвіл (Друтвіл, Дродвіл)]] | | Trudo (Drutus) + Wilo | ''Wildrud'' <br> Wilo + Trudo (Drutus) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Трубіла]]''' | — | ''Trubilo'' <br> Trubo + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туба]]''' | — | ''Tubo'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тубела|Тубела (Тубіль, Тубель)]]''' | — | ''Tuobilo'' <br> Tubo + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тола|Тола (Тула)]]''' | | ''Tollo'' (''Tulla'', ''Dolo'') | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дольвін]]''' | | ''Dolwin'' (''Tulwine'') <br> Tollo (Dolo) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Тульгаўд|Тульгаўд (Тулакалд)]]''' | | ''Dolcaudus'' <br> Tollo (Tulla) + Gaudo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дульмант|Дульмант (Доламунт, Долмант, Дольмант, Тольмант)]]''' | | ''Tolmunt'' <br> Tollo (Dolo) + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тума]]''' | — | ''Tumo'' (''Duomo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дамейка|Дамейка (Дамека)]]''' | — | ''Dommick'' (''Domec'', ''Domke'') <br> Tumo (Duomo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туміла|Туміла (Таміла, Туміль, Тумель, Думель)]]''' | — | ''Tuomila'' (''Tumila'', ''Dummel'') <br> Tumo (Duomo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домін]]''' | — | ''Domin'' <br> Tumo (Duomo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Домаш|Домаш (Доміш, Тумаш)]]''' | — | ''Domisch'' (''Domas''{{Заўвага|name="Польшча"}}, ''Dumas''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Tumo (Duomo) + -sch- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тумар (імя)|Тумар (Домар, Томар)]]''' | | ''Thumer'' (''Domarius'') <br> Tumo (Duomo) + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Даматурт]]''' | | ''Domedrudis'' <br> Tumo (Duomo) + Trudo (Trut) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Дундзіла]]''' | — | ''Tuntil'' <br> Tunto (Dundo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тот|Тот (Дода, Туць, Дуда)]]''' | — | ''Tota'' (''Tuoto'', ''Dodo'', ''Duda'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Туцейка|Туцейка (Дудзіка, Додык)]]''' | — | ''Tuoticha'' (''Doudiche'', ''Dodico'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Тутыла|Тутыла (Дудэла, Дудэль)]]''' | — | ''Tuotilo'' (''Totila'', ''Dodilo'', ''Dudel'') <br> Tota (Tuoto, Dodo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Дудзен|Дудзен (Дудзін)]]''' | — | ''Duden'' (''Dudin'', ''Dodin'') <br> Tota (Dodo, Tuoto) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Доман|Доман (Дотман)]]''' | | ''Domann'' (''Totman'') <br> Tota (Dodo) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Гуга|Гуга (Юга)]]''' | — | ''Hugo'' (''Ugo'', ''Ucho'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убер|Убер (Губэр, Убэр, Убар)]]''' | | ''Uber'' (''Huber'') <br> Hugo (Ucho) + Baro <br> Oto + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Убарт|Убарт (Убэрт, Юбарт)]]''' | | ''Ubert'' <br> Hugo (Ucho) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Югель|Югель (Угаль, Югайла)]]''' | | ''Hugel'' (''Hugal'', ''Jugellus'') <br> Hugo (Ucho) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Уграт]]''' | | ''Hughrat'' (''Hugirat'') <br> Hugo (Ucho) + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ань|Ань (Ана, Ень)]]''' | — | ''Ano'' (''Enno'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энейка|Энейка (Эніка, Аніка, Яніка)]]''' | — | ''Enneco'' (''Ennika'', ''Annico'') <br> Ano (Enno) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энель|Энель (Аніла)]]''' | — | ''Enilo'' (''Anilo'') <br> Ano (Enno) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яноўд]]''' | | ''Ennold'' (''Analdus'') <br> Ano (Enno) + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янвін|Янвін (Анвін)]]''' | | ''Anwin'' (''Anoin'') <br> Ano + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Увойна|Увойна (Увайн, Увайнь)]] | | ''Owine'' <br> Ano + Wino (Weine) <br> Ano + Uuenna (Wona) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Энгель|Энгель (Енгель, Ангель, Янгель, Янгайла)]]''' | | ''Engell'' (''Engela'', ''Angelus'', ''Angala'') <br> Ano (Enno) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ангот|Ангот (Анкуд, Янгут)]]''' | | ''Angodus'' (''Angot'') <br> Ano + Gudo (Got) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Анар|Анар (Янар)]]''' | | ''Anarr'' (''Anheri'', ''Enar'') <br> Ano + Heri (Hari) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Улеб]]''' | | ''Uleifr'' <br> Ano + Leifi (Laybo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Аліхвер|Аліфер (Аліхвер, Аліфір)]]''' | | ''Áleifr'' (''Olipher'') <br> Ano + Leifi | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Унгер|Унгер (Юнгер)]]''' | | ''Unger'' <br> Uno + Ger | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Унта]]''' | — | Unto (Undo) | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундзіла|Ундзіла (Ундзель, Унтэль)]]''' | — | ''Undila'' (''Undela'') <br> Unto (Undo) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ундэр|Ундэр (Унтэр, Ундар)]]''' | | ''Untheri'' <br> Unto (Undo) + Heri | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ур]]''' | — | ''Uro'' (''Uhr'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урыка]]''' | — | ''Urich'' <br> Uro + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урвік]]''' | | ''Urwick'' <br> Uro + Wigo (Wic) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урліх|Урліх (Урлік)]]''' | | ''Urlich'' <br> Uro + *Lic <br> Udal + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Урман|Урман (Урмэн, Юрман)]]''' | | ''Urmann'' <br> Uro + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ціла|Ціла (Ціль)]]''' | — | ''Tilo'' (''Zill'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цілен]]''' | — | ''Zillen'' (''Zilina'') <br> Tilo + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільвін]]''' | | ''Tziliwin'' <br> Tilo (Zill) + Wino | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Цільмунт|Цільмунт (Цільмонт, Тыльмонт)]]''' | | ''Zilimund'' <br> Tilo (Zill) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвербут|Цьвербут (Цьвірыбут, Цьвірбот)]] | | Twerda + Boto (Buto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | [[Цьвермунт]] | | Twerda + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шат|Шат (Шад, Шаць, Шадзь, Жад, Зад, Жат, Зат)]]''' | — | ''Schat'' (''Schad'', ''Scato'', ''Sado'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шацейка|Шацейка (Шадзейка, Задэйка, Задыка)]]''' | — | ''Scazciho'' (''Schatko''{{Заўвага|name="Польшча"}}) <br> Schat (Schad) + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шаціла|Шаціла (Шацел)]]''' | — | ''Scazelo'' (''Schätzel'', ''Schadel'') <br> Schat + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Шадзібор|Шадзібор (Шатбар, Шайтбар)]] | | Schat (Schad) + Baro | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Шадзівід|Шадзівід (Жадзівід, Задвід)]]''' | | ''Zedwyd''{{Заўвага|name="Польшча"}} <br> Schat (Sado) + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Жадзьвін]]''' | | ''Saduinus'' (''Sadwin'') <br> Schat (Sado) + Wino | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйка|Эйка (Айка)]]''' | — | ''Eicho'' (''Eich'', ''Aico'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкель]]''' | — | ''Eichele'' <br> Eicho + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгант]]''' | — | ''Eigant'' (''Aigant'') <br> Eicho + -nd- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Айгуста|Айгуста (Айгуст, Агуста, Агуст)]]''' | — | ''Eggusta'' <br> Agi (Eicho) + -st- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбар (імя)|Эйбар]]''' | | ''Eyber'' <br> Eicho (Eich) + Baro | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбарт|Эйбарт (Эбарт, Эберт)]]''' | | ''Eibert'' (''Ebart'') <br> Eicho (Eich) + Bert | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйбут|Эйбут (Эйбат, Айбут, Эйбуд)]]''' | [[Ботэй]] | ''Acbuto'' (''Acbod'') <br> Agi (Eicho) + Bodo (Budo) <br> Eicho (Eich) + Boto (Buto) | ''Bótey'' <br> Boto (Buto) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эварт|Эварт (Эйварт, Эвэрт)]]''' | | ''Ewart'' (''Eivard'', ''Ewert'') <br> Eicho (Eich) + Wardo (Warto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвід|Эйвід (Айвід)]]''' | | ''Övid'' (''Ecgwid'') <br> Eicho (Eich) + Wido | ''Viðey'' <br> Wido + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвільд|Эйвільд (Эйвільт, Эвільд, Эвільт, Айвільт)]]''' | | ''Evilda'' (''Agoildis'') <br> Eicho (Eich) + Wild | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйвінд|Эвінт]]''' | | ''Evind'' (''Eivind'') <br> Eicho (Eich) + Windo (Winito) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгаўд|Эйгаўд (Эгаўдзь)]]''' | | ''Eygautr'' (''Øygautr'') <br> Eicho (Eich) + Gaudo (Gauto) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгела|Эйгела (Эйгель, Айгель, Эгела, Эйгала, Эйгайла)]]''' | | ''Eigel'' (''Aigel'') <br> Eicho (Eich) + Gailo (Gelo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгіл]]''' | | ''Eigil'' <br> Eicho (Eich) + Gilo | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгер|Эйгер (Эгер)]]''' | | ''Eygeirr'' (''ØygæiRR'', ''Eigar'') <br> Eicho (Eich) + Ger | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгерд|Эйгерд (Эйгард, Эгерд, Эйгірд, Айгірд)]]''' | | ''Eygerd'' (''Eygerðr'', ''Eigardus'', ''Eigaard'', ''Aigardus'') <br> Eicho (Eich) + Gerd (Gardo) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгін|Эйгін (Эйкін, Айгін, Эйген)]]''' | | ''Eigina'' (''Eikin'', ''Aikin'', ''Aigina'') <br> Eicho (Aico) + Ginno <br> Eicho (Aico) + -kin | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгінт|Эйгінт (Эйгент, Эгінт)]]''' | | ''Eigint'' <br> Eicho (Eich) + Gento | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйгот]]''' | | ''Eygoti'' (''Eyguti'', ''Øyguti'') <br> Eicho (Eich) + Gudo (Got) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйкар]]''' | | ''Aiccarius'' <br> Eicho (Aico) + Caro <br> ''Eckher'' (''Aicher'') <br> Eicho (Aico) + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйруд]]''' | | ''Eirodus'' (''Eichrodus'') <br> Eicho (Eich) + Hrodo (Ruodo) | ''Rodney'' <br> Hrodo (Ruodo) + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйман|Эйман (Эйхман, Айман)]]''' | | ''Eimann'' (''Eichmann'') <br> Eicho (Eich) + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймін|Эймін (Аймен)]]''' | | ''Eiminus'' (''Aimenus'', ''Aiminus'') <br> Eicho (Eich) + Minno (Menno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймут]]''' | | ''Eimuth'' (''Eimuot'') <br> Eicho (Eich) + Mot (Muta) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эймант|Эймант (Эймунд, Эймунт, Аймунт, Аймонт, Эйманд, Эмант)]]''' | | ''Eymunt'' (''Eymundus'', ''Aimont'', ''Eicmund'') <br> Eicho (Eich) + Mund (Munt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнар|Эйнар (Айнар, Эйнэр, Энар)]]''' | | ''Einar'' (''Ainar'', ''Einher'', ''Enar'') <br> Eicho (Eich) + Noro <br> Eino + Heri (Hari) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрык|Эрык (Акрык, Ерык, Ірык, Арык)]]''' | | ''Erik'' (''Ackrich'', ''Erik'', ''Yric'', ''Orikus'') <br> Eicho (Aico) + Rick (Rih) | ''Ríkey'' <br> Rick + Eicho (Eich) |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйрым|Эйрым (Айрым, Акрым, Эрым)]]''' | | ''Eckrim'' (''Agrim'') <br> Agi (Eich) + Rim | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйна]]''' | — | ''Eino'' (''Egino'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эйнік]]''' | — | ''Einicke'' <br> Eino + -k- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйта|Эйта (Эйць, Эйдзь)]]''' | — | ''Eito'' (''Eido'', ''Aito'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйціла|Эйціла (Эйдзіл)]]''' | — | ''Eitel'' (''Aidilo'') <br> Eito (Eido) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтун]]''' | — | ''Eidunn'' (''Aittuni'') <br> Eito (Eido) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтаўт|Эйтаўт (Айтаўт, Эйдаўт)]]''' | | ''Aitald'' (''Aitold'') <br> Eito (Aito) + Waldo (Walt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтвіл|Эйтвіл (Эйдвіл, Эйцьвіл)]]''' | | ''Eidoila'' <br> Eito (Eido) + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтарт|Эйтарт (Айтарт, Этарт)]]''' | | ''Aitard'' (''Eidhart'', ''Ethardus'') <br> Eito (Aito) + Hardt (Hart) <br> ''Eyþrúður'' (''Aitrudis'') <br> Eicho (Aico) + Trudo (Trut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эйтман]]''' | | ''Eitmann'' (''Eydtman'') <br> Eito + Mann | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Эйтмін|Эйтмін (Эйцімін, Эйдмін, Этмін, Айтмін)]] | | Eito + Minno | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эльзман]]''' | | ''Elsmann'' <br> Elis + Mann | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Алсмунт]]''' | | ''Ausmunds'' <br> Auso + Mund (Munt) <br> ''Elsmund'' <br> Elis + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янда|Янда (Ант, Энт. Янт)]]''' | — | ''Ando'' (''Ende'', ''Anto'', ''Ente'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзель|Эндзель (Андала, Янтуль)]]''' | — | ''Endil'' (''Andela'', ''Andala'') <br> Ando (Ende) + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндзінь|Эндзінь (Андзін)]]''' | — | ''Entin'' (''Anten'') <br> Ando (Ende) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Янтаўт]]''' | | ''Antolt'' <br> Ando (Anto) + Waldo (Walt) <br> Ando (Anto) + Teudo (Taut) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Антавіт]]''' | | ''Antvit'' (''Anduit'') <br> Ando (Anto) + Wito | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Андрат]]''' | | ''Andrad'' <br> Ando + Rado (Rato) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эндрык|Эндрых (Андрых, Андрык, Яндрык)]]''' | | ''Entrich'' (''Endrichs'', ''Andrich'', ''Andricus'') <br> Ando (Ende) + Rick (Rih) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Эрман|Эрман (Эрмэн, Ерман)]]''' | — | ''Erman'' (''Ermen'') |— |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Эўдзіла|Эўдзіла (Эўціла)]]''' | — | ''Eudila'' <br> Euda + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнк|Юнк (Юнга)]]''' | — | ''Jungo'' (''Junk'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юнгайла|Юнгайла (Юнгела, Юнгіл)]]''' | | ''Jungel'' <br> Jungo + Gailo (Gelo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юнць|Юнць (Юнда)]]''' | — | ''Jundt'' | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Юндзіла|Юндзіла (Юндзель)]]''' | — | ''Jundel'' (''Juncila'', ''Junzila'') <br> Jundt + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юсіла]]''' | — | ''Jusila'' <br> Joso + -l- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Ява (імя)|Ява (Ева)]]''' | — | ''Aevo'' (''Evo'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явін|Явін (Авін)]]''' | — | ''Evin'' (''Awin'') <br> Aevo (Evo) + -n- | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўбут]]''' | | ''Eubod'' <br> Aevo (Evo) + Bodo (Budo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явалод|Яўлад (Евалт, Овальт)]]''' | | ''Ewald'' (''Avald'') <br> Aevo + Waldo <br> ''Hávaldr'' <br> Hatho + Waldo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явор|Явар (Явор, Овар)]]''' | | ''Awart'' <br> Aevo + Wardo (Warto) <br> ''Jovar'' (''Jovard'') <br> Jo + Wardo (Warto) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явід]]''' | | ''Avid'' (''Áviðr'', ''Ovida'') <br> Aevo + Wido | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явіл|Явіл (Авіла, Явіла)]]''' | | ''Avila'' <br> Aevo + Wilo <br> ''Jovila'' (''Juwilo'') <br> Jo + Wilo | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явільт|Явільт (Авільт, Авілт, Явілт)]]''' | | ''Awild'' (''Avildis'') <br> Aevo + Wilto (Wildo) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | [[Явойша]] | | ''Awise'' (''Êwiso'') <br> Aevo + Weise (Wiso) <br> Jo + Waiso (Voysch) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Явірт|Явірт (Явірд, Авірд)]]''' | | ''Æwirth'' (''Everd'') <br> Aevo + Werta (Wirt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўмонт|Яўмонт (Аўмонт)]]''' | | ''Eumund'' (''Awimund'') <br> Aevo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Еўна]]''' | — | ''Auno'' (''Euni'') | — |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Яўнут (імя)|Яўнут (Яўнуць)]]''' | — | ''Eunat'' <br> Auno (Euni) + -t- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ама|Ама (Ям)]]''' | — | ''Amo'' | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямейка]]''' | — | ''Emmecke'' (''Ameke'') <br> Amo + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямаўт]]''' | | ''Amolt'' (''Emmolt'', ''Emout'') <br> Amo + Waldo (Walt) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Яман|Яман (Аман)]]''' | | ''Aman'' <br> Amo + Mann <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямін|Ямін (Амін)]]''' | | ''Ammin'' (''Emino'') <br> Amo + Minno <br> Amo + -n- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Амут|Амут (Ямуць)]]''' | | ''Amota'' (''Ammud'') <br> Amo + Mot (Muto) <br> Amo + -t- | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ямант|Ямант (Ямунд, Ямунт, Амонт)]]''' | | ''Amunt'' (''Ammundus'', ''Emunt'', ''Amont'', ''Amuntr'') <br> Amo + Mund (Munt) <br> ''Jomund'' <br> Jo + Mund (Munt) | |- style="background:#FAFAFA" align="left" | 1 | '''[[Якун|Якун (Акун, Якон, Акон)]]''' | | ''Hákon'' (Acun, Hacon) <br> HǫR + Cono (Cuno) | |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ят|Ят (Яць, Ют)]]''' | — | ''Joto'' (''Juto'') | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцейка|Юцейка (Ютка, Ютыка, Ятэйка, Ятэка, Юдзейка, Юдзека)]]''' | — | ''Jüttke'' (''Jüdicke'') <br> Joto (Juto) + -k- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютэль|Ютэль (Юдэль, Ядэла, Ёдэль)]]''' | — | ''Jutilo'' (''Judel'') <br> Joto (Juto) + -l- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Юцень|Юцень (Юдзін, Юцінь)]]''' | — | ''Jutten'' (''Judin'') <br> Joto (Juto) + -n- | — |- style="background:#EEEEEE" align="left" | 1 | '''[[Ютша]]''' | — | ''Jutsche'' <br> Joto (Juto) + -sch- | — |- style="background:{{Колер|ВКЛ}}" height="2px" align="left" | 1 | colspan="4" | {{Заўвага|Апроч пададзеных у табліцы імёнаў, летувіскі лінгвіст Ёзас Юркенас таксама сьцьвярджае германскія адпаведнікі для наступных імёнаў (не падаючы спасылак на іх гістарычныя ўпаміны або з спасылкай на адзінкавы ўпамін у летувізаванай форме): Альвік — Alwih; Вінвіл — Vinovil; Вінмонт — Winemunt<ref>Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 107—108, 115, 121.</ref>; Бергаўд — Bercautius; Гельгаўд — Celgaud; Гудваль — Walagaudius; Мангаўд — Manegaud<ref>Юркенас Ю. Балтийские антропоосновы LIAUB-, DAG-, GUD- // Повідомлення Української ономастичної комісії. Вип. 15. — Київ: Наукова думка, 1976. [https://books.google.by/books?id=HYM-AQAAIAAJ&q=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&dq=%22+Wala+gaud+ius+Gud++%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjJnMKwuqOGAxVq_rsIHeFWA94Q6AF6BAgHEAI С. 8—9].</ref>, таксама расейская мовазнаўца Тацяна Тапарова (дачка [[Уладзімер Тапароў|Ўладзімева Тапарова]]) такім жа спосабам сьцьвярджае наступныя адпаведнікі: Таўтвальд — Theudoald; Вірвальда — Verald<ref>Топорова Т. В. Культура в зеркале языка: древнегерманские двучленные имена собственные. — Москва, 1996. С. 229.</ref>}} |} }}}} == Славянскія імёны == Ужо ў XIV — першай палове XV стагодзьдзяў адначаліся славянскія імёны ліцьвінаў: [[Віленскія мучанікі|Кумец, Круглец, Няжыла]], [[Рак (імя)|Рачко]], Некраш, Неруш, Воўчка, Жук, Качан, Братоша, Лугіна, Радзім, Чапурна ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61, 187, 199—200.</ref>. Пазьней сярод ліцьвінаў пашырыліся такія славянскія імёны, як [[Дабрагост]], [[Дабяслаў]], [[Завіша]], [[Прадслаў (імя)|Прадслаў]] (Прадслаў [[Даўгерд (імя)|Даўгердавіч]], Прадслаў [[Даўгінт|Даўкінтавіч]], Прадслаў [[Шадзібор]]авіч), [[Станіслаў]], [[Судзівой]], [[Уладзіслаў]] ды іншыя. Як зазначае менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, баярын-ліцьвін мог мець славянскае імя, а сыну зноў даць германскае: напрыклад, былі такія імёны, як Мантыгайла Жукевіч, Радзівіл Багданавіч, Даўмонт Воўкавіч, Юндыл Рачковіч. З Попісу войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году відаць, што бальшыню шляхты Літоўскае зямлі (у вузкім сэнсе) складалі шляхцічы з такімі славяна-германскімі імёнамі, — з чаго відаць, што чыста ўся германская шляхта Літвы цалкам славянізавалася<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 203.</ref>. Разам з тым, сярод славянскага з паходжаньня баярства часам сустракаліся германскія (гоцкія) імёны: [[Бутрым Якубавіч Неміровіч]], [[Гетаўт Каленікавіч]]. Апроч таго, сустракаліся імёны ліцьвінаў, утвораныя ў выніку спалучэньня германскіх і славянскіх асноваў (''Станквилъ{{Заўвага|У XIX стагодзьдзі на [[Троцкі павет|Троччыне]] адзначаліся шляхецкія прозьвішчы Стангвіла (Stangwiło) і Стонгвіл, Стэнгвіла або Стэнгвіл (Stongwił, Stengwiło, Stengwił)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 416, 418.</ref>}} [[Манвіл|Монвиловичъ]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 83.</ref><ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 34.</ref>, ''Stazwiłowei''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|1к}} P. 57.</ref><ref>Sinkevičiūtė D. Newly discovered Lithuanian compound names with first stem of Christian origin as witnesses of the intersection of pagan and Christian cultures // Onoma. Nr. 55, 2020. P. 158.</ref>{{Заўвага|Сярод іншага, у XIX ст. на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]] адзначалася прозьвішча Winsław ([[Віна (імя)|Win]]-sław)<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 832.</ref>, а на [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтах]] у XVII ст. — імя Rumsław ([[Рума|Rum]]-sław)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Rums%C5%82aw#v=snippet&q=Rums%C5%82aw&f=false С. 434].</ref>}}). == Царкоўныя імёны == З пашырэньнем уплыву ў Вялікім Княства Літоўскім [[Канстантынопальская праваслаўная царква|Канстантынопальскай]] і [[Каталіцкая Царква|Рымскай]] цэркваў сярод ліцьвінаў пачалі бытаваць адпаведныя царкоўныя імёны. Ужо ў 1390 годзе пры двары [[Ягайла|Ягайлы]] служыў ліцьвін ({{мова-la|Lythuano|скарочана}}) [[Барыс]], лоўчыя ліцьвін [[Кузьма]] і ліцьвін [[Цімафей|Цімуш]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 60, 168.</ref>. Ліцьвін Барыс таксама ўпамінаецца ў 1394 годзе поруч зь вялікім князем [[Вітаўт]]ам<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што царкоўныя імёны часта ўжываліся ў народных формах: [[Іван]] — Івашка, [[Дзьмітры]] — Міцько, [[Мацьвей]] — Матысь або Мацко, [[Аляксей]] — Алёхна, [[Юры]] — Юшко ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>. Апроч таго, сярод ліцьвінаў даволі рана пачало бытаваць імя Барташ ([[Барташ Монтаўтавіч]], [[Барташ Табаравіч]] ды іншыя), якое ёсьць агульнай для славянаў і германцаў народнай формай царкоўнага імя [[Барталамей]]<ref>Hanks P. Dictionary of American Family Names. Vol. 1. — Oxford University Press, 2003. [https://books.google.by/books?id=FJoDDAAAQBAJ&pg=PA109&dq=bartosch+name&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjO2sGM55r9AhUO7aQKHTTUCKgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=bartosch%20name&f=false P. 109].</ref>. З часам імёны кананізаваных Канстантынопальскай і Рымскай цэрквамі [[сьвяты]]х цалкам выціснулі большасьць сваіх германскіх і славянскіх папярэднікаў, якія працягнулі бытаваць у патранамічных прозьвішчах і прыдомках. == Балтыйскія імёны == Адзначаецца магчымасьць бытаваньня сярод ліцьвінаў імёнаў [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] паходжаньня, бо ліцьвіны сутыкаліся з балтыйскімі плямёнамі, жылі побач або ўперамешку зь імі. Таксама і выхадцы з балтыйскіх плямёнаў маглі запазычыць імёны ліцьвіноў<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58.</ref>{{Заўвага|Адно з найстарэйшых сьведчаньняў запісу германскіх, славянскіх і царкоўных імёнаў у іх [[Летувіская мова|жамойцкіх (летувіскіх) формах]] — укладзеная ў 1506 годзе ў Планянах ([[Жамойць]]) лацінамоўная ўгода, сьведкамі якой выступілі «''Gorgys Golgontanys, Gabrialos Stanyonos, Janvsys Mychalanys, Rimos Mylgynanys, Barthlomyeyos Jacvbanys, Bvtrimos Mikanys, Mylvydos Seneythanys''»<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 725.</ref>. Пазьней падобным жа спосабам жамойты запазычвалі хрысьціянскія імёны: напрыклад, у [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году ўпамінаюцца ''Петросъ Янойтисъ'', ''Стасюсъ Матеяйтись'', ''Лавриносъ Станойтисъ'', ''Миколаюсъ Кгрицойтисъ'', ''Яносъ Шимкойтисъ'', ''Петрашусъ Мартинойтисъ'', ''Якубосъ Янойтисъ'', ''Бенедыктасъ Ромашкойтисъ'', ''Лукашусъ Янойтисъ'', ''Миколисъ Кирдванисъ'', ''Бартошусъ Венцлавойтисъ'', ''Шимонасъ Янойтисъ'', ''Павилосъ Петройтисъ'', ''Андреюcъ Миколаяйтисъ'', ''Щепаносъ Юцайтисъ'', ''Селвестрасъ Велинайтисъ'', ''Петрасъ Матеевичъ'' ды іншыя жамойцкія баяры зь летувізаванымі хрысьціянскімі імёнамі<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%91%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8A&f=false С. 1267, 1270—1272, 1275, 1291, 1295, 1298, 1305—1306, 1320].</ref>}}. Сярод прыкладаў балтыйскіх з паходжаньня імёнаў можна адзначыць імя Жыбенцяй (''Жибентяи''; ад {{мова-lt|žibinti|скарочана}} 'паліць, асьвятляць', ''žibintas'' 'ліхтар') — аднаго з забойцаў вялікага князя [[Кейстут]]а<ref>Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 295, 435.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Нарманская тэорыя]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * [[Аляксандар Бразгуноў|Бразгуноў А.]] Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх // Беларуская анамастыка. Гісторыя і сучаснасць: матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Менск, 20 красавіка 2010 г.) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; рэдкал.: І. Капылоў і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2010. С. 209—213. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * Мезенка Г. Віцебшчына ва ўласных іменах: мінулае і сучаснасць : вучэбны дапаможнік / Г. Мезенка, В. Ляшкевіч, Г. Семянькова; М-ва адукацыі РБ, УА «ВДУ імя П. М. Машэрава». — Віцебск: Выд-ва УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2006. — 238 с — Бібліягр.: с. 194—214. — {{ISBN|985-425-660-X}}. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] [http://belhist.narod.ru/hist/gen2.html Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх] // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 6, 2001. С. 42—53. * Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. — 1708 Sp. * Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. — 118 s. * Bergh L. Ph. C. Historische beschouwing der Nederlandsche Eigennamen // Taalkundig magazijn of gemengde bijdragen tot de kennis der Nederduitsche taal. 4o Deel, 1842. S. 307—338, 541—578. * Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. — 244 S. * Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. — 162 S. * Bruckner W. Die Sprache der Langobarden. — Strassburg, 1895. — 338 S. * Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6: Familiennamen aus Rufnamen. — Berlin; Boston: De Gruyter, 2017. — 862 S. {{ISBN|978-3-11-042783-7}}. * Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. S. 1—80. * Felder E. Die Personennamen auf den merowingischen Münzen der Bibliothèque nationale de France. — München, 2003. — 219 S. {{ISBN|3-7696-0117-3}} * Förstemann E. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1.: Personennamen. — Bonn, 1900. — 1699 Sp. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 1: Zu den ältesten Berührungen zwischen Römern und Germanen, Die Franken. — Berlin, 1970. — 474 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. — 329 S. * Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. — 252 S. * Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York: Walter de Gruyter, 1988. — 417 S. {{ISBN|3-11-011935-8}}. * Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. — 622 S. {{ISBN|978-3-11-018031-2}}. * Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln; Graz: Böhlau, 1967. — 299 p. * Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. — 266 S. * Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. — 94 S. * Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. — 437 S. * Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. — 264 S. * Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. — 64 S. * Köbler G. Gotisches Wörterbuch. — Leiden, 1989. — 716 S. {{ISBN|90-04-09128-9}}. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 1—245. * Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 247—367. * Meyer-Lübke W. Romanische Namenstudien. I. Die altportugiesischen Personennamen germanischen Ursprungs // Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Bd. 149. — Wien, 1905. S. 1—102. * Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. — 195 S. * Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. — 399 S. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. Teil: Text. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1987. — 874 S. {{ISBN|978-3-7001-0931-0}}. * Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. II. Teil: Register. — Wien: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1990. — 664 S. {{ISBN|978-3-7001-1718-6}}. * Schlaug W. Die altsächsischen Personennamen vor dem Jahre 1000. — Lund: C. W. K. Gleerup, 1962. — 197 S. * Schonfeld M. Wörterbuch der altgermanischen personen-und völkernamen. — Heidelberg, 1911. — 309 S. * Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. — 787 S. * Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. — 235 p. * Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham: English Place-Name Society, 2023. — 305 p. {{ISBN|978-1-911640-04-2}}. * Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. — 235 p. * Ferguson R. The Teutonic Name-System applied to the Family Names of France, England & Germany. — London, 1864. — 606 p. * Forssner T. Continental-Germanic Personal Names in England in Old and Middle English Times. — Uppsala, 1916. — 289 p. * Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum: A List of Anglo-Saxon Proper Names from the Time of Beda to that of King John. — Cambrigde, 1897. — 601 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. — 237 p. * Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. — 563 p. {{ISBN|2-222-03427-2}}. * [[Раймонд Шмітляйн|Schmittlein R.]] Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 95—106. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 15—20. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 81—88. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 161—168. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (fin), le nom de Radziwill // Revue internationale d’onomastique. Nr. 4, 1964. P. 281—292. * Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie // Proceedings of the Eighth International Congress of Onomastic Sciences. — De Gruyter Mouton, 1966. P. 469—480. * Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII—XII). — Tübingen: Niemeyer, 1999. — 565 p. {{ISBN|3-484-55512-2}}. * Francovich Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e Antroponimia. — Rom: Artemide, 1999. — 286 p. {{ISBN|8886291345}}. * Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. — 400 s. * Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Oslo: Det Norske Samlaget, 1982. — 239 s. {{ISBN|82-521-2036-9}}. * [[Уладыслаў Сямковіч|Semkowicz W.]] O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Nr. 9—10, 11—12, 1913; Nr. 1—2, 3—4, 5—6, 1914. * Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 5 (1920); T. 6 (1921—1923); T. 7 (1924—1925); T. 8 (1926—1927); T. 9 (1928—1929). * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 1997. {{ISBN|83-85579-14-1}}. * Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, 2002. {{ISBN|83-87623-72-5}}. * Piel J. M. Sobre a formação dos nomes de mulher medievais hispano-visigodos // Confluência. N. 3, 1992. P. 79—106. * Юркенас Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. {{ISBN|9955-497-40-8}}. * Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. — 1306 sp. * Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala: Institutet för språk och folkminnen, 2007. — 345 s. {{ISBN|978-91-7229-040-2}}. * Sveriges medeltida personnamn. Hft. 1—17. — Uppsala; Lund, 1967—2016. == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.nordicnames.de/wiki/Main_Page Nordic Names] [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] ick3mm7lke5158pq5iblex67cfl5eip Ярмунд 0 270740 2665317 2606665 2026-04-18T18:33:50Z ~2026-24046-58 96973 2665317 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ярмунд |лацінка = Jarmund |арыгінал = Armund |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Яр (імя)|Ahr]] + [[Мунд|Mund]] |варыянт = Армант, Ярмонт |вытворныя = [[Ермант]] |зьвязаныя = }} '''Ярмунд''' (''Ярмонт''), '''Армант''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Арамунд, Арымонд, Армунт або Ерымунт (Aramund, Armund<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 52.</ref>, Arimondus<ref>Sanfilippo C. M. L' onomastica ferrarese del primo Trecento e gli instrumenta fidelitatis. — Padova, 2016. [https://books.google.by/books?id=BWtCDQAAQBAJ&pg=PA89&dq=%22Arimondus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjtgKzplaWKAxVYg_0HHZN5CogQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Arimondus%22&f=false P. 89].</ref>, Armunt<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Asmunt+ar#v=snippet&q=Asmunt%20ar&f=false S. 54].</ref>, Eremunt<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 79.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Aramund#v=snippet&q=Aramund&f=false S. 137, 1133].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Яр (імя)|ар-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Арбут]], [[Арвід]], [[Арман]]; германскія імёны Árbót, Arvid, Arman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] ara 'арол'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 59.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Валімонт]], [[Жыгімонт]], [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]]; германскія імёны Walmont, Sigimunt, Mundgerd) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з фармантам -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самога фарманту з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. У Польшчы ў 1698 годзе і ў XVIII ст. адзначалася прозьвішча Jarmundowicz<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 111.</ref>. Варыянты імя ў гістарычным крыніцах: ''Jerzy Jarmont'' (21 жніўня 1780 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 326.</ref>; ''Stan. Jarmund'' (1782 год)<ref>Leges, statuta, constitutiones, privilegia regni Poloniae, magni ducatus Lithvaniae, omniumq[ue] provinciarum annexarum, à comitiis Visliciae anno 1347 celebratis usq[ue] ad ultima regni comitia: Inwentarz nowy praw, traktatow. — Warszawa, 1782. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_t1lAAAAcAAJ&q=Jarmund#v=snippet&q=Jarmund&f=false S. 288].</ref>; ''Józef Ormontowicz'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=22br&rid=A&exac=1&search_lastname=Ormontowicz&search_lastname2=&from_date=&to_date= Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Helena Armantowicz'' (1822 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=23lt&rid=S&search_lastname=Armantowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Korwie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszka Jarmontowicz'' (1828 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Jarmontowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Kunegunda Jarmantowicz'' (1837 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Jarmantowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Станіслаў Ярмунд — [[Ліцьвіны|літоўскі шляхціч]], які ўпамінаецца ў 1764 годзе<ref>[http://www.nobility.by/families/ja/jarmund.shtml Ярмунд], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> * Мацей Ярмантовіч — жыхар [[Дубічы (Летува)|Дубіцкага]] староства, які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>[[Леанід Лаўрэш]], [https://pawet.net/genealogy/003/02/%D1%96%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D1%83%D0%B1%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0.html Інвентар Дубіцкага староства], [[Pawet.net]], 4 жніўня 2017 г.</ref> * Магдаліна Тамашэўская Ярмантовіч — фундатарка шпіталю ў [[Крэтынга|Крэтынзе]] ў 1790 годзе<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 376.</ref> * Казімер Ярмантовіч — жыхар вёскі Палубінкаў ([[Лідзкі павет]]), які ўпамінаецца ў 1829 годзе<ref>[[Леанід Лаўрэш|Леанід Л.]] Парафіяне Лідскай, Дзікушкай, Маламажэйкаўскай і Жыжмянскай грэка-каталіцкіх цэркваў у 1829 г. // Лідскі Летапісец. № 3 (75), 2016. С. 26—40.</ref>. Ярмунды (Jarmund) гербу [[Кердзея]] і Ярмундовічы (Jarmundowicz) гербу [[Прыяцель]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 278.</ref> — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/ja/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Я], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Ярмантовічы — [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|уніяты]] [[Голдава|Голдаўскай]] парафіі<ref>[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]] Прыходы ў Голдаве і Бабрах // Лідскі летапісец. № 4 (84), 2018. С. 22—40.</ref>. Ярмантовіц (''Jarmantowitz'') — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 810.</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Ормунт у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 352.</ref>. У 1902 і 1905 гадох адзначалася шляхецкая [[Ваколіца (тып паселішча)|ваколіца]] Нямые-Ярмонты ў Бельскім павеце Гарадзенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/380 S. 380].</ref><ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 65.</ref> (цяперашняя афіцыйная назва — Нямые-Ярнанты). == Глядзіце таксама == * [[Яр (імя)|Ара]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай ар}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] oa8upnkhl08uv54crat6fkenlheencq Шаблён:Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе/Табліца 10 272280 2665356 2665281 2026-04-19T08:08:21Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665356 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = 17 жніўня 2025 |крыніца = [https://ligue1.com/en/competitions/ligue1mcdonalds?tab=standings Ліга 1] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 19 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=PSG, LEN, LIL, OM, OL, REN, ASM, STR, LOR, TFC, BRE, PFC, ANG, LEH, NIC, AUX, NAN, MET <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_PSG=20 | нічыі_PSG=3 |паразы_PSG=4 |мз_PSG=61 |мп_PSG=23 |перамогі_LEN=20 | нічыі_LEN=2 |паразы_LEN=7 |мз_LEN=57 |мп_LEN=29 |перамогі_LIL=16 | нічыі_LIL=6 |паразы_LIL=8 |мз_LIL=49 |мп_LIL=34 |перамогі_OM=16 | нічыі_OM=4 |паразы_OM=10 |мз_OM=58 |мп_OM=40 |перамогі_OL=15 | нічыі_OL=6 |паразы_OL=8 |мз_OL=43 |мп_OL=29 |перамогі_REN=14 | нічыі_REN=8 |паразы_REN=7 |мз_REN=49 |мп_REN=41 |перамогі_ASM=15 | нічыі_ASM=4 |паразы_ASM=10 |мз_ASM=50 |мп_ASM=43 |перамогі_STR=12 | нічыі_STR=7 |паразы_STR=9 |мз_STR=46 |мп_STR=34 |перамогі_LOR=10 | нічыі_LOR=11 |паразы_LOR=9 |мз_LOR=40 |мп_LOR=44 |перамогі_TFC=10 | нічыі_TFC=7 |паразы_TFC=13 |мз_TFC=41 |мп_TFC=42 |перамогі_BRE=10 | нічыі_BRE=6 |паразы_BRE=12 |мз_BRE=37 |мп_BRE=43 |перамогі_PFC=8 | нічыі_PFC=11 |паразы_PFC=10 |мз_PFC=37 |мп_PFC=45 |перамогі_ANG=9 | нічыі_ANG=7 |паразы_ANG=14 |мз_ANG=26 |мп_ANG=40 |перамогі_LEH=6 | нічыі_LEH=12 |паразы_LEH=12 |мз_LEH=25 |мп_LEH=38 |перамогі_NIC=7 | нічыі_NIC=8 |паразы_NIC=15 |мз_NIC=34 |мп_NIC=56 |перамогі_AUX=5 | нічыі_AUX=9 |паразы_AUX=15 |мз_AUX=23 |мп_AUX=37 |перамогі_NAN=4 | нічыі_NAN=7 |паразы_NAN=17 |мз_NAN=24 |мп_NAN=45 |перамогі_MET=3 | нічыі_MET=6 |паразы_MET=20 |мз_MET=26 |мп_MET=63 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анжэ]] |назва_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэр]] |назва_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэст]] |назва_LEH = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаўр]] |назва_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]] |назва_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]] |назва_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр’ен]] |назва_OL = [[Алімпік Ліён]] |назва_OM = [[Алімпік Марсэль]] |назва_MET = [[Мэц (футбольны клюб)|Мэц]] |назва_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Манака]] |назва_NAN = [[Нант (футбольны клюб)|Нант]] |назва_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніцца]] |назва_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Парыж]] |назва_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]] |назва_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]] |назва_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Страсбург]] |назва_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тулюза]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CL3Q |вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Пункты ў гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 5) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 7) Забітыя мячы; 8) Гасьцявыя забітыя мячы; 9) Пункты сумленнай гульні. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу 2 }}</onlyinclude> ti93ry5gs3r0rk4334w3vf5g4b39hi7 Шаблён:Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе/Табліца 10 272282 2665357 2665282 2026-04-19T08:08:22Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665357 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/table/2025-2026 Бундэсьліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 19 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=MUN, DOR, LEI, STU, HOF, LEV, FRA, FRE, AUG, MAI, UNB, KÖL, HAM, BRE, MÖN, STP, WOL, HEI <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_MUN=24 | нічыі_MUN=4 |паразы_MUN=1 |мз_MUN=105 |мп_MUN=27 |перамогі_DOR=19 | нічыі_DOR=7 |паразы_DOR=4 |мз_DOR=61 |мп_DOR=31 |перамогі_LEI=18 | нічыі_LEI=5 |паразы_LEI=7 |мз_LEI=59 |мп_LEI=37 |перамогі_STU=17 | нічыі_STU=5 |паразы_STU=7 |мз_STU=60 |мп_STU=38 |перамогі_HOF=16 | нічыі_HOF=6 |паразы_HOF=8 |мз_HOF=59 |мп_HOF=44 |перамогі_LEV=15 | нічыі_LEV=7 |паразы_LEV=8 |мз_LEV=60 |мп_LEV=41 |перамогі_FRA=11 | нічыі_FRA=9 |паразы_FRA=10 |мз_FRA=55 |мп_FRA=57 |перамогі_FRE=11 | нічыі_FRE=7 |паразы_FRE=11 |мз_FRE=42 |мп_FRE=47 |перамогі_AUG=10 | нічыі_AUG=6 |паразы_AUG=14 |мз_AUG=38 |мп_AUG=54 |перамогі_MAI=8 | нічыі_MAI=9 |паразы_MAI=12 |мз_MAI=35 |мп_MAI=44 |перамогі_UNB=8 | нічыі_UNB=8 |паразы_UNB=14 |мз_UNB=34 |мп_UNB=52 |перамогі_KÖL=7 | нічыі_KÖL=10 |паразы_KÖL=13 |мз_KÖL=44 |мп_KÖL=51 |перамогі_HAM=7 | нічыі_HAM=10 |паразы_HAM=13 |мз_HAM=33 |мп_HAM=48 |перамогі_BRE=8 | нічыі_BRE=7 |паразы_BRE=15 |мз_BRE=35 |мп_BRE=53 |перамогі_MÖN=7 | нічыі_MÖN=9 |паразы_MÖN=13 |мз_MÖN=35 |мп_MÖN=49 |перамогі_STP=6 | нічыі_STP=8 |паразы_STP=16 |мз_STP=26 |мп_STP=51 |перамогі_WOL=6 | нічыі_WOL=6 |паразы_WOL=18 |мз_WOL=41 |мп_WOL=66 |перамогі_HEI=4 | нічыі_HEI=7 |паразы_HEI=18 |мз_HEI=32 |мп_HEI=64 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AUG=[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]] |назва_UNB=[[Уніён Бэрлін]] |назва_BRE=[[Вэрдэр Брэмэн]] |назва_DOR=[[Барусія Дортмунд]] |назва_FRA=[[Айнтрахт Франкфурт]] |назва_FRE=[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]] |назва_HAM=[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбург]] |назва_HEI=[[Гайдэнгайм (футбольны клюб)|Гайдэнгайм]] |назва_HOF=[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]] |назва_KÖL=[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]] |назва_LEI=[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыг]] |назва_LEV=[[Баер Левэркузэн|Баер]] |назва_MAI=[[Майнц (футбольны клюб)|Майнц]] |назва_MÖN=[[Барусія Мёнхэнглядбах]] |назва_MUN=[[Баварыя Мюнхэн]] |назва_STP=[[Санкт-Паўлі Гамбург|Санкт-Паўлі]] |назва_STU=[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарт]] |назва_WOL=[[Вольфсбург (футбольны клюб)|Вольфсбург]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CLLS |вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Вынікі ў гульнях паміж сабою; 5) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Гасьцявыя забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Бундэсьлігу 2 }}</onlyinclude> hdbo2t5nan27jzopv3d1lh8rasaz5m9 Шаблён:Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе/Табліца 10 272283 2665358 2665283 2026-04-19T08:08:23Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665358 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.legaseriea.it/en/serie-a/classifica Сэрыя А] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 19 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=INT, NAP, MIL, JUV, COM, ROM, ATA, BOL, LAZ, SAS, UDI, TOR, PAR, GEN, FIO, CAG, CRE, LEC, VER, PIS <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_INT=25 | нічыі_INT=3 |паразы_INT=5 |мз_INT=78 |мп_INT=29 |перамогі_NAP=20 | нічыі_NAP=6 |паразы_NAP=7 |мз_NAP=48 |мп_NAP=33 |перамогі_MIL=18 | нічыі_MIL=9 |паразы_MIL=5 |мз_MIL=47 |мп_MIL=27 |перамогі_JUV=17 | нічыі_JUV=9 |паразы_JUV=6 |мз_JUV=55 |мп_JUV=29 |перамогі_COM=16 | нічыі_COM=10 |паразы_COM=7 |мз_COM=57 |мп_COM=28 |перамогі_ROM=18 | нічыі_ROM=4 |паразы_ROM=11 |мз_ROM=46 |мп_ROM=29 |перамогі_ATA=14 | нічыі_ATA=12 |паразы_ATA=7 |мз_ATA=45 |мп_ATA=29 |перамогі_BOL=14 | нічыі_BOL=6 |паразы_BOL=12 |мз_BOL=42 |мп_BOL=37 |перамогі_LAZ=12 | нічыі_LAZ=11 |паразы_LAZ=10 |мз_LAZ=34 |мп_LAZ=30 |перамогі_SAS=13 | нічыі_SAS=6 |паразы_SAS=14 |мз_SAS=41 |мп_SAS=44 |перамогі_UDI=12 | нічыі_UDI=7 |паразы_UDI=14 |мз_UDI=38 |мп_UDI=43 |перамогі_TOR=11 | нічыі_TOR=6 |паразы_TOR=15 |мз_TOR=37 |мп_TOR=54 |перамогі_PAR=9 | нічыі_PAR=12 |паразы_PAR=12 |мз_PAR=24 |мп_PAR=40 |перамогі_GEN=9 | нічыі_GEN=9 |паразы_GEN=14 |мз_GEN=38 |мп_GEN=45 |перамогі_FIO=8 | нічыі_FIO=11 |паразы_FIO=13 |мз_FIO=37 |мп_FIO=44 |перамогі_CAG=8 | нічыі_CAG=9 |паразы_CAG=16 |мз_CAG=33 |мп_CAG=47 |перамогі_CRE=6 | нічыі_CRE=9 |паразы_CRE=17 |мз_CRE=26 |мп_CRE=47 |перамогі_LEC=7 | нічыі_LEC=6 |паразы_LEC=19 |мз_LEC=21 |мп_LEC=45 |перамогі_VER=3 | нічыі_VER=9 |паразы_VER=20 |мз_VER=23 |мп_VER=55 |перамогі_PIS=2 | нічыі_PIS=12 |паразы_PIS=18 |мз_PIS=23 |мп_PIS=58 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ATA=[[Аталянта Бэргама|Аталянта]] |назва_BOL=[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]] |назва_CAG=[[Кальяры (футбольны клюб)|Кальяры]] |назва_COM=[[Кома (футбольны клюб)|Кома]] |назва_CRE=[[Крэманэзэ Крэмона|Крэманэзэ]] |назва_FIO=[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]] |назва_GEN=[[Джэноа Генуя|Джэноа]] |назва_INT=[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрнацыянале]] |назва_JUV=[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]] |назва_LAZ=[[Ляцыё Рым|Ляцыё]] |назва_LEC=[[Леччэ (футбольны клюб)|Леччэ]] |назва_MIL=[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]] |назва_NAP=[[Напалі Нэапаль|Напалі]] |назва_PAR=[[Парма (футбольны клюб)|Парма]] |назва_PIS=[[Піза (футбольны клюб)|Піза]] |назва_ROM=[[Рома Рым|Рома]] |назва_SAS=[[Сасуолё (футбольны клюб)|Сасуолё]] |назва_TOR=[[Тарына Турын|Тарына]] |назва_UDI=[[Удынэзэ Ўдынэ|Удынэзэ]] |назва_VER=[[Эляс Вэрона|Вэрона]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CLLS |вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO |вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Дадатковы матч для вызначэньня чэмпіёна і камандаў на паніжэньне; 3) Пункты ў гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Лёсаваньне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Сэрыю Б }}</onlyinclude> a2fwsi9rsewgbj5njcghucgabf61vue Шаблён:Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе/ВынікіГульняў 10 272285 2665365 2665287 2026-04-19T08:08:28Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665365 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://ligue1.com/en/competitions/ligue1mcdonalds?tab=results Ліга 1] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= OL,OM,ANG,AUX,BRE,LEH,LIL,LEN,LOR,ASM,MET,NAN,NIC,PSG,PFC,REN,STR,TFC |скарачэньне_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анж]] |скарачэньне_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэ]] |скарачэньне_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэ]] |скарачэньне_LEH = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаў]] |скарачэньне_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лян]] |скарачэньне_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліл]] |скарачэньне_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр]] |скарачэньне_OL = [[Алімпік Ліён|АЛі]] |скарачэньне_OM = [[Алімпік Марсэль|АМа]] |скарачэньне_MET = [[Мэц (футбольны клюб)|Мэц]] |скарачэньне_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Мнк]] |скарачэньне_NAN = [[Нант (футбольны клюб)|Нан]] |скарачэньне_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніц]] |скарачэньне_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Прж]] |скарачэньне_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПCЖ]] |скарачэньне_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]] |скарачэньне_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Стр]] |скарачэньне_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тул]] |назва_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анжэ]] |назва_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэр]] |назва_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэст]] |назва_LEH = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаўр]] |назва_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]] |назва_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]] |назва_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр’ен]] |назва_OL = [[Алімпік Ліён]] |назва_OM = [[Алімпік Марсэль]] |назва_MET = [[Мэц (футбольны клюб)|Мэц]] |назва_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Манака]] |назва_NAN = [[Нант (футбольны клюб)|Нант]] |назва_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніцца]] |назва_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Парыж]] |назва_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]] |назва_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]] |назва_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Страсбург]] |назва_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тулюза]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 18 красавіка 2026 |матч_ANG_ASM=1:1 |матч_ANG_AUX=2:0 |матч_ANG_BRE=0:2 |матч_ANG_LEH=1:1 |матч_ANG_LEN=1:2 |матч_ANG_LIL=0:1 |матч_ANG_LOR=2:0 |матч_ANG_MET=1:0 |матч_ANG_NAN=4:1 |матч_ANG_NIC=0:2 |матч_ANG_OL=0:0 |матч_ANG_OM=2:5 |матч_ANG_PFC=1:0 |матч_ANG_PSG= |матч_ANG_REN=1:1 |матч_ANG_STR= |матч_ANG_TFC=1:0 |матч_ASM_ANG=2:0 |матч_ASM_AUX= |матч_ASM_BRE=2:0 |матч_ASM_LEH=3:1 |матч_ASM_LEN=1:4 |матч_ASM_LIL= |матч_ASM_LOR=1:3 |матч_ASM_MET=5:2 |матч_ASM_NAN=3:1 |матч_ASM_NIC=2:2 |матч_ASM_OL=1:3 |матч_ASM_OM=2:1 |матч_ASM_PFC=0:1 |матч_ASM_PSG=1:0 |матч_ASM_REN=4:0 |матч_ASM_STR=3:2 |матч_ASM_TFC=1:0 |матч_AUX_ANG= |матч_AUX_ASM=1:2 |матч_AUX_BRE=3:0 |матч_AUX_LEH=0:1 |матч_AUX_LEN=1:2 |матч_AUX_LIL=3:4 |матч_AUX_LOR=1:0 |матч_AUX_MET=3:1 |матч_AUX_NAN=0:0 |матч_AUX_NIC= |матч_AUX_OL=0:0 |матч_AUX_OM=0:1 |матч_AUX_PFC=0:0 |матч_AUX_PSG=0:1 |матч_AUX_REN=0:3 |матч_AUX_STR=0:0 |матч_AUX_TFC=1:0 |матч_BRE_ANG= |матч_BRE_ASM=1:0 |матч_BRE_AUX=2:0 |матч_BRE_LEH=2:0 |матч_BRE_LEN= |матч_BRE_LIL=3:3 |матч_BRE_LOR=2:0 |матч_BRE_MET=3:2 |матч_BRE_NAN=0:0 |матч_BRE_NIC=4:1 |матч_BRE_OL=0:0 |матч_BRE_OM=2:0 |матч_BRE_PFC=1:2 |матч_BRE_PSG=0:3 |матч_BRE_REN=3:4 |матч_BRE_STR= |матч_BRE_TFC=0:2 |матч_LEH_ANG=2:1 |матч_LEH_ASM=0:0 |матч_LEH_AUX=1:1 |матч_LEH_BRE=1:0 |матч_LEH_LEN=1:2 |матч_LEH_LIL=0:1 |матч_LEH_LOR=1:1 |матч_LEH_MET= |матч_LEH_NAN=1:1 |матч_LEH_NIC=3:1 |матч_LEH_OL=0:0 |матч_LEH_OM= |матч_LEH_PFC=0:0 |матч_LEH_PSG=0:1 |матч_LEH_REN=2:2 |матч_LEH_STR=2:1 |матч_LEH_TFC=2:1 |матч_LEN_ANG=5:1 |матч_LEN_ASM=2:3 |матч_LEN_AUX=1:0 |матч_LEN_BRE=3:1 |матч_LEN_LEH=1:0 |матч_LEN_LIL=3:0 |матч_LEN_LOR=3:0 |матч_LEN_MET=3:0 |матч_LEN_NAN= |матч_LEN_NIC=2:0 |матч_LEN_OL=0:1 |матч_LEN_OM=2:1 |матч_LEN_PFC=2:1 |матч_LEN_PSG= |матч_LEN_REN=3:1 |матч_LEN_STR=1:0 |матч_LEN_TFC=3:2 |матч_LIL_ANG=1:0 |матч_LIL_ASM=1:0 |матч_LIL_AUX= |матч_LIL_BRE=1:1 |матч_LIL_LEH= |матч_LIL_LEN=3:0 |матч_LIL_LOR=1:1 |матч_LIL_MET=6:1 |матч_LIL_NAN=1:0 |матч_LIL_NIC=0:0 |матч_LIL_OL=0:1 |матч_LIL_OM=1:0 |матч_LIL_PFC=4:2 |матч_LIL_PSG=1:1 |матч_LIL_REN=0:2 |матч_LIL_STR=1:4 |матч_LIL_TFC=2:1 |матч_LOR_ANG=2:0 |матч_LOR_ASM=3:1 |матч_LOR_AUX=2:2 |матч_LOR_BRE=3:3 |матч_LOR_LEH= |матч_LOR_LEN=2:1 |матч_LOR_LIL=1:7 |матч_LOR_MET=1:1 |матч_LOR_NAN=2:1 |матч_LOR_NIC=3:1 |матч_LOR_OL=1:0 |матч_LOR_OM=2:0 |матч_LOR_PFC=1:1 |матч_LOR_PSG=1:1 |матч_LOR_REN=4:0 |матч_LOR_STR= |матч_LOR_TFC=1:1 |матч_MET_ANG=1:1 |матч_MET_ASM= |матч_MET_AUX=1:3 |матч_MET_BRE=0:1 |матч_MET_LEH=0:0 |матч_MET_LEN=2:0 |матч_MET_LIL=0:0 |матч_MET_LOR= |матч_MET_NAN=0:0 |матч_MET_NIC=2:1 |матч_MET_OL=2:5 |матч_MET_OM=0:3 |матч_MET_PFC= |матч_MET_PSG=2:3 |матч_MET_REN=0:1 |матч_MET_STR=0:1 |матч_MET_TFC=3:4 |матч_NAN_ANG=0:1 |матч_NAN_ASM=3:5 |матч_NAN_AUX=1:0 |матч_NAN_BRE= |матч_NAN_LEH=2:0 |матч_NAN_LEN=1:2 |матч_NAN_LIL=0:2 |матч_NAN_LOR=1:1 |матч_NAN_MET=0:2 |матч_NAN_NIC=1:4 |матч_NAN_OL=0:1 |матч_NAN_OM= |матч_NAN_PFC=1:2 |матч_NAN_PSG=0:1 |матч_NAN_REN=2:2 |матч_NAN_STR=2:3 |матч_NAN_TFC= |матч_NIC_ANG=0:1 |матч_NIC_ASM=0:0 |матч_NIC_AUX=3:1 |матч_NIC_BRE=2:2 |матч_NIC_LEH=1:1 |матч_NIC_LEN= |матч_NIC_LIL=2:0 |матч_NIC_LOR=3:3 |матч_NIC_MET= |матч_NIC_NAN=1:0 |матч_NIC_OL=3:2 |матч_NIC_OM=1:5 |матч_NIC_PFC=1:1 |матч_NIC_PSG=0:4 |матч_NIC_REN=0:4 |матч_NIC_STR=1:1 |матч_NIC_TFC=0:1 |матч_OL_ANG=1:0 |матч_OL_ASM=1:2 |матч_OL_AUX= |матч_OL_BRE=2:1 |матч_OL_LEH=1:0 |матч_OL_LEN= |матч_OL_LIL=1:0 |матч_OL_LOR=2:0 |матч_OL_MET=3:0 |матч_OL_NAN=3:0 |матч_OL_NIC=2:0 |матч_OL_OM=1:0 |матч_OL_PFC=1:1 |матч_OL_PSG=2:3 |матч_OL_REN= |матч_OL_STR=2:1 |матч_OL_TFC=1:2 |матч_OM_ANG=2:2 |матч_OM_ASM=1:0 |матч_OM_AUX=1:0 |матч_OM_BRE=3:0 |матч_OM_LEH=6:2 |матч_OM_LEN=3:1 |матч_OM_LIL=1:2 |матч_OM_LOR=4:0 |матч_OM_MET=3:1 |матч_OM_NAN=0:2 |матч_OM_NIC= |матч_OM_OL=3:2 |матч_OM_PFC=5:2 |матч_OM_PSG=1:0 |матч_OM_REN= |матч_OM_STR=2:2 |матч_OM_TFC=2:2 |матч_PFC_ANG=0:0 |матч_PFC_ASM=4:1 |матч_PFC_AUX=1:1 |матч_PFC_BRE= |матч_PFC_LEH=3:2 |матч_PFC_LEN=0:5 |матч_PFC_LIL= |матч_PFC_LOR=2:0 |матч_PFC_MET=3:2 |матч_PFC_NAN=1:2 |матч_PFC_NIC=1:0 |матч_PFC_OL=3:3 |матч_PFC_OM=2:2 |матч_PFC_PSG= |матч_PFC_REN=0:1 |матч_PFC_STR=2:3 |матч_PFC_TFC=0:3 |матч_PSG_ANG=1:0 |матч_PSG_ASM=1:3 |матч_PSG_AUX=2:0 |матч_PSG_BRE= |матч_PSG_LEH=3:0 |матч_PSG_LEN=2:0 |матч_PSG_LIL=3:0 |матч_PSG_LOR= |матч_PSG_MET=3:0 |матч_PSG_NAN= |матч_PSG_NIC=1:0 |матч_PSG_OL= |матч_PSG_OM=5:0 |матч_PSG_PFC=2:1 |матч_PSG_REN=5:0 |матч_PSG_STR=3:3 |матч_PSG_TFC=3:1 |матч_REN_ANG=2:1 |матч_REN_ASM=4:1 |матч_REN_AUX=2:2 |матч_REN_BRE=3:1 |матч_REN_LEH=1:1 |матч_REN_LEN=0:0 |матч_REN_LIL=1:2 |матч_REN_LOR=0:2 |матч_REN_MET=0:0 |матч_REN_NAN= |матч_REN_NIC=1:2 |матч_REN_OL=3:1 |матч_REN_OM=1:0 |матч_REN_PFC= |матч_REN_PSG=3:1 |матч_REN_STR=4:1 |матч_REN_TFC=1:0 |матч_STR_ANG=5:0 |матч_STR_ASM= |матч_STR_AUX=3:0 |матч_STR_BRE=1:2 |матч_STR_LEH=1:0 |матч_STR_LEN=1:1 |матч_STR_LIL=2:0 |матч_STR_LOR=0:0 |матч_STR_MET=2:1 |матч_STR_NAN=1:0 |матч_STR_NIC=3:1 |матч_STR_OL=3:1 |матч_STR_OM=1:2 |матч_STR_PFC=0:0 |матч_STR_PSG=1:2 |матч_STR_REN= |матч_STR_TFC= |матч_TFC_ANG=0:1 |матч_TFC_ASM= |матч_TFC_AUX=0:0 |матч_TFC_BRE=2:0 |матч_TFC_LEH=0:0 |матч_TFC_LEN=0:3 |матч_TFC_LIL=0:4 |матч_TFC_LOR=1:0 |матч_TFC_MET=4:0 |матч_TFC_NAN=2:2 |матч_TFC_NIC=5:1 |матч_TFC_OL= |матч_TFC_OM=0:1 |матч_TFC_PFC=1:1 |матч_TFC_PSG=3:6 |матч_TFC_REN=2:2 |матч_TFC_STR=1:0 <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} 3o4kic29lbzh769uptltk8sui0wocq1 Гіман 0 274114 2665318 2664812 2026-04-18T18:39:02Z ~2026-24046-58 96973 2665318 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґіман |лацінка = Giman / Himan |арыгінал = Gimiman |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гін|Gimmo]] + [[Ман|Mann]] |варыянт = Кіман, Геман, Кеман |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Гі́ман''' (''Геман''), '''Кіман''' (''Кеман'')  — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гінаман, Гінман, Гіміман або Кінеман, пазьней Кінман (Ginaman<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 132.</ref>, Ginman<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Ginman#v=snippet&q=Ginman&f=false P. 444].</ref>, Gimiman, Cynemann<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 96.</ref>, Kinman<ref>Reaney P. H., Wilson R. M. A Dictionary of English Surnames. — London and New York, 1991. [https://books.google.by/books?id=FmoIEQAAQBAJ&pg=PA1850&dq=Cynemann+(Kinman+-Kerrich&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi63ceX4a6GAxX_7wIHHfphBs0Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Cynemann%20(Kinman%20-Kerrich&f=false P. 1850].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gimiman#v=snippet&q=Gimiman&f=false S. 641, 1089].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>), а аснова [[Ман|-ман-]] (імёны ліцьвінаў [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. У [[Беласток]]у адзначалася германскае прозьвішча Кіман: ''Henricus Kiman'' (1761 год), ''Hermana, Henrycha Kimana'' (1769 год), ''Martinus Kiman'' (1794 год)<ref>Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 151.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''miasto [[Кнышын|Knyszyn]]… Piotr Gemanoicz'' (1577 год)<ref>Jabłonowski A. Podlasie. — Warszawa, 1908. S. 162.</ref>; ''wieś Kiemany'' (1784 год)<ref>Ukmergės dekanato vizitacija 1784 m. Fontes Historiae Lituaniae. Wol. VIII. — Vilnius, 2009. P. 180.</ref>; ''Jerzy Kiman'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Kiman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Dorota Kieman'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Kieman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Melania Gimanowicz'' (1870 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Gimanowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Mosarz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == Гіманы (Gimon) — прыгонныя зь вёсак [[Аляюнцы|Аляюнцаў]] і [[Маскоўшчына|Маскоўшчыны]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 674.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гін}} {{Імёны з асновай ман}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0g1misanc2guats511slnrkjryqffl3 2665345 2665318 2026-04-18T21:25:13Z ~2026-24046-58 96973 /* Паходжаньне */ 2665345 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґіман |лацінка = Giman / Himan |арыгінал = Gimiman |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гін|Gimmo]] + [[Ман|Mann]] |варыянт = Кіман, Геман, Кеман |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Гі́ман''' (''Геман''), '''Кіман''' (''Кеман'')  — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гінаман, Гінман, Гіміман або Кінеман, пазьней Кінман (Ginaman<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 132.</ref>, Ginman<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Ginman#v=snippet&q=Ginman&f=false P. 444].</ref>, Gimiman, Cynemann<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 96.</ref>, Kinman<ref>Reaney P. H., Wilson R. M. A Dictionary of English Surnames. — London and New York, 1991. [https://books.google.by/books?id=FmoIEQAAQBAJ&pg=PA1850&dq=Cynemann+(Kinman+-Kerrich&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi63ceX4a6GAxX_7wIHHfphBs0Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Cynemann%20(Kinman%20-Kerrich&f=false P. 1850].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gimiman#v=snippet&q=Gimiman&f=false S. 641, 1089].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гін|-гін- (-ген-, -кін-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гендрута]], [[Кімант|Кімунд]], [[Мінгін|Менгін]]; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_g.html G] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref>), а аснова [[Ман|-ман-]] (імёны ліцьвінаў [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. У [[Беласток]]у адзначалася германскае прозьвішча Кіман: ''Henricus Kiman'' (1761 год), ''Hermana, Henrycha Kimana'' (1769 год), ''Martinus Kiman'' (1794 год)<ref>Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 151.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''miasto [[Кнышын|Knyszyn]]… Piotr Gemanoicz'' (1577 год)<ref>Jabłonowski A. Podlasie. — Warszawa, 1908. S. 162.</ref>; ''wieś Kiemany'' (1784 год)<ref>Ukmergės dekanato vizitacija 1784 m. Fontes Historiae Lituaniae. Wol. VIII. — Vilnius, 2009. P. 180.</ref>; ''Jerzy Kiman'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Kiman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Dorota Kieman'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Kieman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ewa Kimanowicz'' (1840 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Kimanowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Melania Gimanowicz'' (1870 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Gimanowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Mosarz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == Гіманы (Gimon) — прыгонныя зь вёсак [[Аляюнцы|Аляюнцаў]] і [[Маскоўшчына|Маскоўшчыны]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 674.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гін}} {{Імёны з асновай ман}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] o9ao37r3msjp3ciqn6nvuyvaxp63d09 Гітэр 0 274654 2665370 2606749 2026-04-19T11:39:58Z ~2026-23874-31 96986 2665370 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґітэр |лацінка = Giter / Hiter |арыгінал = Getær |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Геда|Geto]] + [[Гір|Heri]] |варыянт = Гедэр, Гадэр, Гатар, Гедар, Гедр, Гідр, Кецер, Кадэр, Кадар |вытворныя = [[Гейдар]] |зьвязаныя = }} '''Гітэр''', '''Гедэр''' (''Гедар'', ''Гедр'', ''Гідр'', ''Кецер''), '''Гадэр''' (''Кадэр'', ''Кадар''), '''Гатар''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гадэр, Гатар, Гідар або Гетэр (Gadher, Gatharius<ref>Gantier V. La langue, les noms et le droit des anciens Germains. — Berlin 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3xYZWJtuJm4C&q=Gatharius#v=snippet&q=Gatharius&f=false P. 331].</ref>, Gader{{Заўвага|Паводле назвы мясцовасьці Gadereshusen}}, Gidhari<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 328.</ref>, Getter<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Getter#v=snippet&q=Getter&f=false P. 525].</ref>, Getær<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Get%C3%A6r#v=snippet&q=Get%C3%A6r&f=false S. 114].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gadher%2C+Gadereshusen#v=snippet&q=Gadher%2C%20Gadereshusen&f=false S. 563].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Геда|-гед- (-гад-, -гід-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гедзень]], [[Гедвін]], [[Гедмонт]]; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] geð 'нораў, тэмпэрамэнт'<ref name="Dajlida-2019-17">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] gadiliggs 'сваяк, родзіч'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>, а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref name="Dajlida-2019-17"/>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Kadar, Gader і Geter<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 100, 117.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Кадар: ''Cador / Kadar'' (1408 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Cador#v=snippet&q=Cador&f=false S. 41].</ref>. Апроч таго, у Прусіі адзначалая прозьвішча Geder<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=GEDER&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de GEDER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''y zasciankow sioła Giterow'' (25 лютага 1569 году паводле выпісу 27 кастрычніка 1797 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 317.</ref>; ''Kieterowa z Giewił'' (18 сьнежня 1725 году)<ref>Raganu teismai Lietuvoje. — Vilnius, 1987. P. 342.</ref>; ''Andream Giedrowicz'' (20 лістапада 1800 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/g/ G], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>; ''Anna Giederowicz'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Giederowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Agata Giedorowicz'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Giedorowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Амброс Янавіч Кецер — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%83#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%83&f=false С. 132].</ref> * Ян (Іван) Гітэр — уладальнік зямлі ў [[Віцебскі павет (Віцебская губэрня)|Віцебскім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 263.</ref> * Паўліна Гідрэвіч (''Gidrewicz'') — уладальніца гаспадаркі ў [[Даўгінаў|Даўгінаве]] на 1939 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l20.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939. Część V], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> Кадэры (Kader) — прыгонныя з ваколіцаў [[Аліта|Аліты]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 359.</ref>. Гітэры (Gitter) гербу [[Даліва (герб)|Даліва]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 140.</ref>. Жахоўскія-Ґатаровічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[https://lyczkowski.net/be/daviednik/spisy-slachty/slachta Літоўская шляхта], Генэалёгія Лычкоўскіх</ref>. Гадэр (Gader) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Гедаровіч у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 663.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналіся маёнтак Гедэрышкі Малыя ў [[Вількамірскі павет|Вількамірскім павеце]] і Гітарскі ключ каля [[Шаўлі|Шаўляў]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 187, 196.</ref>. У інвэнтарох 1655 і 1746 гадоў упамінаўся двор Кадарышкі (Кадаришки) у [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтве]]<ref>Каталог древним актовым книгам губерний: Виленской, Гродненской, Минской и Ковенской, а также книгам некоторых судов губерний Могилевской и Смоленской, хранящимся ныне в Центральном архиве в Вильне. — Вильна, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wMuFmMGU70sC&q=%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8&f=false С. 743].</ref> == Глядзіце таксама == * [[Геда]] * [[Гір|Гера]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гед}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ryw61l0pw8d1ya58j5ncug3zayvxt7c 2665371 2665370 2026-04-19T11:49:28Z ~2026-23874-31 96986 2665371 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґітэр |лацінка = Giter / Hiter |арыгінал = Getær |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Геда|Geto]] + [[Гір|Heri]] |варыянт = Гедэр, Гадэр, Гатар, Гедар, Гедр, Гідр, Кецер, Кадэр, Кадар |вытворныя = [[Гейдар]] |зьвязаныя = }} '''Гітэр''', '''Гедэр''' (''Гедар'', ''Гедр'', ''Гідр'', ''Кецер''), '''Гадэр''' (''Кадэр'', ''Кадар''), '''Гатар''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гадэр, Гатар, Гідар або Гетэр (Gadher, Gatharius<ref>Gantier V. La langue, les noms et le droit des anciens Germains. — Berlin 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3xYZWJtuJm4C&q=Gatharius#v=snippet&q=Gatharius&f=false P. 331].</ref>, Gader{{Заўвага|Паводле назвы мясцовасьці Gadereshusen}}, Gidhari<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 328.</ref>, Getter<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Getter#v=snippet&q=Getter&f=false P. 525].</ref>, Getær<ref>Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CklczPR-UuAC&q=Get%C3%A6r#v=snippet&q=Get%C3%A6r&f=false S. 114].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gadher%2C+Gadereshusen#v=snippet&q=Gadher%2C%20Gadereshusen&f=false S. 563].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Геда|-гед- (-гад-, -гід-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гедзень]], [[Гедвін]], [[Гедмонт]]; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] geð 'нораў, тэмпэрамэнт'<ref name="Dajlida-2019-17">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] gadiliggs 'сваяк, родзіч'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>, а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref name="Dajlida-2019-17"/>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Kadar, Gader і Geter<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 100, 117.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Кадар: ''Cador / Kadar'' (1408 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Cador#v=snippet&q=Cador&f=false S. 41].</ref>. Апроч таго, у Прусіі адзначалая прозьвішча Geder<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=GEDER&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de GEDER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''y zasciankow sioła Giterow'' (25 лютага 1569 году паводле выпісу 27 кастрычніка 1797 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 317.</ref>; ''Kieterowa z Giewił'' (18 сьнежня 1725 году)<ref>Raganu teismai Lietuvoje. — Vilnius, 1987. P. 342.</ref>; ''Stefan Giedrewicz'' (1769 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Giedrewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Andream Giedrowicz'' (20 лістапада 1800 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/g/ G], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>; ''Anna Giederowicz'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Giederowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Agata Giedorowicz'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Giedorowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Амброс Янавіч Кецер — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%83#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%83&f=false С. 132].</ref> * Ян (Іван) Гітэр — уладальнік зямлі ў [[Віцебскі павет (Віцебская губэрня)|Віцебскім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 263.</ref> * Паўліна Гідрэвіч (''Gidrewicz'') — уладальніца гаспадаркі ў [[Даўгінаў|Даўгінаве]] на 1939 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l20.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939. Część V], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> Кадэры (Kader) — прыгонныя з ваколіцаў [[Аліта|Аліты]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 359.</ref>. Гітэры (Gitter) гербу [[Даліва (герб)|Даліва]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 140.</ref>. Жахоўскія-Ґатаровічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[https://lyczkowski.net/be/daviednik/spisy-slachty/slachta Літоўская шляхта], Генэалёгія Лычкоўскіх</ref>. Гадэр (Gader) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Гедаровіч у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 663.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналіся маёнтак Гедэрышкі Малыя ў [[Вількамірскі павет|Вількамірскім павеце]] і Гітарскі ключ каля [[Шаўлі|Шаўляў]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 187, 196.</ref>. У інвэнтарох 1655 і 1746 гадоў упамінаўся двор Кадарышкі (Кадаришки) у [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтве]]<ref>Каталог древним актовым книгам губерний: Виленской, Гродненской, Минской и Ковенской, а также книгам некоторых судов губерний Могилевской и Смоленской, хранящимся ныне в Центральном архиве в Вильне. — Вильна, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wMuFmMGU70sC&q=%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8&f=false С. 743].</ref> == Глядзіце таксама == * [[Геда]] * [[Гір|Гера]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гед}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 76w7i21l32mlcg2l6vpg8bob3zba4ml Кібель 0 274983 2665316 2596400 2026-04-18T18:29:08Z ~2026-24046-58 96973 2665316 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Кібель |лацінка = Kibiel |арыгінал = Kiebel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гіба|Kebo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Гібэль, Гебель |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Кібель''', '''Гібэль''', '''Гебель''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Кібэль, Гібэль або Гебэль (Kiebel, Giebel, Gebel) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Kiebel%2C+Giebel#v=snippet&q=Kiebel%2C%20Giebel&f=false S. 30].</ref>. Іменная аснова [[Гіба|-гіб- (-кіб-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кібейка|Гібік]], [[Кібар]], [[Кібарт]]; германскія імёны Gibico, Kiber, Kibart) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] giba 'дарунак'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 131.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gibel<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 69.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''сельце Кибели… Дем’янъ Кибелевич… в него сын Павлючокъ'' (11 студзеня 1569 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 170.</ref>; ''Johannes Gibell, Wilna-Lithuanus'' (1631 год)<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Gibell#v=snippet&q=Gibell&f=false S. 325].</ref>; ''Johannes Gibel Lituanus Vilnensis'' (1633 год)<ref>Album studiosorum Academiae Lugduno Batavae, 1575—1725. — Hagae Comitum, 1875. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Xb-XMju4AI4C&q=+Gibel#v=snippet&q=Gibel&f=false P. 256].</ref>; ''Gibel'' (1636 год)<ref>Paknys M. Vilniaus miestas ir miestieèiai 1636 m.: namai, gyventojai, sveèiai. — Vilnius, 2006. P. 97—98, 187.</ref>; ''Joannes Gibel, nobilis Grodnensis… Jacobus Gibel Kaufmann… Thomas Gibel nobilis Nowogrodensis'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 136, 138, 172.</ref>; ''po Tomaszu Giblu, mieszczaninie wileńskim… pomieniony Gibel'' (15 кастрычніка 1657 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 145.</ref>; ''szl. Tomasz Gibel'' (30 жніўня 1658 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 172.</ref>; ''Petronela Giebiel'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Giebiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Дзям’ян Кібелевіч — жыхар вёскі [[Ганута|Гануты]] ([[Ашмянскі павет]]), які ўпамінаецца ў 1569 годзе Гібулі (Gibul) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 275.</ref>. Ґебель — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/g/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Гібаля (Gibala) і Гібэль (Gibel) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1910 год існавала вёска Гібалы ў Чэрыкаўскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 219.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай гіб}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] anfby6m6vpmnyt9s1mljwnyts6ltbf3 Эльзман 0 275308 2665346 2602312 2026-04-18T22:17:52Z ~2026-24046-58 96973 /* Паходжаньне */ 2665346 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Эльзман |лацінка = Elzman |арыгінал = Elsmann |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = Elis + [[Ман|Mann]] |варыянт = |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Эльзман''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Эльзман (Elsmann) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Förstemann-1900-78">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Elsmann#v=snippet&q=Elsmann&f=false S. 78].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] алс- (элс-) (імя [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Алсмунт]]; германскае імя Elsmund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] alja 'іншы'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 33.</ref>, а аснова [[Ман|-ман-]] (імёны ліцьвінаў [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Alsebut''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Alsebut#v=snippet&q=Alsebut&f=false S. 12].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ганя Елзмановна'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 101.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Альс, Эльс, Аліз (адзначалася старажытнае германскае імя Elis<ref name="Förstemann-1900-78"/>, пазьнейшае Alse<ref name="Winkler-1898-14">Winkler J. Friesche naamlijst (Onomasticon Frisicum). — Leeuwarden, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L-7gyAEACAAJ&q=%40Alske#v=snippet&q=%40Alske&f=false S. 14].</ref>): ''Юри Олсович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 55.</ref>, ''Teresa Elsewicz'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=S&exac=1&search_lastname=Elsewicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=S&rpp1=&ordertable= Dusiaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Cecylia Alizewicz'' (1837 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Alizewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Альсейка, Элска (адзначалася германскае імя Alske<ref name="Winkler-1898-14"/>): ''земли их отчизныи близко Щари… Елсковщину'' (27 красавіка 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 190.</ref>, ''Joannes Olseyko'' (20 лістапада 1785 году)<ref>[https://mosedispromemoria.mozello.lt/a/ A], Mosėdžio miestelio ir aplinkinių kaimų senųjų gyventojų romos katalikų bažnyčios santuokos metrikų nuorašai</ref>; * Альсуна (у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Alsone<ref>[https://cathalaunia.org/Noms/N00342 Alsone], Cathalaunia: Noms / Antroponimia</ref>): ''człowiek Olsuna'' (1422 год<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 506.</ref> паводле выпісу 1618 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 391.</ref>; * Альжута, Элзют (адзначалася германскае імя Elset<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=Elset#v=snippet&q=Elset&f=false S. 88].</ref>): ''дочка [[Таўцігерд|Товкгирдовича]] Алжута'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 41.</ref>; ''по Олжуте Монивидовне'' (24 кастрычніка 1542 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|230к}} P. 66.</ref>, Балтрамей Станіслававіч Элзютавіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1590 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 147.</ref>; * Эльзьбер: Эльзьберы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/e/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Э], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Эльзбут, Альзбут: ''повету Упитского панъ Михалъ Андреевичъ Ельзбуть'' (22 лютага 1585 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Ajs9AQAAMAAJ&q=%D0%95%D0%BB%D1%8C%D0%B7%D0%B1%D1%83%D1%82%D1%8C#v=snippet&q=%D0%95%D0%BB%D1%8C%D0%B7%D0%B1%D1%83%D1%82%D1%8C&f=false С. 69].</ref>, ''Marianna Alzbutt'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Alzbutt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Poszwityń], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>}}. == Носьбіты == * Ганя Эльзманаўна — [[Упіцкі павет|упіцкая]] баярыня, якая ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году == Глядзіце таксама == * [[Алсмунт]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай ман}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] o3a1p793nzc6ivquu1e58q0qbeczuce Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Партугаліі па футболе/Табліца 10 286831 2665359 2665284 2026-04-19T08:08:24Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665359 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://int.soccerway.com/national/portugal/portuguese-liga-/2025-2026/regular-season/5498f45f-6255-43d9-a4b2-43534f90f9e9/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 19 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=POR, SCP, BEN, BRA, FAM, GIL, VSC, EST, MFC, ALV, RAV, FCA, STC, CDN, AMA, CAS, CDT, AVS <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_POR=24 | нічыі_POR=4 |паразы_POR=1 |мз_POR=59 |мп_POR=14 |перамогі_SCP=22 | нічыі_SCP=5 |паразы_SCP=1 |мз_SCP=73 |мп_SCP=17 |перамогі_BEN=20 | нічыі_BEN=9 |паразы_BEN=0 |мз_BEN=61 |мп_BEN=18 |перамогі_BRA=15 | нічыі_BRA=7 |паразы_BRA=6 |мз_BRA=55 |мп_BRA=27 |перамогі_FAM=13 | нічыі_FAM=8 |паразы_FAM=8 |мз_FAM=36 |мп_FAM=25 |перамогі_GIL=12 | нічыі_GIL=10 |паразы_GIL=8 |мз_GIL=44 |мп_GIL=31 |перамогі_VSC=11 | нічыі_VSC=6 |паразы_VSC=13 |мз_VSC=36 |мп_VSC=43 |перамогі_EST=10 | нічыі_EST=7 |паразы_EST=12 |мз_EST=51 |мп_EST=50 |перамогі_MFC=10 | нічыі_MFC=6 |паразы_MFC=13 |мз_MFC=32 |мп_MFC=41 |перамогі_ALV=9 | нічыі_ALV=8 |паразы_ALV=13 |мз_ALV=32 |мп_ALV=48 |перамогі_RAV=8 | нічыі_RAV=10 |паразы_RAV=12 |мз_RAV=33 |мп_RAV=50 |перамогі_FCA=9 | нічыі_FCA=5 |паразы_FCA=15 |мз_FCA=37 |мп_FCA=58 |перамогі_STC=7 | нічыі_STC=8 |паразы_STC=15 |мз_STC=26 |мп_STC=37 |перамогі_CDN=7 | нічыі_CDN=7 |паразы_CDN=16 |мз_CDN=32 |мп_CDN=41 |перамогі_AMA=6 | нічыі_AMA=10 |паразы_AMA=13 |мз_AMA=33 |мп_AMA=48 |перамогі_CAS=5 | нічыі_CAS=11 |паразы_CAS=13 |мз_CAS=28 |мп_CAS=52 |перамогі_CDT=4 | нічыі_CDT=9 |паразы_CDT=15 |мз_CDT=21 |мп_CDT=46 |перамогі_AVS=1 | нічыі_AVS=10 |паразы_AVS=19 |мз_AVS=21 |мп_AVS=64 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]] |назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]] |назва_AVS=[[АВС Авіш|АВС]] |назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] |назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]] |назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]] |назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]] |назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]] |назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]] |назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]] |назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]] |назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]] |назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]] |назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]] |назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]] |назва_CDT=[[Тандэла (футбольны клюб)|Тандэла]] |назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q |вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу 2 }}</onlyinclude> hcbpvbjuejwv21bp1f8q4ao3i1807yc Жыгун 0 291774 2665332 2593803 2026-04-18T19:24:19Z ~2026-24046-58 96973 2665332 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Жыґун |лацінка = Žygun / Žyhun |арыгінал = Siguni |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Зіга (імя)|Sigo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Зыгун, Жыгон |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Жыгун''' (''Жыгон''), '''Зыгун''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Зігун (Siguni, Sigun<ref>Kjöllerström P. A. Svensk namnbok. Dopnamn, ättenamn, ortnamn. — Ulricehamn, 1895. S. 33.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siguni#v=snippet&q=Siguni&f=false S. 1319].</ref>. Іменная аснова [[Зіга (імя)|сіг- (зыг-, зег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Зігібут]], [[Зыгел]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sigus 'перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ивань Жыкгунъ'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 466.</ref>; ''Jan Żygun… Żygony'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=%C5%BBygun&search_lastname2=&from_date=&to_date= Hanuszyszki k. Rakiszek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Magdalena Zygun'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zygun&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nieciecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай сіг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] qvsor5qg5n7nrh9qgmchhk8owvc35ri Выдрыца (урочышча) 0 298369 2665299 2665298 2026-04-18T12:22:41Z Valeri 1958 85103 /* Гісторыя */ ред. ссылки. 2665299 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Выдрыца |Лацінка = Vydryca |Статус = урочышча |Назва ў родным склоне = |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Аршанскі раён|Аршанскі]] |Сельсавет = [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = Vydryca. Выдрыца (1922).jpg |Апісаньне выявы = Выдрыца ў 1922 годзе |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 40 |Шырата сэкундаў = 16.32 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 30 |Даўгата сэкундаў = 06.15 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Выдрыца''' — былое [[Урочышча|ўрочышча]]{{Заўвага|Таксама ўрочышчам завуць адасобленыя невялікія населеныя пункты, якія нейкім чынам вылучаюцца з навакольля<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Тлумачальны слоўнік беларускай мовы ў пяці тамах |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/none/Tlumacalny_slounik_bielaruskaj_movy_zip.html#TSBM52.djvu_48 |адказны = Рэдактар тома [[Міхаіл Суднік|М. Р. Суднік]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год = 1984 |том = 5. Кніга 2. У―Я|старонкі = 49 |старонак = 608 |сэрыя = |isbn = |наклад = 16000}}</ref>}} ў [[Высокаўскай воласьці]] [[Аршанскі павет (Расейская імпэрыя)|Аршанскага павету]] [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] па берагох ракі [[Выдрыца (прыток Аршыцы)|Выдрыцы]] (цяпер у межах мястэчка [[Арэхаўск]]). Вядома з пачатку другой паловы 19 стагодзьдзя. У пачатку 20 стагодзьдзя завадскi пасёлак Выдрыца. == Гісторыя == === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У 1898 г «Акцыянэрнае таварыства сухой перагонкі і хэмічных вытворчасьцяў» ва ўрочышчы Выдрыца, каля ракі Выдрыца, пачынае будаўніцтва заводу сухой перагонкі дрэва й завадзкога пасёлку. Завод у пабудову якога ўкладзена 1,031 млн рублёў запусьцяць у эксплюатацыю ў 1900 год<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Вся Россия: русская книга промышленности, торговли, сельского хозяйства и администрации: торгово-промышленный адрес-календарь Российской империи |арыгінал = |спасылка = https://www.prlib.ru/item/328827 |адказны = |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|СПб]] |выдавецтва = А. С. Суворина |год = 1902 |том = |старонкі = 511,1448 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Ад заводу да чыгуначнай лініі [[Ворша]] — [[Смаленск]] на грошы памешчыка Дараган І. Ф. з Бабруйскага павету, была пабудавана 7-кілямэтровая вузкакалейная ветка. У 1904 годзе каля вёскі Макароўка пабудавана станцыя Выдрыца, пазьней перайменавана ў Хлюсьціна{{Заўвага|Начальнік чыгуначнай станцыі Выдрыца, Аркадзь Васільевіч Тарасаў, у службе з 1892 году, на пасадзе з 1904 году<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Адресъ-календаръ и памятная книжка Могилёвской губерніи на 1905 год |арыгінал = |спасылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003832491?page=1&rotate=0&theme=white |адказны = Изданіе Могилевскаго Губернскаго Статистическая Комитета, подъ редакціею и. д. Секретаря Комитета, состоящаго при Министерстве Внутреннихъ Дѣлъ и въ распоряженіи Могилевскаго Губернатора, коллежокаго ассесора Г. Г. Данилова. |выданьне = |месца =[[Магілёў|Могилевъ губернскій]]|выдавецтва = Типо-Литографія Я. Н. Подземскаго |год = 1905 |том = |старонкі = 54 |старонак = 50, LXXVII, 353, СС |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>}}. Завод і вузкакалейка пабудаваны на зямлі Мікалая Хлюсьціна ўласьніка маёнтку Балеслава й фальварку [[Ступакі]]<ref name="Списокъ">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ местъ Могилевской губерніи|арыгінал = |спасылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003773481?page=1&rotate=0&theme=white|адказны =Под ред. Георгій Павлович Пожарова.|выданьне = |месца =[[Магілёў|Могилевъ губернскій]]|выдавецтва =Могилев. губ. стат. ком. |год =1910 |том = |старонкі =108 (№ 60)|старонак =250 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Спад у Расейскай эканоміцы прымушае акцыянэраў зноў пераглядаць свае пляны. У 1903 годзе прынята рашэньне аб памяншэньні статутнага фонду да 1,8 млн рублёў і пераўтварэньні ў акцыянэрнае таварыства «Карбанізатар». Але няважныя фінансавыя паказчыкі, якія абвастрыліся падчас вайны зь [[Японія]]й і рэвалюцыяй 1905 году, прымушаюць акцыянэраў выставіць на продаж заводы ў Выдрыцы і Маскве. У гэты час Расея падвышае мытныя пошліны на тавары зь [[Нямеччына|Нямеччыны]], асабліва на хэмічныя й аптэкарскія тавары. Расейскае акцыянэрнае таврыства «Шэрынг» якое займалася да гэтага толькі пастаўкамі хэмікатаў і лекавых прэпаратаў, 10 ліпеня 1905 г. рэгіструе новае прадпрыемства Рускае акцыянэрнае таварыства «Шэрынг» хэмічныя фабрыкі й купляе заводы ў Выдрыцы й Маскве<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Устав Русскаго акционернаго общества "Шеринг" химическия фабрики : утвержден 10 июля 1905 года; (Из собрания узакон. и распор. Правит. № 34, 1905 г.) |арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_004876568/ |адказны = |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|С. Петербург]] |выдавецтва = Типография В.Ф. Киршбаума |год = 1905|том = |старонкі = |старонак = 40 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. ;''Выдрыцкі завод сухой перагонкі драўніны'' Дзейнічаў у 1900—17 гадах, с 1905 г належаў [[Акцыянэрнае таварыства|акцыянэрнаму таварыству]] «Шэрынг» — асноўны капітал 1,200,000 руб. і запасны капітал 32,400 руб. Фірме належалі хэмічная фабрыка ў [[Масква|Маскве]] й завод сухой перагонкі драўніны ў Выдрыцы. Заводам кіраваў доктар Вальтэр Цэйс<ref name="Фабрично-заводскіе">{{Кніга|аўтар = Езіоранскій, Леон Карлович.|частка = |загаловак =Фабрично-заводскіе предпріятія Россійской имперіи.|арыгінал = |спасылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006766808?page=435&rotate=0&theme=white |адказны = ред. Ф. А. Шобер|выданьне = |месца =Петроград|выдавецтва =Д. П. Кандауров и сын, Электротипография Н. Я. Стойковой|год =1914|том = |старонкі = № 540-Г |старонак =1612|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Выдрыцкі завод быў адным з буйных [[Хэмія|хэмічных]] прадпрыемстваў Расейскай імпэрыі, у 1912 г перапрацоўваў 35 тыс. кубамэтраў бярэзьніку ў год. Другім па велічыні было аб'яднаньне «Мэціл», у яго ўваходзілі 2 заводы і яны перапрацоўвалі ўсяго 16,5 тыс. кубамэтраў сыравіны ў год. Толькі тры заводы, у тым ліку й Выдрыцкі, з 22 х дзеючых лесахімічных заводаў былі аснашчаны найноўшым абсталяваньнем<ref>Пути развития лесной промышленности СССР [Сборник к 15-тилетию сов. лесной пром-сти] / Сектор экон. исследований лесной пром-сти Наркомлеса СССР. — Москва : Гослестехиздат, 1933. — Обл., 266, [2] с. ил.; 23х15 см. С.167</ref>. Завод выпускаў мэтылевы [[сьпірт]], [[воцат]], [[Фармальдэгід|фармалін]], воцатную [[Кісьля|кісьлю]], воцатнакіслы [[натар]], драўняны [[вугаль]], [[Смала|смалу]], [[ацэтон]] і інш. У 1900 працавалі 160 рабочых, у 1902 — 82 рабочыя, у 1903 — 90 рабочых, у 1909 — 150 рабочых. У 1909 выраблена воцатнага парашку на 146 тыс. рублёў, драўнянага спірту на 128 тыс. р. Дзейнічала 9 паравых [[рухавік]]оў (100 к. с.), выраблена прадукцыі на 446,314 тыс. рублёў<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список фабрик и заводов Российской империи |арыгінал = |спасылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003797277?page=598&rotate=0&theme=white |адказны = Сост. по офиц. сведениям Отд. пром-сти М-ва торговли и пром-сти под ред. В.Е. Варзара|выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|СПб]] |выдавецтва = тип. В.Ф. Киршбаума |год = 1912|том = |старонкі = 280 |старонак = 720 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У 1912 г — 184 рабочых, выраблена прадукцыі на 589 891 тыс. рублёў<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Памятная книжка Могилевской губерніи на 1910 год.|арыгінал = |спасылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_v19_rc_1347463?page=346&rotate=0&theme=white|адказны = И.И. Марченко |выданьне = |месца =[[Магілёў|Могилевъ губ. ]] |выдавецтва = Изданіе Могилевскаго Губернскаго Статистическаго Комитета |год =1914 |том = |старонкі =35|старонак =XVII, 292, 256|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Асноўны капітал у 1913 склаў 600 тыс. руб. У студзені—кастрычніку 1916 годзе паставіў ваеннаму ведамству 9379 пудоў рознай прадукцыі на 1031 тыс. руб. і заключыў кантракт на пастаўку 11 тыс. пудоў прадукцыі<ref name="Экономика">{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Экономика Белоруссии в эпоху империализма (1900–1917)|арыгінал = |спасылка = |адказны =под ред. Г.Т. Ковалевского и др.|выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =АН БССР|год =1963|том = |старонкі =15,42|старонак =420|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref name="Прамысловыя">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Прамысловыя прадпрыемствы дарэвалюцыйнай Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =Мінск|выдавецтва =Беларуская энцыклапедыя|год =1988 |том = |старонкі =39, 40|старонак =323 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref name="Пам">{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Памятная книжка Могилевской губерніи на 1910 год.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Г. Пожаровъ |выданьне = |месца =[[Магілёў|Могилевъ губ. ]] |выдавецтва = Изданіе Могилевскаго Губернскаго Статистическаго Комитета |год =1910 |том = |старонкі =280|старонак =XLIII, 455, XXXVIII, 86, 109|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У кастрычніку 1917 года цалкам выпрацаваўшы сваю сыравінную базу Выдрыцкі завод спыніў вытворчасьць<ref>Пути развития лесной промышленности СССР [Сборник к 15-тилетию сов. лесной пром-сти] / Сектор экон. исследований лесной пром-сти Наркомлеса СССР. — Москва : Гослестехиздат, 1933. — Обл., 266, [2] с. ил.; 23х15 см. С.172</ref>. ;''Сядзібна-паркавы ансамбль Хлюсьціных'' — Двухпавярховы мураваны прамавугольны ў пляне дом быў збудаваны на мяжы XIX—XX стст. Дах двухсхільны. Сьцены зроблены з чырвонай [[Цэгла|цэглы]]. На сьценах паміж паверхамі разьмешчаны гарызантальны нешырокі выступ, ён жа [[Цяга (архітэктура)|цяга]]. Над вокнамі — [[сандрык]]і. [[Сядзіба]] й [[парк]] не захаваліся. == Найноўшы час == 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Выдрыца абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Пастановай прэзыдыюма ВСНГ ад 20.02.1919 году Выдрыцкі завод нацыяналізаваны й перададзены Хімдрэўпраўленьню ВСНГ РСФСР<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Постановление ВСНХ о переходе в ведение республики химических заводов русского акционерного об-ва «Шеринг». Москва, 1 апреля 1919 г. Приложение № 2 к «Экономической Жизни» от 24 мая 1919 г. | спасылка = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/153459#mode/inspect/page/1/zoom/4| мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Сборник декретов и постановлений по народному хозяйству| тып = Вып. 3 (15 марта 1919 г.-1 сентября 1919 г.)| месца =[[Масква|Москва]]| выдавецтва = | год = 1921 | том = | старонкі = 78—79 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Завод аднавіў працу, часовай сыравіннай базай быў лес паміж вёскай Арэхі й Выдрыцай. У лістападзе 1920 году Аршанскі павет перададзены ў склад Віцебскай губэрні. У 1921 годзе на заводзе працавала 197 рабочых<ref>[https://oboron-prom.ru/page,2,predpriyatiya-4-5.htmlТихонов С.Г. «'''Оборонные предприятия СССР и России'''». М. «ТОМ», 2010г. УДК 519.6 ББК 22.19 Т78, 2010, ISBN 978-5-903603-02-2 предприятия № 4-5 С.2]</ref>. Віцебскім Губсаўнаргасам у 1921 годзе Выдрыцкі завод сухой перагонкі дрэва выдзелены ў асобную гаспадарчую адзінку<ref>[https://repo.vsavm.by/bitstream/123456789/9949/1/z-2001-37-1-199-201.pdf Пляц, О. В. Формирование историко-экономических знаний у студентов на примере изучения региональной истории / О. В. Пляц // Ученые записки Витебской ордена "Знак Почета" государственной академии ветеринарной медицины. - Витебск, 2001. - Т. 37, ч. 1. - С. 199-201.]</ref>. У 1921 годзе пачаліся работы па перакладцы вузкакалейнай веткі Хлюсьціна – Выдрыца на шырокую каляіну. Па зьвестках перапісу 1923 году ў Выдрыцы было 26 жылых дамоў (зь іх 10 каменных, 2 двухпавярховыя) 39 нежылых, зь іх 15 каменных<ref name="ежегодник">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Статистический ежегодник. 1923-1924.|арыгінал = |спасылка = https://gpntb.dlibrary.org/ru/nodes/2842-statisticheskiy-ezhegodnik-1923-1924-minsk-1925#mode/inspect/page/31/zoom/9 |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Изд. ЦСУ БССР |год = 1925 |том = |старонкі = 11, 344, 345 |старонак = 423 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У лістападзе 1923 году Палітбюро ЦК РКП(б) прыняло рашэньне аб уключэньні ў склад БССР Віцебскай губэрні. Выдрыцкі завод быў спынены й перамешчаны ўглыб РСФСР, зьехалі спэцыялісты, у Выдрыцы было 14 пустых дамоў<ref>{{Кніга|аўтар = [[ Усевалад Ігнатоўскі|В. Игнатовский]], [[Аркадзь Смоліч|А. Смолич]]. |частка = |загаловак = Белоруссия : территория, население, экономика, важнейшие моменты истории, экономический очерк Советской Белоруссии и ее округов |арыгінал = |спасылка = http://library.basnet.by/html/csl/260/books/1-11(Игнатовкий).pdf |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Государственное издательство Белоруссии]] |год = 1926 |том = |старонкі = 67 |старонак = 96 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}}</ref>. З 1924 году Выдрыца ў складзе [[БССР]], дзе яна ўвайшла ў [[Аршанскі раён]]. ;''Асінбуд'' [[File:Vydryca. Выдрыца (J. Chadyka, 1929).jpg|міні|зьлева|200пкс|Я. Хадыка. Працоўны клюб у Выдрыцы.]] Праэкт Асінаўскай электрычнай станцыі быў рапрацаваны ў 1926 годзе<ref>{{Артыкул| аўтар = А. Каплан. | загаловак = К вопросу о постройке районной электростанции возле Орши.| спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/877b3d9078b574963cf2ad68d133fb3f.pdf | мова = ru | выданьне =[[Савецкае будаўніцтва]] | тып = часопіс | год = 1926| том = | нумар = 6| старонкі = 74—78 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Г. Нисневич. | загаловак = Основы проекта 1-й районной электростанции в Белоруссии. (По материалам Бюро по электрификации при Госплане Белоруссии).| спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/8b81f261bc22aa25593571928ab82143.pdf | мова = ru | выданьне =[[Савецкае будаўніцтва]] | тып = часопіс | год = 1926| том = | нумар = 10| старонкі = 159—179 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, зацьверджаны 6 траўня 1927 году й працы па будаўніцтву распачаліся 14 траўня 1927 году, галоўны інжынер Асінбуду [[Віктар Сямёнавіч Алейнікаў|Віктар Алейнікаў]] {{Заўвага|Віктар Алейнікаў скончыў у 1903 годзе электрычна-тэхнічнае адзьдзяленьне [[Льеж|Льескага]] Ўнівэрсытэту ў [[Бэльгія|Бэльгіі]]<ref name="Праца"/>}}<ref name="Праца">{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Праца на Асінстроі распачалася. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Savieckaja_Bielarus.pdf.zip/1927-109.pdf | мова = | выданьне =[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]] | тып = газэта | год = 1927, 17 траўня| том = | нумар = 109 (2001)| старонкі = 1 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Ул. Лілін. | загаловак = Першы дзень Асінстрою. Пабудаваньне Асінстрою закончыцца ўвосень 1929 году. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Savieckaja_Bielarus.pdf.zip/1927-110.pdf | мова = | выданьне =[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]] | тып = газэта | год = 1927, 18 траўня| том = | нумар = 110 (2002)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Буданак былога Выдрыцкага заводу пасьля рамонту быў абстляваны пад часовую электрастанцыю. У былой сядзібе, дзе раней было кіраўніцтва заводу, працаваў штаб Асінстрою й жылі ў кватэрах тэхнікі й інжынэры. Таксама былі адромантаваны 8 км старой чыгуначнай каляіны, якая ідзе ад станцыі [[Хлюсьціна]] да Выдрыцы й пабудавалі 2 км новай каляіны ад Выдрыцы ў [[Арэхаўск|Арэхі]]<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = На Асінстроі. Праз два месяцы будуць пабудаваны часовая электрастанцыя і чыгуначная каляіна. Будаўнічыя рабты на Асінстроі. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Savieckaja_Bielarus.pdf.zip/1927-120.pdf | мова = | выданьне =[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]] | тып = газэта | год = 1927, 29 траўня| том = | нумар = 120 (2012)| старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Магутная тут станцыя будуецца. На костках Выдрыцкага заводу нараджаюцца новыя будынкі Асінстрою. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Cyrvonaja_zmiena.zip/1927-071.pdf | мова = | выданьне =[[Чырвоная зьмена]] | тып = газэта | год = 1927, 29 чэрвеня | том = | нумар = 71 (453)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. У Выдрыцы 10 ліпеня 1927 году адбыліся ўрачыстасьці з пачаткам працы на будаўніцтве Асінбуда. Усяго прысутнічала каля 10 тыс. чалавек. Ішлі нятолькі з [[Ворша|Воршы]] й [[Дуброўна|Дуброўны]], а з усёй шырокай адлегласьці [[Аршанскі раён|Аршанскага]], [[Дубровенскі раён|Дубровенскага]], [[Багушэўскі раён|Багушэўскага]], [[Горацкі раён|Горацкага]], [[Коханаўскі раён|Коханаўскага раёнаў]] ручайкамі цяклі групкі людзей да Выдрыцы. Шмат прышло на чыгуначную станцыю Ворша, каб адтуль цягніком паехаць у Выдрыцу<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Сьцяг будаўніцтва над Асінстроем. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Savieckaja_Bielarus.pdf.zip/1927-155.pdf | мова = | выданьне =[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]] | тып = газэта | год = 1927, 12 ліпеня| том = | нумар = 155 (2047)| старонкі = 1 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Р. Г-н.| загаловак = Беларускі Волхаўстрой. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Cyrvonaja_zmiena.zip/1927-077.pdf | мова = | выданьне =[[Чырвоная зьмена]] | тып = газэта | год = 1927, 12 ліпеня | том = | нумар = 77 (459)| старонкі = 1 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. У 1927 годзе з пачаткам будаваньня [[Беларуская ДРЭС|Беларускай]] [[ДРЭС]] Выдрыцу аб’ядналі зь вёскай Арэхі й 25 ліпеня 1929 году пераназвалі ў працоўны пасёлак пад назовам Арэхі-Выдрыца; электрастанцыя спачатку называлася Асінаўская ДРЭС. 11 ліпеня 1946 году Арэхі-Выдрыца атрымалі афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]] й новую назву Арэхаўск. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1910 год — 19 дамоў, 294 мужчыны, 123 жанчыны<ref name="Список">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Списокъ населенныхъ местъ Могилевской губерніи|арыгінал = |спасылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003773481?page=1&rotate=0&theme=white|адказны =Под ред. Георгія Павловича Пожарова.|выданьне = |месца =Могилев губ.|выдавецтва =Могилев. губ. стат. ком. |год =1910 |том = |старонкі = 108 (№ 78) |старонак =250 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>; 1924 год — 204 мужчыны, 237 жанчын<ref name="ежегодник"/>. == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} ==Літаратура== {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{артыкул|аўтар = Валасэвіч М. | частка = |загаловак = Семнаццаць дзён па БССР. (Экскурсія краязнаўчага гуртка 20 Менскай Фабр.-зав. сямігодкі).|арыгінал = |спасылка =https://kamunikat.org/?pubid=46284|адказны =[[Зьмітрок Бядуля|С. Плаўнік]]|выданьне=[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Інстытуце Беларускай Культуры|месца=[[Менск]]|выдавецтва= |год=студзень 1930|выпуск=|том=|нумар=1 (52)| старонкі=24—35|isbn=}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-1}} С. 81, 82. * {{Кніга|аўтар =[[Вольга Князева]].|частка = |загаловак = Падарожжа па Беларусі: гарады і гарадскія пасёлкі|арыгінал = |спасылка = |адказны = фота [[Уладзімер Багданаў|У. А. Багданава]], [[Уладзімер Базан|У. С. Базан]], [[Георгі Ліхтаровіч|Г. Л. Ліхтаровіч]] і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2005 |том = |старонкі = 56—57 |старонак = 300+3 |сэрыя = |isbn = 985-01-0549-6|наклад = 2500}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Першынец беларускай энергетыкі. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Спадчына (часопіс)|Помнікі гісторыі і культуры Беларусі]] | тып = часопіс | год = 1973 | том = | нумар = 4| старонкі =— | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар =[[Мікалай Півавар]].|частка = |загаловак = Сядзібы Віцебшчыны: даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = фота і ілюстрацыі [[Альбрэхт Адам]], [[Міхал Гіль]], [[Андрэй Дыбоўскі]], [[Аляксандар Шынкевіч]] і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год = 2020|том = |старонкі = — |старонак = 256 |сэрыя = |isbn = 978-985-11-1202-5|наклад = 600}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар =[[Аляксандар Шынкевіч|А. М. Шынкевіч]].|частка = |загаловак =Аршанская даўніна|арыгінал = |спасылка = |адказны =|выданьне = |месца =[[Мінск]] |выдавецтва =[[Полымя]] |год =1992 |том = |старонкі = 65—67 |старонак =142 |сэрыя = |isbn =5-345-00504-4 |наклад =3500 }} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|1}} С. 489. * {{Літаратура/БелЭн|4}} — С. 307. * {{Кніга|аўтар =[[Аляксандар Шынкевіч|А. Н. Шинкевич]].|частка = |загаловак =Очерки о земле Оршанской. Природа, история, народные предания, старина|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Барань]] |выдавецтва = |год =2013 |том = |старонкі =15, 225 (№ 29), 243 (№ 29), 326 (№ 29) |старонак =844 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Шалухо, Борис Федорович (1924—2003). |частка = |загаловак = Под музыку турбин|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Ворша|Орша]]|выдавецтва =[[Аршанская друкарня|Оршан.типография]] |год = 1994 |том = |старонкі = |старонак = 112 |сэрыя = |isbn = 985-6133-03-3|наклад = 1000}} {{слупок-канец}} ==Вонкавыя спасылкі== * [https://radzima.org/be/fota-albom/4480.html?id_gallery=7821 Арэхаўск (Выдрыца)] на [[Radzima.org]] * [https://globustut.by/orehovsk/index.htm Арэхаўск (Выдрыца)] [[Глёбус Беларусі]] [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Аршанскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] 5x506s4wo9ci9bsifr91pwrpuz8a5d8 Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе/Табліца 10 299270 2665363 2665286 2026-04-19T08:08:27Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665363 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 19 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=GAL, FEN, TRA, BEŞ, GÖZ, BAŞ, SAM, RIZ, KON, KOC, GAZ, ALA, KAS, ANT, GEN, EYÜ, KAY, FKA <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_GAL=22 | нічыі_GAL=5 |паразы_GAL=3 |мз_GAL=69 |мп_GAL=23 |перамогі_FEN=19 | нічыі_FEN=10 |паразы_FEN=1 |мз_FEN=68 |мп_FEN=30 |перамогі_TRA=19 | нічыі_TRA=7 |паразы_TRA=3 |мз_TRA=56 |мп_TRA=31 |перамогі_BEŞ=16 | нічыі_BEŞ=7 |паразы_BEŞ=6 |мз_BEŞ=53 |мп_BEŞ=34 |перамогі_GÖZ=12 | нічыі_GÖZ=12 |паразы_GÖZ=6 |мз_GÖZ=37 |мп_GÖZ=27 |перамогі_BAŞ=13 | нічыі_BAŞ=8 |паразы_BAŞ=8 |мз_BAŞ=47 |мп_BAŞ=30 |перамогі_SAM=9 | нічыі_SAM=12 |паразы_SAM=8 |мз_SAM=34 |мп_SAM=38 |перамогі_RIZ=9 | нічыі_RIZ=10 |паразы_RIZ=11 |мз_RIZ=41 |мп_RIZ=42 |перамогі_KON=9 | нічыі_KON=10 |паразы_KON=11 |мз_KON=38 |мп_KON=41 |перамогі_KOC=9 | нічыі_KOC=9 |паразы_KOC=12 |мз_KOC=25 |мп_KOC=34 |перамогі_GAZ=8 | нічыі_GAZ=10 |паразы_GAZ=11 |мз_GAZ=38 |мп_GAZ=49 |перамогі_ALA=6 | нічыі_ALA=15 |паразы_ALA=8 |мз_ALA=35 |мп_ALA=34 |перамогі_KAS=6 | нічыі_KAS=10 |паразы_KAS=13 |мз_KAS=28 |мп_KAS=41 |перамогі_ANT=7 | нічыі_ANT=7 |паразы_ANT=16 |мз_ANT=30 |мп_ANT=49 |перамогі_GEN=6 | нічыі_GEN=7 |паразы_GEN=17 |мз_GEN=29 |мп_GEN=44 |перамогі_EYÜ=6 | нічыі_EYÜ=7 |паразы_EYÜ=17 |мз_EYÜ=22 |мп_EYÜ=44 |перамогі_KAY=4 | нічыі_KAY=11 |паразы_KAY=14 |мз_KAY=21 |мп_KAY=54 |перамогі_FKA=5 | нічыі_FKA=5 |паразы_FKA=20 |мз_FKA=27 |мп_FKA=53 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]] |назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]] |назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]] |назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]] |назва_ANT=[[Антальяспор Анталья|Антальяспор]] |назва_EYÜ=[[Эюпспор Эюп|Эюпспор]] |назва_FKA=[[Фатых Карагюмрук Стамбул|Фатых Карагюмрук]] |назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]] |назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]] |назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]] |назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]] |назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]] |назва_KAY=[[Кайсэрыспор Кайсэры|Кайсэрыспор]] |назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]] |назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]] |назва_RIZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]] |назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]] |назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CL2Q |вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL2Q=green2|тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> glofm281kgz3m1ix40gzl7sblur544y Шаблён:Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе/Табліца 10 299272 2665364 2664740 2026-04-19T08:08:28Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665364 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.chanceliga.cz/tabulka/2026/aktualni?part=0&round=0&order=8&order_direction=2 Першая ліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 19 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLA, SPA, JAB, PLZ, LIB, HKR, OLO, KAR, PCE, ZLN, BOH, MLA, TEP, SLO, OST, DUK <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLA=20 | нічыі_SLA=8 |паразы_SLA=0 |мз_SLA=60 |мп_SLA=20 |перамогі_SPA=19 | нічыі_SPA=6 |паразы_SPA=4 |мз_SPA=60 |мп_SPA=31 |перамогі_JAB=15 | нічыі_JAB=6 |паразы_JAB=8 |мз_JAB=40 |мп_JAB=31 |перамогі_PLZ=14 | нічыі_PLZ=8 |паразы_PLZ=6 |мз_PLZ=49 |мп_PLZ=33 |перамогі_LIB=11 | нічыі_LIB=10 |паразы_LIB=8 |мз_LIB=41 |мп_LIB=29 |перамогі_HKR=12 | нічыі_HKR=7 |паразы_HKR=9 |мз_HKR=40 |мп_HKR=33 |перамогі_OLO=11 | нічыі_OLO=7 |паразы_OLO=10 |мз_OLO=31 |мп_OLO=31 |перамогі_KAR=12 | нічыі_KAR=3 |паразы_KAR=14 |мз_KAR=43 |мп_KAR=48 |перамогі_PCE=9 | нічыі_PCE=8 |паразы_PCE=11 |мз_PCE=35 |мп_PCE=45 |перамогі_ZLN=9 | нічыі_ZLN=7 |паразы_ZLN=13 |мз_ZLN=36 |мп_ZLN=45 |перамогі_BOH=9 | нічыі_BOH=6 |паразы_BOH=14 |мз_BOH=24 |мп_BOH=35 |перамогі_MLA=7 | нічыі_MLA=11 |паразы_MLA=11 |мз_MLA=41 |мп_MLA=52 |перамогі_TEP=6 | нічыі_TEP=11 |паразы_TEP=12 |мз_TEP=29 |мп_TEP=37 |перамогі_SLO=5 | нічыі_SLO=8 |паразы_SLO=15 |мз_SLO=24 |мп_SLO=41 |перамогі_OST=5 | нічыі_OST=7 |паразы_OST=17 |мз_OST=25 |мп_OST=44 |перамогі_DUK=3 | нічыі_DUK=11 |паразы_DUK=15 |мз_DUK=18 |мп_DUK=41 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_DUK=[[Дукла Прага]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_KAR=[[Карвіна (футбольны клюб)|Карвіна]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CHGR |вынік2=CHGR |вынік3=CHGR |вынік4=CHGR |вынік5=CHGR |вынік6=CHGR |вынік7=EUPO |вынік8=EUPO |вынік9=EUPO |вынік10=EUPO |вынік11=REGR |вынік12=REGR |вынік13=REGR |вынік14=REGR |вынік15=REGR |вынік16=REGR <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Рэйтынг сумленнай гульні; 8) Лёсаваньне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CHGR=green1 |тэкст_CHGR=Чэмпіёнская група |колер_EUPO=blue1 |тэкст_EUPO=Сярэдняя група |колер_REGR=red1 |тэкст_REGR=Група на паніжэньне }}</onlyinclude> asyz7glijomjuvjogjuywqiyk16ydua ЗІЛ-4331 0 299783 2665337 2665278 2026-04-18T19:57:10Z ~2026-24070-88 96979 2665337 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ЗІЛ-4331» |выява = [[Файл:Балхаш, ЗиЛ-4331 на Алимжанова.jpg|300пкс]] |вытворца = [[ЗІЛ]] |вядомы як = |гады = [[1987]]—[[2015]] |зборка = |папярэднік = [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130]] |наступнік = [[ЗІЛ-433180|ЗИЛ-433180]] |кляса = грузавы |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''4331 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck:'''<br/>[[ГАЗ-3307|ГАЗ-3307/3309 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]] <br/>[[Jelcz 300|Jelcz 300 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Star 28/29|Star 28/29 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[IFA L60|IFA L60 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]] <br/>'''4331 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck:'''<br/>[[ГАЗ-3307|ГАЗ-3307/3309 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]] <br/>[[Jelcz 300|Jelcz 300 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Star 28/29|Star 28/29 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[IFA L60|IFA L60 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]] <br/>'''4331 4-door double cab:'''<br/>[[ГАЗ-3307|ГАЗ-3307/3309 4-door double cab]]<br/>[[Jelcz 300|Jelcz 300 4-door double cab]]<br/>[[Star 28/29|Star 28/29 4-door double cab]]<br/>[[IFA L60|IFA L60]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 4-door double cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda 706 RT 4-door double cab]] |commons = }} '''ЗІЛ-4331''' — [[СССР|савецкія]] [[грузавы аўтамабіль|грузавыя аўтамабілі]], сямейства сярэднетонных грузавых аўтамабіляў трэцяга пакаленьня ЗІЛ, Замяніў сямейства мадэляў папярэдняга пакалення ЗІЛ-130 (431410) (аднак, звонку ЗІЛ-130 працягваў выпускацца да 2012 года). Пачынаючы з гэтага пакалення, ЗІЛ пераводзіць свае аўтамабілі на працу на дызельным паліве, ЗіЛ-4331 даступны ў якасці 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Lorry, [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1927-1928 Mack Model BJ 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-5|1933-1941 ЗИС-5 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-5|1942–1946 ЗИС-5V 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck (1963-1966)]], [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130-66 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130-76 2-door standard cab 4x2 rigid chassis truck]], і [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130-80 2-door standard cab 4x2 chassis truck]]), 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1927-1929 Mack Model BJ Dual Rear Wheel Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-5|1933-1941 ЗИС-5 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-5|1942–1946 ЗИС-5V 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (1963-1966)]], [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130-66 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130-76 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[ЗІЛ-130|ЗИЛ-130-80 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), хоць спецыяльныя мадыфікацыі ўключалі версіі з падвойнай кабінай для пажарных машын і іншых мадэляў толькі на шасі. Розныя канфігурацыі часта грунтаваліся на шасі, у тым ліку бартавыя грузавікі, самазвалы і цягачы з прычэпамі, але асноўная канструкцыя кабіны заставалася ў асноўным нязменнай, за некаторымі выключэннямі, Ён таксама мае канфігурацыю пярэдняй восі з высунутай наперад. [[Катэгорыя:Аўтамабілі ЗІЛ]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі СССР]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] tnqmxpvhtxanj1pch5p5c5c8el8n0eq ЗІЛ-130 0 299818 2665310 2665279 2026-04-18T16:34:24Z ~2026-23838-92 96972 2665310 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ЗІЛ-130» |выява = [[Файл:ParkPatriot2015part13-370.jpg|300пкс]] |вытворца = [[ЗІЛ]] |вядомы як = |гады = [[1962]]—[[2012]] |зборка = |папярэднік = [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164]] |наступнік = [[ЗІЛ-4331|ЗИЛ-4331]] |кляса = грузавы |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''130 2-door standard cab:'''<br/>[[ГАЗ-53|ГАЗ-52/53 2-door standard cab]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab]]<br/>'''130 with 131 hood 2-door standard cab:'''<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66-21 2-door standard cab]]<br/>[[KrAZ-5133|КрА́З-5133 2-door standard cab]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab]]<br/>'''130 4-door double cab:'''<br/>[[ГАЗ-53|ГАЗ-52/53 4-door double cab]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 4-door double cab]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 4-door double cab]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 4-door double cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda 706 RT 4-door double cab]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 4-door double cab]]<br/>'''130 with 131 hood 4-door double cab:'''<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66-21 4-door double cab]]<br/>[[KrAZ-5133|КрА́З-5133 4-door double cab]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 4-door double cab]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 4-door double cab]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 4-door double cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda 706 RT 4-door double cab]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 4-door double cab]] |commons = }} '''ЗІЛ-130''' ''(з 1986 года — '''ЗІЛ-431410''')'' — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] і [[Расія|расійскі]] [[грузавы аўтамабіль]] вытворчасці [[ЗІЛ|завода імя Ліхачова (ЗІЛ)]]. Прыйшоў на змену [[ЗІЛ-164]], ЗіЛ-130 даступны ў якасці 130 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Lorry, [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1927-1928 Mack Model BJ 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-5|1933-1941 ЗИС-5 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-5|1942–1946 ЗИС-5V 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]), 130 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1927-1929 Mack Model BJ Dual Rear Wheel Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-5|1933-1941 ЗИС-5 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-5|1942–1946 ЗИС-5V 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), 130 with 131 hood 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Truck, [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1932 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester CS-30 Truck|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester DS-30 Truck|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-6/K-7 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]), 130 with 131 hood 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1932 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[International Harvester CS-30 Truck|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[International Harvester DS-30 Truck|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-6/K-7 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), хоць спецыяльныя мадыфікацыі ўключалі версіі з падвойнай кабінай для пажарных машын і іншых мадэляў толькі на шасі. Розныя канфігурацыі часта грунтаваліся на шасі, у тым ліку бартавыя грузавікі, самазвалы і цягачы з прычэпамі, але асноўная канструкцыя кабіны заставалася ў асноўным нязменнай, за некаторымі выключэннямі. == Гісторыя == У 1962–1963 гг. аўтамабілі збіраліся па абыходных тэхналогіях, адпрацоўваўся зборачны працэс. Масавы выпуск ЗІЛ-130 быў арганізаваны з кастрычніка 1964 года, Першы прататып быў пабудаваны праз некалькі месяцаў і меў цалкам новую кабіну, а таксама больш шырокае лабавое шкло, якое абкручвала яго, і V-вобразную эмблему, ідэнтычную грузавікам [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1956 Ford F-Series]]<ref name="zr1967-11">{{артыкул |загаловак = Годы и факты |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1967/11/gody-fakty-1 |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 11 |старонкі = 19 }} {{ref-ru}}</ref>. [[3 чэрвеня]] [[1974]] года быў выраблены мільённы грузавік сямейства ЗІЛ-130 (ім стаў ''ЗІЛ-130Г'')<ref name="zr1974-12">{{артыкул |загаловак = Год миллионов |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1974/12/god-millionov |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1974 |нумар = 12 }} {{ref-ru}}</ref>, а ў жніўні 1982 года — двухмільённы (таксама мадыфікацыі ''ЗІЛ-130Г'')<ref name="zr1982-09">{{артыкул |загаловак = Двухмиллионный |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1982/09/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1982 |нумар = 09 |старонкі = 9 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1977 годзе канструкцыю ўнеслі шэраг змяненняў, якія дазволілі павялічыць грузападымальнасць з 5 да 6 т. Поўная маса прычэпа дасягала 8 т. У адпаведнасці з патрабаваннямі стандарту на размяшчэнне вонкавых святлотэхнічных прыбораў была змененае абліцоўванне радыятара і оптыка. Пасля абнаўлення базавая машына атрымала пазначэнне '''ЗІЛ-130-76'''. У 1986 годзе аўтамабілям сямейства прысвоена новае пазначэнне ў адпаведнасці з галіновай сістэмай індэксаў: '''ЗІЛ-431410''' — ЗІЛ-130, '''ЗІЛ-431510''' — ЗІЛ-130Г, '''ЗІЛ-441510''' — ЗІЛ-130В1, '''ЗІЛ-431810''' — ЗІЛ-138, '''ЗІЛ-431610''' — ЗІЛ-138А і г.д. Усяго па снежань 1994 года было выраблена 3 383 312 шт. == Канструкцыя == Аўтамабіль камплектуецца 8-цыліндравым [[карбюратар]]ным чатырохтактным V-падобным верхняклапанным рухавіком ЗІЛ-130 магутнасцю 150 к.с. пры 3200 аб/хв (з абмежавальнікам), максімальным круцільным момантам 41 кГм пры 1800 аб/хв, ступенню сціску 6,5 і рабочым аб'ёмам 5969 см³. Аўтамабіль ЗІЛ-130 быў абсталяваны гідраўзмацняльнікам руля, сінхранізаванай 5-ці ступеністай [[Каробка перадач|каробкай перадач]], трохмеснай кабінай з амывальнікам ветравога шкла. Частка аўтамабіляў камплектавалася прадпускавым падагравальнікам рухавіка. Пасля былі ўведзеныя [[транзістарнае запальванне]], генератар пераменнага току, зменены шчыток прыбораў. Пазней былі ўжытыя змененая канструкцыя шарніраў карданнай перадачы і іншыя новаўвядзенні. Кабіны ранніх аўтамабіляў мелі два вентыляцыйныя люкі ў даху кабіны і лючок паветравода ў левай частцы кабіны вышэй педалі счаплення. Потым гэты лючок быў прыбраны. У сямідзесятых гадах быў скасаваны спачатку левы вентыляцыйны люк, а потым і правы. Да 1970 года бартавыя аўтамабілі мелі вышыню бартоў 685 мм, у далейшым вышыня бартоў была зменшана да 575 мм. == Мадыфікацыі == === Бартавыя і шасі === * '''ЗІЛ-130''' ''(1963-1966)'' — базавы бартавы аўтамабіль з рухавіком ЗІЛ-130 магутнасцю 148 к. с., першы серыйны варыянт. Грузападымальнасць вар'іравалася ў межах ад 4000 да 5500 кг у залежнасці ад тыпу дарожнага пакрыцця. Рэсурс да капітальнага рамонту складаў 135 тыс. км. * '''ЗІЛ-130-66''' ''(1966-1977)'' — варыянт 1966 года. Магутнасць рухавіка павялічана да 150 к. с., укаранёны шэраг удасканаленняў канструкцыі. Грузападымальнасць вызначана ў 5000 кг, рэсурс вырас да 200 тыс. км. [[Выява:ParkPatriot2015part13-370.jpg|thumb|ЗІЛ-130-76]] * '''ЗІЛ-130-76''' ''(1977-1984)'' — варыянт 1976 года. Грузападымальнасць павялічана да 6000 кг, рэсурс — да 300 тыс. км. * '''ЗІЛ-130-80''' ''(1984-1986)'' — варыянт 1980 года. Камплектаваўся трыма незалежнымі тармазнымі сістэмамі. * ''ЗІЛ-130Э (1965-1986)'' — бартавы грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130Т (1965-1986)'' — бартавы грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130Е (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем (ад [[ЗІЛ-131]]). * ''ЗІЛ-130ЕЭ (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130ЕТ (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130С'' — бартавы, адаптаваны для эксплуатацыі на поўначы<ref name="zr1975-07">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ с читинского конвейера |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1975/07/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1975 |нумар = 07 |старонкі = 7 }} {{ref-ru}}</ref>. Ад базавай мадэлі паўночныя машыны адрозніваліся перадпускавым падагравальнікам, уцепленай кабінай з падвойным шкленнем, шынамі і гумавымі дэталямі з марозатрывалай гумы, дадатковым паліўным бакам ёмістасцю 40 л, фарай-пражэктарам, дадатковымі процітуманавымі фарамі. Невялікая колькасць машын камплектавалася каробкай адбора магутнасці і лябёдкай. Выпускаўся Чыцінскім аўтазборачным заводам са жніўня [[1974]] да студзеня [[1987]] года, пасля чаго вытворчасць паўночных машын перанесена ў Маскву. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] выпуск паўночных мадыфікацый быў спынены{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=4-5}}. * ''ЗІЛ-130АН (1974-1986)'' — бартавы з шасціцыліндравым рухавіком [[ЗІЛ-157]]Д магутнасцю 110 к. с. Шасі прызначалася для спецыялізаваных аўтамабіляў, якім ва ўмовах эксплуатацыі не патрабаваўся вялікі запас магутнасці<ref name="zr1976-11">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-130 с шестеркой |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1976/11/spravochnaia-sluzhba |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1976 |нумар = 11 |старонкі = 17 }} {{ref-ru}}</ref>. Аўтамабіль таксама мог пастаўляцца без бартавой платформы ў выглядзе шасі для спецаўтамабіляў. Аўтамабілі прызначаныя для перавозкі лёгказагаральных грузаў, абсталёўваліся глушыцелямі сістэмы выпуску газаў у пярэдняй частцы аўтамабіляў з вывадам выхлапной трубы направа<ref name="zr1977-06">{{артыкул |загаловак = Пять за шестерых |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1977/06/navstriechu-60-lietiiu-oktiabria |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1977 |нумар = 06 |старонкі = 4-5 }} {{ref-ru}}</ref>. === ЗІЛ-130Г === [[Выява:0731 - Nordkorea 2015 - Pjöngjang - Parade zum 75. JT der Arbeiterpartei (22982407311).jpg|thumb|ЗІЛ-130Г-76]] * '''ЗІЛ-130Г''' ''(1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны (база 4500 мм). * ''ЗІЛ-130ГЭ (1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГТ (1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГЕ (1967-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны з экранаваным электраабсталяваннем. * ''ЗІЛ-130ГЕТ (1967-1986)'' — бартавы доўгабазны з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным і трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГС (1974-1986)'' — бартавы доўгабазны, для раёнаў Поўначы. Выпускаўся Чыцінскім аўтазборачным заводам. * ''ЗІЛ-130ГУ (1977-1986)'' — бартавы асабліва з доўгай базай (5600 мм) з выкарыстаннем вузлоў ад [[ЗІЛ-133Г1]]. Выпускаўся невялікімі партыямі. === ЗІЛ-130В1 === [[Выява:ZiL-130V in Seversk.JPG|thumb|ЗІЛ-130В1 з паўпрычэпам]] * '''ЗІЛ-130В1''' ''(1964-1986)'' — седлавы цягач. Прызначаўся для выкарыстання з паўпрычэпам агульнай вагаю 10500 кг (для мадэлі ЗІЛ-130В1-66 — 12400 кг; для мадэлі ЗІЛ-130В1-76 — 14400 кг). * ''ЗІЛ-130В1С'' — седлавы цягач, адаптаваны для эксплуатацыі на поўначы. Акрамя паўночнай камплектацыі, у адрозненне ад серыйнага ЗІЛ-130В1 меў колавую базу 3800 мм і забяспечваўся двума запаснымі коламі, якія мацаваліся ў вертыкальнай стойцы ззаду кабіны, а таксама пятлёй для выцягвання, якая ўстанаўлівалася на задняй папярочке рамы. У [[1981]] годзе выраблена невялікая партыя з 17 машын{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=4}}. * ''ЗІЛ-130В1Э (1965-1986)'' — седлавы цягач, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130В1Т (1965-1986)'' — седлавы цягач, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130В1Е (1967-1986)'' — седлавы цягач з экранаваным электраабсталяваннем. === Шасі для самазвалаў === [[Выява:ZiL-130 (IMG5326).JPG|thumb|ЗІЛ-ММЗ-555]] * ''ЗІЛ-130Д1 (1964-1986)'' — шасі пад прамысловыя самазвалы ЗІЛ-ММЗ-555 і ЗІЛ-ММЗ-4502 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Д1Э (1965-1986)'' — шасі пад прамысловы самазвал ЗІЛ-ММЗ-555Э, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130Д1Т (1965-1986)'' — шасі пад прамысловы самазвал ЗІЛ-ММЗ-555Т, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130Д2 (1968-1986)'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад прамысловыя самазвалы-цягачы ЗІЛ-ММЗ-555А і ЗІЛ-ММЗ-45022 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Д3'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння [[Тармазная сістэма|тармазной сістэмы]] і электрапрыбораў прычэпа, пад самазвал-цягач (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Б2 (1972-1986)'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад сельскагаспадарчыя самазвалы-цягачы ЗІЛ-ММЗ-554 і ЗІЛ-ММЗ-554М (колавая база 3800 мм). * ''ЗІЛ-130К (1974-1986)'' — шасі з рухавіком ЗІЛ-157Д магутнасцю 110 к.с., пад прамысловыя самазвалы ЗІЛ-ММЗ-555К і ЗІЛ-ММЗ-45021 (колавая база 3300 мм)<ref name="zr1976-11"/>. ==== ЗІЛ-ММЗ-4502 ==== ''ЗІЛ-ММЗ-4502'' — самазвал з прамабортным кузавам на шасі ''ЗІЛ-130Д1''<ref name="zr1977-01">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-ММЗ-4502 |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1977/01/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1977 |нумар = 01 |старонкі = 39 }} {{ref-ru}} </ref>. Грузападымальнасць — 5000 кг, аб'ём кузава 3,8 м³. Акрамя базавай, меў таксама мадыфікацыі: * ''ЗІЛ-ММЗ-45021'' (на шасі ''ЗІЛ-130К''); * ''ЗІЛ-ММЗ-45022'' (на шасі ''ЗІЛ-130Д2'') — абсталяваны пнеўма-, гідра- і электравывадамі для працы з прычэпам; * ''ЗІЛ-ММЗ-45023'' (на шасі ''ЗІЛ-130Д2'') — газабалонная мадыфікацыя самазвала. === ЗІЛ-136 === Для экспарту ў краіны, дзе аддавалі перавагу дызельным рухавікам, быў распрацаваны ЗІЛ-136І з радным шасціцыліндравымі дызелем Perkins 6.345 магутнасцю 110-140 к.с. пры 2800 аб/хв. У сувязі са змяненем характарыстык рухавіка, у аўтамабіляў ЗІЛ-136 быў зменены перадатачны лік галоўнай перадачы — да 6,97. * ''ЗІЛ-136І'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136И}}) — бартавы ці шасі. * ''ЗІЛ-136ІГ'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИГ}}) — доўгабазны бартавы ці шасі (база 4500 мм). * ''ЗІЛ-136ІВ1'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИВ1}}) — седлавы цягач. * ''ЗІЛ-136ІД1'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИД1}}) — шасі пад прамысловы самазвал. Аўтамабілі выпускаліся невялікімі партыямі ў 1967—1975 гг{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=7}}. === ЗІЛ-138 === Газабалонная мадыфікацыя '''ЗІЛ-138''' адрозніваецца сістэмай сілкавання і працуе на звадкаваным прапан-бутане і развівае такую ж магутнасць як базавы бензінавы ЗІЛ-130<ref name="zr1982-07">{{артыкул |загаловак = ГАЗОБАЛОННЫЕ ЗИЛЫ |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1982/07/sovietskaia-tiekhnika |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1982 |нумар = 07 |старонкі = 10-11 }} {{ref-ru}} </ref>. Для гэтага ступень сціску была павышана з 6,5 да 8, што было дасягнута шляхам змянення канфігурацыі і аб'ёма камер згарання. Запас газа захоўваецца ў балоне аб'ёмам 255 літраў або ў двух аб'ёмам 117,4 л. Удзельны выдатак газа складае 240 г/к.с.·г, або 0,13 м³/к.с.·г. ''ЗІЛ-138'' прыстасаваны таксама для кароткачасовай працы на бензіне. * ''ЗІЛ-138 (1977-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны для працы на звадкаваным нафтавым газе. * ''ЗІЛ-138В1 (1977-1986)'' — газабалонны седлавы цягач для працы на звадкаваным нафтавым газе. * ''ЗІЛ-138Д2 (1977-1986)'' — газабалоннае шасі для працы на звадкаваным нафтавым газе, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счэпнай прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад прамысловы самазвал-цягач ЗІЛ-ММЗ-45023 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-138А (1982-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны грузападымальнасцю 5400 кг (5200 кг пры выкарыстанні балонаў з вугляродзістай сталі) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к.с. і ступенню сціску 6,5. * ''ЗІЛ-138АГ (1982-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны доўгабазны (база 4500 мм) грузападымальнасцю 5300 кг (5000 кг пры выкарыстанні балонаў з вугляродзістай сталі) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к. с. і ступенню сціску 6,5. * ''ЗІЛ-138І'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю пры працы на сціснутым газе 135 к. с. (100 кВт) і максімальным круцільным момантам 33 кГс*м (323.62 Н*м), пры працы на бензіне магутнасць складае 160 к.с. (117,3 кВт), ступень сціску павялічана 8,0. * ''ЗІЛ-138ІГ'' — бартавы газабалонны доўгабазны (база 4500 мм) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю пры працы на сціснутым газе 135 к.с. (100 кВт) і максімальным круцільным момантам 33 кГс*м (323.62 Н*м), пры працы на бензіне магутнасць складае 160 к.с. (117,3 кВт), ступень сціску павялічана 8,0. === Вопытныя === * ''ЗІЛ-130Л (1957-1960)'' — бартавы, з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с., без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ГЛ (1957)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с., без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ВЛ (1960)'' — седлавы цягач з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с. * ''ЗІЛ-130М (1961)'' — бартавы, з V-падобным 8-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-130М магутнасцю 135-138 к. с. з рабочым аб'ёмам 5,5 л, без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ГМ (1961)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з V-падобным 8-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-130М магутнасцю 135-138 к.с. з рабочым аб'ёмам 5,5 л, без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130А (1961)'' — бартавы цягач з двуххуткасным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа. * ''ЗІЛ-130АУ (1961)'' — бартавы цягач з двуххуткасным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, грузападымальнасцю 5500 кг з узмоцненай рамай і падвескай. * ''ЗІЛ-130ГУ'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм) грузападымальнасцю 5500 кг з узмоцненай рамай і падвескай. Пад гэтым індэксам у далейшым (з 1977 года) у абмежаваных колькасцях стаў выпускацца бартавы грузавік з асабліва доўгай базай (5600 мм). * ''ЗІЛ-130В (1961)'' — седлавы цягач з двуххуткасным заднім мостам. * ''ЗІЛ-130ВТ (1962)'' — седлавы цягач з узмоцненым двуххуткасным заднім мостам. * ''ЗІЛ-130В2'' — седлавы цягач з колавай базай 3800 мм. * ''ЗІЛ-130Д (1961)'' — шасі з двуххуткасным заднім мостам пад прамысловы самазвал (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Б (1961)'' — шасі пад сельскагаспадарчы самазвал (колавая база 3800 мм). * ''ЗІЛ-130Н (1961)'' — гідрафікаваны седлавы цягач з скрынкай адбору магутнасці і помпай для працы з самазвальным паўпрычэпам-зернявозам ММЗ-812. * ''ЗІЛ-130А1 (1962)'' — бартавы цягач з аднаскарастным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа. * ''ЗІЛ-Э130'' — бартавы, з алюмініевай платформай. * ''ЗІЛ-130-НІІАТ-03 (1969)'' — вопытны аўтамабіль колавай формулы 6х2 падвышанай да 8 тон грузападымальнасці<ref name="gp2011-09">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-130 6х2: третий не лишний… |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/9690-zil-130-niiat-03-zil-130-6h2-tretiy-ne-lishniy/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2011 |нумар = 09 }} {{ref-ru}}</ref>. Распрацаваны Навукова-даследчым інстытутам аўтамабільнага транспарта (г. Масква). Павышэнне грузападымальнасці было дасягнута за кошт падаўжэння задняй навісі рамы, устаноўкі новай бартавой платформы і выкарыстання дадатковай падкатнай трэцяй восі. Чатыры вопытныя аўтамабілі былі пабудаваныя ў 1969 годзе Арлоўскім вопытным заводам НІІАТ. * ''ЗІЛ-130ГМД (1981)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з дызельным рухавіком і інтэгральным апярэннем. * ''ЗІЛ-Э138АВ (1981)'' — газабалонны седлавы цягач для працы на сціснутым газе. Колавая база 3800 мм, 8 газавых балонаў. * ''ЗІЛ-138АБ (1982)'' — газабалоннае шасі для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к.с. і ступенню сціску 6,5; абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад самазвал-цягач ЗІЛ-ММЗ-45054 (колавая база 3800 мм). Не пайшло ў серыю ў сувязі з негатоўнасцю ММЗ да вытворчасці самазвальнай надбудовы. У далейшым атрымала найменне ''ЗІЛ-496110'' і выпускалася з 1987 года. * ''ЗІЛ-138ІБ (1982)'' — газабалонны шасі для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю 135 к.с. і ступенню сціску 8,0; абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад мадыфікацыю самазвала-цягача ЗІЛ-ММЗ-45054. Не пайшло ў серыю з-за негатовасці ММЗ да вытворчасці самазвальнай надбудовы. === ЗІЛ-431410 (УАМЗ), АМУР-53131 === [[Выява:ЗИЛ-130 с кабиной от ЗИЛ-131.JPG|thumb|]] У 1991 годзе выпуск ''ЗІЛ-431410'' быў наладжаны на ўральскім аўтаматорным заводзе (УАМЗ). На выпусканых аўтамабілях у мэтах уніфікацыі кабіна і апярэнне былі ўсталяваныя ад [[ЗІЛ-131]]. Выпускаліся таксама мадыфікацыі ''ЗІЛ-431900'' (з рухавіком ЗІЛ-550, 132-136 к.с.) і ''ЗІЛ-431920'' (з рухавіком [[ММЗ Д-245|Д-245]], 105 к.с.)<ref name="zr1996-07">{{артыкул |загаловак = "Стотридцатка" по-уральски |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1996/07/kolieso |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1996 |нумар = 07 |старонкі = 10 }} {{ref-ru}}</ref>. У 2004 годзе пасля перайменавання прадпрыемства ў "Аўтамабілі і маторы Урала" (АМУР) атрымаў пазначэнне '''АМУР-53131'''. ''АМУР-53131'' абсталёўваецца рознымі тыпамі рухавікоў: бензінавым АМУР-456,10 (старае пазначэнне — ЗІЛ-508,10) магутнасці 150 к.с, дызельным Д-245.12 (108 к.с.) Мінскага маторнага завода і АМУР-0555 (7,6 л, 145 к.с.) і АМУР-5551 (6,28 л, 180 к.с.). У 2006 годзе мадыфікацыю ''АМУР-53131М'' абсталявалі 136-моцным дызелем Д-245.9Е2 ([[Еўра (экалагічны стандарт)|Еўра-2]])<ref name="gp2006-06">{{артыкул |загаловак = Возвращение «сто тридцатого» |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/3731-gruzovik-amur-53131-modifikatsiya-znamenitogo-zil-130-vozvrashchenie-sto-tridtsatogo/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 06 }} {{ref-ru}}</ref>. == Машыны на базе ЗІЛ-130 == [[Выява:Crane_truck_KS-2561K_on_Zil-130_base.JPG|справа|міні|Аўтакран КС-2561К на базе аўтамабіля ЗІЛ-130-76]] === Пажарныя аўтамабілі === [[Файл:Пожарная_автоцистерна_ПЧ-13_г.Котлас.JPG|справа|міні|[[Пажарны аўтамабіль]] АЦ-40(130)-63Б]] * АЦ-30(130)-63 * АЦ-30(130)-63А * АЦ-40(130)-63Б * АН-30(130)-64 * АН-30(130)-64А * АЦ-40(130Е)-126 * АН-40(130Е)-127 * АНР-40(130)-127А * АНР-40(130)-127Б * АГ-24(130)-198 {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Краткий автомобильный справочник НИИАТ. Издание пятое, переработанное и дополненное.|старонкі=146-150|старонак=543|год=1967|выдавецтва=«Транспорт»|месца=М.|мова=ru}} * {{артыкул |загаловак = «Стотридцатому» 50 лет. ЗИЛ-130 – полвека в истории |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/3196-zil-130-polveka-v-istorii/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 12 }} {{ref-ru}} * {{cite journal| authorlink = | title = | journal = ЗИС-110| volume = №77|year = 2017|issn = 2409-0115|publisher=«DeAgostini»|ref={{sfnref|ЗИС-110 №77|2017}}|lang=ru }} * Краткий автомобильный справочник НИИАТ. — М. Транспорт,1972,1979,1982,1985,1995. * Боровский Б., Попов М., Пронштейн М. Справочная книга автомобилиста. — Л. Лениздат, 1967, 1973. * Б. Е. Боровский, М. Д. Попов. Водителю 2 и 1 класса. — Л. Лениздат, 1971. * В. И. Анохин. Отечественные автомобили. — М. Машиностроение, 1964, 1968. * Автомобиль ЗИЛ-130-66 и его модификации. Модель 1966 г. Инструкция по эксплуатации / Московский автомобильный завод им. И. А. Лихачёва — М. 1966. * Автомобиль ЗИЛ-130 и его модификации. Модель 1968 г. Инструкция по эксплуатации. — М. Машиностроение, 1968. * Автомобиль ЗИЛ-130 и его модификации. Модель 1972 г. Инструкция по эксплуатации. — М. Машиностроение, 1973. * Автомобили ЗИЛ-130, ЗИЛ-138 и их модификации. Руководство по эксплуатации / Московский автомобильный завод им. И. А. Лихачёва — М. Машиностроение, 1985. * Грузовые автомобили ЗИЛ. Руководство по техническому обслуживанию и текущему ремонту. ч.1, 2. Автоэкспорт — М. Внешторгиздат, 1982. * Автомобили ЗИЛ-157К, ЗИЛ-130 и ЗИЛ-131. Руководство по войсковому ремонту. — М. Военное издательство, 1986. * Детали грузовых двухосных автомобилей ЗИЛ-130. Каталог-справочник. — М. Машиностроение, 1973. * ЗИЛ-130, 431410, 131. Руководство по техническому обслуживанию и ремонту. Издательский дом «Третий Рим», — М. 2004. * Шасси автомобиля ЗИЛ-130. Под ред. А. М. Кригера. — М. Машиностроение, 1973. * Автомобильный двигатель ЗИЛ-130. Под ред. А. М. Кригера. — М. Машиностроение, 1973. * А.А Зубарев. Регулировка автомобиля ЗИЛ-130. — М. Транспорт, 1964, 1969. * А. Г. Зарубин, А. А. Зубарев, П. Л. Семенков, Б. Ф. Хмелинин. Автомобили ЗИЛ. — М. Транспорт, 1971. * Конструктивные изменения автомобилей ЗИЛ. Дополнение к инструкциям. Выпуски 26, 27, 28. — М. 1971. * Рабинович Л. Ш., Ковалёв А. И., Адаменко С. А. Каталог изделий основного и опытного производства. Под ред. А. С. Мелик-Саркисьянца. Мытищинский машиностроительный завод, 1984. * НИИНавтопром. Автомобильный каталог. ч.1. Автомобили грузовые. — М. 1981. * Технические средства служб тыла. Справочник — М.Воениздат. 1979. * Руководство по эксплуатации газобаллонных автомобилей, работающих на сжатом природном газе. РД-200-РСФСР-12-0185-83. — Министерство автомобильного транспорта РСФСР. * Кленников Е. В., Мартиров О. А., Крылов М. Ф. Газобаллонные автомобили: техническая эксплуатация. — М. Транспорт, 1986. * Е. Г. Григорьев, Б. Д. Колубаев, В. И. Ерохов. Газобаллонные автомобили. — М. Машиностроение, 1989. * ГОСТ 5.979-71 Автомобиль-тягач грузовой ЗИЛ-130 и его модификации. Требования к качеству аттестационной продукции: стандарт / Гос. ком. стандартов Совета Министров СССР. — Офиц. изд. — Введ. с 01.07.71. — М. : Издательство стандартов, 1971. * Е.Кочнев. Автомобили Советской Армии 1946—1991. * В. Б. Певцов. Как создавался ЗИЛ-130. * Колеватов А. Сто тридцатый // Автомобильный моделизм, 2002, № 6, с. 2-8. * Сто тридцатый — самый массовый грузовик эпохи застоя //Автотрак, 2003, № 3. == Спасылкі == {{commonscat|ZiL-130}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Грузавыя аўтамабілі ЗІЛ}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі ЗІЛ]] cahaa4xv6xiy9uz5g1qh33o74m6lwxw 2665312 2665310 2026-04-18T16:49:42Z ~2026-23838-92 96972 2665312 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ЗІЛ-130» |выява = [[Файл:ParkPatriot2015part13-370.jpg|300пкс]] |вытворца = [[ЗІЛ]] |вядомы як = |гады = [[1962]]—[[2012]] |зборка = |папярэднік = [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164]] |наступнік = [[ЗІЛ-4331|ЗИЛ-4331]] |кляса = грузавы |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''130 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck:'''<br/>[[ГАЗ-53|ГАЗ-52/53 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>'''130 with 131 hood 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck:'''<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66-21 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[KrAZ-5133|КрА́З-5133 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>'''130 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck:'''<br/>[[ГАЗ-53|ГАЗ-52/53 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>'''130 with 131 hood 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck:'''<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66-21 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[KrAZ-5133|КрА́З-5133 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>'''130 4-door double cab:'''<br/>[[ГАЗ-53|ГАЗ-52/53 4-door double cab]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 4-door double cab]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 4-door double cab]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 4-door double cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda 706 RT 4-door double cab]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 4-door double cab]]<br/>'''130 with 131 hood 4-door double cab:'''<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66-21 4-door double cab]]<br/>[[KrAZ-5133|КрА́З-5133 4-door double cab]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 4-door double cab]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 4-door double cab]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 4-door double cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda 706 RT 4-door double cab]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 4-door double cab]] |commons = }} '''ЗІЛ-130''' ''(з 1986 года — '''ЗІЛ-431410''')'' — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] і [[Расія|расійскі]] [[грузавы аўтамабіль]] вытворчасці [[ЗІЛ|завода імя Ліхачова (ЗІЛ)]]. Прыйшоў на змену [[ЗІЛ-164]], ЗіЛ-130 даступны ў якасці 130 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Lorry, [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1927-1928 Mack Model BJ 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-5|1933-1941 ЗИС-5 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-5|1942–1946 ЗИС-5V 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]), 130 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1927-1929 Mack Model BJ Dual Rear Wheel Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-5|1933-1941 ЗИС-5 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-5|1942–1946 ЗИС-5V 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), 130 with 131 hood 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Truck, [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1932 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester CS-30 Truck|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester DS-30 Truck|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-6/K-7 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]), 130 with 131 hood 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1932 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[International Harvester CS-30 Truck|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[International Harvester DS-30 Truck|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-6/K-7 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), хоць спецыяльныя мадыфікацыі ўключалі версіі з падвойнай кабінай для пажарных машын і іншых мадэляў толькі на шасі. Розныя канфігурацыі часта грунтаваліся на шасі, у тым ліку бартавыя грузавікі, самазвалы і цягачы з прычэпамі, але асноўная канструкцыя кабіны заставалася ў асноўным нязменнай, за некаторымі выключэннямі. == Гісторыя == У 1962–1963 гг. аўтамабілі збіраліся па абыходных тэхналогіях, адпрацоўваўся зборачны працэс. Масавы выпуск ЗІЛ-130 быў арганізаваны з кастрычніка 1964 года, Першы прататып быў пабудаваны праз некалькі месяцаў і меў цалкам новую кабіну, а таксама больш шырокае лабавое шкло, якое абкручвала яго, і V-вобразную эмблему, ідэнтычную грузавікам [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1956 Ford F-Series]]<ref name="zr1967-11">{{артыкул |загаловак = Годы и факты |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1967/11/gody-fakty-1 |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 11 |старонкі = 19 }} {{ref-ru}}</ref>. [[3 чэрвеня]] [[1974]] года быў выраблены мільённы грузавік сямейства ЗІЛ-130 (ім стаў ''ЗІЛ-130Г'')<ref name="zr1974-12">{{артыкул |загаловак = Год миллионов |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1974/12/god-millionov |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1974 |нумар = 12 }} {{ref-ru}}</ref>, а ў жніўні 1982 года — двухмільённы (таксама мадыфікацыі ''ЗІЛ-130Г'')<ref name="zr1982-09">{{артыкул |загаловак = Двухмиллионный |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1982/09/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1982 |нумар = 09 |старонкі = 9 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1977 годзе канструкцыю ўнеслі шэраг змяненняў, якія дазволілі павялічыць грузападымальнасць з 5 да 6 т. Поўная маса прычэпа дасягала 8 т. У адпаведнасці з патрабаваннямі стандарту на размяшчэнне вонкавых святлотэхнічных прыбораў была змененае абліцоўванне радыятара і оптыка. Пасля абнаўлення базавая машына атрымала пазначэнне '''ЗІЛ-130-76'''. У 1986 годзе аўтамабілям сямейства прысвоена новае пазначэнне ў адпаведнасці з галіновай сістэмай індэксаў: '''ЗІЛ-431410''' — ЗІЛ-130, '''ЗІЛ-431510''' — ЗІЛ-130Г, '''ЗІЛ-441510''' — ЗІЛ-130В1, '''ЗІЛ-431810''' — ЗІЛ-138, '''ЗІЛ-431610''' — ЗІЛ-138А і г.д. Усяго па снежань 1994 года было выраблена 3 383 312 шт. == Канструкцыя == Аўтамабіль камплектуецца 8-цыліндравым [[карбюратар]]ным чатырохтактным V-падобным верхняклапанным рухавіком ЗІЛ-130 магутнасцю 150 к.с. пры 3200 аб/хв (з абмежавальнікам), максімальным круцільным момантам 41 кГм пры 1800 аб/хв, ступенню сціску 6,5 і рабочым аб'ёмам 5969 см³. Аўтамабіль ЗІЛ-130 быў абсталяваны гідраўзмацняльнікам руля, сінхранізаванай 5-ці ступеністай [[Каробка перадач|каробкай перадач]], трохмеснай кабінай з амывальнікам ветравога шкла. Частка аўтамабіляў камплектавалася прадпускавым падагравальнікам рухавіка. Пасля былі ўведзеныя [[транзістарнае запальванне]], генератар пераменнага току, зменены шчыток прыбораў. Пазней былі ўжытыя змененая канструкцыя шарніраў карданнай перадачы і іншыя новаўвядзенні. Кабіны ранніх аўтамабіляў мелі два вентыляцыйныя люкі ў даху кабіны і лючок паветравода ў левай частцы кабіны вышэй педалі счаплення. Потым гэты лючок быў прыбраны. У сямідзесятых гадах быў скасаваны спачатку левы вентыляцыйны люк, а потым і правы. Да 1970 года бартавыя аўтамабілі мелі вышыню бартоў 685 мм, у далейшым вышыня бартоў была зменшана да 575 мм. == Мадыфікацыі == === Бартавыя і шасі === * '''ЗІЛ-130''' ''(1963-1966)'' — базавы бартавы аўтамабіль з рухавіком ЗІЛ-130 магутнасцю 148 к. с., першы серыйны варыянт. Грузападымальнасць вар'іравалася ў межах ад 4000 да 5500 кг у залежнасці ад тыпу дарожнага пакрыцця. Рэсурс да капітальнага рамонту складаў 135 тыс. км. * '''ЗІЛ-130-66''' ''(1966-1977)'' — варыянт 1966 года. Магутнасць рухавіка павялічана да 150 к. с., укаранёны шэраг удасканаленняў канструкцыі. Грузападымальнасць вызначана ў 5000 кг, рэсурс вырас да 200 тыс. км. [[Выява:ParkPatriot2015part13-370.jpg|thumb|ЗІЛ-130-76]] * '''ЗІЛ-130-76''' ''(1977-1984)'' — варыянт 1976 года. Грузападымальнасць павялічана да 6000 кг, рэсурс — да 300 тыс. км. * '''ЗІЛ-130-80''' ''(1984-1986)'' — варыянт 1980 года. Камплектаваўся трыма незалежнымі тармазнымі сістэмамі. * ''ЗІЛ-130Э (1965-1986)'' — бартавы грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130Т (1965-1986)'' — бартавы грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130Е (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем (ад [[ЗІЛ-131]]). * ''ЗІЛ-130ЕЭ (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130ЕТ (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130С'' — бартавы, адаптаваны для эксплуатацыі на поўначы<ref name="zr1975-07">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ с читинского конвейера |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1975/07/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1975 |нумар = 07 |старонкі = 7 }} {{ref-ru}}</ref>. Ад базавай мадэлі паўночныя машыны адрозніваліся перадпускавым падагравальнікам, уцепленай кабінай з падвойным шкленнем, шынамі і гумавымі дэталямі з марозатрывалай гумы, дадатковым паліўным бакам ёмістасцю 40 л, фарай-пражэктарам, дадатковымі процітуманавымі фарамі. Невялікая колькасць машын камплектавалася каробкай адбора магутнасці і лябёдкай. Выпускаўся Чыцінскім аўтазборачным заводам са жніўня [[1974]] да студзеня [[1987]] года, пасля чаго вытворчасць паўночных машын перанесена ў Маскву. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] выпуск паўночных мадыфікацый быў спынены{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=4-5}}. * ''ЗІЛ-130АН (1974-1986)'' — бартавы з шасціцыліндравым рухавіком [[ЗІЛ-157]]Д магутнасцю 110 к. с. Шасі прызначалася для спецыялізаваных аўтамабіляў, якім ва ўмовах эксплуатацыі не патрабаваўся вялікі запас магутнасці<ref name="zr1976-11">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-130 с шестеркой |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1976/11/spravochnaia-sluzhba |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1976 |нумар = 11 |старонкі = 17 }} {{ref-ru}}</ref>. Аўтамабіль таксама мог пастаўляцца без бартавой платформы ў выглядзе шасі для спецаўтамабіляў. Аўтамабілі прызначаныя для перавозкі лёгказагаральных грузаў, абсталёўваліся глушыцелямі сістэмы выпуску газаў у пярэдняй частцы аўтамабіляў з вывадам выхлапной трубы направа<ref name="zr1977-06">{{артыкул |загаловак = Пять за шестерых |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1977/06/navstriechu-60-lietiiu-oktiabria |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1977 |нумар = 06 |старонкі = 4-5 }} {{ref-ru}}</ref>. === ЗІЛ-130Г === [[Выява:0731 - Nordkorea 2015 - Pjöngjang - Parade zum 75. JT der Arbeiterpartei (22982407311).jpg|thumb|ЗІЛ-130Г-76]] * '''ЗІЛ-130Г''' ''(1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны (база 4500 мм). * ''ЗІЛ-130ГЭ (1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГТ (1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГЕ (1967-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны з экранаваным электраабсталяваннем. * ''ЗІЛ-130ГЕТ (1967-1986)'' — бартавы доўгабазны з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным і трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГС (1974-1986)'' — бартавы доўгабазны, для раёнаў Поўначы. Выпускаўся Чыцінскім аўтазборачным заводам. * ''ЗІЛ-130ГУ (1977-1986)'' — бартавы асабліва з доўгай базай (5600 мм) з выкарыстаннем вузлоў ад [[ЗІЛ-133Г1]]. Выпускаўся невялікімі партыямі. === ЗІЛ-130В1 === [[Выява:ZiL-130V in Seversk.JPG|thumb|ЗІЛ-130В1 з паўпрычэпам]] * '''ЗІЛ-130В1''' ''(1964-1986)'' — седлавы цягач. Прызначаўся для выкарыстання з паўпрычэпам агульнай вагаю 10500 кг (для мадэлі ЗІЛ-130В1-66 — 12400 кг; для мадэлі ЗІЛ-130В1-76 — 14400 кг). * ''ЗІЛ-130В1С'' — седлавы цягач, адаптаваны для эксплуатацыі на поўначы. Акрамя паўночнай камплектацыі, у адрозненне ад серыйнага ЗІЛ-130В1 меў колавую базу 3800 мм і забяспечваўся двума запаснымі коламі, якія мацаваліся ў вертыкальнай стойцы ззаду кабіны, а таксама пятлёй для выцягвання, якая ўстанаўлівалася на задняй папярочке рамы. У [[1981]] годзе выраблена невялікая партыя з 17 машын{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=4}}. * ''ЗІЛ-130В1Э (1965-1986)'' — седлавы цягач, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130В1Т (1965-1986)'' — седлавы цягач, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130В1Е (1967-1986)'' — седлавы цягач з экранаваным электраабсталяваннем. === Шасі для самазвалаў === [[Выява:ZiL-130 (IMG5326).JPG|thumb|ЗІЛ-ММЗ-555]] * ''ЗІЛ-130Д1 (1964-1986)'' — шасі пад прамысловыя самазвалы ЗІЛ-ММЗ-555 і ЗІЛ-ММЗ-4502 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Д1Э (1965-1986)'' — шасі пад прамысловы самазвал ЗІЛ-ММЗ-555Э, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130Д1Т (1965-1986)'' — шасі пад прамысловы самазвал ЗІЛ-ММЗ-555Т, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130Д2 (1968-1986)'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад прамысловыя самазвалы-цягачы ЗІЛ-ММЗ-555А і ЗІЛ-ММЗ-45022 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Д3'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння [[Тармазная сістэма|тармазной сістэмы]] і электрапрыбораў прычэпа, пад самазвал-цягач (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Б2 (1972-1986)'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад сельскагаспадарчыя самазвалы-цягачы ЗІЛ-ММЗ-554 і ЗІЛ-ММЗ-554М (колавая база 3800 мм). * ''ЗІЛ-130К (1974-1986)'' — шасі з рухавіком ЗІЛ-157Д магутнасцю 110 к.с., пад прамысловыя самазвалы ЗІЛ-ММЗ-555К і ЗІЛ-ММЗ-45021 (колавая база 3300 мм)<ref name="zr1976-11"/>. ==== ЗІЛ-ММЗ-4502 ==== ''ЗІЛ-ММЗ-4502'' — самазвал з прамабортным кузавам на шасі ''ЗІЛ-130Д1''<ref name="zr1977-01">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-ММЗ-4502 |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1977/01/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1977 |нумар = 01 |старонкі = 39 }} {{ref-ru}} </ref>. Грузападымальнасць — 5000 кг, аб'ём кузава 3,8 м³. Акрамя базавай, меў таксама мадыфікацыі: * ''ЗІЛ-ММЗ-45021'' (на шасі ''ЗІЛ-130К''); * ''ЗІЛ-ММЗ-45022'' (на шасі ''ЗІЛ-130Д2'') — абсталяваны пнеўма-, гідра- і электравывадамі для працы з прычэпам; * ''ЗІЛ-ММЗ-45023'' (на шасі ''ЗІЛ-130Д2'') — газабалонная мадыфікацыя самазвала. === ЗІЛ-136 === Для экспарту ў краіны, дзе аддавалі перавагу дызельным рухавікам, быў распрацаваны ЗІЛ-136І з радным шасціцыліндравымі дызелем Perkins 6.345 магутнасцю 110-140 к.с. пры 2800 аб/хв. У сувязі са змяненем характарыстык рухавіка, у аўтамабіляў ЗІЛ-136 быў зменены перадатачны лік галоўнай перадачы — да 6,97. * ''ЗІЛ-136І'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136И}}) — бартавы ці шасі. * ''ЗІЛ-136ІГ'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИГ}}) — доўгабазны бартавы ці шасі (база 4500 мм). * ''ЗІЛ-136ІВ1'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИВ1}}) — седлавы цягач. * ''ЗІЛ-136ІД1'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИД1}}) — шасі пад прамысловы самазвал. Аўтамабілі выпускаліся невялікімі партыямі ў 1967—1975 гг{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=7}}. === ЗІЛ-138 === Газабалонная мадыфікацыя '''ЗІЛ-138''' адрозніваецца сістэмай сілкавання і працуе на звадкаваным прапан-бутане і развівае такую ж магутнасць як базавы бензінавы ЗІЛ-130<ref name="zr1982-07">{{артыкул |загаловак = ГАЗОБАЛОННЫЕ ЗИЛЫ |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1982/07/sovietskaia-tiekhnika |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1982 |нумар = 07 |старонкі = 10-11 }} {{ref-ru}} </ref>. Для гэтага ступень сціску была павышана з 6,5 да 8, што было дасягнута шляхам змянення канфігурацыі і аб'ёма камер згарання. Запас газа захоўваецца ў балоне аб'ёмам 255 літраў або ў двух аб'ёмам 117,4 л. Удзельны выдатак газа складае 240 г/к.с.·г, або 0,13 м³/к.с.·г. ''ЗІЛ-138'' прыстасаваны таксама для кароткачасовай працы на бензіне. * ''ЗІЛ-138 (1977-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны для працы на звадкаваным нафтавым газе. * ''ЗІЛ-138В1 (1977-1986)'' — газабалонны седлавы цягач для працы на звадкаваным нафтавым газе. * ''ЗІЛ-138Д2 (1977-1986)'' — газабалоннае шасі для працы на звадкаваным нафтавым газе, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счэпнай прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад прамысловы самазвал-цягач ЗІЛ-ММЗ-45023 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-138А (1982-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны грузападымальнасцю 5400 кг (5200 кг пры выкарыстанні балонаў з вугляродзістай сталі) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к.с. і ступенню сціску 6,5. * ''ЗІЛ-138АГ (1982-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны доўгабазны (база 4500 мм) грузападымальнасцю 5300 кг (5000 кг пры выкарыстанні балонаў з вугляродзістай сталі) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к. с. і ступенню сціску 6,5. * ''ЗІЛ-138І'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю пры працы на сціснутым газе 135 к. с. (100 кВт) і максімальным круцільным момантам 33 кГс*м (323.62 Н*м), пры працы на бензіне магутнасць складае 160 к.с. (117,3 кВт), ступень сціску павялічана 8,0. * ''ЗІЛ-138ІГ'' — бартавы газабалонны доўгабазны (база 4500 мм) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю пры працы на сціснутым газе 135 к.с. (100 кВт) і максімальным круцільным момантам 33 кГс*м (323.62 Н*м), пры працы на бензіне магутнасць складае 160 к.с. (117,3 кВт), ступень сціску павялічана 8,0. === Вопытныя === * ''ЗІЛ-130Л (1957-1960)'' — бартавы, з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с., без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ГЛ (1957)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с., без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ВЛ (1960)'' — седлавы цягач з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с. * ''ЗІЛ-130М (1961)'' — бартавы, з V-падобным 8-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-130М магутнасцю 135-138 к. с. з рабочым аб'ёмам 5,5 л, без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ГМ (1961)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з V-падобным 8-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-130М магутнасцю 135-138 к.с. з рабочым аб'ёмам 5,5 л, без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130А (1961)'' — бартавы цягач з двуххуткасным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа. * ''ЗІЛ-130АУ (1961)'' — бартавы цягач з двуххуткасным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, грузападымальнасцю 5500 кг з узмоцненай рамай і падвескай. * ''ЗІЛ-130ГУ'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм) грузападымальнасцю 5500 кг з узмоцненай рамай і падвескай. Пад гэтым індэксам у далейшым (з 1977 года) у абмежаваных колькасцях стаў выпускацца бартавы грузавік з асабліва доўгай базай (5600 мм). * ''ЗІЛ-130В (1961)'' — седлавы цягач з двуххуткасным заднім мостам. * ''ЗІЛ-130ВТ (1962)'' — седлавы цягач з узмоцненым двуххуткасным заднім мостам. * ''ЗІЛ-130В2'' — седлавы цягач з колавай базай 3800 мм. * ''ЗІЛ-130Д (1961)'' — шасі з двуххуткасным заднім мостам пад прамысловы самазвал (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Б (1961)'' — шасі пад сельскагаспадарчы самазвал (колавая база 3800 мм). * ''ЗІЛ-130Н (1961)'' — гідрафікаваны седлавы цягач з скрынкай адбору магутнасці і помпай для працы з самазвальным паўпрычэпам-зернявозам ММЗ-812. * ''ЗІЛ-130А1 (1962)'' — бартавы цягач з аднаскарастным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа. * ''ЗІЛ-Э130'' — бартавы, з алюмініевай платформай. * ''ЗІЛ-130-НІІАТ-03 (1969)'' — вопытны аўтамабіль колавай формулы 6х2 падвышанай да 8 тон грузападымальнасці<ref name="gp2011-09">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-130 6х2: третий не лишний… |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/9690-zil-130-niiat-03-zil-130-6h2-tretiy-ne-lishniy/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2011 |нумар = 09 }} {{ref-ru}}</ref>. Распрацаваны Навукова-даследчым інстытутам аўтамабільнага транспарта (г. Масква). Павышэнне грузападымальнасці было дасягнута за кошт падаўжэння задняй навісі рамы, устаноўкі новай бартавой платформы і выкарыстання дадатковай падкатнай трэцяй восі. Чатыры вопытныя аўтамабілі былі пабудаваныя ў 1969 годзе Арлоўскім вопытным заводам НІІАТ. * ''ЗІЛ-130ГМД (1981)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з дызельным рухавіком і інтэгральным апярэннем. * ''ЗІЛ-Э138АВ (1981)'' — газабалонны седлавы цягач для працы на сціснутым газе. Колавая база 3800 мм, 8 газавых балонаў. * ''ЗІЛ-138АБ (1982)'' — газабалоннае шасі для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к.с. і ступенню сціску 6,5; абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад самазвал-цягач ЗІЛ-ММЗ-45054 (колавая база 3800 мм). Не пайшло ў серыю ў сувязі з негатоўнасцю ММЗ да вытворчасці самазвальнай надбудовы. У далейшым атрымала найменне ''ЗІЛ-496110'' і выпускалася з 1987 года. * ''ЗІЛ-138ІБ (1982)'' — газабалонны шасі для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю 135 к.с. і ступенню сціску 8,0; абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад мадыфікацыю самазвала-цягача ЗІЛ-ММЗ-45054. Не пайшло ў серыю з-за негатовасці ММЗ да вытворчасці самазвальнай надбудовы. === ЗІЛ-431410 (УАМЗ), АМУР-53131 === [[Выява:ЗИЛ-130 с кабиной от ЗИЛ-131.JPG|thumb|]] У 1991 годзе выпуск ''ЗІЛ-431410'' быў наладжаны на ўральскім аўтаматорным заводзе (УАМЗ). На выпусканых аўтамабілях у мэтах уніфікацыі кабіна і апярэнне былі ўсталяваныя ад [[ЗІЛ-131]]. Выпускаліся таксама мадыфікацыі ''ЗІЛ-431900'' (з рухавіком ЗІЛ-550, 132-136 к.с.) і ''ЗІЛ-431920'' (з рухавіком [[ММЗ Д-245|Д-245]], 105 к.с.)<ref name="zr1996-07">{{артыкул |загаловак = "Стотридцатка" по-уральски |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1996/07/kolieso |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1996 |нумар = 07 |старонкі = 10 }} {{ref-ru}}</ref>. У 2004 годзе пасля перайменавання прадпрыемства ў "Аўтамабілі і маторы Урала" (АМУР) атрымаў пазначэнне '''АМУР-53131'''. ''АМУР-53131'' абсталёўваецца рознымі тыпамі рухавікоў: бензінавым АМУР-456,10 (старае пазначэнне — ЗІЛ-508,10) магутнасці 150 к.с, дызельным Д-245.12 (108 к.с.) Мінскага маторнага завода і АМУР-0555 (7,6 л, 145 к.с.) і АМУР-5551 (6,28 л, 180 к.с.). У 2006 годзе мадыфікацыю ''АМУР-53131М'' абсталявалі 136-моцным дызелем Д-245.9Е2 ([[Еўра (экалагічны стандарт)|Еўра-2]])<ref name="gp2006-06">{{артыкул |загаловак = Возвращение «сто тридцатого» |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/3731-gruzovik-amur-53131-modifikatsiya-znamenitogo-zil-130-vozvrashchenie-sto-tridtsatogo/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 06 }} {{ref-ru}}</ref>. == Машыны на базе ЗІЛ-130 == [[Выява:Crane_truck_KS-2561K_on_Zil-130_base.JPG|справа|міні|Аўтакран КС-2561К на базе аўтамабіля ЗІЛ-130-76]] === Пажарныя аўтамабілі === [[Файл:Пожарная_автоцистерна_ПЧ-13_г.Котлас.JPG|справа|міні|[[Пажарны аўтамабіль]] АЦ-40(130)-63Б]] * АЦ-30(130)-63 * АЦ-30(130)-63А * АЦ-40(130)-63Б * АН-30(130)-64 * АН-30(130)-64А * АЦ-40(130Е)-126 * АН-40(130Е)-127 * АНР-40(130)-127А * АНР-40(130)-127Б * АГ-24(130)-198 {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Краткий автомобильный справочник НИИАТ. Издание пятое, переработанное и дополненное.|старонкі=146-150|старонак=543|год=1967|выдавецтва=«Транспорт»|месца=М.|мова=ru}} * {{артыкул |загаловак = «Стотридцатому» 50 лет. ЗИЛ-130 – полвека в истории |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/3196-zil-130-polveka-v-istorii/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 12 }} {{ref-ru}} * {{cite journal| authorlink = | title = | journal = ЗИС-110| volume = №77|year = 2017|issn = 2409-0115|publisher=«DeAgostini»|ref={{sfnref|ЗИС-110 №77|2017}}|lang=ru }} * Краткий автомобильный справочник НИИАТ. — М. Транспорт,1972,1979,1982,1985,1995. * Боровский Б., Попов М., Пронштейн М. Справочная книга автомобилиста. — Л. Лениздат, 1967, 1973. * Б. Е. Боровский, М. Д. Попов. Водителю 2 и 1 класса. — Л. Лениздат, 1971. * В. И. Анохин. Отечественные автомобили. — М. Машиностроение, 1964, 1968. * Автомобиль ЗИЛ-130-66 и его модификации. Модель 1966 г. Инструкция по эксплуатации / Московский автомобильный завод им. И. А. Лихачёва — М. 1966. * Автомобиль ЗИЛ-130 и его модификации. Модель 1968 г. Инструкция по эксплуатации. — М. Машиностроение, 1968. * Автомобиль ЗИЛ-130 и его модификации. Модель 1972 г. Инструкция по эксплуатации. — М. Машиностроение, 1973. * Автомобили ЗИЛ-130, ЗИЛ-138 и их модификации. Руководство по эксплуатации / Московский автомобильный завод им. И. А. Лихачёва — М. Машиностроение, 1985. * Грузовые автомобили ЗИЛ. Руководство по техническому обслуживанию и текущему ремонту. ч.1, 2. Автоэкспорт — М. Внешторгиздат, 1982. * Автомобили ЗИЛ-157К, ЗИЛ-130 и ЗИЛ-131. Руководство по войсковому ремонту. — М. Военное издательство, 1986. * Детали грузовых двухосных автомобилей ЗИЛ-130. Каталог-справочник. — М. Машиностроение, 1973. * ЗИЛ-130, 431410, 131. Руководство по техническому обслуживанию и ремонту. Издательский дом «Третий Рим», — М. 2004. * Шасси автомобиля ЗИЛ-130. Под ред. А. М. Кригера. — М. Машиностроение, 1973. * Автомобильный двигатель ЗИЛ-130. Под ред. А. М. Кригера. — М. Машиностроение, 1973. * А.А Зубарев. Регулировка автомобиля ЗИЛ-130. — М. Транспорт, 1964, 1969. * А. Г. Зарубин, А. А. Зубарев, П. Л. Семенков, Б. Ф. Хмелинин. Автомобили ЗИЛ. — М. Транспорт, 1971. * Конструктивные изменения автомобилей ЗИЛ. Дополнение к инструкциям. Выпуски 26, 27, 28. — М. 1971. * Рабинович Л. Ш., Ковалёв А. И., Адаменко С. А. Каталог изделий основного и опытного производства. Под ред. А. С. Мелик-Саркисьянца. Мытищинский машиностроительный завод, 1984. * НИИНавтопром. Автомобильный каталог. ч.1. Автомобили грузовые. — М. 1981. * Технические средства служб тыла. Справочник — М.Воениздат. 1979. * Руководство по эксплуатации газобаллонных автомобилей, работающих на сжатом природном газе. РД-200-РСФСР-12-0185-83. — Министерство автомобильного транспорта РСФСР. * Кленников Е. В., Мартиров О. А., Крылов М. Ф. Газобаллонные автомобили: техническая эксплуатация. — М. Транспорт, 1986. * Е. Г. Григорьев, Б. Д. Колубаев, В. И. Ерохов. Газобаллонные автомобили. — М. Машиностроение, 1989. * ГОСТ 5.979-71 Автомобиль-тягач грузовой ЗИЛ-130 и его модификации. Требования к качеству аттестационной продукции: стандарт / Гос. ком. стандартов Совета Министров СССР. — Офиц. изд. — Введ. с 01.07.71. — М. : Издательство стандартов, 1971. * Е.Кочнев. Автомобили Советской Армии 1946—1991. * В. Б. Певцов. Как создавался ЗИЛ-130. * Колеватов А. Сто тридцатый // Автомобильный моделизм, 2002, № 6, с. 2-8. * Сто тридцатый — самый массовый грузовик эпохи застоя //Автотрак, 2003, № 3. == Спасылкі == {{commonscat|ZiL-130}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Грузавыя аўтамабілі ЗІЛ}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі ЗІЛ]] hmmdft2s3t4qzl8tg9skclq6mky11l7 ЗІЛ-131 0 299819 2665347 2641995 2026-04-18T22:48:19Z ~2026-23947-90 96982 2665347 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ЗІЛ-131» |выява = [[Файл:NVA ZiL-131.jpg|300пкс]] |вытворца = [[ЗІЛ]] |вядомы як = |гады = [[1964]]—[[2012]] |зборка = |папярэднік = [[ЗІЛ-157|ЗИЛ-157]] |наступнік = [[ЗІЛ-4334|ЗИЛ-4334]] |кляса = грузавы |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''131 2-door standard cab:'''<br/>[[Praga V3S|Praga V3S 2-door standard cab]]<br/>[[Star 660|Star 660 2-door standard cab]]/[[Star 266|Star 266 2-door standard cab]]<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66 2-door standard cab]]<br/>[[Урал-375|Урал-375D 2-door standard cab]]/[[Урал-4320|Урал-4320 2-door standard cab]]<br/>[[КамАЗ-4310|КамАЗ-4310 2-door standard cab]]<br/>[[КрАЗ-255Б|КрАЗ-255Б 2-door standard cab]]<br/>'''131 4-door double cab:'''<br/>[[Praga V3S|Praga V3S 4-door double cab]]<br/> [[Star 660|Star 660 4-door double cab]]/[[Star 266|Star 266 4-door double cab]]<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66 4-door double cab]]<br/>[[Урал-375|Урал-375D 4-door double cab]]/[[Урал-4320|Урал-4320 4-door double cab]]<br/>[[КамАЗ-4310|КамАЗ-4310 4-door double cab]]<br/>[[КрАЗ-255Б|КрАЗ-255Б 4-door double cab]] |commons = }} '''ЗІЛ-131''' ({{lang-ru|ЗИЛ-131}}) — [[СССР|савецкі]] [[грузавы аўтамабіль]] павышанай праходнасці, які выпускаўся на [[Завод імя Ліхачова|заводзе імя Ліхачова]] ([[Масква]]), а таксама на [[Уральскі аўтаматорны завод|Уральскім аўтаматорным заводзе]] ([[Новаўральск]]), ЗіЛ-131 даступны ў якасці 2-Door Standard Cab 6x6 Chassis Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1927-1929 Mack Model BJ Dual Rear Wheel Enclosed Cab tandem-axle chassis rigid truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[ЗІС-6|ЗИС-6 2-Door Regular Enclosed Cab Rigid Chassis Truck]], [[ЗІС-151|1947-1955 ЗИС-151 2-Door Standard Cab 6x6 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-151|1956–1958 ЗИЛ-151 2-Door Standard Cab 6x6 Chassis Rigid Truck]], і [[ЗІЛ-157|ЗИЛ-157 2-Door Standard Cab 6x6 Chassis Rigid Truck]]), 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1927-1929 Mack Model BJ Dual Rear Wheel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-6|ЗИС-6 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-151|1947-1955 ЗИС-151 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-151|1956–1958 ЗИЛ-151 2-Door Standard Cab 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck]], і [[ЗІЛ-157|ЗИЛ-157 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck]]), хоць спецыяльныя мадыфікацыі ўключалі версіі з падвойнай кабінай для пажарных машын і іншых мадэляў толькі на шасі. Розныя канфігурацыі часта грунтаваліся на шасі, у тым ліку бартавыя грузавікі, самазвалы і цягачы з прычэпамі, але асноўная канструкцыя кабіны заставалася ў асноўным нязменнай, за некаторымі выключэннямі. Быў распрацаваны на замену [[ЗІЛ-157]], аднак доўгі час абодва грузавікі выпускаліся паралельна. У [[Савецкая Армія|савецкіх Узброеных Сілах]], войсках краін [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]] і іншых сяброўскіх СССР дзяржаў быў асноўным транспартным сродкам сярэдняй грузападымальнасці. Выкарыстоўваўся для перавозкі асабовага складу і грузаў, а таксама як цягач для буксіроўкі вайсковых прычэпаў і артылерыйскіх сістэм малога і сярэдняга калібру{{sfn|Кочнев|2011|с=385}}. Было выраблена {{num|998429|машын}}{{sfn|Кочнев|2011|с=385}}{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}. У 1995 годзе пачаўся выпуск мадэлі-пераемніка [[ЗІЛ-4334]], але толькі невялікая іх колькасць трапіла ва [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|ўзброеныя сілы Расіі]], дзе ЗІЛ-131 у асноўным замянілі [[КамАЗ]]ы сямейства «Мустанг» і [[Урал-4320|Уралы]]<ref> {{cite web |url = http://www.military-today.com/trucks/zil_131.htm |title = ZiL-131 General utility truck |publisher = military-today.com |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>. == Гісторыя == === Распрацоўка === Першыя прататыпы былі пабудаваныя да 7 лістапада 1956 года{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т2|2016|с=273}}. Гэта былі артылерыйскі цягач ЗІЛ-131 і транспартная машына ЗІЛ-131А. Абодва мелі пад капотам 5,2-літровы рухавік V6, які разглядаўся на той час і для [[ЗІЛ-130]], але яго магутнасць была павялічана на 10 к.с. — да 135 к.с. Па выніках выпрабаванняў гэтыя рухавікі прызналі няўдалымі і пачалася распрацоўка новых матораў V8{{sfn|Автолегенды №15|с=4}}. ЗІЛ-131 ствараліся адначасова з цывільным ЗІЛ-130 і зварваць кабіны планавалася на адной лініі. Аднак форма лабавой шыбы была апратэставана прадстаўнікамі Міністэрства абароны, як непрымальная для вайсковага аўтамабіля. Вялікае гнутае шкло яны лічылі нязручным у перавозцы і замене. З меркаванняў уніфікацыі ў рэшце рэшт панарамная шыба засталася, але шкло было падзеленае на дзве часткі{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т1|2016|с=449—450, 467}}{{sfn|Автолегенды №15|с=4—6}}. Для спрашчэння рамонту ў палявых умовах ЗІЛ-131 атрымаў таксама адрознае ад ЗІЛ-130 апярэнне: спрошчаную абліцоўку, плоскія крылы і асобна размешчаныя фары з сілавой абаронай. У чэрвені 1958 года знешні выгляд і параметры тэхналагічнасці апярэння ЗІЛ-131 былі ўзгодненыя{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т1|2016|с=451}}. Наступныя прататыпы выйшлі ў 1959 годзе і гэтая версія ўжо была блізкая да канчатковай. Гэтыя аўтамабілі атрымалі новы рухавік V8 магутнасцю 150 к.с.{{sfn|Thompson|2021|с=149}} На гэтым этапе базавым варыянтам стала транспартная машына, якая стала звацца ЗІЛ-131, а артылерыйскі цягач атрымаў пазначэнне ЗІЛ-131А{{sfn|Автолегенды №15|с=4}}. У 1959—1960 гады машыны прайшлі завадскія выпрабаванні, а ў ліпені 1960 года пачаліся дзяржаўныя выпрабаванні. Па іх заканчэнні зроблена выснова аб мэтазгоднасці выпуску толькі ўніверсальнага транспартнага варыянту аўтамабіля, без цягавай версіі, а індэкс ЗІЛ-131А пазней быў нададзены спрошчанай цывільнай мадыфікацыі{{sfn|Автолегенды №15|с=4}}. У 1960 годзе адзін з прататыпаў бартавога аўтамабіля быў пераабсталяваны ў седлавы цягач ЗІЛ-131В. У далейшым былі пабудаваныя яшчэ некалькі доследных асобнікаў для дзяржаўных выпрабаванняў. У 1964 годзе цягачы былі рэкамендаваныя да серыйнага выпуску{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=5}}. === Пачатак вытворчасці === У 1963 годзе скончыліся дзяржаўныя выпрабаванні прататыпаў і пачалася падрыхтоўка серыйнай вытворчасці. У той час на ЗІЛе не хапала вытворчых плошчаў, з-за чаго ў 1965 годзе было прынятае рашэнне аб арганізацыі выпуску вузлоў трансмісіі на [[Бранскі аўтамабільны завод|Бранскім аўтамабільным заводзе]]. У [[Бранск]]у павінны былі вырабляць масты, раздатачныя каробкі, каробкі адбору магутнасці, балансірныя падвескі, буксіровачныя лябёдкі, а таксама карданныя валы, вытворчасць якіх пазней была перададзена ў [[Гродна]]. Вырабам рам, кабін, кузаваў, рухавікоў і канчатковай зборкай машын заняўся непасрэдна завод ЗІЛ{{sfn|Ячменев|2008|с=17, 53, 112}}. Першыя машыны былі вырабленыя ў канцы 1966 года{{sfn|Автолегенды №15|с=6}}. У сакавіку-красавіку 1967 года адбыліся пробная зборка і пуск новага канвеера па зборцы грузавых аўтамабіляў ЗІЛ-131{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т2|2016|с=7}}. Доўгі час выпуск машын стрымліваўся з-за недапаставак трансмісій з Бранску. Для кампенсацыі нявырабленых машын нават давялося працягваць вытворчасць састарэлага ЗІЛ-157{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=5}}. Наяўныя на БАЗе магутнасці па выпуску вузлоў і агрэгатаў для ЗІЛ-131 не маглі забяспечыць праектныя 55 тысяч камплектаў штогод. У першай палове 1970-х вытворчасць была пашырана. Быў праведзены мантаж новых аўтаматычных ліній, у тым ліку ўрадам заказана ў [[ЗША]] аўтаматычная лінія кампаніі «Cross» для механічнай апрацоўкі дэталяў і зборкі тармазных барабанаў. Былі куплены балансіровачныя станкі з [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Таксама быў уведзены ў эксплуатацыю шэраг агрэгатаў хіміка-тэрмічнай апрацоўкі дэталяў, сярод якіх быў імпартны «Aichelin» для апрацоўкі паўвосяў мастоў. Пасля праведзенай рэарганізацыі фактычны выпуск павялічыўся з 5171 камплекта ў 1968 годзе да 46303 камплектаў у 1977 годзе{{sfn|Ячменев|2008|с=20—21}}{{sfn|Ячменев|2008|с=127—128}}{{sfn|Основные Средства 09|2017}}{{sfn|Основные Средства 11|2017}}. У студзені 1971 года пачалі вырабляць цывільную мадыфікацыю '''ЗІЛ-131А''' без экранаванага электраабсталявання{{sfn|Thompson|2021|с=153}}. У 1980—1986 гады Чыцінскі аўтазборачны завод выпускаў паўночны варыянт '''ЗІЛ-131С''', які прызначаўся для эксплуатацыі пры тэмпературах да −60&nbsp;°C{{sfn|Кочнев|2011}}. У 1986 годзе яго выпуск перанеслі ў Маскву{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}. === Няздзейсненая мадэрнізацыя кан. 1970-х — пач. 1980-х гг === У 1976 годзе быў выраблены адзін доследны мадэрнізаваны аўтамабіль з абазначэннем '''ЗІЛ-131-77'''. На гэтай машыне была новая панэль прыбораў, былі ўсталяваныя руль ад КамАЗа, новыя сядзенні вадзіцеля і пасажыраў, таксама ўніфікаваныя з аўтамабілямі КамАЗ. Яшчэ адной абновай стала новая бартавая платформа большага аб’ёму і з паніжанай пагрузачнай вышынёй. Гэтыя новаўвядзенні планавалася ўкараніць на серыйных грузавіках у 1977—1980 гады, але гэты працэс значна расцягнуўся і цалкам так і не быў рэалізаваны{{sfn|Автолегенды №15|с=10}}. У 1977—1978 гады былі пабудаваныя першыя ўзоры аўтамабіляў наступнага пакалення: ЗІЛ-169 (серыйны аўтамабіль атрымаў індэкс [[ЗІЛ-4331]]) і яго паўнапрывадных версій ЗІЛ-132 (будучы [[ЗІЛ-4334]]) і ЗІЛ-132В (ЗІЛ-4431). Аднак падрыхтоўка вытворчасці новага сямейства ішла марудна. На выпадак, калі выраб дызельнага рухавіка ЗІЛ-645 (156 к.с.) атрымалася б наладзіць раней выпуску новых кабін, у пачатку 1980-х гадоў былі створаныя прататыпы '''ЗІЛ-131М'''. Каб змясціць новы матор і пры гэтым не мяняць кампаноўку машыны, капот і бакавіны абліцоўвання былі ўдоўжаныя. З улікам досведу эксплуатацыі машын, у тым ліку ва ўмовах [[Афганская вайна (1979—1989)|вайны ў Афганістане]], зноў было актуалізавана пытанне абсталявання кабіны лабавой шыбай з плоскім шклом{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т1|2016|с=467—471}}. Паралельна працягваліся працы па машынах новага пакалення. Прататыпы ЗІЛ-4334 і ЗІЛ-4431, якія былі пабудаваныя ў 1981 годзе, знешне былі падобныя на ЗІЛ-131М і мелі старыя кабіны ад ЗІЛ-131, але іх астатняя агрэгатная частка была ўжо цалкам новая{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=9}}. У 1983 годзе пабудавалі прататып ЗІЛ-Э131 з кабінай з новым апярэннем інтэгральнага тыпу і лабавой шыбай з плоскім шклом{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}. ЗІЛ-131М прайшлі неабходныя выпрабаванні, але засваенне іх вытворчасці ў рэшце рэшт было прызнана немэтазгодным{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т1|2016|с=472}}. === Пасля мадэрнізацыі 1986 года === У снежні 1986 года на канвеер стаў мадэрнізаваны аўтамабіль '''ЗІЛ-131Н'''{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}. На машынах з’явіўся новы рухавік ЗІЛ-5081.10. Грузавая платформа атрымала тэнт з новага матэрыялу. Грузападымальнасць павялічылі да 3750 кг. Мадэрнізацыя закранула ўсе мадыфікацыі і разам з базавым варыянтам паўсталі абноўленыя цывільны ЗІЛ-131НА, цягач ЗІЛ-131НВ, а таксама паўночныя версіі ЗІЛ-131НС і ЗІЛ-131НВС{{sfn|Thompson|2021|с=233}}. Сабекошт аўтамабіля ў 1988 годзе складаў 5892,96 [[Савецкі рубель|руб.]], аптовая цана — 6970,00 руб{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т3|2016|с=527}}. Вытворчасць ЗІЛ-131Н у Маскве працягвалася да пачатку 1990-х гадоў, да моманту калі на ЗІЛе разгарнулі серыйны выпуск новага сямейства [[ЗІЛ-4331]] і пачалася падрыхтоўка вытворчасці новага паўнапрываднага грузавіка [[ЗІЛ-4334]]{{sfn|Кочнев|2011}}. Аднак з-за эканамічных цяжкасцяў вырабляць ЗІЛ-4334 пачалі толькі ў 1995 годзе, а новы седлавы цягач ЗІЛ-4431, які павінен быў стаць пераемнікам ЗІЛ-131В/-131НВ, так і не выйшаў{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=9}}. {| class="wikitable" style="font-size:90%; margin:auto; clear:both;" |+ Статыстыка вытворчасці ЗІЛ-131 на маскоўскім заводзе імя Ліхачова, адз.{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т3|2016|с=513}} |- align="center" ! 1986 ! 1987 ! 1988 ! 1989 ! 1990 ! 1991 ! 1992 ! 1993 ! 1994 ! 1995 ! 1996 |- align="center" | <!-- 1986 --> {{Num|52040}} | <!-- 1987 --> {{Num|53130}} | <!-- 1988 --> {{Num|51511}} | <!-- 1989 --> {{Num|46065}} | <!-- 1990 --> {{Num|42979}} | <!-- 1991 --> {{Num|31161}} | <!-- 1992 --> {{Num|9290}} | <!-- 1993 --> 6 | <!-- 1994 --> 0 | <!-- 1995 --> 1 | <!-- 1996 --> 2 |- |} === Выпуск у Новаўральску === У кастрычніку 1987 года зборку ЗІЛ-131Н і ЗІЛ-131НА пачаў філіял ЗІЛа [[Уральскі аўтаматорны завод]] у закрытым горадзе Свярдлоўск-44 (з 1994 года — [[Новаўральск]])<ref name="Модимио-№44"> {{cite magazine |title = АМУР-53131. Уральский долгожитель |journal = Легендарные грузовики СССР |issue = 44 |date = 2021-06-07 |issn = 2686-7273 |page = 11 с |publisher = «Модимио» |lang = ru }} </ref>{{sfn|Thompson|2021|с=234}}. {| class="wikitable" style="font-size:90%; margin:auto; clear:both;" |+ Статыстыка вытворчасці ЗІЛ-131 на УАМЗ у 1988—2001 гады, адз.{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т3|2016|с=513—514}} |- align="center" ! 1988 ! 1989 ! 1990 ! 1991 ! 1992 ! 1993 ! 1994 ! 1995 ! 1996 ! 1997 ! 1998 ! 1999 ! 2000 ! 2001 |- align="center" | <!-- 1988 --> {{Num|2409}} | <!-- 1989 --> {{Num|5848}} | <!-- 1990 --> {{Num|6806}} | <!-- 1991 --> {{Num|12139}} | <!-- 1992 --> {{Num|11627}} | <!-- 1993 --> {{Num|5690}} | <!-- 1994 --> {{Num|1735}} | <!-- 1995 --> {{Num|1706}} | <!-- 1996 --> 580 | <!-- 1997 --> 612 | <!-- 1998 --> 504 | <!-- 1999 --> 584 | <!-- 2000 --> 789 | <!-- 2001 --> 585 |- |} Пасля таго, як УАМЗ стаў самастойным прадпрыемствам, некаторы час аўтамабілі працягвалі выпускацца пад маркай «ЗІЛ», супраць чаго выступіў маскоўскі завод. У выніку з 2004 года прадпрыемства стала вырабляць аўтамабілі пад уласнай маркай «АМУР» ({{lang-ru|'''А'''втомобили и '''м'''оторы '''Ур'''ала}}): ЗІЛ-131НА з рухавіком ЗІЛ-508.10 атрымаў абазначэнне '''АМУР-5313''', пры гэтым рухавік таксама змяніў марку, стаўшы АМУР-456.10{{sfn|Thompson|2021|с=287—288}}. Мадыфікацыя АМУР-531305 мела рухавік [[Мінскі маторны завод|Мінскага маторнага завода]] [[ММЗ Д-245|Д-245]]<ref name="Автомобили и тракторы"/>. У сярэдзіне 2000-х гадоў кабіна была ўжо састарэлай, і АМУР рабіў спробы знайсці ёй замену. У 2005—2006 гады была выпушчана невялікая партыя аўтамабіляў АМУР-53123 з кабінай [[МАЗ]]. У 2008 годзе на Маскоўскім міжнародным аўтасалоне быў прадстаўлены грузавік АМУР-531325 з каркаснапанэльнай кабінай, якая была распрацавана дызайн-атэлье «Буран Стайлінг» ([[Ніжні Ноўгарад]]). Кабіна мела шклопластыкавы капот інтэгральнага тыпу, які адкідваўся наперад<ref name="Модимио-№44"/><ref>{{cite web |url = https://adt.by/s-mazovskoj-kabinoj/ |title = С Мазовской кабиной |publisher = adt.by |date = 2010-07-14 |access-date = 2023-03-03 |language = ru |url-status = dead }}</ref>. З 2008 года сталі выпускацца аўтамабілі экалагічнага класа Еўра-3: мадыфікацыя з бензінавым рухавіком атрымала назву АМУР-531342, дызельны варыянт з рухавіком ММЗ — АМУР-531340{{sfn|Thompson|2021|с=288}}. У 2010 годзе пачалася працэдура банкруцтва завода і ў чэрвені 2012 года ён спыніў існаванне{{sfn|Thompson|2021|с=289}}<ref> {{cite web |url = https://66.ru/auto/news/117808/ |title = Знаменитый завод «Автомобили и моторы Урала» прекратил существование |publisher = 66.ru |date = 2012-06-05 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} </ref>. == Канструкцыя == [[Выява:ParkPatriot2015part11-144.jpg|thumb|left]] ЗІЛ-131 — трохвосевы паўнапрывадны грузавы аўтамабіль. Кабіна — металічная, трохмесная, размешчана за рухавіком. Кузаў — драўляная платформа з адкідным заднім бортам. Унутраныя памеры платформы — 3600×2322 мм, пагрузачная вышыня — 1430 мм. Уздоўж бакавых бартоў замацаваныя адкідныя лаўкі на 16 месцаў, ёсць сярэдняя здымная лаўка на 8 месцаў. Прадугледжана ўстаноўка дуг і тэнта. Для мантажу спецыяльных кузаваў і ўстановак аўтамабіль мог выпускацца без платформы ў выглядзе шасі. Габарытныя памеры аўтамабіля без лябёдкі — 6900×2500×2480 мм, вышыня па тэнце — 2975 мм. Грузападымальнасць — 3,5 т пры руху па бездаражы, па шашы і добрых дарогах дасягала 5,0 т. Падрыхтаваная маса бартавога аўтамабіля без лябёдкі — 6460 кг, з лябёдкай — 6700 кг, поўная дапушчальная маса — 10 425 кг. Максімальная хуткасць — 80 км/г, мінімальная — 5,9 км/г. Без прычэпа ЗІЛ-131 мог пераадольваць 30-градусны пад’ём і брод глыбінёй да 1,4 м. Аўтамабіль спажываў 40—44 л бензіну на 100 км. У залежнасці ад умоў руху меў запас ходу 660—850 км, які забяспечвалі два паліўныя бакі па 170 л. Аўтамабіль складаецца з 3544 дэталяў. З гэтага ліку 1139 былі арыгінальнай канструкцыі, 1585 аднолькавыя з [[ЗІЛ-130]], астатнія — ад іншых мадэляў. Ад ЗІЛ-130 узяты рухавік, сістэма ахалоджвання, радыятар з жалюзі, вадзяная помпа, вентылятар; глушыцель; некаторыя часткі сістэмы сілкавання (карбюратар, паліўныя фільтры, бакі); счапленне; каробка перадач; шарніры і шліцавыя злучэнні карданных валоў; некаторыя папярочкі і кранштэйны рамы; пярэднія буксірныя крукі і задняя буксірная прылада; рулявое кіраванне; шарніры рулявых цягаў; кампрэсар, тармазны кран, паветраныя балоны, ручны тормаз; кабіна; капот; кантрольныя і вымяральныя прыборы<ref name="zr.ru-1967-06">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-131. Новый автомобиль высокой проходимости |спасылка = https://www.zr.ru/archive/zr/1967/06/tiekhnika-piatilietki |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 6 |старонкі = 8—9 |мова = ru }}</ref>. === Рухавікі === Рухавік — '''ЗІЛ-131''' — бензінавы, V-падобны, васьміцыліндравы, карбюратарны, чатырохтактны, верхняклапанны; аб’ём — 6 л; дыяметр цыліндра × ход поршня — 100×95 мм; ступень сціску — 6,5; магутнасць — 150 к.с. пры 3200 аб/хв; круцільны момант — 41 кгс·м пры 1800—2000 аб/хв. У параўнанні з рухавіком ЗІЛ-130, рухавік ЗІЛ-131 прыстасаваны да ўмоў руху пры значных падоўжных і бакавых нахілах машыны, а таксама да пераадолення броду. Была зменена канструкцыя картара: ён мае калодзеж, у які пастаянна пагружаны нерухомы маслапрыёмнік. Сістэма вентыляцыі картара зроблена такім чынам, каб яе можна было адключыць. Гэта неабходна для стварэння залішняга ціску ў картары, што павінна прадухіляць праніканне ў яго вады пры руху ўброд<ref name="zr.ru-1967-06"/>. Сярод іншых асаблівасцяў — экранаваная сістэма запальвання ў герметычным выкананні, а таксама інерцыйны паветраны фільтр з больш эфектыўнай трохступеньчатай сістэмай ачысткі. Старцёр, размеркавальнік і шпулька запальвання былі загерметызаваныя ад вады. Праз верхнюю гумавую гофру корпус фільтра злучаецца з паветраводам у капоце, і ў залежнасці ад становішча засланкі цягне паветра альбо з вуліцы праз правыя жабры, альбо з падкапотнай прасторы. Аўтамабіль мог дадаткова абсталёўвацца аўтаномным перадпускавым падагравальнікам рухавіка, які працаваў на бензіне з асобнага бачка размешчанага пад капотам, а выхлапны патрубак «катла» накіраваны на паддон картара для падагравання масла<ref> {{cite web |url = https://www.drom.ru/info/misc/86920.html |title = ЗИЛ-131: стойкий не оловянный солдатик |publisher = drom.ru |date = 2022-01-29 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} </ref>. <gallery widths="250px" heights="220px" class="center" > Выява:ZIL-130-engine-on-ZIL-131-r.jpg Выява:ZIL-130-engine-on-ZIL-131-l.jpg </gallery> На абноўлены ЗІЛ-131Н усталёўвалі рухавік '''ЗІЛ-5081.10''', які меў галоўку блока цыліндраў са шрубавымі ўпускнымі каналамі і паменшаным аб’ёмам камер згарання, а таксама новыя размеркавальнік запальвання і карбюратар. Ступень сціску была падвышана да 7,1. Магутнасць і круцільны момант засталіся ранейшымі, але палепшылася эканамічнасць і знізілася таксічнасць выхлапу{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=6}}. Аўтамабілі, якія выпускаліся на Уральскім аўтаматорным заводзе/АМУР, акрамя ЗІЛ-508.10 (ён жа АМУР-456.10) маглі абсталёўвацца дызельнымі рухавікамі ЗІЛ-0555, ЗІЛ-0550 або [[Мінскі маторны завод|ММЗ]] [[ММЗ Д-245|Д-245]]<ref name="Автомобили и тракторы"> {{кніга |аўтар = Баловнев В. И., Данилов Р. Г. |загаловак = Автомобили и тракторы: краткий справочник |частка = 1.3.4. Автомобиль Амур-5313 |месца = М. |выдавецтва = Издательский центр «Академия» |год = 2008 |старонак = 384 |старонкі = 71—72 |isbn = 978-5-7695-3562-8 |мова = ru }} </ref>. * '''ЗІЛ-0555''': дызельны, V-падобны, 8-цыліндравы, аб’ём — 7,3 л, дыяметр цыліндра × ход поршня — 108 × 110 мм, ступень сціску — 18, магутнасць — 110 кВт (150 к.с.) пры 2800 аб/хв, круцільны момант — 430 Н·м (44 кгс·м) пры 1500 аб/хв; * '''ЗІЛ-0550.40''': дызельны з турбанаддзіманнем і прамежкавым ахалоджваннем, V-падобны, 8-цыліндравы, аб’ём — 6,28 л, дыяметр цыліндра × ход поршня — 100 × 100 мм, ступень сціску — 17, магутнасць — 132 кВт (180 к.с.) пры 2400 аб/хв, круцільны момант — 570 Н·м (58 кгс·м) пры 1400 аб/хв, экалагічны клас — [[Еўра (экалагічны стандарт)|Еўра-2]]; * '''ММЗ Д-245.9Е2''': дызельны з турбанаддзіманнем і прамежкавым ахалоджваннем, магутнасць — 100 кВт (136 к.с.) пры 2400 аб/хв, экалагічны клас — Еўра-2. У 2008 годзе АМУР прывёў грузавікі ў адпаведнасць нормам Еўра-3. Абноўлены бензінавы матор АМУР-456.30 атрымаў электронны карбюратар. Яго магутнасць — 134 к.с.{{sfn|Thompson|2021|с=288}} === Шасі === Каробка перадач — пяціступеньчатая, з сінхранізатарамі на II, III, IV і V перадачах. Перадатачныя лікі: I – 7,44; II – 4,10; III – 2,29; IV – 1,47; V – 1,00; задні ход – 7,09. Для пераадолення броду дадаткова абсталявана сістэмай вентыляцыі. Счапленне — герметызаванае, аднадыскавае, з перыферыйнымі спружынамі і дэмпферам, прывад — механічны. Раздатачная каробка — двухступеньчатая, двуххадовая з муфтай уключэння пярэдняга моста. Мае дзве перадачы: прамую (перадатачны лік 1:1) і паніжальную (перадатачны лік 2,08:1). Пры ўключэнні паніжальнай перадачы раздатачнай каробкі пярэдні мост уключаецца аўтаматычна і пры пераходзе на прамую перадачу аўтаматычна адключаецца. Калі ўзнікае неабходнасць уключыць пярэдні мост пры руху на прамой перадачы, гэта можна зрабіць прымусова з дапамогай выключальніка ў кабіне. Усе масты аўтамабіля ЗІЛ-131 — вядучыя, са зварнымі бэлькамі. Рэдуктары мастоў двухступеньчатыя з парай канічных і парай цыліндрычных шасцерняў. Перадатачны лік рэдуктараў — 7,339:1. Рэдуктар пярэдняга моста размешчаны гарызантальна, а рэдуктары сярэдняга і задняга мастоў — вертыкальна. З гэтых асаблівасцяў размяшчэння картараў мастоў вынікаюць розныя значэнні дарожнага прасвету: 330 мм пад пярэднім і 355 мм пад сярэднім і заднім мастамі. Пярэдні мост кіраваны, з паўвосямі, забяспечанымі шарнірамі пастаяннай вуглавой хуткасці. Максімальны вугал павароту шарніраў — 30 градусаў. Канструктыўнай асаблівасцю пярэдняга моста з’яўляецца бакавы нахіл шворня. Рэдуктар сярэдняга моста — прахадны. Сярэдні і задні масты ўзаемазамяняльныя. Узаемазамяняльнымі таксама з’яўляюцца асноўныя дэталі ўсіх трох рэдуктараў. Дыферэнцыялы — канічныя з чатырма сатэлітамі. Паўвосі цалкам разгружанага тыпу. Колавая база ад пярэдняга да сярэдняга моста складае 3350 мм, база задняй цялежкі — 1250 мм. Каляіна ўсіх мастоў — 1820 мм. <gallery widths="220px" heights="220px" class="center" > Выява:Zil-131 wheels.JPG|Задняя цялежка Выява:ZIL-131 (37122492635).jpg|Сярэдні мост Выява:ZIL-131 (37122493195).jpg|Задні мост </gallery> Падвеска — на падоўжных паўэліптычных рысорах, якія дзейнічаюць разам з гідраўлічнымі тэлескапічнымі амартызатарамі двухбаковага дзеяння. Задняя падвеска балансірная на дзвюх рысорах перакуленага тыпу. Штурхаючыя высілкі і рэактыўны момант перадаюцца рэактыўнымі штангамі, якія размешчаны трапецападобна. Колы — дыскавыя, мацуюцца на 8 шпільках. Напачатку выпуску мелі раздымны вобад і распорнае кальцо, на машыны пасля 1974 года ўсталёўваліся колы з нераздымнымі дыскамі{{sfn|Автолегенды №15|с=7}}. Ашыноўка аднаскатная. Шыны — павялічанага профілю, з накіраваным пазадарожным малюнкам пратэктара, памер — 12,00-20. Маецца сістэма рэгулявання ціску паветра ў шынах, дзякуючы якой ціск можна змяняць ад 0,5 да 4,2 кг/см². Тармазы — калодачныя, барабаннага тыпу. Нажныя — з пнеўматычным аднаконтурным прывадам. Ручны тормаз — з механічным прывадам, усталяваны на другасным вале раздатачнай каробкі. Рулявы механізм — шруба з шарыкавай гайкай і поршань-рэйка, якая зачапляецца з зубчастым сектарам вала сошкі. З гідраўзмацняльнікам. Аўтамабіль мог дадаткова камплектавацца лябёдкай, якая ўсталёўвалася за пярэднім бамперам. Яна мела механічны прывад праз карданную перадачу ад каробкі адбору магутнасці, усталяванай справа на каробцы перадач. == Мадыфікацыі == ;Серыйныя * '''ЗІЛ-131''' — базавая мадэль выпуску 1966—1986 гадоў. * '''ЗІЛ-131Н''' — базавая мадэль пасля мадэрнізацыі. * '''ЗІЛ-131А''' — спрошчаная цывільная мадыфікацыя без экранаванага электраабсталявання{{sfn|Автолегенды №15|с=7}}. Максімальная глыбіня пераадолення броду ў гэтай версіі была меншая (0,9 м){{sfn|Thompson|2021|с=153}}. * '''ЗІЛ-131С''' — мадыфікацыя, адаптаваная для эксплуатацыі ў паўночных рэгіёнах. Ад стандартнага, яна адрознівалася цеплаізаляцыяй кабіны з падвойным шклом і аўтаномным абагравальнікам, супрацьтуманнымі фарамі і ўжываннем марозаўстойлівых матэрыялаў{{sfn|Кочнев|2011}}. ;Прататыпы * '''ЗІЛ-131Г''' — доследны варыянт з герметызаванай кабінай для выкарыстання ва ўмовах радыяцыйнага забруджвання{{sfn|Автолегенды №15|с=14}}. * '''ЗІЛ-131Л''' — доследны лесавоз. У 1970 годзе былі выраблены два асобнікі. Распрацоўка была спынена з-за нізкай эфектыўнасці і недастатковай трываласці. У [[Міністэрства аўтамабільнай прамысловасці СССР|Мінаўтапраме]] аддалі перавагу нарошчванню аб’ёмаў выпуску [[МАЗ-509]]{{sfn|Автолегенды №15|с=14}}{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=11}}. * '''ЗІЛ-131Н4''' — мадыфікацыя з чатырохцыліндравым дызельным рухавіком ''Caterpillar 3114'' аб’ёмам 4,4 л і магутнасцю 148 к.с. Падрыхтаваная маса — 6705 кг, карысная нагрузка — 5 т (па бездаражы — 3,75 т), максімальная хуткасць — 80 км/г, выдатак паліва (пры хуткасці 60 км/г) — 25 л на 100 км. Пабудаваны ў 1993 годзе ў межах супрацоўніцтва ЗІЛа з амерыканскімі кампаніямі [[Caterpillar]] і [[Kenworth]]<ref> {{артыкул |спасылка = https://gruzovikpress.ru/article/17434-sotrudnichestvo-amo-zil-s-caterpillar-i-paccar-gruzoviki-zil-s-dvigatelyami-caterpillar-upushchenniy-shans-ili-nesbyvshiesya-nadejdy-zavoda-zil-ch-1/ |загаловак = Упущенный шанс, или Несбывшиеся надежды завода ЗИЛ (Часть 1) |выданне = ГрузовикПресс |тып = часопіс |год = 2018 |нумар = 4 |мова = ru }} </ref>. * '''ЗІЛ-131Х''' — доследны варыянт для эксплуатацыі ва ўмовах гарачага і пустыннага клімату{{sfn|Автолегенды №15|с=12}}. === ЗІЛ-131В === [[Выява:ZiL-131V VS3.jpg|thumb|ЗІЛ-131В]] '''ЗІЛ-131В''' — седлавы цягач. Серыйны выпуск пачаўся ў 1969 годзе{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=5}}. У адрозненне ад бартавога аўтамабіля, ЗІЛ-131В меў раму са скарочанай задняй навіссю, простую пятлю замест задняй буксірнай прылады, два запасныя колы, люстэркі большага памеру. Заднія ліхтары і нумарны знак мацаваліся на задніх крылах. Скрыня для інструмента ўсталёўвалася ў сярэдняй частцы рамы{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=6}}. З 1986 года выпускалася мадэрнізаваная версія '''ЗІЛ-131НВ''', які атрымаў усе ўдасканаленні, што і базавая мадэль. Дапушчальная нагрузка на сядло павялічылася з 3500 да 3700 кг, дапушчальная маса паўпрычэпа пры гэтым засталася нязменнай — 7500 кг{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=6}}. === ЗІЛ-137-137Б === [[Выява:Bangladesh Army Mobile Field Bakery System with Zil-137 tractor. (39311065191).jpg|thumb|Хлебапякарны блок АХБ-60091 на базе аўтацягніка ЗІЛ-137-137Б]] Аўтацягнік павышанай праходнасці для перавозкі даўгамерных грузаў. Складаецца з седлавога цягача '''ЗІЛ-137''' і паўпрычэпа '''ЗІЛ-137Б''' з вядучымі мастамі. На цягачы ўсталявана гідрапомпа з прывадам ад рухавіка цягача. Прывад ажыццяўляецца карданным валам ад каробкі адбору магутнасці, якая мацуецца на раздатачнай каробцы. На паўпрычэпе зманціраваны гідраматор. Праз паніжальны рэдуктар і карданныя валы матор прыводзіць у дзеянне вядучыя масты прычэпа, такія самыя як на цягачы. Гідрапомпа і гідраматор звязаныя між сабой двума гнуткімі шлангамі высокага ціску, па якіх цыркулюе масла. Гідрапрывад аўтаматычна падключаецца падчас руху на першай і другой перадачах, а таксама пры паніжанай перадачы ў раздатачнай каробцы і заднім ходзе{{sfn|Гоголев|1990|с=103—104}}. ;Тэхнічныя характарыстыкі * Колавая формула: 10×10; * Падрыхтаваная маса: 10800 кг (7000 кг цягач + 3800 кг паўпрычэп); * Грузападымальнасць: 7200 кг; * Максімальная хуткасць: 80 км/г; * Габарыты: ** даўжыня: 14080 мм; ** шырыня: 2500 мм; ** вышыня: 2480 мм; * Дарожны прасвет: 330 мм. Засваенне вытворчасці аўтацягнікоў пачалося ў 1970 годзе на Бранскім аўтамабільным заводзе. Выпуск ЗІЛ-137 працягваўся да 1978 года, усяго вырабілі 1972 цягнікі{{sfn|Ячменев|2008|с=54—55}}. Канструктарамі БАЗа быў распрацаваны аўтацягнік '''БАЗ-137-137М''' (10×10), які замест гідраўлічнага меў механічны прывад колаў паўпрычэпа. Перадача круцільнага моманту ажыццяўлялася сістэмай карданных валоў. З 1976 года вытворчасць такіх аўтацягнікоў ажыццяўлялася на [[Бранскі машынабудаўнічы завод|Бранскім машынабудаўнічым заводзе]]{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=6}}{{sfn|Ячменев|2008|с=54—55}}. == Спецыяльныя машыны на шасі ЗІЛ-131 == === Вайсковыя === На шасі аўтамабіля манціравалася рознае абсталяванне, як распрацаванае раней для шасі [[ЗІЛ-157]], так і надбудовы, створаныя спецыяльна для ЗІЛ-131. Шасі аўтамабіля выступала базай для палівазапраўшчыкаў, маслазапраўшчыкаў і аўтацыстэрнаў, тэхнікі аэрадромных службаў, машын войскаў хімічнай абароны, эвакуацыйнай і інжынернай тэхнікі ды іншых{{sfn|Гоголев|1990|с=175}}{{sfn|Кочнев|2011|}}. <gallery widths="180px" heights="180px" class="center" > Выява:ZiL-131, technical museum, Togliatti-2.JPG|<small>Абмывачна-нейтралізацыйная машына 8Т311М</small> Выява:AMK-24.jpg|<small>Авіяцыйны кандыцыянер АМК-24/56 для падрыхтоўкі вышыннай амуніцыі лётчыкаў</small> Выява:AIR KORYO IL76 FLIGHT PYONGYANG SUNAN TO SONDOK HAMHUNG P912 DPR KOREA OCT 2012 (8196226509).jpg|<small>Пускавы агрэгат АПА-50М</small> Выява:Russian Military Truck (50496608308).jpg|<small>Аўтаразліўная станцыя АРС-14 для дэгазацыі і дэзактывацыі ўзбраення і тэхнікі</small> Выява:ParkPatriot2015part9-29.jpg|<small>Аўтацыстэрна АЦ-4,0-131</small> Выява:VZ-20.jpg|<small>Паветразапраўшчык ВЗ-20</small> Выява:UPG-300.jpg|<small>Устаноўка УПГ-300 для праверкі і запраўкі самалётных гідрасістэм</small> </gallery> ==== Баявыя ==== [[Выява:БМ-13НММ (Индекс ГРАУ — 2Б7Р) - 5.jpg|thumb|[[БМ-13|БМ-13НММ]]]] Акрамя выкарыстання ЗІЛ-131 у якасці агульнавайсковага транспарту, грузавік таксама быў носьбітам некаторых узораў зброі. У 1966 годзе на ўзбраенне была прынята трэцяя і апошняя мадыфікацыя баявых машын «Кацюша» — устаноўка '''[[БМ-13|БМ-13НММ]]''' (2Б7Р). Грузавік атрымаў бронеабарону кабіны і бензабака. Адзіным вонкавым адрозненнем БМ-13НММ ад папярэднікаў была адкідная падножка ў задняй частцы шасі для палягчэння працы наводчыка<ref> {{cite web |url = https://www.kolesa.ru/article/ot-obekta-233-do-katyushi-razrabotka-vypusk-i-razvitie-luchshej-v-mire-sistemy-zalpovogo-ognya |title = От «объекта 233» до «Катюши»: разработка и развитие лучшей в мире системы залпового огня |publisher = kolesa.ru |date = 2019-05-05 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} </ref>. Яшчэ адной сістэмай залпавага агню, адаптаванай да шасі ЗІЛ-131, стала '''[[БМ-14|БМ-14ММ]]''' (2Б2Р) з артылерыйскай часткай ад устаноўкі БМ-14-16 на базе [[ЗІС-151]]{{sfn|Кочнев|2011|}}. [[Выява:9P138 Grad-1 BM-21b.jpg|thumb|left|[[9К55|«Град-1»]]]] У 1976 годзе на ўзбраенне была прынятая рэактыўная сістэма залпавага агню '''[[9К55|«Град-1»]]'''. Яна прызначалася для артылерыйскіх падраздзяленняў мотастралковых палкоў і марской пяхоты. У адрозненне ад [[Град (РСЗА)|БМ-21]] пакет накіроўчых на Град-1 меў 36 ствалоў, размешчаных у чатыры шэрагі: два верхнія мелі па 10 ствалоў, два ніжнія — па 8. У транспартным стане для змяншэння габарытнай вышыні артылерыйская частка разварочвалася задам наперад, казённай часткай да кабіны. Гэта дазволіла размясціць пакет накіроўчых ніжэй, каб спрасціць зараджанне ўстаноўкі. Агонь мог весціся ўсімі відамі боепрыпасаў, створанымі для БМ-21. Акрамя пускавой устаноўкі 9П138, для «Град-1» у 1983 годзе на ўзбраенне была прынятая транспартна-зараджальная машына 9Т450, таксама зробленая на шасі ЗІЛ-131<ref> {{cite magazine |title = ЗИЛ-131 «Град-1». Опасный противник |journal = Легендарные грузовики СССР |issue = 49 |date = 2021-10-25 |issn = 2686-7273 |pages = 16 с |publisher = «Модимио» |lang = ru }} </ref>. Зенітна-ракетныя комплексы [[Куб (ЗРК)|Куб]], [[С-75]] і [[С-125]] мелі транспартна-зараджальныя машыны на шасі ЗІЛ-131. Для транспарціроўкі і перагрузкі ракет 8К14 і 8К11 з ядзернымі боегалоўкамі аператыўна-тактычнага комплексу [[9К72 «Эльбрус»|«Эльбрус»]] былі створаны мадэрнізаваныя аднавосевыя паўпрычэпныя грунтавыя транспартныя машыны 2Т3М1, якія буксіраваліся седлавымі цягачамі ЗІЛ-131В{{sfn|Кочнев|2011|}}. <gallery widths="180px" heights="180px" class="center" > Выява:Romanian SA-2 VOLHOV 3.jpg|<small>Транспартна-зараджальная машына ПР-11ДА з цягачом ЗІЛ-131В са складу ЗРК [[С-75]]</small> Выява:2TZM-5306.JPG|<small>Транспартна-зараджальная машына 2Т3М з цягачом ЗІЛ-131В са складу ракетнага комплекса [[9К72 «Эльбрус»|«Эльбрус»]]</small> Выява:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (86).jpg|<small>Транспартна-зараджальная машына ПР-14АМ са складу ЗРК [[С-125]]</small> Выява:RS Kub Zil 131 PVO VS - Odbrana slobode 2019 Niš 1.jpg|<small>Транспартна-зараджальная машына 2Т7М са складу ЗРК [[Куб (ЗРК)|«Куб»]]</small> </gallery> ==== Кузавы-фургоны ==== На шасі ЗІЛ-131 усталёўваліся некалькі тыпаў уніфікаваных кузаваў-фургонаў. Уніфікаванымі яны завуцца таму, што з невялікімі зменамі былі прыдатнымі для мантажу самага рознага абсталявання{{sfn|Гоголев|1990|с=115}}. Першапачаткова на ЗІЛ-131 ставілі драўляна-металічныя кузавы-фургоны КУНГ-1М і бескаркасныя К-66У1Д, якія раней усталёўвалі на шасі [[ЗІЛ-157]]. У некаторых выпадках ужываўся таксама мадэрнізаваны каркасна-драўляны КУНГ-1МД. У сярэдзіне 1960-х гадоў спецыяльна для ЗІЛ-131 былі распрацаваныя новыя кузавы К131 і КМ131{{sfn|Кочнев|2011|}}. [[Выява:Танкоремонтна майстерня ТРМ-А-80.JPG|thumb|left|ЗІЛ-131 з уніфікаваным кузавам-фургонам КМ131]] КМ131 — каркасна-металічны кузаў-фургон. Панэлі кузава прадстаўляюць сабой каркас, звараны са сталёвых гнутых профіляў. Звонку ён абліцаваны лістамі з алюмініевага сплава, а знутры — ДВП. Паміж вонкавай і ўнутранай ашалёўкай укладзена цеплаізаляцыя з пенапласту. У бакавых панэлях і скосах даху маюцца вокны. З тылу кузава размешчаны двухстворкавыя дзверы. На задняй сценцы замацавана запасное кола з механізмам для яго апускання і падымання. Кузаў абсталяваны ацяпляльна-вентыляцыйнай устаноўкай. Для выкарыстання ва ўмовах ужывання зброі масавага паражэння маецца фільтравентыляцыйная ўстаноўка. К131 — падобны кузаў, але з панэляў арміраванага пенапласту{{sfn|Гоголев|1990|с=115}}. Унутраныя памеры абодвух кузаваў: даўжыня — 4000 мм; шырыня — 2250 мм; вышыня па падоўжнай восі — 1800 мм; вышыня па бакавой сценцы — 1500 мм; плошча падлогі кузава — 9 м²; аб’ём кузава — 13,5 м³{{sfn|Технические средства тылового обеспечения|2003|с=49—51}}. Аўтамабілі з такімі кузавамі абсталёўвалі як камандна-штабныя машыны, пункты кіравання войскамі, сістэмы радыёсувязі, радыёлакацыі і разведкі, перасоўныя аўтарамонтныя майстэрні, медыцынскія лабараторыі, кухні і палявыя сталовыя{{sfn|Кочнев|2011|}}{{sfn|Технические средства тылового обеспечения|2003|с=227—232, 248, 262, 324—333}}. === Пажарныя === [[Выява:Fire engine ZIL-131 2009 G1.jpg|thumb|left|АЦ-40(131)-137А]] Адной з самых масавых пажарных машын была '''АЦ-40(131)-137''', якую з 1970 года выпускаў завод «Пажмашына» ([[Прылукы]], [[Украіна]]). Машына мела падвойную кабіну для 7 чалавек (разам з кіроўцам). Аб’ём цыстэрны — 2400 літраў, пенабака — 170 літраў. Помпа магла падаваць 40 літраў вады ў секунду. У 1983 годзе з’явілася ўдасканаленая версія ''АЦ-40(131)-137А'', якая адрознівалася павялічаным да 2500 літраў аб’ёмам цыстэрны і кіраваным з кабіны лафетным ствалом. Для лясной і сельскагаспадарчай мясцовасці прызначалася мадыфікацыя ''АЦ-40(131)-137А.04'', якая мела аднарадную кабіну і павялічаны да 3200 літраў аб’ём цыстэрны. Таксама выпускаўся аўтамабіль аэрадромнага тушэння ''АА-40(131)-139'', які дадаткова абсталёўваўся пенагенератарамі для заліўкі пенай разлітага паліва і рыштункам для ратавання экіпажаў і пасажыраў самалётаў<ref name="onliner.by-2022-01-03"> {{cite web |url = https://auto.onliner.by/2022/01/03/starenkie-zil-131-na-sluzhbe-mchs |title = Пожарная классика. Старенькие ЗиЛ-131 на службе МЧС |publisher = [[Onliner.by]] |date = 2022-01-03 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} </ref><ref> {{cite magazine |title = АЦ-40(131)-137. Ветеран пожарной службы |journal = Легендарные грузовики СССР |issue = 1 |date = 2019-09-02 |issn = 2686-7273 |pages = 16 с |publisher = «Модимио» |lang = ru }} </ref>. [[Выява:Čyhunačny rajon, Viciebsk, Belarus - panoramio (17).jpg|thumb|АЦ-3.0-40 (131)]] Выпускаліся іншыя, падобныя на АЦ-40, аўтацыстэрны: ''АЦ-2,5-40 (131Н) 6ВР'' (вытворца — «Варгашынскі завод супрацьпажарнага і спецыяльнага абсталявання», пас. [[Варгашы]], [[Курганская вобласць]], [[Расія]]), ''АЦ-2,5/40 (131НА) ПМ-548'' (ААТ «Пажтэхніка», [[Таржок]], Расія), ''АЦ-40 (ЗІЛ-131) 137ВК'' (UAB «IKSADA», [[Літва]]). У Беларусі ТАА «Пажснаб» ([[Барысаў]]) вырабляла на шасі ЗІЛ-131 і Амур-5313 пажарныя аўтацыстэрны ''АЦ-3.0-40 (131)''<ref name="onliner.by-2022-01-03"/><ref>{{cite web |url = https://belautoprom-g2n.jimdofree.com/%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B1/%D0%B0%D1%86-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%80/a%D1%86-2-5-3-0/ |title = AЦ 2,5 (3,0) (АМУР-5313) |publisher = Автопром Беларуси // belautoprom-g2n.jimdofree.com |access-date = 2023-03-03 |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20230624031757/https://belautoprom-g2n.jimdofree.com/%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B1/%D0%B0%D1%86-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%80/a%D1%86-2-5-3-0/ |archive-date = 24 чэрвеня 2023 |url-status = dead }}</ref>. [[Выява:Čyhunačny rajon, Viciebsk, Belarus - panoramio (31).jpg|thumb|АЛ-30 (131)]] Акрамя пажарных цыстэрн, завод «Пажмашына» таксама выпускаў рукаўныя аўтамабілі ''АР-2(131А)-133'' прызначаныя для пракладкі трубаправодаў да месца ўзгарання. Для падачы вады пад ціскам у пракладзеныя трубаправоды выпускалася пажарна-помпавая станцыя ''ПНС-110(131)-131''. Таржоцкі машынабудаўнічы завод выпускаў 30-метровыя аўтадрабіны ''АЛ-30(131)''. <gallery widths="180px" heights="180px" class="center" > Выява:Hose tender (ZiL-131), Kotlas (01).jpg|<small>АР-2(131А)-133А</small> Выява:Пожар на заводе Серп и Молот 12.08.2014. (14901347791).jpg|<small>ПНС-110(131)-131А</small> </gallery> === Іншыя === * '''ДЭ-210''' — шнэкаротарны снегаачышчальнік. Адметнасцю машыны было тое, што штатны матор аўтамабіля быў дэмантаваны з шасі, а ззаду кабіны ў спецыяльным кузаве ўсталяваны шасціцыліндравы дызельны рухавік У2Д6-250ТК, ад прывада якога як рухалася машына, так і задзейнічаўся рабочы механізм ачышчальніка. * '''ВС-222-01''' — гідраўлічны пад’ёмнік (аўтавышка). Вытворца — ААТ «[[Пінскі завод сродкаў малой механізацыі]]» ([[Пінск]])<ref>{{cite web |url = https://belautoprom-g2n.jimdofree.com/%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4-%D1%81%D0%BC%D0%BC/%D0%B2%D1%81-222/ |title = ВС-222-01 |publisher = Автопром Беларуси // belautoprom-g2n.jimdofree.com |access-date = 2023-03-03 |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20230619133331/https://belautoprom-g2n.jimdofree.com/%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4-%D1%81%D0%BC%D0%BC/%D0%B2%D1%81-222/ |archive-date = 19 чэрвеня 2023 |url-status = dead }}</ref>. <gallery widths="180px" heights="180px" class="center" > Выява:ZIL 131 snehová fréza-2.jpg|<small>ДЭ-210</small> Выява:Crane truck in Belarus.jpg|<small>ВС-222-01</small> </gallery> == На ўзбраенні == {{Multicol}} *; Цяперашнія аператары ** {{Сцягафікацыя|Арменія}}<ref name="militaryfactory.com"> {{cite web |url = https://www.militaryfactory.com/armor/detail.php?armor_id=1238 |title = ZiL-131 6x6 Wheeled Military Truck 1964 |publisher = militaryfactory.com |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; ** {{Сцягафікацыя|Балгарыя}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Бангладэш}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Беларусь}}; ** {{Сцягафікацыя|В'етнам}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Грузія}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Емен}}<ref> {{cite web |url = https://www.oryxspioenkop.com/2015/09/pre-war-yemeni-fighting-vehicles_20.html |title = Handbook Of Pre-War Yemeni Fighting Vehicles |publisher = [[Oryx (сайт)|Oryx]] |date = 2015-09-20 |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; ** {{Сцягафікацыя|Казахстан}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|КНДР}}<ref>{{cite web |url = https://www.oryxspioenkop.com/2014/01/the-oryx-handbook-of-north-korean.html |title = A Visual Guide To North Korea’s Fighting Vehicles |publisher = [[Oryx (сайт)|Oryx]] |date = 2014-01-15 |access-date = 2023-03-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220929042453/https://www.oryxspioenkop.com/2014/01/the-oryx-handbook-of-north-korean.html |archive-date = 29 верасня 2022 |language = en |url-status = dead}}</ref>; ** {{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Малі}}<ref> {{cite web |url = https://www.oryxspioenkop.com/2021/10/sons-of-bamako-malian-armed-forces.html |title = Sons of Bamako - Malian Armed Forces Fighting Vehicles |publisher = [[Oryx (сайт)|Oryx]] |date = 2021-10-22 |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; ** {{Сцягафікацыя|Манголія}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Польшча}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Румынія}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Сірыя}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Узбекістан}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="militaryfactory.com"/>. {{Multicol-break}} *; Былыя<ref name="militaryfactory.com"/> ** {{Сцягафікацыя|ГДР}}; ** {{Сцягафікацыя|Ірак}}; ** {{Сцягафікацыя|СССР}}; ** {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}}; ** {{Сцягафікацыя|Югаславія}}. {{Multicol-end}} == У масавай культуры == === У кіно === Фільмы, дзе задзейнічаны ЗІЛ-131: * Аднавяскоўцы ([[СССР]], [[1974]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_1691783-ZiL-131-V-1968.html |title = ZiL 131 V in Odnoselchane, Movie, 1974 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * {{нп3|Груз 300 (фільм)|Груз 300|ru|Груз 300 (фильм)}} (СССР, [[1989]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_416172-ZiL-131.html |title = ZiL 131 URB 2.5 in Gruz 300, Movie, 1989 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * ''[[:en:The Abandoned (2006 film)|The Abandoned]]'' ([[2006]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_219596-ZiL-131-1967.html |title = ZiL 131 in The Abandoned, Movie, 2006 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * ''[[:en:Midsummer Madness (2007 film)|Midsummer Madness]]'' ([[2007]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_1175478-ZiL-131.html |title = ZiL 131 in Midsummer Madness, Movie, 2007 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Прывідны гоншчык 2]] ([[ЗША]], [[2011]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_491657-ZiL-131.html |title = ZiL 131 in Ghost Rider: Spirit of Vengeance, Movie, 2011 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Нястрымныя 2]] (ЗША, [[2012]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_538823-ZiL-131.html |title = ZiL 131 in The Expendables 2, Movie, 2012 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Смяротная гонка 4: За межамі анархіі]] (ЗША, [[2018]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_1148912-ZiL-131.html |title = ZiL 131 with 1966 GAZ 21 Volga body in Death Race 4: Beyond Anarchy, Movie, 2018 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Атлантыда (фільм, 2019)|Атлантыда]] ([[Украіна]], [[2019]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_1725788-ZiL-131.html |title = ZiL 131 in Atlantyda, Movie, 2019 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>. === У камп’ютарных гульнях === * [[Body Harvest]] (1998)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=10000779 |title = Vehicles/Cars list for Body Harvest |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * Confrontation: Peace Enforcement / {{lang-ru|Противостояние. Принуждение к миру}} (2008)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000009524 |title = Vehicles/Cars list for Protivostoyanie: Prinuzhdenie k miru |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[18 Wheels of Steel: Extreme Trucker]] (2009)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=30072207 |title = Vehicles/Cars list for 18 Wheels of Steel: Extreme Trucker |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * 18 Wheels of Steel: Extreme Trucker 2 (2011)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=100000211 |title = Vehicles/Cars list for 18 Wheels of Steel: Extreme Trucker 2 |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Spintires]] (2014)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000009664 |title = Vehicles/Cars list for Spintires |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Wargame: Red Dragon]] (2014)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000010959 |title = Vehicles/Cars list for Wargame: Red Dragon |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[MudRunner]] (2017)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000013006 |title = Vehicles/Cars list for MudRunner |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Far Cry 6]] (2021)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000014954 |title = Vehicles/Cars list for Far Cry 6 |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>. === У філатэліі === {{External media | image1 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/346429-Rescue_Vehicle_1975-Fire_Protection_week-Cuba Паштовая марка Кубы, 1977 год] | image2 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/932307-September_1_Revolution_12th_Anniv-September_1_Revolution_12th_Anniv-Libya Счэпка дзвюх марак Лівіі, 1981 год] | image3 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/356564-Fire_Truck-SINACOI_Foundation_6th_Anniv-Nicaragua Паштовая марка Нікарагуа, 1985 год] | image4 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/447217-ZIL-131-Fire_trucks-Cambodia Паштовая марка Камбоджы, 1987 год] | image5 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/950745-Fire_Trucks-Fire_Engines_2010-Guinea-Bissau Малы аркуш Гвінеі-Бісау, 2010 год] | image6 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/576820-Fire_engines-Fire_trucks-Korea_North Паштовая марка КНДР, 2011 год] | image7 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/1326633-Russian_Fire_Brigade_Vehicles-Russian_Fire_Brigade_Vehicles_2013-Guinea Паштовая марка Гвінеі, 2013 год] | image8 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/719298-ZIL_131_fire_engine_1967-Fire_Engines_20162-Maldives Паштовая марка Мальдываў, 2016 год] | image9 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/1315603-ZIL-131_Truck-Transport_Vehicles_2022-Tajikistan Паштовая марка Таджыкістана, 2022 год] }} [[Паштовая марка|Паштовыя маркі]] з выявай ЗІЛ-131 альбо машын на яго базе выпусцілі ў [[Азербайджан]]е{{Mi|668A}}{{sfn|Міхель|2015|с=22}}, [[Гвінея|Гвінеі]]{{Mi|9708}}{{sfn|Міхель|2015|с=110}}, [[Гвінея-Бісау|Гвінеі-Бісау]]{{Mi|4716}}{{sfn|Міхель|2015|с=114}}, [[Камбоджа|Камбоджы]]{{Mi|902}}{{sfn|Міхель|2015|с=141}}, [[КНДР]]{{Mi|5797}}{{sfn|Міхель|2015|с=156}}, [[Лівія|Лівіі]]{{Mi|911 і 912}}{{sfn|Міхель|2015|с=167}}, [[Нікарагуа]]{{Mi|2616I}}{{sfn|Міхель|2015|с=211}}, [[СССР]]{{Mi|5562}}{{sfn|Міхель|2015|с=280}}, [[Таджыкістан]]е, на [[Куба|Кубе]]{{Mi|2229}} і [[Мальдывы|Мальдывах]]{{Mi|6523}}. <gallery mode="packed"> Выява:1985 CPA 5683.jpg|<small>Пажарныя аўтадрабіны АЛ-30 (131) на паштовай марцы СССР, 1985 год</small> Выява:Stamp of Azerbaijan - 2006 - Colnect 387312 - Transportation Road Motor vehicles.jpeg|<small>Пажарны аўтамабіль АЦ-2,5-40 на паштовай марцы Азербайджана, 2006 год</small> </gallery> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{refbegin}} * {{артыкул |загаловак = ЗИЛ-131. Новый автомобиль высокой проходимости |спасылка = https://www.zr.ru/archive/zr/1967/06/tiekhnika-piatilietki |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 6 |старонкі = 8—9 |мова = ru }} * {{артыкул |загаловак = ЗИЛ-131. Новый автомобиль высокой проходимости |спасылка = https://www.zr.ru/archive/zr/1967/08/zil-131-novyi-avtomobil-vysokoi-prokhodimosti |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 8 |старонкі = 8—9 |мова = ru }} * {{артыкул |загаловак = Применение автомобиля повышенной проходимости ЗиЛ-131 |аўтар = Колеватов А. |выданне = Автомобильный моделизм |тып = часопіс |год = 2003 |нумар = 4 |старонкі = 2—8 |мова = ru }} * {{кніга |аўтар = Мазепа В.Г., Шелепенков М.А. |загаловак = Завод и люди. 1916–2016: В 3 томах. |адказны = Под ред. М.А. Шелепенкова, А. В. Курковой |месца = М. |выдавецтва = Московский политехнический университет |год = 2016 |том = 1: Зарождение автомобилестроения |старонак = 548 |isbn = 978-5-2760-2389-2 |ref = Мазепа, Шелепенков. Т1 |мова = ru }} * {{кніга |аўтар = Мазепа В.Г., Шелепенков М.А. |загаловак = Завод и люди. 1916–2016: В 3 томах. |адказны = Под ред. М.А. Шелепенкова, А. В. Курковой |месца = М. |выдавецтва = Московский политехнический университет |год = 2016 |том = 2: Флагман отрасли |старонак = 412 |isbn = 978-5-2760-2390-8 |мова = ru |ref = Мазепа, Шелепенков. Т2 }} * {{кніга |аўтар = Мазепа В.Г., Шелепенков М.А. |загаловак = Завод и люди. 1916–2016: В 3 томах. |адказны = Под ред. М.А. Шелепенкова, А. В. Курковой |месца = М. |выдавецтва = Московский политехнический университет |год = 2016 |том = 3: Сдача позиций |старонак = 556 |isbn = 978-5-2760-2409-7 |мова = ru |ref = Мазепа, Шелепенков. Т3 }} * {{артыкул |загаловак = Сердца и души вкладывали в дело (Часть 1). Подготовка, организация и освоение массового производства узлов и агрегатов к автомобилям ЗИЛ-131 |аўтар = Буненков Н. |спасылка = https://os1.ru/article/12472-podgotovka-organizatsiya-i-osvoenie-massovogo-proizvodstva-uzlov-i-agregatov-k-avtomobilyam-zil-131-serdtsa-i-dushi-vkladyvali-v-delo |выданне = Основные Средства |тып = часопіс |год = 2017 |нумар = 09 |мова = ru |ref = Основные Средства 09 }} * {{артыкул |загаловак = Сердца и души вкладывали в дело (Часть 2). Подготовка, организация и освоение массового производства узлов и агрегатов к автомобилям ЗИЛ-131 |аўтар = Буненков Н. |спасылка = https://os1.ru/article/13837-podgotovka-organizatsiya-i-osvoenie-massovogo-proizvodstva-uzlov-i-agregatov-k-avtomobilyam-zil-131-serdtsa-i-dushi-vkladyvali-v-delo-ch-2 |выданне = Основные Средства |тып = часопіс |год = 2017 |нумар = 11 |мова = ru |ref = Основные Средства 11 }} * {{cite magazine |title = ЗИЛ-131 |journal = Автолегенды СССР. Грузовики |issue = 15 |date = 2017-12-14 |issn = 2071-095X |pages = 16 с |publisher = «DeAgostini» |lang = ru |ref = {{sfnref|Автолегенды №15}} }} * {{cite magazine |title = ЗИЛ-131НВ. Непризнанный гений |journal = Легендарные грузовики СССР |issue = 8 |date = 2019-12-16 |issn = 2686-7273 |pages = 16 с |publisher = «Модимио» |lang = ru |ref = {{sfnref|Легендарные грузовики СССР №8}} }} * {{кніга |загаловак = Краткий автомобильный справочник НИИАТ |частка = Автомобиль ЗИЛ-131 (6х6) |выданне = 6-е |месца = М. |выдавецтва = Транспорт |год = 1971 |старонак = 512 |старонкі = 238—242 |мова = ru }} * {{кніга |загаловак = Пожарная техника. Часть I. Пожарные автомобили и мотопомпы. Каталог-справочник |месца = М. |выдавецтва = ЦНИИТЭстроймаш |год = 1979 |мова = ru |ref = Пожарная техника }} * {{кніга |аўтар = Гоголев Л. Д. |загаловак = Автомобили-солдаты: Очерки об истории развития и военном применении автомобилей |месца = М. |выдавецтва = Патриот |год = 1990 |старонак = 191 |isbn = 5-7030-0226-5 |мова = ru |ref = Гоголев }} * {{кніга |загаловак = Краткий автомобильный справочник НИИАТ |частка = Автомобиль ЗИЛ-131Н (6х6) |выданне = 11-е |месца = М. |выдавецтва = Трансконсалтинг |год = 1994 |старонкі = 259—262 |мова = ru }} * {{кніга |загаловак = Технические средства тылового обеспечения. Справочник |месца = М. |выдавецтва = [[Воениздат]] |год = 2003 |старонак = 343 |мова = ru |ref = Технические средства тылового обеспечения }} * {{кніга |загаловак = БАЗ – 50 лет. Этапы большого пути |адказны = Под общей ред. B. C. Ячменева. |месца = М. |выдавецтва = «Типография «Новости» |год = 2008 |старонак = 192 |мова = ru |ref = Ячменев }} * {{кніга |аўтар = Кочнев Е. Д. |загаловак = Автомобили советской армии 1946-1991 |месца = М. |выдавецтва = Яуза, Эксмо |серыя = Война моторов |год = 2011 |старонак = 640 |isbn = 978-5-699-46736-5 |мова = ru |ref = Кочнев }} * {{кніга |загаловак = [[Міхель (каталог марак)|Michel]] Automobile — Ganze Welt |выдавецтва = Schwaneberger Verlag GmbH |год = 2015 |старонак = 352 |isbn = 978-3-95402-118-5 |мова = de |ref = Міхель }} * {{кніга |аўтар = Энди Томпсон. |загаловак = Грузовые автомобили СССР: Полная история |арыгінал = Trucks of the Soviet Union: The Definitive History |адказны = Пер. с англ. В. Брылёва, Р. Белика |месца = М. |выдавецтва = КоЛибри, Азбука-Аттикус |год = 2021 |старонак = 392 |isbn = 978-5-389-14376-0 |мова = ru |ref = Thompson }} {{refend}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web |url = https://www.kolesa.ru/article/luchshiy-sovetskiy-voennyy-gruzovik-rodoslovnaya-armeyskogo-avtomobilya-zil-131 |title = Лучший советский военный грузовик: родословная армейского автомобиля ЗИЛ-131 |publisher = kolesa.ru |date = 2021-01-17 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} * {{cite web |url = https://www.kolesa.ru/article/master-khimik-zapravshchik-raketchik-i-ne-tolko-beskonechnye-voennye-professii-gruzovika-zil-131 |title = Мастер, химик, заправщик, ракетчик и не только: бесконечные военные профессии грузовика ЗИЛ-131 |publisher = kolesa.ru |date = 2021-05-09 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} * {{cite web |url = https://auto.onliner.by/2022/01/03/starenkie-zil-131-na-sluzhbe-mchs |title = Пожарная классика. Старенькие ЗиЛ-131 на службе МЧС |publisher = [[Onliner.by]] |date = 2022-01-03 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} * {{cite web |url = https://www.drom.ru/info/misc/86920.html |title = ЗИЛ-131: стойкий не оловянный солдатик |publisher = drom.ru |date = 2022-01-29 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Грузавыя аўтамабілі ЗІЛ}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі ЗІЛ]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] 4x84rfp9zmjtjfac0a8rrq4w5tloh3s Шаблён:Польская футбольная экстракляса/Табліца 10 300273 2665362 2665285 2026-04-19T08:08:26Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2665362 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [http://www.90minut.pl/liga/1/liga14072.html 90minut.pl] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 19 красавіка 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=LPO, GÓR, ZAG, JAG, GKS, WIS, RAK, MOT, LGD, LEG, RAD, KOR, CRA, POG, PIA, ARK, WID, BBT <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_LPO=13 | нічыі_LPO=10 |паразы_LPO=6 |мз_LPO=51 |мп_LPO=41 |перамогі_GÓR=13 | нічыі_GÓR=7 |паразы_GÓR=9 |мз_GÓR=41 |мп_GÓR=33 |перамогі_ZAG=12 | нічыі_ZAG=8 |паразы_ZAG=9 |мз_ZAG=42 |мп_ZAG=34 |перамогі_JAG=11 | нічыі_JAG=10 |паразы_JAG=7 |мз_JAG=44 |мп_JAG=35 |перамогі_GKS=13 | нічыі_GKS=4 |паразы_GKS=12 |мз_GKS=42 |мп_GKS=40 |перамогі_WIS=11 | нічыі_WIS=9 |паразы_WIS=8 |мз_WIS=29 |мп_WIS=26 |перамогі_RAK=11 | нічыі_RAK=7 |паразы_RAK=10 |мз_RAK=37 |мп_RAK=35 |перамогі_MOT=9 | нічыі_MOT=12 |паразы_MOT=8 |мз_MOT=39 |мп_MOT=43 |перамогі_LGD=12 | нічыі_LGD=6 |паразы_LGD=10 |мз_LGD=55 |мп_LGD=51 |перамогі_LEG=8 | нічыі_LEG=13 |паразы_LEG=8 |мз_LEG=34 |мп_LEG=32 |перамогі_RAD=9 | нічыі_RAD=10 |паразы_RAD=10 |мз_RAD=45 |мп_RAD=43 |перамогі_KOR=10 | нічыі_KOR=7 |паразы_KOR=12 |мз_KOR=36 |мп_KOR=35 |перамогі_CRA=9 | нічыі_CRA=10 |паразы_CRA=9 |мз_CRA=33 |мп_CRA=33 |перамогі_POG=11 | нічыі_POG=4 |паразы_POG=14 |мз_POG=39 |мп_POG=44 |перамогі_PIA=10 | нічыі_PIA=5 |паразы_PIA=13 |мз_PIA=34 |мп_PIA=38 |перамогі_ARK=9 | нічыі_ARK=7 |паразы_ARK=12 |мз_ARK=30 |мп_ARK=47 |перамогі_WID=9 | нічыі_WID=6 |паразы_WID=14 |мз_WID=34 |мп_WID=37 |перамогі_BBT=6 | нічыі_BBT=7 |паразы_BBT=15 |мз_BBT=33 |мп_BBT=51 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARK=[[Арка Гдыня]] |назва_BBT=[[Брук-Бэт Тэрмаліка Няцеча]] |назва_CRA=[[Краковія Кракаў|Краковія]] |назва_GKS=[[ГКС Катавіцы]] |назва_GÓR=[[Гурнік Забжэ]] |назва_JAG=[[Ягелёнія Беласток]] |назва_KOR=[[Карона Кельцы]] |назва_LPO=[[Лех Познань]] |назва_LGD=[[Лехія Гданьск]] |назва_LEG=[[Легія Варшава]] |назва_MOT=[[Матор Люблін]] |назва_PIA=[[Пяст Глівіцы]] |назва_POG=[[Погань Шчэцін]] |назва_RAD=[[Радомяк Радам]] |назва_RAK=[[Ракаў Чанстахова]] |назва_WID=[[Відзэў Лодзь]] |назва_WIS=[[Вісла Плоцк]] |назва_ZAG=[[Заглембе Любін]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL2Q |вынік2=CL2Q |вынік3=ECL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_LGD=-5 |заўвага_LGD=«Лехію» пакаралі зьняцьцем 5 пунктаў з-за фінансавых запазычанасьцяў<ref>{{спасылка|выдавец=transfery.info|url=https://transfery.info/aktualnosci/oficjalnie-jest-decyzja-w-sprawie-lechii-gdansk-ujemne-punkty/243254|загаловак=OFICJALNIE: Jest decyzja w sprawie Lechii Gdańsk. Ujemne punkty|дата публікацыі=16 траўня 2025|дата доступу=28 ліпеня 2025|мова=pl}}</ref>. <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Лік перамог; 7) Лік гасьцявых перамог; 8) Меншая колькасьць пунктаў, падлічаных паводле чырвоных і жоўтых картак; 9) Рэйтынг сумленнай гульні; 10) Жарабя. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL2Q=green1 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> q2af6goorn2v2rbwyykgn8yd0sxdivu Chevrolet Task-Force 0 300525 2665348 2665145 2026-04-18T22:49:05Z ~2026-23947-90 96982 2665348 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet Task Force/GMC Blue Chip» | выява = [[Файл:TaskForceCHMG-DT.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1955-1959 | падобныя = '''Task Force 3100 Pickup Truck (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Pickup Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-100 Forward Look Cab Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-100 Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Pickup Truck]]<br/> '''Task Force 3100 Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Pickup Truck (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Pickup Truck]] <br/> '''Task Force 3100 Pickup Truck (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Pickup Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Pickup Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-100 Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Pickup Truck]]<br/>'''3100 Panel Van (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge Town Panel Job-Rated DeLuxe]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-100 Panel Truck]] <br/> '''3100 Panel Van (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Panel Truck (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Town Panel]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Panel Truck]] <br/>'''3100 Panel Van (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Panel Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 Panel Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Town Panel]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge Town Panel]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Panel Truck]]<br/>'''Task Force 3600 Long Bed Pickup Truck (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Pickup Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Cab Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-120 Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Long Bed Pickup Truck]]<br/> '''Task Force 3600 Long Bed Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Pickup Truck (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-120 Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Long Bed Pickup Truck]] <br/> '''Task Force 3600 Long Bed Pickup Truck (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Pickup Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Long Bed Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Long Bed Pickup Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-120 Long Bed Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Long Bed Pickup Truck]]<br/>'''Task Force 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Single Rear Wheel Chassis Cab (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Single Rear Wheel Chassis Cab (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-120 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Task Force 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Single Rear Wheel Chassis Cab (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-120 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Single Rear Wheel Chassis Cab (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Single Rear Wheel Chassis Cab (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-120 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>'''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Cab (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-120 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>'''Task Force 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Single Rear Wheel Chassis Cab (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Single Rear Wheel Chassis Cab (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge 1-Ton Forward Look Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-130 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Task Force 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel Chassis Cab (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge 1-Ton Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester A-100|1957 International Harvester A-130 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel Chassis Cab (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Single Rear Wheel Chassis Cab (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>[[International Harvester A-100|1958-1959 International Harvester A-130 Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Single Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>'''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Dual Rear Wheel Chassis Cab (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge 300 1-Ton Dually Chassis Forward Look Cab]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge 300 1-Ton Dually Chassis Cab]]<br/>[[International Harvester A-100|1957 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Chassis Cab (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge D-350 1-Ton Dually Chassis Cab]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge D-350 1-Ton Dually Chassis Cab]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge 1-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge 1-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[International Harvester A-100|1957 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis]] <br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge 1-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge 1-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis]] <br/>'''Task Force Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge Forward Look Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-160/S-170/S-180 2-Door Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/> '''Task Force Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/> '''Task Force Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge Medium-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Medium-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/> '''Task Force Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge Forward Look Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[International Harvester S-100|1955-1956 International Harvester Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/> '''Task Force Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/> '''Task Force Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Heavy-Duty Conventional Cab Trucks]] <br/> '''Task Force Medium-Duty School Bus Chassis (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford B-Series School Bus Chassis (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-Series School Bus Chassis (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>[[International Harvester S-100|1955-1956 International Harvester Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/> '''Task Force Medium-Duty School Bus Chassis (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford B-Series Medium-Duty School Bus Chassis (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-Series Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Medium-Duty School Bus Chassis]] <br/> '''Task Force Medium-Duty School Bus Chassis (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford B-Series School Bus Chassis (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford B-Series School Bus Chassis (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Medium-Duty School Bus Chassis]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge Medium-Duty School Bus Chassis]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-Series Medium-Duty School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Medium-Duty School Bus Chassis]] <br/>'''Task Force LCF-Series (1955-1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford COE (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge COE]]/[[Dodge C Series|1957 Dodge COE]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-160/S-170/S-180 COE]] <br/> '''Task Force LCF-Series (1958-1959):'''<br/>[[Dodge C Series|1958-1959 Dodge COE]] <br/>[[International Harvester A-Series|International Harvester AC-160/AC-170/AC-180]]<br/>'''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Dual Rear Wheel Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-130 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-100|1957 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> '''Task Force 3800 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-130 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>'''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1955-1956):'''<br/>[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Dual Rear Wheel Pickup Truck (1955)]]/[[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1956)]]<br/>[[Dodge C Series|1955-1956 Dodge C-Series Forward Look Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester S-100|International Harvester S-120 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1955-1956 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/> '''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1957)]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-120 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]] <br/> '''Task Force 3600 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1958-1959):'''<br/>[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1958)]]/[[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Dual Rear Wheel Pickup Truck (1959)]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]]/[[Dodge C Series|1959 Dodge C-Series Dual Rear WheeL Pickup Truck]] <br/>[[International Harvester A-Series|1958-1959 International Harvester A-120 Dual Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958-1959 Studebaker E-Series Dual Rear Wheel Pickup Truck]] |папярэднік=[[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance Design]] |наступнік=[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C/K]] }} '''Chevrolet Task Force''' (у некаторых выпадках '''Task-Force''') — гэта серыя лёгкіх грузавікоў (3100-кароткая платформа (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Dropside Truck, [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3100 Short-Bed Pickup Truck]]) і 3200-доўгая платформа; пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Dropside Truck, [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Closed Cab Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Long-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet 3200 Pickup Truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet 3200 Pickup Truck]]) і сярэдніх грузавікоў (3600 Dual Rear Wheel Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Truck, [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1933 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 1.5-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3600 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3600 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]]), Task Force Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Semi Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1933 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]]), Task Force Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Semi Tractor Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1933 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]]), Medium and Heavy Duty Conventional Cab Single Axle Rigid Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Rigid Truck, [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Chassis Rigid Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Chassis Rigid Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Chassis Rigid Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Rigid Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1933 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton Single Axle Chassis Rigid Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), Task Force Medium and Heavy Duty Conventional Cab Tandem-Axle Rigid Trucks (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem-Axle Chassis Rigid Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1933 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton Tandem-Axle Chassis Rigid Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 2-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional 2-door regular cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]]), Task Force Medium-Duty School Bus Chassis (пасля-[[Brockway Motor Truck Company|Brockway T School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton School Bus Chassis]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1928-1929)]], [[GMC|1930-1933 GMC Model T-30C 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Conventional School Bus Chassis]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional School Bus Chassis]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster Conventional School Bus Chassis]]), Task-Force LCF-Series Single Axle Rigid Chassis Trucks (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Ford Motor Company|1926 Fordson Prototype Cab over 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door Standard Cab Single-Axle Rigid Chassis Lorry]], [[Chevrolet Master|1935-1936 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), Task-Force LCF-Series Tandem Axle Rigid Chassis Trucks (пасля-[[Ford Motor Company|1926 Fordson Prototype Cab over 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door Standard Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Lorry]], [[Chevrolet Master|1935-1936 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]]), Task-Force LCF-Series Single Axle Semi-Tractor Trucks (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Ford Motor Company|1926 Fordson Prototype Cab over 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door Standard Cab Single-Axle Semi-Tractor Lorry]], [[Chevrolet Master|1935-1936 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), Task-Force LCF-Series Tandem Axle Semi-Tractor Trucks (пасля-[[Ford Motor Company|1926 Fordson Prototype Cab over 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door Standard Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Lorry]], [[Chevrolet Master|1935-1936 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design Loadmaster COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]]), 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis (пасля-[[Brockway Motor Truck Company|Brockway T School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton School Bus Chassis]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1928-1929)]], [[GMC|1930-1933 GMC Model T-30C 2-Ton School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet 1.5 Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]), і 3800 Dual Rear Wheel Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Truck, [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1928-1929)]], [[GMC|1930-1933 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet 1.5-Ton Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis truck]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]], і [[Chevrolet Advance Design|1954 Chevrolet Advance-Design 3800 2-door regular cab dual rear wheel chassis truck]])) ад Chevrolet, прадстаўленая ў 1955 годзе, яе першая вялікая перапрацоўка з 1947 года. У паралельнай лінейцы GMC вядомая як Blue Chip, яна мела больш сучасны дызайн у параўнанні з папярэдняй [[Chevrolet Advance Design|Advance-Design]] без шкоды для надзейнасці або даўгавечнасці, Пікапы 3100 1955-1957 гадоў выпуску, пікапы 3200 з аднабаковым заднім прывадам, пікапы 3600/3800 з падвойным заднім прывадам, пікапы 3600/3800 з аднабаковым заднім прывадам, шасі з кабінай 3600 з падвойным заднім прывадам, аднавосевыя паўцягачы Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з звычайнай кабінай, двухвосевыя паўцягачы Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з звычайнай кабінай, жорсткія грузавікі Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з аднабаковым жорсткім прывадам, а таксама шасі з кабінай 3800 з падвойным заднім прывадам робяць кіраванне імі такім жа камфортным, як і 2-дзверным седанам Chevrolet Impala 1955-1957 гадоў выпуску, 4-дзверным седанам Chevrolet Bel Air 1955-1957 гадоў выпуску, 4-дзверным цвёрдым дахам Chevrolet Bel Air 1955-1957 гадоў выпуску, 2-дзверным Chevrolet Bel Air 1955-1957 гадоў выпуску. Цвёрды дах/спартыўнае купэ, універсал Chevrolet Nomad Wagon 1955-1957 гг., 2-дзверны седан Chevrolet Bel Air 1955-1957 гг., 4-дзверны седан Chevrolet Bel Air 1955-1957 гг., 4-дзверны цвёрды дах Chevrolet Bel Air 1955-1957 гг., 2-дзверны цвёрды дах/спартыўнае купэ Chevrolet Bel Air 1955-1957 гг. і універсал Chevrolet Nomad Wagon 1955-1957 гг., пікап 3100 1958 года, пікап 3200 з адзінарным заднім прывадам, пікап 3600/3800 з падвойным заднім прывадам, пікап 3600/3800 з адзінарным заднім прывадам, шасі з кабінай 3600 з падвойным заднім прывадам, аднавосевыя паўцягачы Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з звычайнай кабінай, паўцягачы Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з звычайнай кабінай і тандэм-восямі, жорсткія грузавікі Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з звычайнай кабінай і тандэм-восямі, Task Force Аднавосевыя жорсткія грузавікі сярэдняй і вялікай грузападымальнасці з звычайнай кабінай і шасі з падвойным заднім прывадам 3800 робяць іх кіраванне такім жа камфортным, як і кіраванне 2-дзверным седанам Chevrolet Impala 1958 года, 4-дзверным седанам Chevrolet Bel Air 1958 года, 4-дзверным хардтопам Chevrolet Bel Air 1958 года, 2-дзверным хардтопам/спартыўным купэ Chevrolet Bel Air 1958 года, універсалам Chevrolet Nomad 1958 года, 2-дзверным седанам Chevrolet Bel Air 1958 года, 4-дзверным седанам Chevrolet Bel Air 1958 года, 4-дзверным хардтопам Chevrolet Bel Air 1958 года, 2-дзверным хардтопам/спартыўным купэ Chevrolet Bel Air 1958 года і універсалам Chevrolet Nomad 1958 года, пікапам 3100 1959 года, пікапам 3200 з адзінарным заднім прывадам, пікапам 3600/3800 з падвойным заднім прывадам, адзінарным заднім прывадам 3600/3800. Пікап, шасі з кабінай 3600 з падвойным заднім размяшчэннем колаў, аднавосевыя паўцягачы Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з звычайнай кабінай, двухвосевыя паўцягачы Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з звычайнай кабінай, жорсткія грузавікі Task Force сярэдняй і цяжкай грузападымальнасці з звычайнай кабінай і двухвосевым размяшчэннем колаў, а таксама шасі з кабінай 3800 з падвойным заднім размяшчэннем колаў робяць кіраванне імі такім жа камфортным, як і 2-дзверны седан Chevrolet Impala 1959 года, 4-дзверны седан Chevrolet Bel Air 1959 года, 4-дзверны жорсткі дах Chevrolet Bel Air 1959 года, 2-дзвернае жорсткае дахаванне/спартыўнае купэ Chevrolet Bel Air 1959 года, універсал Chevrolet Nomad 1959 года, 2-дзверны седан Chevrolet Bel Air 1959 года, 4-дзверны седан Chevrolet Bel Air 1959 года, 4-дзверны жорсткі дах Chevrolet Bel Air 1959 года, 2-дзверны Chevrolet Bel Air 1959 года. Цвёрдае купэ/спартыўнае купэ, універсал Chevrolet Nomad 1959 года, Аднак грузавікі сярэдняй грузападымальнасці Chevrolet Task-Force (3600 Dually 1-Ton Chassis Cab, 3800 Dually 1-Ton Chassis Cab, Task Force Medium-Duty Conventional Cab Trucks, і Task Force LCF Medium-Duty Low Cab Forward Trucks) большыя за Task-Force 3100/3200 Pickup Trucks або Task-Force Panel Trucks, але большыя за Task Force Heavy-Duty Conventional Cab Trucks і Task Force LCF Heavy-Duty Low Cab Forward Trucks, такія як паўпрычэпы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|Task Force]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1950-х гадоў]] mq5djga2zgr16e6xn8ttxc5oc75zbs5 Белая царква (Менск) 0 302410 2665300 2665153 2026-04-18T12:31:44Z XHCKidx 11053 2665300 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Высокі Рынак|Высокага Рынку]], на [[Дамініканская вуліца (Менск)|Дамініканскай вуліцы]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} 13s70fnxj5ka1bv8bqx5cgii645u4ub 2665319 2665300 2026-04-18T18:49:40Z XHCKidx 11053 /* Галерэя */ 2665319 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Высокі Рынак|Высокага Рынку]], на [[Дамініканская вуліца (Менск)|Дамініканскай вуліцы]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, уваход са стараны сучаснай вуліцы Куйбышава (тады - Шырокай), 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} a6q7vvawbfuvt3sih7rl3rah126ujne 2665320 2665319 2026-04-18T18:56:29Z XHCKidx 11053 2665320 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Траецкая гара|Траецкае гары]], на [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнае вуліцы (Менск)]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, уваход са стараны сучаснай вуліцы Куйбышава (тады - Шырокай), 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} 3ncyz57os0uo6evrdju18pqwng6ekzh 2665321 2665320 2026-04-18T18:57:10Z XHCKidx 11053 2665321 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Траецкая гара (Менск)|Траецкае гары]], на [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнае вуліцы (Менск)]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, уваход са стараны сучаснай вуліцы Куйбышава (тады - Шырокай), 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} o89zh9y7s1zosnnhxth4353oxin9p7q 2665322 2665321 2026-04-18T18:57:39Z XHCKidx 11053 2665322 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Траецкая гара (Менск)|Траецкае гары]], на [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай вуліцы (Менск)]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, уваход са стараны сучаснай вуліцы Куйбышава (тады - Шырокай), 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} micmuq7qz9ctj2cyglvae0br8l6vbn4 2665323 2665322 2026-04-18T19:02:55Z XHCKidx 11053 2665323 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, Ушэсьценскі манастыр,храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Траецкая гара (Менск)|Траецкае гары]], на [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай вуліцы (Менск)]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, уваход са стараны сучаснай вуліцы Куйбышава (тады - Шырокай), 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} 5y4bvgemegxrp8ws8i63t7em152yrqn 2665324 2665323 2026-04-18T19:03:08Z XHCKidx 11053 2665324 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, Ушэсьценскі манастыр, храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Траецкая гара (Менск)|Траецкае гары]], на [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай вуліцы (Менск)]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, уваход са стараны сучаснай вуліцы Куйбышава (тады - Шырокай), 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} jly4lu4ofr8n29il1hj1tdwfm56btts 2665334 2665324 2026-04-18T19:31:10Z XHCKidx 11053 /* Гісторыя */ 2665334 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, Ушэсьценскі манастыр, храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Траецкая гара (Менск)|Траецкае гары]], на [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай вуліцы (Менск)]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. Пад час Першае святовае вайны у мурах манастыру размясціўся вайсковы шпіталь. 19 верасня 1914 г. адбылося асвячэнне шпіталя на 200 ложкаў. На ўрачыстую цырымонію адкрыцця прыйшлі мінскі губернатар Аляксей Гірс і гарадскі галава Станіслаў Хжанстоўскі, губернскі лекар-інспектар Сяргей Урванцоў, шляхта і духавенства. <blockquote>«Сардэчна радая была даведацца, што мой атрад разгарнуўся. Ад усёй душы жадаю вам і ўсяму персаналу поўнага поспеху ў хрысціянскім подзвігу. Не сумняваюся, што пры агульнай дружнай працы дзейнасць ваша будзе суцэль плённая»</blockquote> - такую ​​тэлеграму даслала удава імператрыца Марыя Фёдараўна, калі ахвяравала свае сродкі для адкрыцця шпіталя. Ён быў абсталяваны па апошнім слове тэхніцы. У ім маглі праводзіць складаныя аперацыі, лячыць пераломы метадам выцяжэньня. Дастаўлялі параненых з вакзалаў з камфортам - у аўтамабілі<ref>https://minsknews.by/dalekoe-blizkoe-pochemu-bolshe-100-let-nazad-minsk-byl-nastoyashhim-gospitalem/</ref>. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, уваход са стараны сучаснай вуліцы Куйбышава (тады - Шырокай), 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} 7qawblt6j39i7gjiurk4yvd4w2e4hee 2665335 2665334 2026-04-18T19:32:27Z XHCKidx 11053 2665335 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Белая царква |Арыгінальная назва = |Выява = Miensk, Biełaja carkva. Менск, Белая царква (1901-17).jpg |Подпіс выявы = Менск, Белая царква (1901-17) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Менск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = XIX стагодзьдзе |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Biełacarkoŭnaja }} '''Вазьнясенская царква, Ушэсьценскі манастыр, храм Узьнясеньня Гасподняга, так сама Белая Царква''' — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзілася на паўднёва-ўсходнім баку [[Траецкая гара (Менск)|Траецкае гары]], на [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай вуліцы (Менск)]]. Твор архітэктуры [[Эклектыка (архітэктура)|эклектыцы]]. У 1839 годзе прыход ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі царкву – менчукі называлі яе «Белай царквой», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася Белацаркоўнай. Пасьля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную (!), храм зьнесьлі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі мэдыцынскі факультэт БДУ. == Кароткая храналёгія == * X-XI стагоддзі: на гары, пасярод лесу, заснаваны Свята-Узнясенскі манастыр з драўлянай Свята-Узнясенскай царквой<ref>https://disk.yandex.ru/d/AgpWZSlxN5vrDA?fbclid=IwdGRleAQ01BFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEeCTId1NO6xzVKqgxHM_VcXcHDfMlBS5v6Pyr01O3gK_Pg7xy9OPywln6iRcs_aem_aXM3CFeQx9GW4cU_E005CA</ref>; * 1 кастрычніка 1867: адкрылася жаночае духоўнае вучылішча, пабудаванае на месцы Узнясенскага манастыра; * У 1870 годзе з рэшткаў старажытных сцен была адноўлена Свята-Узнясенская царква, якую гараджане назвалі "Белай царквой"; * 1946: на месцы «Белай царквы» і жаночай духоўнай вучэльні пабудаваны будынак Міністэрства абароны(па іншых звестках, будынак узведзены на базе былой духоўнай вучэльні). == Гісторыя == Па некаторых звестках, праваслаўны Спаса-Узнясенскі мужчынскі манастыр быў заснаваны на ўсходнім схіле Траецкай гары яшчэ ў канцы ХIV стагоддзя<ref>https://planetabelarus.by/sights/zdanie-ministerstva-oborony-belarusi/</ref>. Вядома, што ў ХV стагоддзі мясціна моцна пацярпела ад пажару, пасля чаго жонка вялікага князя ВКЛ Аляксандра Ягелончыка Алена зрабіла багатае ахвяраваньне на манастыр і перадала яму маёнтак Трасцянец пад Менскам. Да канца ХVI стагоддзя Узнясенская лаўра заставалася найвялікшай і найўплывовейшай у месце. Два мясцовыя настаяцелі - Іон і Міхал - былі пасвечаны ў мітрапаліты кіеўскія, яшчэ адзін - Васіян - у 1551-м стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры, а настаяцель Міхал Рагоза ў 1596-м узначаліў царкоўны сабор, які абвясціў [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую унію]]. У тым жа годзе ён быў пазбаўлены праваслаўнага сану, аднак застаўся мітрапалітам ва ўніяцкай царкве. Мінскі Спаса-Узнясенскі манастыр разам са сваім пробашчам перайшоў ва ўнію. У 1839 годзе прыстанак ліквідавалі, а будынкі перадалі пад лазарэт. У 1867-м тут адкрылі жаночае праваслаўнае духоўнае вучылішча, аднавілі Вазнясенскую царкву – мінчане называлі яе «Белай», і нават вуліца, якая праходзіла побач, называлася [[Белацаркоўная вуліца (Менск)|Белацаркоўнай]]. Пасля рэвалюцыі яе перайменавалі ў Чырвонаштандартную, храм знеслі, а ў былым духоўным вучылішчы прапісалі медыцынскі факультэт БДУ. Пад час Першае святовае вайны у мурах манастыру размясціўся вайсковы шпіталь. 19 верасня 1914 г. адбылося асвячэнне шпіталя на 200 ложкаў. На ўрачыстую цырымонію адкрыцця прыйшлі мінскі губернатар Аляксей Гірс і гарадскі галава Станіслаў Хжанстоўскі, губернскі лекар-інспектар Сяргей Урванцоў, шляхта і духавенства. <blockquote>«Сардэчна радая была даведацца, што мой атрад разгарнуўся. Ад усёй душы жадаю вам і ўсяму персаналу поўнага поспеху ў хрысціянскім подзвігу. Не сумняваюся, што пры агульнай дружнай працы дзейнасць ваша будзе суцэль плённая»</blockquote> - такую ​​тэлеграму даслала удава імператрыца Марыя Фёдараўна, калі ахвяравала свае сродкі для адкрыцця шпіталя. Ён быў абсталяваны па апошнім слове тэхніцы. У ім маглі праводзіць складаныя аперацыі, лячыць пераломы метадам выцяжэньня. Дастаўлялі параненых з вакзалаў з камфортам - у аўтамабілі<ref>https://minsknews.by/dalekoe-blizkoe-pochemu-bolshe-100-let-nazad-minsk-byl-nastoyashhim-gospitalem/</ref><ref>https://humus.livejournal.com/5949633.html</ref>. У канцы 1940-х высокі ўзгорак над Свіслаччу спадабаўся ваеннаму ведамству - тут было вырашана будаваць штаб Беларускай ваеннай акругі (цяпер [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі]]). Праект даручылі архітэктару Валянціну Гусеву, які рызыкнуў не зносіць старажытныя, але якасныя манастырскія пабудовы, а ўпісаць іх у новы аб'ём. Пабудова выйшла ладнай, задаўшы стыль усяму ансамблю набярэжнай Свіслачы. На Усесаюзным конкурсе архітэктараў сам акадэмік А.У. Шчусеў адзначыў у гэтай працы "глыбокае разуменне класікі і творчае пераасэнсаванне спадчыны". == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1910).jpg|Белая царква, плян пабудоў на 1910г. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1942-44).jpg|Ушэсьценскі манастыр, перароблены на мэдычную катэдру БДУ, 1942-44 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17).jpg|Белая царква і Ўшэсьценскі манастыр, уваход са стараны сучаснай вуліцы Куйбышава (тады - Шырокай), 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (7).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (3).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (2).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (6).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. Файл:Miensk, Biełacarkoŭnaja. Менск, Белацаркоўная (1914-17) (8).jpg|Ўшэсьценскі манастыр, перароблены пад вайсковы шпіталь, 1914-17 гг. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} 48zr4o93xwe4ho3tc85wn6ckjgtzbiu ГАЗ-66 0 302421 2665349 2026-04-18T22:49:39Z ~2026-23947-90 96982 Створаная старонка са зьместам „{{Аўтамабіль |назва = «ГАЗ-66» |выява = [[Файл:GAZ-66 truck in Vrachesh, Botevgrad municipality, Bulgaria 02.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Горкаўскі аўтамабільны завод]] |гады = [[1964]]—[[1998]] |папярэднік = [[ГАЗ-63]] |наступнік = [[ГАЗ-3308]] |кляса...“ 2665349 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ГАЗ-66» |выява = [[Файл:GAZ-66 truck in Vrachesh, Botevgrad municipality, Bulgaria 02.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Горкаўскі аўтамабільны завод]] |гады = [[1964]]—[[1998]] |папярэднік = [[ГАЗ-63]] |наступнік = [[ГАЗ-3308]] |кляса = грузавы |падобныя = '''66 2-door standard cab 4x4 chassis truck:'''<br/>[[ЗІЛ-131|ЗІЛ-131 2-door standard cab 6x6 chassis truck]]<br/>[[Unimog|Unimog 406]]/[[Unimog|Unimog 418]]<br/>[[Tata LPTA 713 TC|Tata LPTA 713 TC 2-door standard cab 4x4 chassis truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x4 chassis truck]] |commons = }} '''ГАЗ-66''' — [[СССР|савецкі]] і [[Расія|расійскі]] [[грузавы аўтамабіль]] грузападымальнасцю 2 тоны з колавай формулай 4х4. Выраблены 965 941 экземпляр. З’яўляецца найбольш масавым паўнапрывадным двухвосевым грузавіком у Савецкай Арміі УС СССР і ў народнай гаспадарцы СССР і Расіі ў 1960-1990 гады, ГАЗ-66, савецкі тактычны грузавік з колавым прывадам паўнапрывадны, у асноўным адрозніваецца цеснай канструкцыяй з двухмеснай кабінай над рухавіком (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem-Axle Chassis Truck (1928-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Closed Cab Dual Rear Wheel Tandem-Axle Chassis Truck (1930-1932)]], [[ГАЗ-AAA|ГАЗ-AAA 82-B 2-Door Enclosed Cab 6x4 Chassis Truck]], і [[ГАЗ-63|ГАЗ-63 2-door standard cab 4x4 chassis truck]]). Рухавік размешчаны ўнутры салона паміж кіроўцам і пасажырам, што часта робіць салон шумным і гарачым. Канструкцыя заставалася ў асноўным стандартнай, прызначанай для ваеннай і прамысловай універсальнасці, а не для камфорту кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі ГАЗ]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі СССР]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] mnnn97o615ydcsj4p13zo491zo5t6t5 Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР 0 302422 2665368 2026-04-19T09:41:00Z Taravyvan Adijene 1924 Перанакіроўвае на [[Дзяржаўная прэмія БССР]] 2665368 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Дзяржаўная прэмія БССР]] dvabs5c44qc1hbjgo8e6ndggu8eoq2i Вільгельм Гараўскі 0 302423 2665369 2026-04-19T10:21:48Z Dzejka 92386 [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] 2665369 wikitext text/x-wiki {{пісьменьнік}} {{Іншыя значэньні|Гараўскі}} '''Вільгельм Гараўскі''', сапр. ''Вільгельм Гракала-Гараўскі'', ({{ДН|19|4|1908}}, [[Лозіна]], [[Барысаўскі павет]], [[Менская губэрня]] — {{ДС|27|8|1937}}, [[Менск]], [[НКУС]]) — беларускі празаік, што пісаў па-беларуску і польску. Сябра аб’яднаньня «Маладняк». == Жыцьцяпіс == Нарадзіўся ў 1908 годзе ў сям‘і шляхецкай сям’і Фэліцыяна Гараўскага на Барысаўшчыне. Пасьля вучыўся ў Барысаўскай польскай гімназіі, якую ня скончыў з-за таго, што пачаталася [[Першая сусьветная вайна]]. Як адзначаў [[Максім Гарэцкі]], «''пад уплывам польскага патрыятызму''» ў 1921 годзе выехаў у [[Польшча|Польшчу]], дзе знаходзіўся два месяцы<ref>[Маладняк за пяць гадоў (1928)/IX/Вільгельм Гараўскі, «Вільгельм Гараўскі», Гарэцкі, М. «Маладняк» за пяць гадоў. 1923—1928 / М. Гарэцкі. — Менск : БДВ, 1928 </ref>. Калі скончыліся грошы, бо працы не знайшоў, вярнуўся ў [[БССР]]. Па іншай вэрсіі Гараўскі ў траўні 1922 году перайшоў граніцу БССР з Польшчай у раёне Негарэлае — Стоўбцы "з запячатаным пакетам, адрасаваным у нейкую арганізацыю ў Баранавічах. Затрыманы польскімі ўладамі, юнак быў дастаўлены ў Баранавічы і там кінуты ў канцэнтрацыйны лягер, дзе прабыў каля трох тыдняў. 14-гадовага юнака вызвалілі бэз грошай і шанцу ўладкавацца на працу. Таму хлопец вярнуўся назад у СССР. Тут за пераход мяжы быў граніцы ён быў затрыманы і накіраваны на паўтара года ў калёнію для малалетніх злачынцаў, якая называлася дзіцячым калектарам, ці Інстытутам сацыяльнага выхаваньня<ref name=":1">Мажэйка, А. Настаўнік і заступнік: Невядомы ліст Міхася Лынькова / А. Мажэйка // Літаратура і мастацтва. — 1999. — 26 ліст.</ref>. З Інстытуту сацыяльнага перавыхаваньня ён уцёк і як беспрытульнік вандраваў па [[Украіна|Ўкраіне]] і [[Каўказ]]у. У 1922 годзе вярнуўся ў Інстытут сацыяльнага перавыхаваньня ў Менск. Скончыў польскі пэдтэхнікум у Менску. Працаваў настаўнікам. З 1927 да 1937 году ён працаваў у польскіх школах у [[Сьвіслацкі раён|Сьвіслацкім]] (вёска Яноўка), [[Старадароскі раён|Старадароскім]] (вёска Кавалічы), [[Бабруйскі раён|Бабруйскім]], [[Дзяржынскі раён (Менская вобласьць)|Дзяржынскім]] і [[Брагінскі раён|Брагінскім]] (вёскі Марытон, Піркі) раёнах, ізбачом у [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]] (вёска Сенажаткі)<ref name=":1"/>. === Творчасьць === Падчас працы настаўнікам заняўся літаратурнай дзейнасьцю. У 1928 годзе ён быў прыняты ў Бабруйскую філію «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняка]]», якая неўзабаве пераўтварылася ў філію [[Беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменьнікаў|Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў]] (БелАПП). Калі пры БелАПП утварылася Польская сэкцыя — Вільгельм Гараўскі неўзабаве далучыўся да яе і паступова пераключыўся на польскамоўную творчасьць. Адным з актыўных удзельнікаў сэкцыі быў стрыечны брат Вільгельма — паэт, празаік і перакладчык [[Адам Гараўскі]]. У часопісе «Вясна» — літаратурным дадатку да Бабруйскай акруговай газэты «Камуніст» — Гараўскі зьмясьціў шэраг імпрэсій і апавяданьняў: «Агні» (1928, № 2), «Ліст» (№ 3), «Лірнік» (№ 4), «Бацька» (№ 9), «Каця» (1929,№ 56), верш «Заява» (№ 10). Акрамя гэтага, творы Гараўскага друкаваліся ў часопісах «[[Чырвоны сейбіт]]», «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]», «[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]]», альманаху «Ўздым», пазьней — у газэтах «[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]», «[[Літаратура і мастацтва]]». Першым знакавым для яго творам, які прыцягнуў увагу чытачоў і крытыкаў, стала імпрэсія «Скрыпка» (1927), зьмешчаная ў часопісе «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]». Лірычны герой заклікае скрыпку змоўкнуць, бо мэлёдыя нагадвае яму пра расстаньне з каханай. Блізкія да «Скрыпкі» музычныя вобразы, матывы, а часткова і кампазыцыю мае апавяданьне «Лірнік» (1928). У 1931 г. ён апублікаваў аповесьць «На ўздыме», прысьвечаную тэме калектывізацыі. Пісьменьнік, уласьцівых іншым тагачасным творам на гэтую тэматыку, апісаў, як кулакі займаюцца шкодніцтвам: адразаюць языкі каровам, паляць калгасныя пуні, абкрадаюць і рабуюць аднавяскоўцаў. Гэта аповесьць балы апошнім беларускамоўным празаічным творам Гараўскага. Далей ён пісаў толькі па-польску. У той самы год зьявілася апавяданьне пра калгасьнікаў-трактарыстаў «Gorące krople» («Гарачыя кроплі», 1931; суаўтар [[Арнольд Захарэвіч]]). Пісаў Вільгельм Гараўскі і вершы. Два зь іх надрукаваныя ўкалектыўным зборніку «Idziemy». Першы — «Dzwon і trąbka pionierska» («Звон і піянэрская труба»), другі — «Noc na wsi» («Ноч на вёсцы»)<ref>Horawski, W. Dzwon і trąbka pionierska; Noc na wsi : [Poezja] / W. Horawski // Idziemy : zbiorek poezji Sekcji Polskiej Białoruskiej Asocjacji Pisarzy Proletarjackich. — Mińsk : Białoruskie Wydwo Państwowe, 1929.</ref>. У 1931—1932 гг. Гараўскі працаваў карэспандэнтам газэты «[[Orka (1926)|Orka]]», пісаў нататкі і нарысы пра калгаснае жыцьцё на Лагойшчыне, дзе праводзіў шмат часу ў камандзіроўках. Пісаў апавяданьні, друкаваўся ў менскіх і бабруйскіх выданьнях. У 1931 годзе браў удзел у Першым усесаюзным зьезьдзе польскіх пралетарскіх пісьменьнікаў, што праходзіў у Менску<ref>[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/362873-obraschenie-pervogo-vsesoyuznogo-sezda-polskih-proletarskih-pisateley-protiv-terrora-v-otnoshenii-politzaklyuchennyh-v-polshe-g-minsk-21-avgusta-1931-g Обращение Первого Всесоюзного съезда польских пролетарских писателей против террора в отношении политзаключенных в Польше. г. Минск, 21 августа 1931 г.] // Знешняя палітыка Беларусі. Т. С. 62-63.</ref>. Апошні ж твор пісьменьніка — верш, прысьвечаны Аляксандру Пушкіну (да 100 гадоў яго сьмерці) быў дасланы ў газэту «Літаратура і мастацтва». Твор гэты — паводле вызначэньня М. Казлоўскага, «даволі пусты і бездапаможны ў мастацкіх адносінах, але напоўнены дзяжурным хваласьпевам Краіне Саветаў, яе ўяўным дасягненьням»<ref>Казлоўскі, М. Да кніжных скарбаў дакрануся… : нататкі бібліяфіла / М. Казлоўскі. — Менск : Літаратура і мастацтва, 2011.</ref>. === Арышт і пакараньне === 21 студзеня 1937 году быў арыштаваны яго брат Адам Гараўскі, а роўна празь месяц затрымалі і Вільгельма. Быў асуджаны як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі і ворага народу, які садзейнічаў шпіёнскай дзейнасьці брата, аўтара шэрагунацыя нацфашысцкіх твораў». На запатрабаваньне НКУС былы кіраўнік Бабруйскай філіі «Маладняка» [[Міхась Лынькоў]] напісаў 15 красавіка 1937 году «тлумачальны ліст» з характарыстыкай Вільгельма. І хоць М. Лынькоў, наколькі было магчыма, стараўся заступіцца за Гараўскага (нічога ня згадваў пра «антысавецкія погляды» апошняга, сьвядома прыніжаў грамадзкае значэньне яго твораў, але падкрэсьліваў хараство іх стылістыкі)<ref name=":1"/>. 27 жніўня 1937 году Вільгельм, і Адам Гараўскія былі расстраляныя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2018-04.pdf «Трудна распазнаць, дзе канчаецца сапраўднасьць і пачынаецца сон звадлівы…» Жыццё і творчасць Вільгельма Гараўскага] // [[Віктар Жыбуль]], [[Роднае слова]] 2018/4 * Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асьветы, грамадзкія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыкляпэдычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с — ISBN 985-6374-04-9. * Гарэцкі М. Гісторыя беларускай літаратуры. Мн., 1992; * Маракоў Л. Вынішчэнне, або Пяць хваляў арыштаў беларускіх літаратараў // ЛіМ. 1999, 10 сьнеж. {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гараўскі, Вільгельм}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Менску]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Расстраляныя НКУС]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменьнікі]] rliamrv0wxyqecjah7j1fpn53p1xe8j