19 ліпеня

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>19 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>430</id>
    <revision>
      <id>5119962</id>
      <parentid>5020523</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нарадзіліся */</comment>
      <origin>5119962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6638" sha1="65rbfyf7bz2wkls0if29ktfspa02o8n" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}&lt;/noinclude&gt;
'''19 ліпеня''' — двухсоты (дзвесце першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Файл:Olympia-1952.jpg|thumb|120px|left|Летнія Алімпійскія гульні 1952.]]
* [[1270]]: У [[Залатая Арда|Залатой Ардзе]] за адмову зрачыся [[праваслаўе|праваслаўя]] забіты разанскі князь Раман Алегавіч.
* [[1450]]: Першая згадка [[Узда|Узды]].
* [[1822]]: Французскі вынаходнік [[Жазеф Ньепс]] ({{lang-fr|Joseph Nicéphore Niépce}}) атрымаў першы ў свеце фотаздымак.
* [[1877]]: Расійскія войскі і балгарскія атрады ўзялі [[Шыпка|Шыпку]], адкрыўшы сабе шлях на [[Балканскі паўвостраў]].
* [[1930]]: У [[Менск]]у арыштаваны [[Максім Гарэцкі]], абвінавачаны па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]].
* [[1949]]: [[Лаос]] абвясціў незалежнасць.
* [[1952]]: У [[Хельсінкі]] адкрыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1952|XV Летнія Алімпійскія гульні]], у якіх упершыню прыняла ўдзел каманда [[СССР]].
* [[1972]]: [[Іван Мележ|Івану Мележу]] і [[Іван Шамякін|Івану Шамякіну]] прысвоены званні народных пісьменнікаў Беларусі.
* [[1980]]: У [[Масква|Маскве]] пачаліся [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]].
* [[2019]]: [[Захоп брытанскага танкера ў Армузскім праліве (2019)|Захоп брытанскага танкера]] ў [[Армузскі праліў|Армузскім праліве]] сіламі [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] [[Іран]]а.

== Нарадзіліся ==
[[Файл:XuBeihong.jpg|120px|thumb|Сюй Бэйхун.]]
* [[1688]]: [[Джузэпэ Кастыльёнэ]], мастак
* [[1698]]: [[Ёган Якаб Бодмер]], швейцарскі пісьменнік, філолаг
* [[1834]]: [[Эдгар Дэга]], французскі [[мастак]] (пам. 27.9.1917)
* [[1846]]: [[Эдуард Чарлз Пікерынг]], амерыканскі [[астраном]] (пам. 1919)
* [[1869]]: [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі]], дзеяч беларускага нацыянальнага руху, інжынер-будаўнік, паэт (пам. 6.11.1940)
* [[1879]]: [[Эжэн Ланці]], [[эсперантыст]], сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] і стваральнік тэорыі [[безнацыяналізм]]а (пам. 17.1.1947)
* [[1893]]: [[Уладзімір Маякоўскі]], рускі [[паэт]] (пам. 1930)
* [[1895]]: [[Сюй Бэйхун]], кітайскі мастак (пам. 26.9.1953)
* [[1896]]: [[Андрус Дабулявічус]], літоўскі паэт, публіцыст (пам. 20.6.1938)
* [[1898]]: [[Герберт Маркузэ]], нямецкі [[філосаф]], сацыёлаг, ідэолаг левых экстрэмістаў на Захадзе (пам. 29.7.1979)
* [[1903]]: [[Рабер Дальбан]], французскі акцёр
* [[1915]]: [[Антон Шукелойць]], беларускі грамадскі дзеяч у ЗША
* [[1921]]: [[Разалін Сасмэн Ялаў]], амерыканскі вучоны ў галіне [[Біяфізіка|біяфізікі]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па медыцыне]] (пам. 30.5.2011)
* [[1927]]: [[Міхась Саўка]], беларускі і бельгійскі мастак-рэстаўратар (пам. 10.9.1990)
* [[1928]]: [[Джон Брэтбі]], брытанскі мастак
* [[1929]]: [[Гастан Глок]], аўстрыйскі інжынер, заснавальнік фірмы па выпуску зброі&lt;!-- — [[Glock GmbH|Glock]].--&gt;
* [[1941]]: [[Томас Сарджэнт]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]]

== Памерлі ==
[[Файл:Faina Ranevskaya.jpg|thumb|left|120px|Фаіна Ранеўская.]]
* [[1374]]: [[Франчэска Петрарка]], італьянскі паэт (нар. 20.7.1304)
* [[1630]]: [[Даніэле Крэспі]], італьянскі мастак
* [[1814]]: [[Мэцью Фліндэрс]], англійскі даследчык Аўстраліі
* [[1855]]: [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], беларускі і польскі паэт-рамантык, удзельнік рэвалюцыйнага руху, прыродазнавец (нар. 21.12.1796)
* [[1957]]: [[Мікола Засім]], беларускі паэт (нар. 19.11.1908)
* [[1984]]: [[Фаіна Георгіеўна Ранеўская|Фаіна Ранеўская]], савецкая актрыса
* [[1989]]: [[Ільмар Тамур]], эстонскі тэатральны рэжысёр
* [[2006]]: [[Жэрар Уры]], французскі кінарэжысёр
* [[2010]]: [[Ігар Дабралюбаў]], беларускі [[рэжысёр]], сцэнарыст (нар. 22.10.1933)
* [[2016]]: [[Гары Маршал]], амерыканскі кінарэжысёр

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Лаоса}} [[Лаос]]: Дзень незалежнасці
* {{Сцяг М'янмы}} [[М'янма]]: Дзень пакутнікаў
* {{Сцяг Нікарагуа}} [[Нікарагуа]]: Дзень рэвалюцыі

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|719]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:19 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>65rbfyf7bz2wkls0if29ktfspa02o8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3 красавіка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>830</id>
    <revision>
      <id>5119963</id>
      <parentid>4883180</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Памерлі */ +1</comment>
      <origin>5119963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4340" sha1="096jvd4s8uzc0bnwjvlhuvr00zc9mfw" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на красавік}}
&lt;/noinclude&gt;
'''3 красавіка''' — дзевяноста трэці (дзевяноста чацвёрты ў [[высакосны год]]) [[дзень]] [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[File:Battle najera froissart.jpg|thumb|120px|left|Бітва пры Нахеры]]
* [[68]]: [[Гальба]] абвешчаны [[Імператар Рымскай Імперыі|імператарам]].
* [[1043]]: [[Эдуард Спаведнік]] быў каранаваны ў [[Вінчэстэр]]ы як кароль [[Англія|Англіі]].
* [[1367]]: Адбылася [[бітва пры Нахеры]].
* [[1502]]: Пачалася чацвёртая экспедыцыя [[Хрыстафор Калумб|Хрыстафора Калумба]].
* [[1879]]: [[Сафія]] абвешчана сталіцай [[Балгарыя|Балгарыі]].
* [[1922]]: Генеральным сакратаром [[ЦК КПСС|ЦК]] [[РКП(б)]] зацверджан [[І. Сталін]].
* [[1989]]: У [[Мінск]]у адбылася ўстаноўчая канферэнцыя [[Беларускі экалагічны саюз|Беларускага экалагічнага саюза]].
* [[2007]]: У [[Францыя|Францыі]] цягнік [[TGV]] устанавіў сусветы рэкорд хуткасці для [[цягнік]]оў, роўны 574,8 км/г.
* [[1991]]: Рабочыя перакрылі рух трамваяў на вуліцы [[Даўгабродская вуліца (Мінск)|Даўгабродскай]] у [[Мінск]]у, пачатак [[Красавіцкія забастоўкі ў Беларусі (1991)|Красавіцкіх забастовак у Беларусі]].

== Нарадзіліся ==
[[Image:OttoWeiningerspring1903.jpg|thumb|100px|Ота Вейнінгер]]
* [[1783]]: [[Вашынгтон Ірвінг]], амерыканскі [[пісьменнік]].
* [[1880]]: [[Ота Вейнінгер]], аўстрыйскі [[філосаф]].
* [[1930]]: [[Гельмут Коль]], канцлер [[Германія|Германіі]].
* [[1946]]: [[Рычард Смольскі]], беларускі тэатразнавец, педагог.
* [[1950]]: [[Тоні Лойд]], брытанскі палітык.
* [[1958]]: [[Алек Болдуін]], амерыканскі [[акцёр]].
* [[1961]]: [[Эдзі Мёрфі]], амерыканскі [[акцёр]], [[рэжысёр]] і спявак.
* [[1971]]: [[Дацэ Мэлбардэ]], латвійскі дзяржаўны і культурны дзеяч.
* [[1996]]: [[Фабіян Руіс]], іспанскі футбаліст.

== Памерлі ==
[[File:James Clark Ross.jpg|thumb|100px|Джэймс Кларк Рос]]
* [[1287]]: [[Ганорый IV]], [[Папы Рымскія|Папа Рымскі]]
* [[1695]]: [[Мельхіёр дэ Хондэкутэр]], нідэрландскі мастак
* [[1849]]: [[Мухамед Алі Егіпецкі]], хедыў [[Егіпет|Егіпта]]
* [[1862]]: [[Джэймс Кларк Рос]], даследчык [[Палярныя вобласці|палярных раёнаў]]
* [[1897]]: [[Іаганес Брамс]], нямецкі [[кампазітар]] і піяніст (нар. 7.5.[[1833]])
* [[1955]]: [[Карл Хофер]], нямецкі мастак
* [[1987]]: [[Рабер Дальбан]], французскі акцёр
* [[1991]]: [[Грэм Грын]], англійскі пісьменнік (нар. [[1904]])
* [[2013]]: [[Анатоль Кірылавіч Колчын|Анатоль Колчын]], заслужаны трэнер Беларусі па боксе

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Зямлі}}: Сусветны дзень вечарынак
* {{GIN}}: Дзень абвяшчэння Другой Рэспублікі (1984).

== Іншае ==
* Дзень нараджэння [[штрых-код]]а

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|403]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:3 красавіка| ]]</text>
      <sha1>096jvd4s8uzc0bnwjvlhuvr00zc9mfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>76-ы Лідскі пяхотны полк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1099</id>
    <revision>
      <id>5119691</id>
      <parentid>5119322</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Палкавое свята */</comment>
      <origin>5119691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3795" sha1="71j06g5bcbdy9pnwi1zt62sm69bj8t9" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне}}

'''76-я Лідскі пяхотны полк''' або '''Лідскі полк стральцоў''', '''Віленскі полк''', '''атрад Дамброўскага''' — фарміраванне Войска Польскага перыяду [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

На аснове III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі і атрадаў польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] з [[Ліда|Ліды]], [[Шчучын]]а і іншых 15—25 студзеня 1919 года ў Шчучыне сфарміраваны атрад пад камандаваннем маёра Дамброўскага. Пэўны час атрад таксама называўся Віленскім палком.

Загадам ген. Шэптыцкага на аснове атраду быў утвораны Лідскі стралецкі полк (6.6.1919, Ліда) у складзе 3-й брыгады 2-й літоўска-беларускай дывізіі (ліпень 1919).

З 21.10.1922 называўся «76-ы пяхотны полк», уваходзіў у склад 29-й пяхотнай дывізіі польскага войска.

З кастрычніка 1922 полк кватараваў у [[Гродна|Гродне]].

== Камандзіры палка ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ротм. маер кавал. [[Уладзіслаў Дамброўскі]]
|do 6 VI 1919
|Камандзір [[Віленскі полк ўланаў|Віленскага палка ўланаў]]
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|6 – 21 VI 1919
|
|-
|пплк пях. [[Уладзіслаў Зубрыцкі]]
|22 VI – 4 IX 1919
|
|-
|кпт. пях. [[Ільгельм Загорскі|Вільгельм Загорскі]]
|5 IX – 11 XI 1919
|
|-
|плк. Браніслаў Вензягольскі 
|12 XI 1919 – 23 V 1920
|
|-
|пплк пях. Вітальд Хуперт
|24 V – 26 VII 1920
|
|-
|пплк пях. Эдвард Новак
|29 VII – 17 X 1920
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|18 X 1920 – 12 I 1922
|
|-
|плк. шт. ген. Радаслаў Дзержыкрай - Стакальскі  
|XII 1922 – IV 1924
|шэф ДОК III
|-
|плк. шт. ген. Кардыян Юзэф Заморскі
|15 V 1924 – X 1925
|
|-
|плк пях. [[Ігнацы Азевіч]]
|X 1925 – X 1935
|
|-
|пплк пях. [[Антоні Вандтке]]
|13 XI 1935 – 31 I 1937
|кіраўнік КАП  „Вілна”
|-
|пплк / плк пях. [[Станіслаў Чурылла]]
|1937 – 1939
|камандзір Падхалянскай брыгады ОН
|-
|пплк дыпл. [[Станіслаў Сянкевіч]]
|VII – † 6 IX 1939
|
|}

== Палкавое свята ==
* 1920 — 1925: 5 студзеня, у гонар пастановы III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі не аддаваць зброі германскаму войску (5.1.1919).
* 1926 — 1939: 2 жніўня, у гонар абароны Ломжы (жнівень 1920).

== Літаратура ==
* Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego pułku piechoty. — Warszawa, 1930.
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Палкі Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:1919 год у Заходняй Беларусі]]</text>
      <sha1>71j06g5bcbdy9pnwi1zt62sm69bj8t9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119694</id>
      <parentid>5119691</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камандзіры палка */</comment>
      <origin>5119694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3761" sha1="rn66cpjxtmj4hxf2qkj7vp6y0mcfiuz" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне}}

'''76-я Лідскі пяхотны полк''' або '''Лідскі полк стральцоў''', '''Віленскі полк''', '''атрад Дамброўскага''' — фарміраванне Войска Польскага перыяду [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

На аснове III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі і атрадаў польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] з [[Ліда|Ліды]], [[Шчучын]]а і іншых 15—25 студзеня 1919 года ў Шчучыне сфарміраваны атрад пад камандаваннем маёра Дамброўскага. Пэўны час атрад таксама называўся Віленскім палком.

Загадам ген. Шэптыцкага на аснове атраду быў утвораны Лідскі стралецкі полк (6.6.1919, Ліда) у складзе 3-й брыгады 2-й літоўска-беларускай дывізіі (ліпень 1919).

З 21.10.1922 называўся «76-ы пяхотны полк», уваходзіў у склад 29-й пяхотнай дывізіі польскага войска.

З кастрычніка 1922 полк кватараваў у [[Гродна|Гродне]].

== Камандзіры палка ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ротм. маер кавал. [[Уладзіслаў Дамброўскі]]
|do 6 VI 1919
|Камандзір [[Віленскі полк ўланаў|Віленскага палка ўланаў]]
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|6 – 21 VI 1919
|
|-
|пплк пях. [[Уладзіслаў Зубрыцкі]]
|22 VI – 4 IX 1919
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|5 IX – 11 XI 1919
|
|-
|плк. Браніслаў Вензягольскі 
|12 XI 1919 – 23 V 1920
|
|-
|пплк пях. Вітальд Хуперт
|24 V – 26 VII 1920
|
|-
|пплк пях. Эдвард Новак
|29 VII – 17 X 1920
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|18 X 1920 – 12 I 1922
|
|-
|плк. шт. ген. Радаслаў Дзержыкрай - Стакальскі  
|XII 1922 – IV 1924
|шэф ДОК III
|-
|плк. шт. ген. Кардыян Юзэф Заморскі
|15 V 1924 – X 1925
|
|-
|плк пях. [[Ігнацы Азевіч]]
|X 1925 – X 1935
|
|-
|пплк пях. [[Антоні Вандтке]]
|13 XI 1935 – 31 I 1937
|кіраўнік КАП  „Вілна”
|-
|пплк / плк пях. [[Станіслаў Чурылла]]
|1937 – 1939
|камандзір Падхалянскай брыгады ОН
|-
|пплк дыпл. [[Станіслаў Сянкевіч]]
|VII – † 6 IX 1939
|
|}

== Палкавое свята ==
* 1920 — 1925: 5 студзеня, у гонар пастановы III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі не аддаваць зброі германскаму войску (5.1.1919).
* 1926 — 1939: 2 жніўня, у гонар абароны Ломжы (жнівень 1920).

== Літаратура ==
* Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego pułku piechoty. — Warszawa, 1930.
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Палкі Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:1919 год у Заходняй Беларусі]]</text>
      <sha1>rn66cpjxtmj4hxf2qkj7vp6y0mcfiuz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119870</id>
      <parentid>5119694</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камандзіры палка */</comment>
      <origin>5119870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3812" sha1="gkulpi66toz2cxbg34w6n98zsw28dqp" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне}}

'''76-я Лідскі пяхотны полк''' або '''Лідскі полк стральцоў''', '''Віленскі полк''', '''атрад Дамброўскага''' — фарміраванне Войска Польскага перыяду [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

На аснове III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі і атрадаў польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] з [[Ліда|Ліды]], [[Шчучын]]а і іншых 15—25 студзеня 1919 года ў Шчучыне сфарміраваны атрад пад камандаваннем маёра Дамброўскага. Пэўны час атрад таксама называўся Віленскім палком.

Загадам ген. Шэптыцкага на аснове атраду быў утвораны Лідскі стралецкі полк (6.6.1919, Ліда) у складзе 3-й брыгады 2-й літоўска-беларускай дывізіі (ліпень 1919).

З 21.10.1922 называўся «76-ы пяхотны полк», уваходзіў у склад 29-й пяхотнай дывізіі польскага войска.

З кастрычніка 1922 полк кватараваў у [[Гродна|Гродне]].

== Камандзіры палка ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ротм. маер кавал. [[Уладзіслаў Дамброўскі]]
|do 6 VI 1919
|Камандзір [[Віленскі полк ўланаў|Віленскага палка ўланаў]]
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|6 – 21 VI 1919
|
|-
|пплк пях. [[Уладзіслаў Зубрыцкі]]
|22 VI – 4 IX 1919
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|5 IX – 11 XI 1919
|
|-
|плк. Браніслаў Вензягольскі 
|12 XI 1919 – 23 V 1920
|
|-
|пплк пях. Вітальд Хуперт
|24 V – 26 VII 1920
|
|-
|пплк пях. Эдвард Новак
|29 VII – 17 X 1920
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|18 X 1920 – 12 I 1922
|
|-
|плк. шт. ген. Радаслаў Дзержыкрай - Стакальскі  
|XII 1922 – IV 1924
|шэф ДОК III
|-
|плк. шт. ген. Кардыян Юзэф Заморскі
|15 V 1924 – X 1925
|
|-
|плк пях. [[Ігнацы Азевіч]]
|X 1925 – X 1935
|
|-
|пплк пях. [[Антоні Вандтке]]
|13 XI 1935 – 31 I 1937
|кіраўнік КАП  „Вілна”
|-
|пплк / плк пях. [[Станіслаў Чурылла]]
|1937 – 1939
|камандзір Падхалянскай брыгады ОН
|-
|пплк дыпл. [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]]
|VII – † 6 IX 1939
|
|}

== Палкавое свята ==
* 1920 — 1925: 5 студзеня, у гонар пастановы III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі не аддаваць зброі германскаму войску (5.1.1919).
* 1926 — 1939: 2 жніўня, у гонар абароны Ломжы (жнівень 1920).

== Літаратура ==
* Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego pułku piechoty. — Warszawa, 1930.
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Палкі Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:1919 год у Заходняй Беларусі]]</text>
      <sha1>gkulpi66toz2cxbg34w6n98zsw28dqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119899</id>
      <parentid>5119870</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5119899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27564" sha1="3rqgec5yy6jj900jbaewxlolp098wnu" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне}}

'''76-я Лідскі пяхотны полк''' або '''Лідскі полк стральцоў''', '''Віленскі полк''', '''атрад Дамброўскага''' — фарміраванне Войска Польскага перыяду [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

На аснове III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі і атрадаў польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] з [[Ліда|Ліды]], [[Шчучын]]а і іншых 15—25 студзеня 1919 года ў Шчучыне сфарміраваны атрад пад камандаваннем маёра Дамброўскага. Пэўны час атрад таксама называўся Віленскім палком.

Загадам ген. Шэптыцкага на аснове атраду быў утвораны Лідскі стралецкі полк (6.6.1919, Ліда) у складзе 3-й брыгады 2-й літоўска-беларускай дывізіі (ліпень 1919).

З 21.10.1922 называўся «76-ы пяхотны полк», уваходзіў у склад 29-й пяхотнай дывізіі польскага войска.

З кастрычніка 1922 полк кватараваў у [[Гродна|Гродне]].

'''У [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]]'''
[[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ на літоўска-беларускім фронце другая палова 1919]]
Пасля рэарганізацыі полк адправіўся на фронт, удзельнічаючы ў наступленні на Мінск. З 5 па 8 ліпеня 1919 года ён дзейнічаў у раёне Налібоцкай пушчы, пасля чаго быў пераведзены ў рэзерв. 23 ліпеня ён атакаваў у напрамку вёскі Камень. У атацы загінуў камандзір 1-га батальёна капітан Пётр Меніцкі. Да 29 ліпеня полк адбіваў бальшавіцкія атакі, а пасля гэтай даты адбываліся толькі сутычкі паміж патрулямі. Дзякуючы падтрымцы групы генерала Ласоцкага 14-й пяхотнай дывізіі Мінск быў канчаткова захоплены, і часткі рушылі ў пагоню да [[Бярэзіна|ракі Бярэзіны]]. Тым часам 1-ы і 2-і батальёны палка адправіліся ў [[Койданава (станцыя)|Койданава]], дзе яны заставаліся да 31 жніўня. 1 верасня, дасягнуўшы ракі Бярэзіны, 1-ы і 2-і батальёны Лідскага палка былі адпраўлены чыгункай праз [[Мінск]], [[Маладзечна|Маладэчна]] і [[Вільня|Вільню]] ў [[Сувалкі]]. У пачатку верасня 1919 года полк быў зменены, перакінуты на захад і нёс патрульную службу ўздоўж польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński Р. 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. с.41}}&lt;/ref&gt;.

Толькі ў ліпені 1920 года яго два батальёны прынялі ўдзел у абароне [[Вільня|Вільні]], пасля чаго адышлі ў [[Клепачы (Слонімскі раён)|Клепачы]]. Тут да іх далучыўся 1-ы батальён, які да таго часу знаходзіўся на дэмаркацыйнай лініі. Каля Клепачаў полк вёў жорсткі бой з літоўцамі і адышоў у Орань. Там ён змагаўся з расійскімі войскамі, падтрыманымі літоўскімі часткамі.
[[Файл:Bitwa mlawa chorzele.png|міні|баі на Мазовіі]]
Адарваўшыся ад ворага, полк дасягнуў Марцінканца, а затым чыгункай дабраўся да [[Гродна]]. Пасля баёў пад Кузніцай і Новым Дваром полк прасунуўся да Вострава Мазавецкага, адкуль быў перакінуты ў Ломжу. 1 жніўня 1920 года полк адбіў напад ворага на пярэднім плане форта IV на паўднёвым беразе ракі Ломжычка. На наступны дзень разгарэліся жорсткія баі ля варот Ломжы, ля мастоў праз раку Нараў і ў самым горадзе. Ломжу давялося пакінуць уначы. Пры далейшым адступленні полк дасягнуў ракі Вкра. Тут яго падраздзяленні былі рэарганізаваны, і з іх быў сфарміраваны адзіны пяхотны батальён.

У ходзе контрнаступлення полк дзейнічаў у складзе 5-й арміі. Разам з іншымі падраздзяленнямі ён дасягнуў Хожэле. У канцы жніўня полк быў адпраўлены ў [[Модлінская крэпасць|Модлін]] дзеля адпачынку і падмацавання.
[[Файл:76pp 2.png|міні|баявы шлях Лідскага пяхотнага палка 1919-1920 г.]]
21 кастрычніка 1920 года полк, з адным батальёнам, які складаўся з салдат з Памежжа, увайшоў у склад сіл генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarys historji wojennej 76-go lidzkiego pułku piechoty. Komisja pułkowa. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. с.38}}&lt;/ref&gt;.

Полк удзельнічаў у агульнай складанасці ў 41 бітве. У 1919–1920 гадах у баях загінула 116 афіцэраў і радавых. Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari былі ўзнагароджаны 12 салдат, [[Крыж Храбрых|Крыжам]] [[Крыж Храбрых|Харобрых]]— 114, а [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|Крыжам Заслугі]] [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|войска Сярэдняй Літвы]]  — 26.

== Полк у часе пакою ==
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|Гродзенскі гарнізон. 29 пд, 76 пп.]]
У міжваенны перыяд 76-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў акрузе корпуса № III у Гродне ў складзе 29-й пяхотнай дывізіі. Полк дыслакаваўся ў казармах Польскага легіёна ў квартале вуліц Чыгуначнай, Бэма і Касцюшкі. Гродна, як буйны гарнізон, размяшчаў шматлікія гарнізонныя ўстановы, такія як гарнізонны касцёл, так званы фарны касцёл Вітаўта, гарнізоннае казіно, бібліятэка з бальнымі заламі, прадстаўнічая зала, більярдная і чытальныя залы для кожнага палка. Для шэраговых існавалі Дом жаўнера з тэатрам і Дом стралка.

== Полк падчас вераснеўскай кампаніі 1939 ==
У верасні 1939 года ён ваяваў у складзе 29-й пяхотнай дывізіі ў рэзервовай арміі Прусаў&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Satora 1990, s. 137-141.}}&lt;/ref&gt;. 1/2 верасня 1939 года па загаду камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі палкоўніка Ігнацыя Азевіча ён рушыў у раён Любохня-Томашаў-Мазавецкі. Затым ён разгарнуўся ў лясах Любочніцкага лясніцтва, каля Цеканова. 3 верасня, чарговым дзённым і начным маршам, полк дасягнуў зоны канцэнтрацыі ў Сулейаўскіх лясах на рацэ Піліца. Ён размясціўся лагерам у лясах каля егерскай хаты Зажэнціна і вёсак Зажэнціна і Пручэньска&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 55.}}&lt;/ref&gt;. Раніцай 3 верасня полк быў перагрупаваны ў лясную зону каля егерскай хаты Стшэльцэ на дарозе Сулеёў-Апочна. 5 верасня Сулеёў быў разбамблены, у выніку чаго загінула каля тысячы чалавек, у тым ліку 19 салдат з 76-га пяхотнага палка. 4 верасня ў Пшэдбуж быў адпраўлены атрад 29-й пяхотнай дывізіі. У яго склад уваходзілі рота 5/76-га пяхотнага палка і ўзвод супрацьтанкавай зброі і цяжкіх кулямётаў 81-га пяхотнага палка. Яго задачай была абарона плацдарма на рацэ Піліца. У другой палове дня 4 верасня атрад уступіў у бой з нямецкай калонай. 5 верасня ваенная акруга капітана Сапоцькі ў Пшэдбужы ўступіла ў бой з матацыклістамі, бронеаўтамабілямі і матарызаванай пяхотай нямецкай 1-й лёгкай дывізіі. 5-я рота не далучылася да палка, прайшоўшы праз Апочна і Пшысуху, далучыўшыся да Паўднёвай групы арміі «Прусы». Яна ўдзельнічала ў баях пад Ілжай, дзе частка атрада была раскідана. Астатнія, пераправіўшыся праз Віслу праз Люблінскую вобласць, далучыліся да батальёна «Вільк» кавалерыйскай дывізіі «Заза» Асобнай аператыўнай групы «Палессе», дзе капітан Сапоцька заняў пасаду намесніка камандзіра батальёна&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 54–57.}}&lt;/ref&gt;

Увечары 5 верасня 76-ы пяхотны полк разам з III/29-й артылерыйскай батальённай артылерыйскай дывізіяй і інжынернай ротай, згодна з загадам камандзіра дывізіі, пачаў марш у напрамку Розпшы і ракі Прудка ў якасці авангарду 29-й пяхотнай дывізіі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jan Wróblewski: Armia „Prusy” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986. с.135}}&lt;/ref&gt;. Каля 20:00 на мосце праз раку Піліцу ў Сулеёве камандзір арміі «Прусы» генерал-маёр Стэфан Даб-Бернацкі змяніў загад, дадзены камандзіру палка падпалкоўніку Станіславу Сенкевічу. Згодна з гэтым загадам, 76-ы пяхотны полк пачаў свой далейшы марш дзвюма калонамі: у першай ішоў 1-ы батальён з артылерыйскай батарэяй III/29-й артылерыйскай артылерыйскай арміі, веласіпедная рота і інжынерны ўзвод у суправаджэнні камандзіра палка з палкавым сцягам у аўтамабілі. Калоне трэба было прайсці з Сулеёва праз Залешыцэ і Лонгінаўку да Розпшы. Другая калона, у складзе II і III батальёнаў палка, большай часткі III/29 PAL і большай часткі інжынернай роты, павінна была наступаць з Сулеёва праз Мілеёвіцы, Мілеёва і Розпшу.

5 верасня а 22:30 першая калона, дасягнуўшы вёскі Залешыцэ, была абстраляна з будынкаў у вёсцы. У выніку ар'ергардных баёў часткі 2-й роты і атакі на вёску разам з інжынерамі былі страчаны тры танкі, адзін пазадарожнік і чатыры матацыклы. Акрамя таго, было захоплена 20 палонных, у тым ліку два нямецкія афіцэры. Праз дваццаць хвілін пасля поўначы 6 верасня калона 1-га батальёна падышла да дарогі Пётркув-Трыбунальскі-Чэнстахова, і ў вёсцы Морыца быў знішчаны яшчэ адзін нямецкі пост. Былі захоплены яшчэ тры танкі і шэсць пазадарожнікаў, а нямецкія акупанты посту ўцяклі ў Лонгінаўку. Прыкладна а 13:00 і 14:10 рота веласіпедыстаў, якія рухаліся на разведку перад вёскай Лонгінаўка, трапіла пад моцны агонь нямецкіх кулямётаў. Падчас гэтага машына камандзіра палка была абстраляна і пакінута. Пакуль роты, супрацьтанкавыя гарматы і артылерыйская батарэя 1-га батальёна займалі пазіцыі для атакі, нямецкі гарнізон у Лонгінаўцы пачаў контратаку з дзвюма пяхотнымі ротамі, некалькімі танкамі і артылерыйскай падтрымкай. Польская пяхота, выкарыстоўваючы агонь са стралковай зброі, адбіла атаку нямецкай пяхоты, а танкі былі знішчаны агнём супрацьтанкавых артылерыйскіх груп, гранатамі і супрацьтанкавымі мінамі, падкладзенымі пад варожыя танкі стралкамі. Некалькі нямецкіх танкаў былі знішчаны, але штандарт у машыне камандзіра палка быў страчаны. Праз імгненне ў жорсткім рукапашным баі палкавы штандарт быў адбіты. А 4:40 раніцы нямецкія танкі ўдарылі па тыле 1-га батальёна з Пётркува-Трыбунальскага, і іх атака была адбітая 3-й стралковай ротай і супрацьтанкавымі сродкамі. А 6:00 раніцы скаардынаваная нямецкая атака з Лонгіноўкі і Пётркува вымусіла батальён стварыць перыметральную абарону на адкрытай мясцовасці. У начных баях загінулі 32 афіцэры і 652 радавыя.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Wróblewski 1986, s. 141.}}&lt;/ref&gt;

Загад генерала Домб-Бернацкага аб далейшых змяненнях загаду аб адмене руху 29-й пяхотнай дывізіі не дайшоў да камандзіра 76-га пяхотнага палка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 57–61.}}&lt;/ref&gt;. Салдаты 1-га батальёна і прызначаных яму падраздзяленняў змагаліся да апошняга патрона, наносячы ворагу крывавыя страты і знішчаючы яго тэхніку. Каля 7:30 раніцы 1-ы батальён спыніў сваё існаванне, быў разбіты і знішчаны ў баі. Параненых дабівалі нямецкія салдаты або забівалі танкі. Яны загінулі параненымі, а потым былі збіты танкамі, як і іх салдаты: камандзір палка, камандзір 1-га батальёна і шматлікія афіцэры і унтэр-афіцэры. Другая калона палка, перапраўляючыся праз раку Луцёжу, была разбіта з-за абвальвання моста. 2-гі батальён маёра Э. Юстыняка з артылерыйскай батарэяй з III/29 Pal працягнуў марш. Заўважыўшы прысутнасць ворага ў вёсцы Мілеёвіцы, маёр Юстыняк абышоў вёску і атакаваў здзіўленую роту нямецкіх матарызаваных стралкоў. У баях загінула каля 60 нямецкіх салдат. Затым батальён атакаваў Мілеёў, уварваўшыся ў горад, змагаючыся ў цемры з дапамогай гранат і штыкоў. Батальён дасягнуў раёна царквы ў Мілееве і знішчыў нямецкі транспарт, спаліўшы танкеры і вагоны з боепрыпасамі. Нямецкі гарнізон Мілеева быў выгнаны з горада жорсткай атакай. Затым была распачата атака ў напрамку сядзібы. Штаб 1-й нямецкай бранятанкавай дывізіі, размешчанай у маёнтку, уцёк у пошуках бяспекі. Пісьменнікі, ганцы і сувязісты супраціўляліся, але атака 2-га батальёна працягвалася. А 4-й гадзіне раніцы афіцэр сувязі са штаба арміі «Прусы» прыбыў да батальёна і аддаў загад спыніць атаку і адступіць да Пётркува. Тым часам камандзір батальёна быў забіты, а яго пераемнік, капітан С. Мысліўскі, быў адразу ж цяжка паранены. А 5-й гадзіне раніцы моцны артылерыйскі агонь і паспешліва выкліканае падмацаванне спынілі наступленне палякаў. Выконваючы загад капітана Мысліўскага аб адступленні, лейтэнант Караль Гнеўкоўскі вывеў каля 180 салдат 2-га батальёна з поля бою ў бок ракі Піліца. Смелая атака абодвух батальёнаў 76-га пяхотнага палка прывяла да вялікіх страт для немцаў (каля 200 забітых і параненых, а таксама 40 знішчаных танкаў)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 61-63}}&lt;/ref&gt;.

У баях з нямецкімі танкамі, матарызаванай пяхотай і артылерыяй 1-й бранятанкавай дывізіі былі цалкам знішчаны асноўныя сілы палка. Камандзір палка, падпалкоўнік [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]], загінуў як і 20 афіцэраў (у тым ліку маёр Карнеліюш Касінскі, камандзір батальёна і аўтар гімна падраздзялення «Narbuttczycy») і 426 жаўнераў 1-га батальёна, а таксама 12 афіцэраў і 218 радавых 2-га батальёна — усяго 32 афіцэры і 652 радавыя. 631 салдат пахаваны на ваенных могілках у Мілеёве. Большасць салдат былі раздушаныя танкамі або дабітыя на полі бою. Аднак 6 верасня салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі здзейснілі шматлікія забойствы палонных. У палях каля будынкаў вёскі Морыца былі расстраляны 19 палонных афіцэраў 76-га пяхотнага палка і 29 палкоў. Салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі загналі астатніх палонных у барак чыгуначнай варты ў Морыцы. Яны спалілі і расстралялі каля 160 чалавек у адным з баракаў у Лонгінаўцы, калі тыя спрабавалі ўцячы. Нямецкія салдаты таксама здзейснілі ваенныя злачынствы супраць жыхароў Мілеёва і Лонгіноўкі: 86 чалавек былі расстраляныя, 16 забітыя ў падвалах гранатамі, а 117 загінулі ад нямецкага артылерыйскага агню.

'''Баі 3-га батальёна 76-га пяхотнага палка'''

Паводле загада камандзіра [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ІІІ батальён не ўступіў у баі разам са сваім палком. Ён заняў раку Піліцу каля [[Сулееў|Сулеёва]]. Ён быў падпарадкаваны камандзіру 41-га пяхотнага палка падпалкоўніку Казімежу Выдэрку. 7 верасня ІІІ батальён, які ўваходзіў у склад 41-га пяхотнага палка, далучыўся да астатніх частак 29-й пяхотнай дывізіі ў Брудзевіцкай пушчы. Пасля разгрому штаба 29-й пяхотнай дывізіі і ранення палкоўніка [[Ігнацы Азевіч|І. Азевіча]] 8 верасня 1939 года асобныя падраздзяленні дывізіі пачалі самастойнае адступленне да ракі Вісла. ІІІ/76-ты пяхотны полк ноччу рушыў да пераправы праз Мацеёвіцы ўздоўж Піліцы каля Новага Мяста і ў бок рэгіёна Бялобжэгі. 11 верасня батальён дасягнуў лясоў каля вёскі Цэцылаўка, на поўдзень ад Варкі. У гэтым раёне да яго далучылася група падраздзяленняў 29-й пяхотнай дывізіі пад камандаваннем камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі падпалкоўніка Тадэвуша Графа. З 12:00 11 верасня гэты раён абаранялі два батальёны — III/76 пяхотны полк і III/81 пяхотны полк, а таксама два няпоўныя артылерыйскія дывізіі — II/29 Pal і I/3 Pac. Група адбіла ўсе нямецкія атакі, а падпалкоўнік Граф загінуў. У ноч з 11 на 12 верасня, пасля знішчэння іх цяжкай тэхнікі, салдаты былі падзелены на меншыя групы, і частка з іх 12 і 13 верасня прарвалася праз раку Віслу на ўсход ад Мнішава. 12 верасня астатняя частка 76-га пяхотнага палка спыніла сваё існаванне.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Вieliński 2018, s. 64.}}&lt;/ref&gt;

== Камандзіры палка ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ротм. маер кавал. [[Уладзіслаў Дамброўскі]]
|do 6 VI 1919
|Камандзір [[Віленскі полк ўланаў|Віленскага палка ўланаў]]
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|6 – 21 VI 1919
|
|-
|пплк пях. [[Уладзіслаў Зубрыцкі]]
|22 VI – 4 IX 1919
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|5 IX – 11 XI 1919
|
|-
|плк. Браніслаў Вензягольскі 
|12 XI 1919 – 23 V 1920
|
|-
|пплк пях. Вітальд Хуперт
|24 V – 26 VII 1920
|
|-
|пплк пях. Эдвард Новак
|29 VII – 17 X 1920
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|18 X 1920 – 12 I 1922
|
|-
|плк. шт. ген. Радаслаў Дзержыкрай - Стакальскі  
|XII 1922 – IV 1924
|шэф ДОК III
|-
|плк. шт. ген. Кардыян Юзэф Заморскі
|15 V 1924 – X 1925
|
|-
|плк пях. [[Ігнацы Азевіч]]
|X 1925 – X 1935
|
|-
|пплк пях. [[Антоні Вандтке]]
|13 XI 1935 – 31 I 1937
|кіраўнік КАП  „Вілна”
|-
|пплк / плк пях. [[Станіслаў Чурылла]]
|1937 – 1939
|камандзір Падхалянскай брыгады ОН
|-
|пплк дыпл. [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]]
|VII – † 6 IX 1939
|
|}

== Палкавое свята ==
* 1920 — 1925: 5 студзеня, у гонар пастановы III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі не аддаваць зброі германскаму войску (5.1.1919).
* 1926 — 1939: 2 жніўня, у гонар абароны Ломжы (жнівень 1920).

== Літаратура ==
* Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego pułku piechoty. — Warszawa, 1930.
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Палкі Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:1919 год у Заходняй Беларусі]]</text>
      <sha1>3rqgec5yy6jj900jbaewxlolp098wnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119901</id>
      <parentid>5119899</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5119901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29607" sha1="h0s6lygzbyj8u498pwfm9rb6aeo76hg" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне}}

'''76-я Лідскі пяхотны полк''' або '''Лідскі полк стральцоў''', '''Віленскі полк''', '''атрад Дамброўскага''' — фарміраванне Войска Польскага перыяду [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

На аснове III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі і атрадаў польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] з [[Ліда|Ліды]], [[Шчучын]]а і іншых 15—25 студзеня 1919 года ў Шчучыне сфарміраваны атрад пад камандаваннем маёра Дамброўскага. Пэўны час атрад таксама называўся Віленскім палком.

Загадам ген. Шэптыцкага на аснове атраду быў утвораны Лідскі стралецкі полк (6.6.1919, Ліда) у складзе 3-й брыгады 2-й літоўска-беларускай дывізіі (ліпень 1919).

З 21.10.1922 называўся «76-ы пяхотны полк», уваходзіў у склад 29-й пяхотнай дывізіі польскага войска.

З кастрычніка 1922 полк кватараваў у [[Гродна|Гродне]].

'''У [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]]'''
[[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ на літоўска-беларускім фронце другая палова 1919]]
Пасля рэарганізацыі полк адправіўся на фронт, удзельнічаючы ў наступленні на Мінск. З 5 па 8 ліпеня 1919 года ён дзейнічаў у раёне Налібоцкай пушчы, пасля чаго быў пераведзены ў рэзерв. 23 ліпеня ён атакаваў у напрамку вёскі Камень. У атацы загінуў камандзір 1-га батальёна капітан Пётр Меніцкі. Да 29 ліпеня полк адбіваў бальшавіцкія атакі, а пасля гэтай даты адбываліся толькі сутычкі паміж патрулямі. Дзякуючы падтрымцы групы генерала Ласоцкага 14-й пяхотнай дывізіі Мінск быў канчаткова захоплены, і часткі рушылі ў пагоню да [[Бярэзіна|ракі Бярэзіны]]. Тым часам 1-ы і 2-і батальёны палка адправіліся ў [[Койданава (станцыя)|Койданава]], дзе яны заставаліся да 31 жніўня. 1 верасня, дасягнуўшы ракі Бярэзіны, 1-ы і 2-і батальёны Лідскага палка былі адпраўлены чыгункай праз [[Мінск]], [[Маладзечна|Маладэчна]] і [[Вільня|Вільню]] ў [[Сувалкі]]. У пачатку верасня 1919 года полк быў зменены, перакінуты на захад і нёс патрульную службу ўздоўж польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński Р. 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. с.41}}&lt;/ref&gt;.

Толькі ў ліпені 1920 года яго два батальёны прынялі ўдзел у абароне [[Вільня|Вільні]], пасля чаго адышлі ў [[Клепачы (Слонімскі раён)|Клепачы]]. Тут да іх далучыўся 1-ы батальён, які да таго часу знаходзіўся на дэмаркацыйнай лініі. Каля Клепачаў полк вёў жорсткі бой з літоўцамі і адышоў у Орань. Там ён змагаўся з расійскімі войскамі, падтрыманымі літоўскімі часткамі.
[[Файл:Bitwa mlawa chorzele.png|міні|баі на Мазовіі]]
Адарваўшыся ад ворага, полк дасягнуў Марцінканца, а затым чыгункай дабраўся да [[Гродна]]. Пасля баёў пад Кузніцай і Новым Дваром полк прасунуўся да Вострава Мазавецкага, адкуль быў перакінуты ў Ломжу. 1 жніўня 1920 года полк адбіў напад ворага на пярэднім плане форта IV на паўднёвым беразе ракі Ломжычка. На наступны дзень разгарэліся жорсткія баі ля варот Ломжы, ля мастоў праз раку Нараў і ў самым горадзе. Ломжу давялося пакінуць уначы. Пры далейшым адступленні полк дасягнуў ракі Вкра. Тут яго падраздзяленні былі рэарганізаваны, і з іх быў сфарміраваны адзіны пяхотны батальён.

У ходзе контрнаступлення полк дзейнічаў у складзе 5-й арміі. Разам з іншымі падраздзяленнямі ён дасягнуў Хожэле. У канцы жніўня полк быў адпраўлены ў [[Модлінская крэпасць|Модлін]] дзеля адпачынку і падмацавання.
[[Файл:76pp 2.png|міні|баявы шлях Лідскага пяхотнага палка 1919-1920 г.]]
21 кастрычніка 1920 года полк, з адным батальёнам, які складаўся з салдат з Памежжа, увайшоў у склад сіл генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarys historji wojennej 76-go lidzkiego pułku piechoty. Komisja pułkowa. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. с.38}}&lt;/ref&gt;.

Полк удзельнічаў у агульнай складанасці ў 41 бітве. У 1919–1920 гадах у баях загінула 116 афіцэраў і радавых. Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari былі ўзнагароджаны 12 салдат, [[Крыж Храбрых|Крыжам]] [[Крыж Храбрых|Харобрых]]— 114, а [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|Крыжам Заслугі]] [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|войска Сярэдняй Літвы]]  — 26.

== Полк у часе пакою ==
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|Гродзенскі гарнізон. 29 пд, 76 пп.]]
У міжваенны перыяд 76-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў акрузе корпуса № III у Гродне ў складзе 29-й пяхотнай дывізіі. Полк дыслакаваўся ў казармах Польскага легіёна ў квартале вуліц Чыгуначнай, Бэма і Касцюшкі. Гродна, як буйны гарнізон, размяшчаў шматлікія гарнізонныя ўстановы, такія як гарнізонны касцёл, так званы фарны касцёл Вітаўта, гарнізоннае казіно, бібліятэка з бальнымі заламі, прадстаўнічая зала, більярдная і чытальныя залы для кожнага палка. Для шэраговых існавалі Дом жаўнера з тэатрам і Дом стралка.

== Полк падчас вераснеўскай кампаніі 1939 ==
У верасні 1939 года ён ваяваў у складзе 29-й пяхотнай дывізіі ў рэзервовай арміі Прусаў&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Satora 1990, s. 137-141.}}&lt;/ref&gt;. 1/2 верасня 1939 года па загаду камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі палкоўніка Ігнацыя Азевіча ён рушыў у раён Любохня-Томашаў-Мазавецкі. Затым ён разгарнуўся ў лясах Любочніцкага лясніцтва, каля Цеканова. 3 верасня, чарговым дзённым і начным маршам, полк дасягнуў зоны канцэнтрацыі ў Сулейаўскіх лясах на рацэ Піліца. Ён размясціўся лагерам у лясах каля егерскай хаты Зажэнціна і вёсак Зажэнціна і Пручэньска&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 55.}}&lt;/ref&gt;. Раніцай 3 верасня полк быў перагрупаваны ў лясную зону каля егерскай хаты Стшэльцэ на дарозе Сулеёў-Апочна. 5 верасня Сулеёў быў разбамблены, у выніку чаго загінула каля тысячы чалавек, у тым ліку 19 салдат з 76-га пяхотнага палка. 4 верасня ў Пшэдбуж быў адпраўлены атрад 29-й пяхотнай дывізіі. У яго склад уваходзілі рота 5/76-га пяхотнага палка і ўзвод супрацьтанкавай зброі і цяжкіх кулямётаў 81-га пяхотнага палка. Яго задачай была абарона плацдарма на рацэ Піліца. У другой палове дня 4 верасня атрад уступіў у бой з нямецкай калонай. 5 верасня ваенная акруга капітана Сапоцькі ў Пшэдбужы ўступіла ў бой з матацыклістамі, бронеаўтамабілямі і матарызаванай пяхотай нямецкай 1-й лёгкай дывізіі. 5-я рота не далучылася да палка, прайшоўшы праз Апочна і Пшысуху, далучыўшыся да Паўднёвай групы арміі «Прусы». Яна ўдзельнічала ў баях пад Ілжай, дзе частка атрада была раскідана. Астатнія, пераправіўшыся праз Віслу праз Люблінскую вобласць, далучыліся да батальёна «Вільк» кавалерыйскай дывізіі «Заза» Асобнай аператыўнай групы «Палессе», дзе капітан Сапоцька заняў пасаду намесніка камандзіра батальёна&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 54–57.}}&lt;/ref&gt;

Увечары 5 верасня 76-ы пяхотны полк разам з III/29-й артылерыйскай батальённай артылерыйскай дывізіяй і інжынернай ротай, згодна з загадам камандзіра дывізіі, пачаў марш у напрамку Розпшы і ракі Прудка ў якасці авангарду 29-й пяхотнай дывізіі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jan Wróblewski: Armia „Prusy” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986. с.135}}&lt;/ref&gt;. Каля 20:00 на мосце праз раку Піліцу ў Сулеёве камандзір арміі «Прусы» генерал-маёр Стэфан Даб-Бернацкі змяніў загад, дадзены камандзіру палка падпалкоўніку Станіславу Сенкевічу. Згодна з гэтым загадам, 76-ы пяхотны полк пачаў свой далейшы марш дзвюма калонамі: у першай ішоў 1-ы батальён з артылерыйскай батарэяй III/29-й артылерыйскай артылерыйскай арміі, веласіпедная рота і інжынерны ўзвод у суправаджэнні камандзіра палка з палкавым сцягам у аўтамабілі. Калоне трэба было прайсці з Сулеёва праз Залешыцэ і Лонгінаўку да Розпшы. Другая калона, у складзе II і III батальёнаў палка, большай часткі III/29 PAL і большай часткі інжынернай роты, павінна была наступаць з Сулеёва праз Мілеёвіцы, Мілеёва і Розпшу.

5 верасня а 22:30 першая калона, дасягнуўшы вёскі Залешыцэ, была абстраляна з будынкаў у вёсцы. У выніку ар'ергардных баёў часткі 2-й роты і атакі на вёску разам з інжынерамі былі страчаны тры танкі, адзін пазадарожнік і чатыры матацыклы. Акрамя таго, было захоплена 20 палонных, у тым ліку два нямецкія афіцэры. Праз дваццаць хвілін пасля поўначы 6 верасня калона 1-га батальёна падышла да дарогі Пётркув-Трыбунальскі-Чэнстахова, і ў вёсцы Морыца быў знішчаны яшчэ адзін нямецкі пост. Былі захоплены яшчэ тры танкі і шэсць пазадарожнікаў, а нямецкія акупанты посту ўцяклі ў Лонгінаўку. Прыкладна а 13:00 і 14:10 рота веласіпедыстаў, якія рухаліся на разведку перад вёскай Лонгінаўка, трапіла пад моцны агонь нямецкіх кулямётаў. Падчас гэтага машына камандзіра палка была абстраляна і пакінута. Пакуль роты, супрацьтанкавыя гарматы і артылерыйская батарэя 1-га батальёна займалі пазіцыі для атакі, нямецкі гарнізон у Лонгінаўцы пачаў контратаку з дзвюма пяхотнымі ротамі, некалькімі танкамі і артылерыйскай падтрымкай. Польская пяхота, выкарыстоўваючы агонь са стралковай зброі, адбіла атаку нямецкай пяхоты, а танкі былі знішчаны агнём супрацьтанкавых артылерыйскіх груп, гранатамі і супрацьтанкавымі мінамі, падкладзенымі пад варожыя танкі стралкамі. Некалькі нямецкіх танкаў былі знішчаны, але штандарт у машыне камандзіра палка быў страчаны. Праз імгненне ў жорсткім рукапашным баі палкавы штандарт быў адбіты. А 4:40 раніцы нямецкія танкі ўдарылі па тыле 1-га батальёна з Пётркува-Трыбунальскага, і іх атака была адбітая 3-й стралковай ротай і супрацьтанкавымі сродкамі. А 6:00 раніцы скаардынаваная нямецкая атака з Лонгіноўкі і Пётркува вымусіла батальён стварыць перыметральную абарону на адкрытай мясцовасці. У начных баях загінулі 32 афіцэры і 652 радавыя.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Wróblewski 1986, s. 141.}}&lt;/ref&gt;

Загад генерала Домб-Бернацкага аб далейшых змяненнях загаду аб адмене руху 29-й пяхотнай дывізіі не дайшоў да камандзіра 76-га пяхотнага палка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 57–61.}}&lt;/ref&gt;. Салдаты 1-га батальёна і прызначаных яму падраздзяленняў змагаліся да апошняга патрона, наносячы ворагу крывавыя страты і знішчаючы яго тэхніку. Каля 7:30 раніцы 1-ы батальён спыніў сваё існаванне, быў разбіты і знішчаны ў баі. Параненых дабівалі нямецкія салдаты або забівалі танкі. Яны загінулі параненымі, а потым былі збіты танкамі, як і іх салдаты: камандзір палка, камандзір 1-га батальёна і шматлікія афіцэры і унтэр-афіцэры. Другая калона палка, перапраўляючыся праз раку Луцёжу, была разбіта з-за абвальвання моста. 2-гі батальён маёра Э. Юстыняка з артылерыйскай батарэяй з III/29 Pal працягнуў марш. Заўважыўшы прысутнасць ворага ў вёсцы Мілеёвіцы, маёр Юстыняк абышоў вёску і атакаваў здзіўленую роту нямецкіх матарызаваных стралкоў. У баях загінула каля 60 нямецкіх салдат. Затым батальён атакаваў Мілеёў, уварваўшыся ў горад, змагаючыся ў цемры з дапамогай гранат і штыкоў. Батальён дасягнуў раёна царквы ў Мілееве і знішчыў нямецкі транспарт, спаліўшы танкеры і вагоны з боепрыпасамі. Нямецкі гарнізон Мілеева быў выгнаны з горада жорсткай атакай. Затым была распачата атака ў напрамку сядзібы. Штаб 1-й нямецкай бранятанкавай дывізіі, размешчанай у маёнтку, уцёк у пошуках бяспекі. Пісьменнікі, ганцы і сувязісты супраціўляліся, але атака 2-га батальёна працягвалася. А 4-й гадзіне раніцы афіцэр сувязі са штаба арміі «Прусы» прыбыў да батальёна і аддаў загад спыніць атаку і адступіць да Пётркува. Тым часам камандзір батальёна быў забіты, а яго пераемнік, капітан С. Мысліўскі, быў адразу ж цяжка паранены. А 5-й гадзіне раніцы моцны артылерыйскі агонь і паспешліва выкліканае падмацаванне спынілі наступленне палякаў. Выконваючы загад капітана Мысліўскага аб адступленні, лейтэнант Караль Гнеўкоўскі вывеў каля 180 салдат 2-га батальёна з поля бою ў бок ракі Піліца. Смелая атака абодвух батальёнаў 76-га пяхотнага палка прывяла да вялікіх страт для немцаў (каля 200 забітых і параненых, а таксама 40 знішчаных танкаў)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 61-63}}&lt;/ref&gt;.

У баях з нямецкімі танкамі, матарызаванай пяхотай і артылерыяй 1-й бранятанкавай дывізіі былі цалкам знішчаны асноўныя сілы палка. Камандзір палка, падпалкоўнік [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]], загінуў як і 20 афіцэраў (у тым ліку маёр Карнеліюш Касінскі, камандзір батальёна і аўтар гімна падраздзялення «Narbuttczycy») і 426 жаўнераў 1-га батальёна, а таксама 12 афіцэраў і 218 радавых 2-га батальёна — усяго 32 афіцэры і 652 радавыя. 631 салдат пахаваны на ваенных могілках у Мілеёве. Большасць салдат былі раздушаныя танкамі або дабітыя на полі бою. Аднак 6 верасня салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі здзейснілі шматлікія забойствы палонных. У палях каля будынкаў вёскі Морыца былі расстраляны 19 палонных афіцэраў 76-га пяхотнага палка і 29 палкоў. Салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі загналі астатніх палонных у барак чыгуначнай варты ў Морыцы. Яны спалілі і расстралялі каля 160 чалавек у адным з баракаў у Лонгінаўцы, калі тыя спрабавалі ўцячы. Нямецкія салдаты таксама здзейснілі ваенныя злачынствы супраць жыхароў Мілеёва і Лонгіноўкі: 86 чалавек былі расстраляныя, 16 забітыя ў падвалах гранатамі, а 117 загінулі ад нямецкага артылерыйскага агню.

'''Баі 3-га батальёна 76-га пяхотнага палка'''

Паводле загада камандзіра [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ІІІ батальён не ўступіў у баі разам са сваім палком. Ён заняў раку Піліцу каля [[Сулееў|Сулеёва]]. Ён быў падпарадкаваны камандзіру 41-га пяхотнага палка падпалкоўніку Казімежу Выдэрку. 7 верасня ІІІ батальён, які ўваходзіў у склад 41-га пяхотнага палка, далучыўся да астатніх частак 29-й пяхотнай дывізіі ў Брудзевіцкай пушчы. Пасля разгрому штаба 29-й пяхотнай дывізіі і ранення палкоўніка [[Ігнацы Азевіч|І. Азевіча]] 8 верасня 1939 года асобныя падраздзяленні дывізіі пачалі самастойнае адступленне да ракі Вісла. ІІІ/76-ты пяхотны полк ноччу рушыў да пераправы праз Мацеёвіцы ўздоўж Піліцы каля Новага Мяста і ў бок рэгіёна Бялобжэгі. 11 верасня батальён дасягнуў лясоў каля вёскі Цэцылаўка, на поўдзень ад Варкі. У гэтым раёне да яго далучылася група падраздзяленняў 29-й пяхотнай дывізіі пад камандаваннем камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі падпалкоўніка Тадэвуша Графа. З 12:00 11 верасня гэты раён абаранялі два батальёны — III/76 пяхотны полк і III/81 пяхотны полк, а таксама два няпоўныя артылерыйскія дывізіі — II/29 Pal і I/3 Pac. Група адбіла ўсе нямецкія атакі, а падпалкоўнік Граф загінуў. У ноч з 11 на 12 верасня, пасля знішчэння іх цяжкай тэхнікі, салдаты былі падзелены на меншыя групы, і частка з іх 12 і 13 верасня прарвалася праз раку Віслу на ўсход ад Мнішава. 12 верасня астатняя частка 76-га пяхотнага палка спыніла сваё існаванне.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Вieliński 2018, s. 64.}}&lt;/ref&gt;

'''У складзе Арміі Краёвай'''

У рамках аперацыі «Бура» на базе Высока-Мазавецкага раёна [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] быў перафармаваны 76-ы пяхотны полк Арміі Краёвай. З-за хуткага наступу Чырвонай Арміі полк не мог сканцэнтравацца. У бой уступілі некалькі асобных узводаў і рот. Падраздзяленні палка раззброілі невялікія групы адступаючых немцаў. Рота падпалкоўніка «Тапора» правяла некалькі сутычак, а падраздзяленне «Віхр» падпалкоўніка Рамана Астроўскага змагалася пад Богутамі, Нурам і Чыжэвам. Салдаты палка таксама падтрымалі 33-і пяхотны полк Арміі Краёвай у нападзе на нямецкую эвакуацыйную калону каля вёскі Чарнова-Унды. Было вызвалена 150 савецкіх ваеннапалонных. 3 жніўня 1944 года падраздзяленне падпалкоўніка «Дзядэка» пры дапамозе Чырвонай Арміі захапіла Лапы. Да сярэдзіны жніўня ўся аператыўная зона палка была вызвалена ад немцаў. Частка падраздзяленняў была раззброена пасля першага ж сутыкнення з Чырвонай Арміяй, некаторым удалося расфармавацца, і салдаты пайшлі дадому або адразу хаваліся, іншыя, выяўленыя падчас баёў, былі затрыманыя і арыштаваныя або адпраўленыя ў часткі арміі Берлінга.

== Камандзіры палка ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ротм. маер кавал. [[Уладзіслаў Дамброўскі]]
|do 6 VI 1919
|Камандзір [[Віленскі полк ўланаў|Віленскага палка ўланаў]]
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|6 – 21 VI 1919
|
|-
|пплк пях. [[Уладзіслаў Зубрыцкі]]
|22 VI – 4 IX 1919
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|5 IX – 11 XI 1919
|
|-
|плк. Браніслаў Вензягольскі 
|12 XI 1919 – 23 V 1920
|
|-
|пплк пях. Вітальд Хуперт
|24 V – 26 VII 1920
|
|-
|пплк пях. Эдвард Новак
|29 VII – 17 X 1920
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|18 X 1920 – 12 I 1922
|
|-
|плк. шт. ген. Радаслаў Дзержыкрай - Стакальскі  
|XII 1922 – IV 1924
|шэф ДОК III
|-
|плк. шт. ген. Кардыян Юзэф Заморскі
|15 V 1924 – X 1925
|
|-
|плк пях. [[Ігнацы Азевіч]]
|X 1925 – X 1935
|
|-
|пплк пях. [[Антоні Вандтке]]
|13 XI 1935 – 31 I 1937
|кіраўнік КАП  „Вілна”
|-
|пплк / плк пях. [[Станіслаў Чурылла]]
|1937 – 1939
|камандзір Падхалянскай брыгады ОН
|-
|пплк дыпл. [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]]
|VII – † 6 IX 1939
|
|}

== Палкавое свята ==
* 1920 — 1925: 5 студзеня, у гонар пастановы III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі не аддаваць зброі германскаму войску (5.1.1919).
* 1926 — 1939: 2 жніўня, у гонар абароны Ломжы (жнівень 1920).

== Літаратура ==
* Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego pułku piechoty. — Warszawa, 1930.
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Палкі Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:1919 год у Заходняй Беларусі]]</text>
      <sha1>h0s6lygzbyj8u498pwfm9rb6aeo76hg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119904</id>
      <parentid>5119901</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29783" sha1="8ja8rs2cphfcuiy1y5a2vahvz7037u9" xml:space="preserve">{{Арфаграфія}}
{{Фарматаванне}}
{{Вайсковае фарміраванне}}

'''76-я Лідскі пяхотны полк''' або '''Лідскі полк стральцоў''', '''Віленскі полк''', '''атрад Дамброўскага''' — фарміраванне Войска Польскага перыяду [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

На аснове III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі і атрадаў польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]] з [[Ліда|Ліды]], [[Шчучын]]а і іншых 15—25 студзеня 1919 года ў Шчучыне сфарміраваны атрад пад камандаваннем маёра Дамброўскага. Пэўны час атрад таксама называўся Віленскім палком.

Загадам ген. Шэптыцкага на аснове атраду быў утвораны Лідскі стралецкі полк (6.6.1919, Ліда) у складзе 3-й брыгады 2-й літоўска-беларускай дывізіі (ліпень 1919).

З 21.10.1922 называўся «76-ы пяхотны полк», уваходзіў у склад 29-й пяхотнай дывізіі польскага войска.

З кастрычніка 1922 полк кватараваў у [[Гродна|Гродне]].

== У польска-бальшавіцкай вайне ==
[[Файл:Ofensywa lit biał.png|міні|наступ на літоўска-беларускім фронце другая палова 1919]]
Падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайны]], пасля рэарганізацыі полк адправіўся на фронт, удзельнічаючы ў наступленні на Мінск. З 5 па 8 ліпеня 1919 года ён дзейнічаў у раёне Налібоцкай пушчы, пасля чаго быў пераведзены ў рэзерв. 23 ліпеня ён атакаваў у напрамку вёскі Камень. У атацы загінуў камандзір 1-га батальёна капітан Пётр Меніцкі. Да 29 ліпеня полк адбіваў бальшавіцкія атакі, а пасля гэтай даты адбываліся толькі сутычкі паміж патрулямі. Дзякуючы падтрымцы групы генерала Ласоцкага 14-й пяхотнай дывізіі Мінск быў канчаткова захоплены, і часткі рушылі ў пагоню да [[Бярэзіна|ракі Бярэзіны]]. Тым часам 1-ы і 2-і батальёны палка адправіліся ў [[Койданава (станцыя)|Койданава]], дзе яны заставаліся да 31 жніўня. 1 верасня, дасягнуўшы ракі Бярэзіны, 1-ы і 2-і батальёны Лідскага палка былі адпраўлены чыгункай праз [[Мінск]], [[Маладзечна|Маладэчна]] і [[Вільня|Вільню]] ў [[Сувалкі]]. У пачатку верасня 1919 года полк быў зменены, перакінуты на захад і нёс патрульную службу ўздоўж польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński Р. 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. с.41}}&lt;/ref&gt;.

Толькі ў ліпені 1920 года яго два батальёны прынялі ўдзел у абароне [[Вільня|Вільні]], пасля чаго адышлі ў [[Клепачы (Слонімскі раён)|Клепачы]]. Тут да іх далучыўся 1-ы батальён, які да таго часу знаходзіўся на дэмаркацыйнай лініі. Каля Клепачаў полк вёў жорсткі бой з літоўцамі і адышоў у Орань. Там ён змагаўся з расійскімі войскамі, падтрыманымі літоўскімі часткамі.
[[Файл:Bitwa mlawa chorzele.png|міні|баі на Мазовіі]]
Адарваўшыся ад ворага, полк дасягнуў Марцінканца, а затым чыгункай дабраўся да [[Гродна]]. Пасля баёў пад Кузніцай і Новым Дваром полк прасунуўся да Вострава Мазавецкага, адкуль быў перакінуты ў Ломжу. 1 жніўня 1920 года полк адбіў напад ворага на пярэднім плане форта IV на паўднёвым беразе ракі Ломжычка. На наступны дзень разгарэліся жорсткія баі ля варот Ломжы, ля мастоў праз раку Нараў і ў самым горадзе. Ломжу давялося пакінуць уначы. Пры далейшым адступленні полк дасягнуў ракі Вкра. Тут яго падраздзяленні былі рэарганізаваны, і з іх быў сфарміраваны адзіны пяхотны батальён.

У ходзе контрнаступлення полк дзейнічаў у складзе 5-й арміі. Разам з іншымі падраздзяленнямі ён дасягнуў Хожэле. У канцы жніўня полк быў адпраўлены ў [[Модлінская крэпасць|Модлін]] дзеля адпачынку і падмацавання.
[[Файл:76pp 2.png|міні|баявы шлях Лідскага пяхотнага палка 1919—1920 г.]]
21 кастрычніка 1920 года полк, з адным батальёнам, які складаўся з салдат з Памежжа, увайшоў у склад сіл генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскага]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Zarys historji wojennej 76-go lidzkiego pułku piechoty. Komisja pułkowa. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. с.38}}&lt;/ref&gt;.

Полк удзельнічаў у агульнай складанасці ў 41 бітве. У 1919—1920 гадах у баях загінула 116 афіцэраў і радавых. Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari былі ўзнагароджаны 12 салдат, [[Крыж Храбрых|Крыжам]] [[Крыж Храбрых|Харобрых]]— 114, а [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|Крыжам Заслугі]] [[Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы|войска Сярэдняй Літвы]] — 26.

== Полк у часе пакою ==
[[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|Гродзенскі гарнізон. 29 пд, 76 пп.]]
У міжваенны перыяд 76-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў акрузе корпуса № III у Гродне ў складзе 29-й пяхотнай дывізіі. Полк дыслакаваўся ў казармах Польскага легіёна ў квартале вуліц Чыгуначнай, Бэма і Касцюшкі. Гродна, як буйны гарнізон, размяшчаў шматлікія гарнізонныя ўстановы, такія як гарнізонны касцёл, так званы фарны касцёл Вітаўта, гарнізоннае казіно, бібліятэка з бальнымі заламі, прадстаўнічая зала, більярдная і чытальныя залы для кожнага палка. Для шэраговых існавалі Дом жаўнера з тэатрам і Дом стралка.

== Полк падчас вераснеўскай кампаніі 1939 ==
У верасні 1939 года ён ваяваў у складзе 29-й пяхотнай дывізіі ў рэзервовай арміі Прусаў&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Satora 1990, s. 137-141.}}&lt;/ref&gt;. 1/2 верасня 1939 года па загаду камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі палкоўніка Ігнацыя Азевіча ён рушыў у раён Любохня-Томашаў-Мазавецкі. Затым ён разгарнуўся ў лясах Любочніцкага лясніцтва, каля Цеканова. 3 верасня, чарговым дзённым і начным маршам, полк дасягнуў зоны канцэнтрацыі ў Сулейаўскіх лясах на рацэ Піліца. Ён размясціўся лагерам у лясах каля егерскай хаты Зажэнціна і вёсак Зажэнціна і Пручэньска&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 55.}}&lt;/ref&gt;. Раніцай 3 верасня полк быў перагрупаваны ў лясную зону каля егерскай хаты Стшэльцэ на дарозе Сулеёў-Апочна. 5 верасня Сулеёў быў разбамблены, у выніку чаго загінула каля тысячы чалавек, у тым ліку 19 салдат з 76-га пяхотнага палка. 4 верасня ў Пшэдбуж быў адпраўлены атрад 29-й пяхотнай дывізіі. У яго склад уваходзілі рота 5/76-га пяхотнага палка і ўзвод супрацьтанкавай зброі і цяжкіх кулямётаў 81-га пяхотнага палка. Яго задачай была абарона плацдарма на рацэ Піліца. У другой палове дня 4 верасня атрад уступіў у бой з нямецкай калонай. 5 верасня ваенная акруга капітана Сапоцькі ў Пшэдбужы ўступіла ў бой з матацыклістамі, бронеаўтамабілямі і матарызаванай пяхотай нямецкай 1-й лёгкай дывізіі. 5-я рота не далучылася да палка, прайшоўшы праз Апочна і Пшысуху, далучыўшыся да Паўднёвай групы арміі «Прусы». Яна ўдзельнічала ў баях пад Ілжай, дзе частка атрада была раскідана. Астатнія, пераправіўшыся праз Віслу праз Люблінскую вобласць, далучыліся да батальёна «Вільк» кавалерыйскай дывізіі «Заза» Асобнай аператыўнай групы «Палессе», дзе капітан Сапоцька заняў пасаду намесніка камандзіра батальёна&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 54–57.}}&lt;/ref&gt;

Увечары 5 верасня 76-ы пяхотны полк разам з III/29-й артылерыйскай батальённай артылерыйскай дывізіяй і інжынернай ротай, згодна з загадам камандзіра дывізіі, пачаў марш у напрамку Розпшы і ракі Прудка ў якасці авангарду 29-й пяхотнай дывізіі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jan Wróblewski: Armia „Prusy” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986. с.135}}&lt;/ref&gt;. Каля 20:00 на мосце праз раку Піліцу ў Сулеёве камандзір арміі «Прусы» генерал-маёр Стэфан Даб-Бернацкі змяніў загад, дадзены камандзіру палка падпалкоўніку Станіславу Сенкевічу. Згодна з гэтым загадам, 76-ы пяхотны полк пачаў свой далейшы марш дзвюма калонамі: у першай ішоў 1-ы батальён з артылерыйскай батарэяй III/29-й артылерыйскай артылерыйскай арміі, веласіпедная рота і інжынерны ўзвод у суправаджэнні камандзіра палка з палкавым сцягам у аўтамабілі. Калоне трэба было прайсці з Сулеёва праз Залешыцэ і Лонгінаўку да Розпшы. Другая калона, у складзе II і III батальёнаў палка, большай часткі III/29 PAL і большай часткі інжынернай роты, павінна была наступаць з Сулеёва праз Мілеёвіцы, Мілеёва і Розпшу.

5 верасня а 22:30 першая калона, дасягнуўшы вёскі Залешыцэ, была абстраляна з будынкаў у вёсцы. У выніку ар’ергардных баёў часткі 2-й роты і атакі на вёску разам з інжынерамі былі страчаны тры танкі, адзін пазадарожнік і чатыры матацыклы. Акрамя таго, было захоплена 20 палонных, у тым ліку два нямецкія афіцэры. Праз дваццаць хвілін пасля поўначы 6 верасня калона 1-га батальёна падышла да дарогі Пётркув-Трыбунальскі-Чэнстахова, і ў вёсцы Морыца быў знішчаны яшчэ адзін нямецкі пост. Былі захоплены яшчэ тры танкі і шэсць пазадарожнікаў, а нямецкія акупанты посту ўцяклі ў Лонгінаўку. Прыкладна а 13:00 і 14:10 рота веласіпедыстаў, якія рухаліся на разведку перад вёскай Лонгінаўка, трапіла пад моцны агонь нямецкіх кулямётаў. Падчас гэтага машына камандзіра палка была абстраляна і пакінута. Пакуль роты, супрацьтанкавыя гарматы і артылерыйская батарэя 1-га батальёна займалі пазіцыі для атакі, нямецкі гарнізон у Лонгінаўцы пачаў контратаку з дзвюма пяхотнымі ротамі, некалькімі танкамі і артылерыйскай падтрымкай. Польская пяхота, выкарыстоўваючы агонь са стралковай зброі, адбіла атаку нямецкай пяхоты, а танкі былі знішчаны агнём супрацьтанкавых артылерыйскіх груп, гранатамі і супрацьтанкавымі мінамі, падкладзенымі пад варожыя танкі стралкамі. Некалькі нямецкіх танкаў былі знішчаны, але штандарт у машыне камандзіра палка быў страчаны. Праз імгненне ў жорсткім рукапашным баі палкавы штандарт быў адбіты. А 4:40 раніцы нямецкія танкі ўдарылі па тыле 1-га батальёна з Пётркува-Трыбунальскага, і іх атака была адбітая 3-й стралковай ротай і супрацьтанкавымі сродкамі. А 6:00 раніцы скаардынаваная нямецкая атака з Лонгіноўкі і Пётркува вымусіла батальён стварыць перыметральную абарону на адкрытай мясцовасці. У начных баях загінулі 32 афіцэры і 652 радавыя.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Wróblewski 1986, s. 141.}}&lt;/ref&gt;

Загад генерала Домб-Бернацкага аб далейшых змяненнях загаду аб адмене руху 29-й пяхотнай дывізіі не дайшоў да камандзіра 76-га пяхотнага палка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 57–61.}}&lt;/ref&gt;. Салдаты 1-га батальёна і прызначаных яму падраздзяленняў змагаліся да апошняга патрона, наносячы ворагу крывавыя страты і знішчаючы яго тэхніку. Каля 7:30 раніцы 1-ы батальён спыніў сваё існаванне, быў разбіты і знішчаны ў баі. Параненых дабівалі нямецкія салдаты або забівалі танкі. Яны загінулі параненымі, а потым былі збіты танкамі, як і іх салдаты: камандзір палка, камандзір 1-га батальёна і шматлікія афіцэры і унтэр-афіцэры. Другая калона палка, перапраўляючыся праз раку Луцёжу, была разбіта з-за абвальвання моста. 2-гі батальён маёра Э. Юстыняка з артылерыйскай батарэяй з III/29 Pal працягнуў марш. Заўважыўшы прысутнасць ворага ў вёсцы Мілеёвіцы, маёр Юстыняк абышоў вёску і атакаваў здзіўленую роту нямецкіх матарызаваных стралкоў. У баях загінула каля 60 нямецкіх салдат. Затым батальён атакаваў Мілеёў, уварваўшыся ў горад, змагаючыся ў цемры з дапамогай гранат і штыкоў. Батальён дасягнуў раёна царквы ў Мілееве і знішчыў нямецкі транспарт, спаліўшы танкеры і вагоны з боепрыпасамі. Нямецкі гарнізон Мілеева быў выгнаны з горада жорсткай атакай. Затым была распачата атака ў напрамку сядзібы. Штаб 1-й нямецкай бранятанкавай дывізіі, размешчанай у маёнтку, уцёк у пошуках бяспекі. Пісьменнікі, ганцы і сувязісты супраціўляліся, але атака 2-га батальёна працягвалася. А 4-й гадзіне раніцы афіцэр сувязі са штаба арміі «Прусы» прыбыў да батальёна і аддаў загад спыніць атаку і адступіць да Пётркува. Тым часам камандзір батальёна быў забіты, а яго пераемнік, капітан С. Мысліўскі, быў адразу ж цяжка паранены. А 5-й гадзіне раніцы моцны артылерыйскі агонь і паспешліва выкліканае падмацаванне спынілі наступленне палякаў. Выконваючы загад капітана Мысліўскага аб адступленні, лейтэнант Караль Гнеўкоўскі вывеў каля 180 салдат 2-га батальёна з поля бою ў бок ракі Піліца. Смелая атака абодвух батальёнаў 76-га пяхотнага палка прывяла да вялікіх страт для немцаў (каля 200 забітых і параненых, а таксама 40 знішчаных танкаў)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bieliński 2018, s. 61-63}}&lt;/ref&gt;.

У баях з нямецкімі танкамі, матарызаванай пяхотай і артылерыяй 1-й бранятанкавай дывізіі былі цалкам знішчаны асноўныя сілы палка. Камандзір палка, падпалкоўнік [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]], загінуў як і 20 афіцэраў (у тым ліку маёр Карнеліюш Касінскі, камандзір батальёна і аўтар гімна падраздзялення «Narbuttczycy») і 426 жаўнераў 1-га батальёна, а таксама 12 афіцэраў і 218 радавых 2-га батальёна — усяго 32 афіцэры і 652 радавыя. 631 салдат пахаваны на ваенных могілках у Мілеёве. Большасць салдат былі раздушаныя танкамі або дабітыя на полі бою. Аднак 6 верасня салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі здзейснілі шматлікія забойствы палонных. У палях каля будынкаў вёскі Морыца былі расстраляны 19 палонных афіцэраў 76-га пяхотнага палка і 29 палкоў. Салдаты нямецкай 1-й танкавай дывізіі загналі астатніх палонных у барак чыгуначнай варты ў Морыцы. Яны спалілі і расстралялі каля 160 чалавек у адным з баракаў у Лонгінаўцы, калі тыя спрабавалі ўцячы. Нямецкія салдаты таксама здзейснілі ваенныя злачынствы супраць жыхароў Мілеёва і Лонгіноўкі: 86 чалавек былі расстраляныя, 16 забітыя ў падвалах гранатамі, а 117 загінулі ад нямецкага артылерыйскага агню.

=== Баі 3-га батальёна 76-га пяхотнага палка ===
Паводле загада камандзіра [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ІІІ батальён не ўступіў у баі разам са сваім палком. Ён заняў раку Піліцу каля [[Сулееў|Сулеёва]]. Ён быў падпарадкаваны камандзіру 41-га пяхотнага палка падпалкоўніку Казімежу Выдэрку. 7 верасня ІІІ батальён, які ўваходзіў у склад 41-га пяхотнага палка, далучыўся да астатніх частак 29-й пяхотнай дывізіі ў Брудзевіцкай пушчы. Пасля разгрому штаба 29-й пяхотнай дывізіі і ранення палкоўніка [[Ігнацы Азевіч|І. Азевіча]] 8 верасня 1939 года асобныя падраздзяленні дывізіі пачалі самастойнае адступленне да ракі Вісла. ІІІ/76-ты пяхотны полк ноччу рушыў да пераправы праз Мацеёвіцы ўздоўж Піліцы каля Новага Мяста і ў бок рэгіёна Бялобжэгі. 11 верасня батальён дасягнуў лясоў каля вёскі Цэцылаўка, на поўдзень ад Варкі. У гэтым раёне да яго далучылася група падраздзяленняў 29-й пяхотнай дывізіі пад камандаваннем камандзіра 29-й пяхотнай дывізіі падпалкоўніка Тадэвуша Графа. З 12:00 11 верасня гэты раён абаранялі два батальёны — III/76 пяхотны полк і III/81 пяхотны полк, а таксама два няпоўныя артылерыйскія дывізіі — II/29 Pal і I/3 Pac. Група адбіла ўсе нямецкія атакі, а падпалкоўнік Граф загінуў. У ноч з 11 на 12 верасня, пасля знішчэння іх цяжкай тэхнікі, салдаты былі падзелены на меншыя групы, і частка з іх 12 і 13 верасня прарвалася праз раку Віслу на ўсход ад Мнішава. 12 верасня астатняя частка 76-га пяхотнага палка спыніла сваё існаванне.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Вieliński 2018, s. 64.}}&lt;/ref&gt;

=== У складзе Арміі Краёвай ===
У рамках аперацыі «Бура» на базе Высока-Мазавецкага раёна [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] быў перафармаваны 76-ы пяхотны полк Арміі Краёвай. З-за хуткага наступу Чырвонай Арміі полк не мог сканцэнтравацца. У бой уступілі некалькі асобных узводаў і рот. Падраздзяленні палка раззброілі невялікія групы адступаючых немцаў. Рота падпалкоўніка «Тапора» правяла некалькі сутычак, а падраздзяленне «Віхр» падпалкоўніка Рамана Астроўскага змагалася пад Богутамі, Нурам і Чыжэвам. Салдаты палка таксама падтрымалі 33-і пяхотны полк Арміі Краёвай у нападзе на нямецкую эвакуацыйную калону каля вёскі Чарнова-Унды. Было вызвалена 150 савецкіх ваеннапалонных. 3 жніўня 1944 года падраздзяленне падпалкоўніка «Дзядэка» пры дапамозе Чырвонай Арміі захапіла Лапы. Да сярэдзіны жніўня ўся аператыўная зона палка была вызвалена ад немцаў. Частка падраздзяленняў была раззброена пасля першага ж сутыкнення з Чырвонай Арміяй, некаторым удалося расфармавацца, і салдаты пайшлі дадому або адразу хаваліся, іншыя, выяўленыя падчас баёў, былі затрыманыя і арыштаваныя або адпраўленыя ў часткі арміі Берлінга.

== Камандзіры палка ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ротм. маер кавал. [[Уладзіслаў Дамброўскі]]
|do 6 VI 1919
|Камандзір [[Віленскі полк ўланаў|Віленскага палка ўланаў]]
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|6 — 21 VI 1919
|
|-
|пплк пях. [[Уладзіслаў Зубрыцкі]]
|22 VI — 4 IX 1919
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|5 IX — 11 XI 1919
|
|-
|плк. Браніслаў Вензягольскі
|12 XI 1919 — 23 V 1920
|
|-
|пплк пях. Вітальд Хуперт
|24 V — 26 VII 1920
|
|-
|пплк пях. Эдвард Новак
|29 VII — 17 X 1920
|
|-
|кпт. пях. [[Вільгельм Загорскі]]
|18 X 1920 — 12 I 1922
|
|-
|плк. шт. ген. Радаслаў Дзержыкрай — Стакальскі
|XII 1922 — IV 1924
|шэф ДОК III
|-
|плк. шт. ген. Кардыян Юзэф Заморскі
|15 V 1924 — X 1925
|
|-
|плк пях. [[Ігнацы Азевіч]]
|X 1925 — X 1935
|
|-
|пплк пях. [[Антоні Вандтке]]
|13 XI 1935 — 31 I 1937
|кіраўнік КАП «Вілна»
|-
|пплк / плк пях. [[Станіслаў Чурылла]]
|1937 — 1939
|камандзір Падхалянскай брыгады ОН
|-
|пплк дыпл. [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]]
|VII — † 6 IX 1939
|
|}

== Палкавое свята ==
* 1920—1925: 5 студзеня, у гонар пастановы III батальёну польскай Самаабароны Віленскай зямлі не аддаваць зброі германскаму войску (5.1.1919).
* 1926—1939: 2 жніўня, у гонар абароны Ломжы (жнівень 1920).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego pułku piechoty. — Warszawa, 1930.

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Палкі Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:1919 год у Заходняй Беларусі]]</text>
      <sha1>8ja8rs2cphfcuiy1y5a2vahvz7037u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хрыстафор Калумб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11898</id>
    <revision>
      <id>5119724</id>
      <parentid>4923600</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ukraine 2026 year</username>
        <id>166049</id>
      </contributor>
      <comment>31 кастрычніка 1451</comment>
      <origin>5119724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47668" sha1="joutrg971rbwd7u78707106v648po5y" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = 
 | арыгінальнае імя          = 
 | партрэт                   = 
 | шырыня партрэта           = 
 | подпіс                    = Пасмяротны партрэт пэндзля [[Себасцьяна дэль П’ёмба]]
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | тытул                     = 
 | парадак                   = 
 | парадак-жан               = 
 | пад імем                  = 
 | сцяг                      = 
 | перыядпачатак             = 
 | перыядканец               = 
 | перыяд праўлення          = 
 | папярэднік                = 
 | пераемнік                 =

 | дата нараджэння           =31.10.1451 
 | месца нараджэння          =Генуя, Генуэзская рєспубліка 
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | гады службы               = 
 | прыналежнасць             = {{Сцягафікацыя|Іспанія}}
 | род войскаў               = 
 | званне                    = 
 | камандаваў                = 
 | бітвы                     =

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 = [[мараплавец]] і адкрывальнік Амерыкі

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | навуковая ступень         = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = 
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
 | сайт                      =
}}
{{цёзкі2|Калумб}}
'''Хрыстафор Калумб''' ({{lang-it|Cristoforo Colombo}}, {{lang-es|Cristóbal Colón}}, {{lang-pt|Cristóvão Colombo}}) — [[Італія|італьянскі]] мараплавец родам з [[Генуя|Генуі]] на службе Іспанскай кароны, якому звычайна прыпісваюць першаадкрыццё [[Амерыка|Амерыкі]].

Калумб першым з дакладна вядомых падарожнікаў перасек [[Атлантычны акіян]] у субтрапічнай і трапічнай паласе паўночнага паўшар'я і першым з еўрапейцаў хадзіў у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. Ён адкрыў і паклаў пачатак даследаванню [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай]] і [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]], уключаючы іх кантынентальныя часткі і бліжэйшыя архіпелагі — [[Вялікія Антыльскія астравы|Вялікія Антыльскія]] ([[востраў Куба|Куба]], [[востраў Гаіці|Гаіці]], [[Ямайка]] і [[Пуэрта-Рыка]]), [[Малыя Антыльскія астравы|Малыя Антыльскія]] (ад [[Дамініка|Дамінікі]] да [[Віргінскія астравы|Віргінскіх астравоў]] а таксама [[востраў Трынідад|Трынідад]]) і [[Багамскія астравы]] (цэнтральная частка).

Сёння вядома, што першымі, хто дасягнуў Амерыкі, былі [[вікінгі]] яшчэ за 500 год да з'яўлення там экспедыцый Калумба. Тым не менш [[Адкрыццё Амерыкі|першаадкрывальнікам Амерыкі]] лічыцца Хрыстафор Калумб, таму што менавіта пасля яго падарожжаў пачалася гістарычна і колькасна значная [[каланізацыя]] гэтай часткі свету і няспыннае засяленне яе зямель людзьмі з іншых [[мацярык|мацерыкоў]].

'''Усяго Калумб здзейсніў 4 плаванні да Амерыкі:'''
* Першае плаванне ([[2 жніўня]] [[1492]] — [[15 сакавіка]] [[1493]]).
* Другое плаванне ([[25 верасня]] 1493 — [[11 чэрвеня]] [[1496]]).
* Трэцяе плаванне ([[30 мая]] [[1498]] — [[25 лістапада]] [[1500]]).
* Чацвёртае плаванне ([[9 мая]] [[1502]] — лістапад [[1504]]).

== Біяграфія ==

=== Маладосць Хрыстафора Калумба ===
[[Выява:Landing of Columbus (2).jpg|right|260 px|thumb|Мастак [[Джон Вандэрлін|Д. Вандэрлін]]. Высадка Калумба ў Амерыцы]]
Лічыцца, што Калумб нарадзіўся ў небагатай генуэзскай сям'і: бацька — Даменіка Каломба ({{lang-it|[[:it:Domenico Colombo|Domenico Colombo]]}}), маці — Сузанна Фантанароса ({{lang-it|[[:it:Susanna Fontanarossa|Susanna Fontanarossa]]}}). Дакладная транслітарацыя яго імя з іспанскай мовы — '''''Крыстобаль Калон''''', аднак сусветна вядомым ён стаў як Хрыстафор Калумб (''Christophor'' транслітарацыя [[Грэчаскія імёны#Х|старажытнагрэчаскага імя]] Χριστόφορος). У сям'і апроч Хрыстафора былі яшчэ іншыя дзеці: Джавані (памёр у дзяцінстве, у 1484 годзе), [[Барталамеа Калумб|Барталамеа]], Джакама, Б'янкела (выйшла замуж за Джакама Баварэла). Традыцыйна шэсць гарадоў [[Італія|Італіі]] і [[Іспанія|Іспаніі]] аспрэчваюць гонар быць малой радзімай Калумба.

Знешнасць Калумба вядомая па партрэтах, якія былі напісаныя ўжо пасля яго смерці. [[Барталомэ дэ Лас-Касас]], які бачыў Калумба ў 1493 годзе, апісвае яго так:
&lt;blockquote&gt;
Ростам быў высокі, вышэй сярэдняга, твар яго быў доўгі і выклікаў павагу, нос арліны, вочы сінявата-шэрыя, скура белая з чырванню, барада і вусы ў маладосці былі рудаватыя, але ў працах пасівелі.
&lt;/blockquote&gt;

Вучыўся ў [[Павійскі ўніверсітэт|Павійскім універсітэце]]. Прыкладна ў [[1470]] годзе ажаніўся з доннай Феліпэ Маніс дэ Палестрэла, дачкой мараплаўца часоў [[Генрых Мараплавец|прынца Энрыке]]. Да [[1472]] года Калумб жыў у [[Генуя|Генуі]], а з [[1472]] года — у [[Савона|Савоне]]. У 1470-я гады ўдзельнічаў у марскіх гандлёвых экспедыцыях. Мяркуюць, што яшчэ ў [[1474]] годзе астраном і географ [[Паала Тасканелі]] паведаміў яму ў лісце, што, паводле яго меркавання, да [[Індыя|Індыі]] можна дабрацца значна карацейшым марскім шляхам, калі плыць на захад. Відаць, ужо тады Калумб задумаўся пра свой праект марскога падарожжа ў Індыю. Зрабіўшы ўласныя разлікі на падставе парадаў Тасканелі, ён вырашыў, што зручней усяго плыць праз [[Канарскія астравы]], ад якіх да [[Японія|Японіі]], паводле яго меркавання, заставалася каля пяці тысяч кіламетраў.

З [[1476]] года Калумб пераязджае ў [[Партугалія|Партугалію]], дзе жыве дзевяць гадоў. Вядома, што ў [[1477]] годзе Калумб наведаў [[Англія|Англію]], [[Ірландыя|Ірландыю]] і [[Ісландыя|Ісландыю]], дзе мог азнаёміцца са звесткамі ісландцаў пра землі на захадзе. За гэты час ён паспявае пабываць таксама ў [[Гвінея|Гвінеі]] ў складзе экспедыцыі [[Дыёгу дэ Азамбужа]], якая адправілася туды ў [[1481]] годзе дзеля будаўніцтва крэпасці [[Крэпасць Эльміна, Сан-Жоржы-да-Міна|Эльміна (Сан-Жоржы-да-Міна)]]. Першы зварот Калумба з прапановай плыць у Індыю на захад быў у 1475—1480 гадах (дакладны час невядомы). Ён адрасаваў яго да ўрада і купцоў роднай Генуі. Водгуку не было. У [[1483]] годзе ён прапануе свой праект партугальскаму каралю [[Жуан II|Жуану II]], але пасля доўгага вывучэння праект адпрэчваецца.

У [[1485]] годзе Калумб з сынам [[Дыега Калон|Дыега]] пераязджае ў Іспанію (магчыма, бяжыць ад пераследу). Узімку 1485—1486 гадоў ён знаходзіць прытулак у кляштары [[Ла-Рабіда|Санта-Марыя-да-Рабіда]]. Плябан Хуан Перэс дэ Марчэна прыняў яго і напісаў першы ліст да [[Эрнанда дэ Талавера|Эрнанда дэ Талаверы]], яго знаёмага — духоўніка каралевы, з кароткім выкладам ідэй Калумба. Кароль Іспаніі знаходзіўся тым часам у горадзе [[Кордава (Іспанія)|Кордаве]], дзе праходзіла падрыхтоўка да [[Гранадская вайна|вайны з Гранадай]] з асабістым удзелам манархаў.

У [[1486]] годзе Калумб змог зацікавіць сваім праектам [[Луіс дэ ла Серда Медзінаселі|герцага Медзіна-Селі]]. Паколькі яго ўласных фінансаў было недастаткова для арганізацыі экспедыцыі на захад, Медзіна-Селі звёў Калумба з каралеўскімі фінансавымі саветнікамі, купцамі і банкірамі і са сваім дзядзькам — [[кардынал Мендоса|кардыналам Мендосам]].

Узімку [[1486]] года Калумб быў прадстаўлены [[Педра Гансалес дэ Мендоса|Педра Гансалесу дэ Мендосе]], архібіскупу Таледа і вялікаму кардыналу Іспаніі, які, у сваю чаргу, пасадзейнічаў аўдыенцыі ў [[Каталіцкія каралі|каталіцкіх каралёў]]. Дзеля вывучэння прапаноў Калумба была прызначана камісія [[багаслоў|багасловаў]], [[касмограф]]аў, [[юрыст]]аў, [[манах]]аў і прыдворных на чале з Талаверам. Камісія засядала чатыры гады, але з прычыны скрытасці Калумба і яго нежадання раскрываць планы так і не вынесла канчатковага вердыкту.

[[20 красавіка]] [[1488]] года Калумб, які рухаўся за каралеўскім дваром з горада ў горад, нечакана атрымаў ліст ад партугальскага караля з прапановай вярнуцца ў Партугалію:
{{цытата|І калі Вы асцерагаецеся Нашага правасуддзя з-за некаторых Вашых абавязацельстваў, то ведайце, што ні пасля Вашага прыбыцця, ні падчас знаходжання ў Партугаліі, ні пасля ад'езду, Вы не будзеце ані арыштаваныя, ані затрыманыя, ані абвінавачаныя, ані асуджаныя, не будзеце пераследвацца з якой-небудзь прычыны, якая вынікае з грамадзянскага, крымінальнага ці якога-небудзь іншага права.}}
Калумб накіроўвае свае прапановы і па іншых адрасах: ад караля Англіі [[Генрых VII Цюдар|Генрыха VII]] у лютым 1488 года ён атрымаў добразычлівы адказ, але без якіх-небудзь пэўных прапаноў. [[Выява:Granada isabel la catolica.jpg|thumb|left|180px|Ізабела Кастыльская і Хрыстафор Калумб. Помнік у [[Гранада|Гранадзе]]]]

У [[1491]] годзе ў Севільі адбылася паўторная асабістая сустрэча з [[Фердынанд II Арагонскі|Фердынандам]] і [[Ізабела I Каталіцкая|Ізабелай]]. Вынік для Калумба быў ізноў несуцяшальны: «З прычыны велізарных выдаткаў і высілкаў, неабходных для вядзення вайны, пачатак новага прадпрыемства не ўяўляецца магчымым». Да перамоў было вырашана вярнуцца пасля заканчэння вайны.

У [[1491]] годзе Калумб звяртаецца да [[Герцаг Медзіна-Сідонія|герцага Медзіна-Сідонія]], найбуйнейшага магната, уладальніка каля ста гандлёвых караблёў, але і ад яго атрымлівае адмову.

Нарэшце, у студзені [[1492]] года адбылася доўгачаканая падзея — [[Падзенне Гранады|узяцце Гранады]]. Калумб, мабыць, моцна пераацаніў пераможны запал караля Іспаніі: калі ён сфармуляваў тыя ўмовы, на якіх ён меркаваў адкрываць і валодаць новымі землямі (прызначыць яго віцэ-каралём новых зямель, узнагародзіць яго тытулам «галоўнага адмірала мора-акіяна»), Яго вялікасць прызнаў патрабаванні Калумба «празмернымі і непрымальнымі», перамовы былі спыненыя, а кароль адбыў з Санта-Фэ.

Калумб у лютым [[1492]] года пераязджае ў Кордаву, а пасля дэкларуе намер эміграваць у [[Францыя|Францыю]].

Тут крок насустрач зрабіла каралева Ізабела. Ідэя будучага вызвалення [[Храм Труны Гасподняй|Труны Гасподняй]] настолькі захапіла яе сэрца, што яна вырашыла не даваць гэтага шанцу ні Партугаліі, ні Францыі. Хоць Іспанскае каралеўства і было ўтворана ў выніку дынастычнага шлюбу Фердынанда Арагонскага і Ізабелы Кастыльскай, іх манархіі захавалі, аднак, асобныя самастойныя адміністрацыі, картэсы і фінансы. «Я закладу свае каштоўнасці», — сказала яна.

[[30 красавіка]] [[1492]] года каралеўская пара даруе Калумбу і яго спадчыннікам тытул «дон» (гэта значыць, робяць яго дваранінам) і пацвярджае, што, у выпадку поспеху заакіянскага праекта, ён будзе Адміралам Мора-Акіяна і віцэ-каралём усіх зямель, якія ён адкрые ці набудзе, і зможа перадаць гэтыя тытулы ў спадчыну. Тым не менш, грошы на падрыхтоўку экспедыцыі Калумбу трэба было
шукаць самастойна за кошт недаатрыманых дзяржаўных падатковых плацяжоў Яе Вялікасці каралевы [[Каралеўства Кастылія|Кастыліі]]. Да таго ж па дагаворы восьмую частку выдаткаў павінен быў несці сам Калумб, у якога наогул не было ані гроша.

Аднак Калумбу дапамог [[Марцін Алонса Пінсон]]. Адзін з караблёў, — «Пінта» — быў яго ўласным, і падрыхтаваў ён яго за свой кошт; грошай на другі карабель ён даў Хрыстафору ў пазыку, каб Калумб мог зрабіць свой фармальны ўнёсак па дагаворы.

=== Экспедыцыі Хрыстафора Калумба ===
[[Выява:The Four Voyages of Columbus 1492-1503 - Project Gutenberg etext 18571.jpg|thumb|250px|Карта чатырох экспедыцый Калумба]]

У перыяд паміж [[1492]] і [[1504]] гадамі Хрыстафор Калумб распачаў чатыры даследчыя экспедыцыі па загадзе іспанскіх [[Каталіцкія каралі|Каталіцкіх каралёў]]. Падзеі гэтых экспедыцый ён апісваў у сваім бартавым журнале. Нажаль, арыгінал журнала не захаваўся, але [[Барталомэ дэ Лас Касас]] зрабіў частковую копію гэтага журнала, якая дайшла да нашых дзён і дзякуючы якой сталі вядомыя многія дэталі апісаных экспедыцый.

==== Першая экспедыцыя ====
[[Выява:Columbus1.PNG|thumb|left|Першае падарожжа]]
[[3 жніўня]] [[1492]] года флагманскі карабель «[[Санта Марыя]]» і каравэлы «[[Нінья]]» і «[[Пінта]]» экспедыцыі Хрыстафора Калумба выйшлі з [[Палас]]а ў адкрытае мора. Каравэламі камандавалі іх уладальнікі браты [[Марцін Алонса Пінзон|Марцін Алонса Пінсон]] і [[Вісентэ Яньес Пінсон]]. Пасля раптоўнай паломкі шчоглы на каравэле «Пінта» на трэці дзень падарожжа экспедыцыя была вымушана спыніцца на месяц на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. [[6 верасня]] пасля адрамантавання экспедыцыя рушыла далей. У [[карабельны журнал|бартавым журнале]], які ў дастаткова добрым стане захаваўся да нашых дзён, Калумб адзначаў, што падарожжа было надзвычай цяжкім. Неаднойчы на караблях паўставала небяспека [[бунт]]у [[матрос]]аў, неспакойна паводзілі сябе скептычныя [[афіцэр]]ы, і нават сам капітан каравэлы «Пінта» выступаў ініцыятарам [[інтрыга]]ў.

12 кастрычніка маракі ўбачылі невядомую зямлю. На наступны дзень Калумб высадзіўся на невялікім востраве, які ён назваў Сан-Сальвадор (гэта адзін з [[Багамскія астравы|Багамскіх астравоў]]). На востраве іспанцы сустрэлі мясцовых жыхароў, гэта былі аравакі — народ, які ў хуткім часе згінуў.

28 кастрычніка Калумб высадзіўся на паўночным усходзе [[Куба|Кубы]]. 6 снежня быў адкрыты [[востраў Гаіці]], якому за прыгажосць і падабенства да радзімы Калумб даў назву Эспаньёла.

25 снежня «Санта-Марыя» села на [[рыф]]ы. З абломкаў карабля на Эспаньёле пабудавалі [[форт]]. Калумб пакінуў тут 39 маракоў, а сам 16 студзеня 1493 павёў два ацалелых караблі ў Іспанію, куды экспедыцыя прыбыла 15 сакавіка.

==== Другое падарожжа ====
[[Выява:Columbus2.PNG|thumb|left|Другое падарожжа]]
Другая экспедыцыя Калумба (1493-96) складалася ўжо з 17 караблёў ([[флагман]] — «Марыя-Галантэ») і налічвала 1500—2500 чалавек. Сярод іх былі не толькі маракі, але і манахі, чыноўнікі, прыдворныя. З сабою везлі хатнюю жывёлу, вінаградную лазу, насенне.

У ходзе экспедыцыі была цалкам падпарадкавана Эспаньёла, заснаваны [[Санта-Дамінга|горад Санта-Дамінга]]. Пачалося адкрыццё [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], адкрытыя астравы [[Пуэрта-Рыка]] і [[Ямайка]], даследавана паўднёвае ўзбярэжжа Кубы.

==== Трэцяе падарожжа ====
[[Выява:Columbus3.PNG|thumb|left|Трэцяе падарожжа]]
На трэцюю экспедыцыю (1498—1500) сродкаў было мала, і Калумб вывеў у падарожжа толькі 6 невялікіх караблёў і каля 300 чалавек каманды.

Быў адкрыты востраў [[Трынідад]], а таксама частка ўзбярэжжа мацерыка [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] паблізу вусця ракі [[Арынока]]. Аднак у ходзе экспедыцыі Калумб быў адхілены ад кіравання і перапраўлены ў Іспанію.

==== Чацвёртае падарожжа ====
[[Выява:Columbus4.PNG|thumb|left|Чацвёртае падарожжа]]
Хрыстафор Калумб усё ж хацеў знайсці новы шлях ад адкрытых ім зямель у Паўднёвую Азію, да крыніцы спецыяў. Ён быў упэўнены, што такі шлях існуе, бо назіраў ля берагоў Кубы моцнае марское цячэнне, якое ідзе на захад праз Карыбскае мора. Кароль, урэшце, даў Калумбу дазвол на новую экспедыцыю.

Цягам колькасна невялікай чацвёртай экспедыцыі (1502-04) Калумбу ўдалося дасягнуць берагоў [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]] ў раёне сучасных [[Беліз]]а і [[Гандурас]]а і даказаць, што [[Атлантычны акіян]] аддзяляе ад Паўднёвага мора, пра якое ён чуў ад індзейцаў, непераадольны бар'ер. Ён таксама першым паведаміў пра індзейскія народы, якія жывуць ля Паўднёвага мора.

=== Масавая каланізацыя [[Востраў Гаіці|Эспаньёлы]] ===
Тым часам у Іспанію стала паступаць золата, здабытае на Эспаньёле, і жэмчуг, сабраны на Жамчужным беразе (паўднёвае ўзбярэжжа Карыбскага мора). У Заходнюю Індыю накіраваліся сотні і тысячы ахвотнікаў атрымаць багацце. З [[1502]] года пачалося масавае засяленне іспанцамі Антыльскіх астравоў.

Іспанцы чынілі масавыя зверствы над мясцовым насельніцтвам. У 1515 годзе карэнных жыхароў Гаіці было ўжо меней за 15 тысяч, а да сярэдзіны XVI стагоддзя яны цалкам вымерлі. На Эспаньёлу сталі завозіць рабоў з Малых Антыльскіх астравоў, а таксама «дзікуноў» з Кубы, Ямайкі і Пуэрта-Рыка. Калі карэннае насельніцтва пачало знікаць і там, узмацнілася масавае паляванне на рабоў у Паўднёвай Амерыцы, і тады сталі завозіць рабоў з Афрыкі.

=== Экспедыцыі ў Паўднёвую Амерыку сучаснікаў Хрыстафора Калумба ===
Адразу ж пасля адмены ў 1499 годзе манапольнага права Хрыстафора Калумба на адкрыццё новых зямель у Заходняй Індыі, туды пачалі рыхтаваць свае экспедыцыі ўдзельнікі папярэдніх падарожжаў знакамітага мараплаўца.
Першымі сталі [[Педра Алонса Нінья]] (май, 1499—1500), [[Алонса дэ Ахеда]] (20 мая 1499 — люты 1500, 1502), [[Вісентэ Яньес Пінсон]] (снежань 1499—1500), [[Радрыга дэ Бастыдас]] (кастрычнік 1500—1502). У гэтай экспедыцыі яго суправаджалі [[Васка Нуньес дэ Бальбоа]] і [[Хуан дэ ла Коса]]).

Педра Алонса Нінья ў [[1499]]—[[1500]] гг. наведаў Жамчужны бераг на захад ад заліва Парыя ў Карыбскім моры і прывез на радзіму 38 кг [[жэмчуг]]у — гэта была сама багатая заморская здабыча іспанцаў у [[XV]] стагоддзі.

З Алонса Ахеда ў экспедыцыю ў 1499 годзе адправіўся таксама прадстаўнік фларэнційскіх банкіраў, якія фінансавалі прадпрыемства, — [[Амерыга Веспучы]], у якасці лоцмана і картографа [[Хуан дэ ла Каса]] і натарыус [[Радрыга дэ Бастыдас]]. Ахеда прайшоў да паўднёваамерыканскага мацерыка на шыраце прыкладна 5° пн.ш. і накіраваўся на паўночны захад, прайшоў 1200 км уздоўж узбярэжжа Гвіяны і Венесуэлы да дэльты [[Арынока]], далей — праз пралівы ў [[Карыбскае мора]] і да Жамчужнага берага.

Тым часам [[Амерыга Веспучы]], рухаючыся на паўднёвы ўсход, адкрыў вусці рэк [[Амазонка]] і Пара. Падняўшыся на лодках на 100 кіламетраў уверх па цячэнні, ён так і не змог высадзіцца на бераг з-за густога лесу. Рух далей на паўднёвы ўсход быў вельмі ўскладнены моцным сустрэчным цячэннем. Так было выяўлена [[Гвіянскае цячэнне]]. Усяго Веспучы адкрыў каля 1200 кіламетраў паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі. Вяртаючыся назад на поўнач і паўночны захад, Веспучы высадзіўся на Трынідадзе, а пазней злучыўся з караблямі Ахеды. Сумесна яны абследавалі ўзбярэжжа на захад ад Жамчужнага берага, адкрылі ўсходнюю частку Карыбскіх Андаў, удзельнічалі ва ўзброеных сутычках з непрыязнымі індзейцамі, адкрылі астравы [[Кюрасаа]] і [[Аруба]] — самыя заходнія з Малых Антыльскіх.

Заліў на захадзе Ахеда назваў [[Венесуэла]] («маленькая Венецыя»). Пазней гэта назва распаўсюдзілася на ўвесь паўднёвы бераг Карыбскага мора да [[дэльта Арынока|дэльты Арынока]]. Усяго Ахеда абследаваў больш за 3000 кіламетраў паўночнага берага невядомай сушы і так і не знайшоў ёй канца, а гэта азначала, што такая зямля павінна быць мацерыком.

У снежні [[1499]] года за акіян адправіўся яшчэ адзін удзельнік першай экспедыцыі Калумба — [[Вісентэ Яньес Пінсон]]. Ён першым з іспанцаў перасек [[экватар]], а [[26 студзеня]] [[1500]] года выйшаў, як пазней высветлілася, да самага ўсходняга ўскрайка паўднёваамерыканскага кантынента — мыса Сан-Рокі. Пінсон высадзіўся на бераг і аформіў акт уступлення ў валоданне краінай, якая пасзней атрымае назву [[Бразілія]]. Рухаючыся адсюль на паўночны захад, Пінсон другі раз пасля Веспучы адкрыў вусце Пары, Амазонкі, дасягнуў Гвіяны і вусця Арынока.

У кастрычніку 1500 года [[Радрыга дэ Бастыдас|Бастыдас]] адплыў з Кадыса на двух караблях. Пасля дасягнення берагоў Паўднёвай Амерыкі Бастыдас даследаваў каля 1000 км узбярэжжа Карыбскага мора, адкрыў вусце ракі Магдалены, а таксама Дар'енскі заліў і заліў Ураба (паўночнае ўзбярэжжа Калумбіі). Удзельнікі экспедыцыі першымі даследавалі ўнутраныя землі кантынента ў раёне Сьера-Невада-дэ-Санта-Марта. Быў вымушаны вярнуцца ў Санта-Дамінга, перад тым як першы з еўрапейцаў ступіў на Панамскі перашыек. Цягам плавання ў 1502 годзе Бастыдас знайшоў шмат золата, але пасля абвінавачвання ў незаконным гандлі быў арыштаваны губернатарам Эспаньёлы Франсіскам дэ Бабадылья і адпраўлены ў Іспанію.

У гэты ж час адбылося яшчэ некалькі не толькі іспанскіх (асноўная мэта якіх складалася ў пошуках золата, жэмчугу і захопе рабоў для продажу ў Іспаніі), але і партугальскіх экспедыцый (Адкрыццё 24 красавіка 1500 года Бразіліі [[Педру Алварыш Кабрал]]ам, дзве экспедыцыі да бразільскіх берагоў 1501—1502 і 1503—1504 гадоў [[Гансала Каэлью]] з удзелам [[Амерыга Веспучы]]), у выніку якіх сталі вымалёўвацца абрысы паўночнага і ўсходняга ўзбярэжжаў новага кантынента, прычым высветлілася, што значная яго частка знаходзіцца на поўдзень ад экватара, а значыць, ён не можа быць Азіяй.

=== Апошнія гады жыцця ===
Цяжка хворага Калумба перавезлі ў [[Севілья|Севілью]]. Ён не змог дамагчыся аднаўлення дараваных яму правоў і прывілеяў, а ўсе грошы выдаткаваў на таварышаў па падарожжах.

[[20 мая]] [[1506]] года ў Вальядалідзе Калумб прамовіў свае апошнія словы: «У твае рукі, Божа, я аддаю мой дух». Пахаваны ў [[Севілья|Севільі]], але сучаснікі амаль не заўважылі яго смерці. Велізарнае значэнне адкрыццяў Калумба для Іспаніі было прызнана толькі ў сярэдзіне XVI стагоддзя, пасля заваявання [[Заваяванне Мексікі|Мексікі]], [[Заваяванне Перу|Перу]] і дзяржаў на поўначы Андаў, калі ў Еўропу пайшлі судны з [[срэбра]]м і [[золата]]м.

=== Лёс парэшткаў ===
Пасля смерці Калумба ў [[1506]] годзе яго прах спачатку быў пахаваны ў Севільі (Іспанія), але потым імператар [[Карл V Габсбург|Карл V]] вырашыў выканаць яго перадсмяротнае жаданне і пахаваць яго на зямлі Вест-Індыі. Парэшткі Калумба ў [[1540]] годзе адвезлі на востраў Эспаньёла (так называлі ў той час [[Востраў Гаіці|Гаіці]]) і пахавалі ў [[Санта-Дамінга]]. Калі на мяжы [[XVIII стагоддзе|XVIII]] і [[XIX]] стагоддзяў частка Эспаньёлы перайшла ад іспанцаў да французаў (і стала называцца Гаіці), прах быў перавезены на Кубу ў [[кафедральны сабор Гаваны]]. Пасля выгнання з гэтага вострава іспанцаў у [[1898]] годзе прах мараплаўца зноў вярнулі ў Санта-Дамінга, а потым — у [[Севілья|Севілью]].

Магіла Калумба ў [[Севільскі кафедральны сабор|Севільскім кафедральным саборы]]

Аднак у канцы XIX стагоддзя падчас рэстаўрацыі [[Кафедральны сабор Санта-Дамінга|кафедральнага сабора Санта-Дамінга]], найстарэйшага ў Новым Свеце, была выяўлена скрыня з касцьмі, на якой было напісана, што яны належаць Калумбу. Пасля гэтага паміж Севільяй і Санта-Дамінга ўзнікла спрэчка за права лічыцца месцам, дзе пахаваны вялікі мараплавец.

У [[2003]] годзе даследаваннем гэтага пытання занялася група генетыкаў і антраполагаў на чале з прафесарам судовай медыцыны Гранадскага ўніверсітэта і Акадэміі ФБР у Квантыка Хасэ Антоніа Ларэнтэ. Аналіз меркаваных парэшткаў Калумба, эксгумаваных у Севільі, паказаў, аднак, што яны належаць даволі кволаму 45-гадоваму мужчыну, тады як Хрыстафор Калумб, наадварот, быў вельмі дужага складу, а памёр ва ўзросце ад 55 да 60 гадоў.

Цяпер чарга за даследаваннем іншых парэшткаў, якія былі эксгумаваны ў кастрычніку 2003 года ля падножжа [[Маяк Калумба|маяка-помніка Калумбу]] ў Санта-Дамінга. Да таго ж нельга выключыць, што рэшткі Хрыстафора Калумба наогул былі згублены падчас шматлікіх пераездаў.

== Спадчына ==

== Галоўныя дасягненні ==
У выніку чатырох удалых падарожжаў праз [[Атлантычны акіян]] у [[1492]]—[[1504]] Калумб першым сярод еўрапейцаў пераплыў i апісаў рэгіён [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]], у тым ліку [[Багамскія астравы]], [[Куба|Кубу]], [[Гаіці]] ([[1492]]), большую частку [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], [[Ямайка|Ямайку]] ([[1493]]), а таксама мацярык [[Паўднёвая Амерыка]] паблізу вусця ракі [[Арынока]] ([[1498]]) i берагі [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] на паўднёва-заходнім узбярэжжы Карыбскага мора ([[1502]]). Вяртаючыся ў Еўропу, дастаўляў невядомыя ў [[Стары Свет|Старым Свеце]] расліны (у тым ліку, [[кукуруза|кукурузу]], [[бульба|бульбу]], [[тытунь]] i [[какава|какаву]]), залатыя ўпрыгожанні, каштоўныя камяні і шмат іншага багацця [[Новы Свет|Новага Свету]].

У ходзе экспедыцый Калумба з'явіліся першыя еўрапейскія паселішчы ў [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыцы]]. Калумб таксама стварыў першыя карты, апісанні Карыбскага рэгіёна і яго насельнікаў, якіх падчас першага падарожжа ён назваў [[індзейцы|індзейцамі]], памылкова звязаўшы іх з Індыяй.

З падарожжаў Калумба распачаліся адкрыцці і даследаванні Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі, а таксама крывавая [[канкіста]], грабежніцкая эксплуатацыя, прымусовая хрысціянізацыя абарыгенаў.

== Герб Хрыстафора Калумба ==
Калумбу за яго вялікія адкрыцці [[Каталіцкія манархі|каталіцкімі манархамі]] быў падараваны дваранскі герб, на якім «[[герб Кастыліі|замак Кастыліі]] і [[герб Леона|леў Леона]] ({{lang-es|castillo}} — замак, {{lang-es|león}} — леў) суседнічалі з выявамі адкрытых ім астравоў, а таксама якараў — сімвалаў адміральскага тытулу»&lt;ref&gt;[[Энциклопедия для детей]]. Том 3. География. М.: [[Аванта+]], [[1994]], с. 82&lt;/ref&gt;. Яго сын Дыега ажаніўся з пляменніцай [[герцагі Альба|герцага Альбы]] і запатрабаваў ад іспанскай кароны перадачы Панамскага перашыйка (краіны [[Верагуа]]), адкрытага яго бацькам падчас апошняга падарожжа. [[:en:Pleitos colombinos|Спрэчкі наконт статусу гэтых зямель]] і права нашчадкаў Калумба на іх зацягнуліся амаль на 30 гадоў. У 1536 г. унук Калумба абвясціў пра адмову ад прэтэнзіяў на адкрытыя дзедам землі і на прыбыткі ад іх, за што кароль [[Карл V Габсбург|Карлас I]] узнагародзіў яго вялікай пенсіяй з тытуламі маркіза Ямайкі і герцага Верагуа. У далейшым гэтыя тытулы насілі нашчадкі старэйшай дачкі Дыега — малодшыя [[Альварэшы]], а пасля Фітцджэймсы (нашчадкі [[Джэймс Фітцджэймс, 1-ы герцаг Бервік|герцага Бервіка]]). У XIX стагоддзі носьбіт тытулу «герцаг Верагуа» ў знак свайго паходжання ад Калумба змяніў прозвішча «Фітцджэймс» на «Крыстобаль Колан» (''Cristóbal Colón''). Ад малодшай дачкі Дыега паходзіць [[Гвадалест|гвадалесцкая]] галіна каталонскага роду [[род Кардона|Кардона]].

== Крытыка ==
Хрыстафор Калумб быў выдатным мараплаўцам, амбітным арганізатарам, але ж зрабіў вялікую памылку, калі занізіў даўжыню [[экватар]]а i памеры [[Планета Зямля|Зямлі]]. У выніку ён паверыў у магчымасць хуткага дасягнення Індыі і іншых азіяцкіх краінаў, рухаючыся праз [[Атлантычны акіян]] на захад. Падчас першай экспедыцыі, да канца няўпэўнены ў сваёй задуме, махляваў з картамі і запісамі пройдзеных адлегласцяў.

Пры жыцці крытыкаваны за сціплую здабычу, якую ён дастаўляў у [[Іспанія|Іспанію]], няўдалае і аўтакратычнае кіраванне новымі калоніямі. У [[1500]] г. быў арыштаваны каралеўскімі ўладамі пасля скаргаў іспанскіх каланістаў з [[Востраў Гаіці|Эспаньёлы]]. У [[2006]] г. у [[Вальядалід]]зе была знойдзеная [[суд]]овая справаздача з паведамленнямі сведкаў. У ёй Хрыстафор Калумб абвінавачваўся ў занадта жорсткіх пакараннях каланістаў і індзейцаў, продажы свабодных людзей у [[рабства]]&lt;ref&gt;[http://dzsarea.com/%D1%85%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1-%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B1/ Христофор Колумб – мореплаватель, работорговец и садист] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170608062717/http://dzsarea.com/%D1%85%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1-%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B1/ |date=8 чэрвеня 2017 }}&lt;/ref&gt;. Хаця ў выніку манархі Іспаніі памілавалі яго, ён вёў шматгадовыя спрэчкі дзеля захавання ўлады і абяцаных яму прывілеяў.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Christophorus_Columbus}}
* Быкаў У. Адкрыццё Новага Свету // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 4 (пачатак арт.), № 5 ([https://web.archive.org/web/20070929082501/http://aiv.by/czasopisy/mat.php?cz_h=2003&amp;cz_n=05&amp;mat_id1=05200313 заканчэнне арт.]). 2003.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{Даследчыкі Амерыкі}}

{{DEFAULTSORT:Калумб Хрыстафор}}
[[Катэгорыя:Мараплаўцы Іспаніі]]
[[Катэгорыя:Каланізацыя Амерыкі]]
[[Катэгорыя:Эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў]]
[[Катэгорыя:Асобы на манетах]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]
[[Катэгорыя:Асобы на банкнотах]]
[[Катэгорыя:Постаці Генуі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Ваеннага і Гаспітальерскага Ордэна Святога Лазара Іерусалімскага]]
[[Катэгорыя:Хрыстафор Калумб| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>joutrg971rbwd7u78707106v648po5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119902</id>
      <parentid>5119724</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>трэба крыніца і грузіце яе тады адразу на Вікіданыя</comment>
      <origin>5119902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45443" sha1="edn9dh8ygh1m4dptwi1kzw68yu0ruyx" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Калумб}}
{{Дзяржаўны дзеяч}}

'''Хрыстафор Калумб''' ({{lang-it|Cristoforo Colombo}}, {{lang-es|Cristóbal Colón}}, {{lang-pt|Cristóvão Colombo}}) — [[Італія|італьянскі]] мараплавец родам з [[Генуя|Генуі]] на службе Іспанскай кароны, якому звычайна прыпісваюць першаадкрыццё [[Амерыка|Амерыкі]].

Калумб першым з дакладна вядомых падарожнікаў перасек [[Атлантычны акіян]] у субтрапічнай і трапічнай паласе паўночнага паўшар’я і першым з еўрапейцаў хадзіў у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. Ён адкрыў і паклаў пачатак даследаванню [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай]] і [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]], уключаючы іх кантынентальныя часткі і бліжэйшыя архіпелагі — [[Вялікія Антыльскія астравы|Вялікія Антыльскія]] ([[востраў Куба|Куба]], [[востраў Гаіці|Гаіці]], [[Ямайка]] і [[Пуэрта-Рыка]]), [[Малыя Антыльскія астравы|Малыя Антыльскія]] (ад [[Дамініка|Дамінікі]] да [[Віргінскія астравы|Віргінскіх астравоў]] а таксама [[востраў Трынідад|Трынідад]]) і [[Багамскія астравы]] (цэнтральная частка).

Сёння вядома, што першымі, хто дасягнуў Амерыкі, былі [[вікінгі]] яшчэ за 500 год да з’яўлення там экспедыцый Калумба. Тым не менш [[Адкрыццё Амерыкі|першаадкрывальнікам Амерыкі]] лічыцца Хрыстафор Калумб, таму што менавіта пасля яго падарожжаў пачалася гістарычна і колькасна значная [[каланізацыя]] гэтай часткі свету і няспыннае засяленне яе зямель людзьмі з іншых [[мацярык|мацерыкоў]].

'''Агулам Калумб здзейсніў 4 плаванні да Амерыкі:'''
* Першае плаванне ([[2 жніўня]] [[1492]] — [[15 сакавіка]] [[1493]]).
* Другое плаванне ([[25 верасня]] 1493 — [[11 чэрвеня]] [[1496]]).
* Трэцяе плаванне ([[30 мая]] [[1498]] — [[25 лістапада]] [[1500]]).
* Чацвёртае плаванне ([[9 мая]] [[1502]] — лістапад [[1504]]).

== Біяграфія ==

=== Маладосць Хрыстафора Калумба ===
[[Файл:Landing of Columbus (2).jpg|right|260 px|thumb|Мастак [[Джон Вандэрлін|Д. Вандэрлін]]. Высадка Калумба ў Амерыцы]]
Лічыцца, што Калумб нарадзіўся ў небагатай генуэзскай сям’і: бацька — Даменіка Каломба ({{lang-it|[[:it:Domenico Colombo|Domenico Colombo]]}}), маці — Сузанна Фантанароса ({{lang-it|[[:it:Susanna Fontanarossa|Susanna Fontanarossa]]}}). Дакладная транслітарацыя яго імя з іспанскай мовы — '''''Крыстобаль Калон''''', аднак сусветна вядомым ён стаў як Хрыстафор Калумб (''Christophor'' транслітарацыя [[Грэчаскія імёны#Х|старажытнагрэчаскага імя]] Χριστόφορος). У сям’і апроч Хрыстафора былі яшчэ іншыя дзеці: Джавані (памёр у дзяцінстве, у 1484 годзе), [[Барталамеа Калумб|Барталамеа]], Джакама, Б’янкела (выйшла замуж за Джакама Баварэла). Традыцыйна шэсць гарадоў [[Італія|Італіі]] і [[Іспанія|Іспаніі]] аспрэчваюць гонар быць малой радзімай Калумба.

Знешнасць Калумба вядомая па партрэтах, якія былі напісаныя ўжо пасля яго смерці. [[Барталомэ дэ Лас-Касас]], які бачыў Калумба ў 1493 годзе, апісвае яго так:
&lt;blockquote&gt;
Ростам быў высокі, вышэй сярэдняга, твар яго быў доўгі і выклікаў павагу, нос арліны, вочы сінявата-шэрыя, скура белая з чырванню, барада і вусы ў маладосці былі рудаватыя, але ў працах пасівелі.
&lt;/blockquote&gt;

Вучыўся ў [[Павійскі ўніверсітэт|Павійскім універсітэце]]. Прыкладна ў [[1470]] годзе ажаніўся з доннай Феліпэ Маніс дэ Палестрэла, дачкой мараплаўца часоў [[Генрых Мараплавец|прынца Энрыке]]. Да [[1472]] года Калумб жыў у [[Генуя|Генуі]], а з [[1472]] года — у [[Савона|Савоне]]. У 1470-я гады ўдзельнічаў у марскіх гандлёвых экспедыцыях. Мяркуюць, што яшчэ ў [[1474]] годзе астраном і географ [[Паала Тасканелі]] паведаміў яму ў лісце, што, паводле яго меркавання, да [[Індыя|Індыі]] можна дабрацца значна карацейшым марскім шляхам, калі плыць на захад. Відаць, ужо тады Калумб задумаўся пра свой праект марскога падарожжа ў Індыю. Зрабіўшы ўласныя разлікі на падставе парадаў Тасканелі, ён вырашыў, што зручней усяго плыць праз [[Канарскія астравы]], ад якіх да [[Японія|Японіі]], паводле яго меркавання, заставалася каля пяці тысяч кіламетраў.

З [[1476]] года Калумб пераязджае ў [[Партугалія|Партугалію]], дзе жыве дзевяць гадоў. Вядома, што ў [[1477]] годзе Калумб наведаў [[Англія|Англію]], [[Ірландыя|Ірландыю]] і [[Ісландыя|Ісландыю]], дзе мог азнаёміцца са звесткамі ісландцаў пра землі на захадзе. За гэты час ён паспявае пабываць таксама ў [[Гвінея|Гвінеі]] ў складзе экспедыцыі [[Дыёгу дэ Азамбужа]], якая адправілася туды ў [[1481]] годзе дзеля будаўніцтва крэпасці [[Крэпасць Эльміна, Сан-Жоржы-да-Міна|Эльміна (Сан-Жоржы-да-Міна)]]. Першы зварот Калумба з прапановай плыць у Індыю на захад быў у 1475—1480 гадах (дакладны час невядомы). Ён адрасаваў яго да ўрада і купцоў роднай Генуі. Водгуку не было. У [[1483]] годзе ён прапануе свой праект партугальскаму каралю [[Жуан II|Жуану II]], але пасля доўгага вывучэння праект адпрэчваецца.

У [[1485]] годзе Калумб з сынам [[Дыега Калон|Дыега]] пераязджае ў Іспанію (магчыма, бяжыць ад пераследу). Узімку 1485—1486 гадоў ён знаходзіць прытулак у кляштары [[Ла-Рабіда|Санта-Марыя-да-Рабіда]]. Плябан Хуан Перэс дэ Марчэна прыняў яго і напісаў першы ліст да [[Эрнанда дэ Талавера|Эрнанда дэ Талаверы]], яго знаёмага — духоўніка каралевы, з кароткім выкладам ідэй Калумба. Кароль Іспаніі знаходзіўся тым часам у горадзе [[Кордава (Іспанія)|Кордаве]], дзе праходзіла падрыхтоўка да [[Гранадская вайна|вайны з Гранадай]] з асабістым удзелам манархаў.

У [[1486]] годзе Калумб змог зацікавіць сваім праектам [[Луіс дэ ла Серда Медзінаселі|герцага Медзіна-Селі]]. Паколькі яго ўласных фінансаў было недастаткова для арганізацыі экспедыцыі на захад, Медзіна-Селі звёў Калумба з каралеўскімі фінансавымі саветнікамі, купцамі і банкірамі і са сваім дзядзькам — [[кардынал Мендоса|кардыналам Мендосам]].

Узімку [[1486]] года Калумб быў прадстаўлены [[Педра Гансалес дэ Мендоса|Педра Гансалесу дэ Мендосе]], архібіскупу Таледа і вялікаму кардыналу Іспаніі, які, у сваю чаргу, пасадзейнічаў аўдыенцыі ў [[Каталіцкія каралі|каталіцкіх каралёў]]. Дзеля вывучэння прапаноў Калумба была прызначана камісія [[багаслоў|багасловаў]], [[касмограф]]аў, [[юрыст]]аў, [[манах]]аў і прыдворных на чале з Талаверам. Камісія засядала чатыры гады, але з прычыны скрытасці Калумба і яго нежадання раскрываць планы так і не вынесла канчатковага вердыкту.

[[20 красавіка]] [[1488]] года Калумб, які рухаўся за каралеўскім дваром з горада ў горад, нечакана атрымаў ліст ад партугальскага караля з прапановай вярнуцца ў Партугалію:
{{цытата|І калі Вы асцерагаецеся Нашага правасуддзя з-за некаторых Вашых абавязацельстваў, то ведайце, што ні пасля Вашага прыбыцця, ні падчас знаходжання ў Партугаліі, ні пасля ад'езду, Вы не будзеце ані арыштаваныя, ані затрыманыя, ані абвінавачаныя, ані асуджаныя, не будзеце пераследвацца з якой-небудзь прычыны, якая вынікае з грамадзянскага, крымінальнага ці якога-небудзь іншага права.}}
Калумб накіроўвае свае прапановы і па іншых адрасах: ад караля Англіі [[Генрых VII Цюдар|Генрыха VII]] у лютым 1488 года ён атрымаў добразычлівы адказ, але без якіх-небудзь пэўных прапаноў. [[Файл:Granada isabel la catolica.jpg|thumb|left|180px|Ізабела Кастыльская і Хрыстафор Калумб. Помнік у [[Гранада|Гранадзе]]]]

У [[1491]] годзе ў Севільі адбылася паўторная асабістая сустрэча з [[Фердынанд II Арагонскі|Фердынандам]] і [[Ізабела I Каталіцкая|Ізабелай]]. Вынік для Калумба быў ізноў несуцяшальны: «З прычыны велізарных выдаткаў і высілкаў, неабходных для вядзення вайны, пачатак новага прадпрыемства не ўяўляецца магчымым». Да перамоў было вырашана вярнуцца пасля заканчэння вайны.

У [[1491]] годзе Калумб звяртаецца да [[Герцаг Медзіна-Сідонія|герцага Медзіна-Сідонія]], найбуйнейшага магната, уладальніка каля ста гандлёвых караблёў, але і ад яго атрымлівае адмову.

Нарэшце, у студзені [[1492]] года адбылася доўгачаканая падзея — [[Падзенне Гранады|узяцце Гранады]]. Калумб, мабыць, моцна пераацаніў пераможны запал караля Іспаніі: калі ён сфармуляваў тыя ўмовы, на якіх ён меркаваў адкрываць і валодаць новымі землямі (прызначыць яго віцэ-каралём новых зямель, узнагародзіць яго тытулам «галоўнага адмірала мора-акіяна»), Яго вялікасць прызнаў патрабаванні Калумба «празмернымі і непрымальнымі», перамовы былі спыненыя, а кароль адбыў з Санта-Фэ.

Калумб у лютым [[1492]] года пераязджае ў Кордаву, а пасля дэкларуе намер эміграваць у [[Францыя|Францыю]].

Тут крок насустрач зрабіла каралева Ізабела. Ідэя будучага вызвалення [[Храм Труны Гасподняй|Труны Гасподняй]] настолькі захапіла яе сэрца, што яна вырашыла не даваць гэтага шанцу ні Партугаліі, ні Францыі. Хоць Іспанскае каралеўства і было ўтворана ў выніку дынастычнага шлюбу Фердынанда Арагонскага і Ізабелы Кастыльскай, іх манархіі захавалі, аднак, асобныя самастойныя адміністрацыі, картэсы і фінансы. «Я закладу свае каштоўнасці», — сказала яна.

[[30 красавіка]] [[1492]] года каралеўская пара даруе Калумбу і яго спадчыннікам тытул «дон» (гэта значыць, робяць яго дваранінам) і пацвярджае, што, у выпадку поспеху заакіянскага праекта, ён будзе Адміралам Мора-Акіяна і віцэ-каралём усіх зямель, якія ён адкрые ці набудзе, і зможа перадаць гэтыя тытулы ў спадчыну. Тым не менш, грошы на падрыхтоўку экспедыцыі Калумбу трэба было
шукаць самастойна за кошт недаатрыманых дзяржаўных падатковых плацяжоў Яе Вялікасці каралевы [[Каралеўства Кастылія|Кастыліі]]. Да таго ж па дагаворы восьмую частку выдаткаў павінен быў несці сам Калумб, у якога наогул не было ані гроша.

Аднак Калумбу дапамог [[Марцін Алонса Пінсон]]. Адзін з караблёў, — «Пінта» — быў яго ўласным, і падрыхтаваў ён яго за свой кошт; грошай на другі карабель ён даў Хрыстафору ў пазыку, каб Калумб мог зрабіць свой фармальны ўнёсак па дагаворы.

=== Экспедыцыі Хрыстафора Калумба ===
[[Файл:The Four Voyages of Columbus 1492-1503 - Project Gutenberg etext 18571.jpg|thumb|250px|Карта чатырох экспедыцый Калумба]]

У перыяд паміж [[1492]] і [[1504]] гадамі Хрыстафор Калумб распачаў чатыры даследчыя экспедыцыі па загадзе іспанскіх [[Каталіцкія каралі|Каталіцкіх каралёў]]. Падзеі гэтых экспедыцый ён апісваў у сваім бартавым журнале. Нажаль, арыгінал журнала не захаваўся, але [[Барталомэ дэ Лас Касас]] зрабіў частковую копію гэтага журнала, якая дайшла да нашых дзён і дзякуючы якой сталі вядомыя многія дэталі апісаных экспедыцый.

==== Першая экспедыцыя ====
[[Файл:Columbus1.PNG|thumb|left|Першае падарожжа]]
[[3 жніўня]] [[1492]] года флагманскі карабель «[[Санта Марыя]]» і каравэлы «[[Нінья]]» і «[[Пінта]]» экспедыцыі Хрыстафора Калумба выйшлі з [[Палас]]а ў адкрытае мора. Каравэламі камандавалі іх уладальнікі браты [[Марцін Алонса Пінзон|Марцін Алонса Пінсон]] і [[Вісентэ Яньес Пінсон]]. Пасля раптоўнай паломкі шчоглы на каравэле «Пінта» на трэці дзень падарожжа экспедыцыя была вымушана спыніцца на месяц на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. [[6 верасня]] пасля адрамантавання экспедыцыя рушыла далей. У [[карабельны журнал|бартавым журнале]], які ў дастаткова добрым стане захаваўся да нашых дзён, Калумб адзначаў, што падарожжа было надзвычай цяжкім. Неаднойчы на караблях паўставала небяспека [[бунт]]у [[матрос]]аў, неспакойна паводзілі сябе скептычныя [[афіцэр]]ы, і нават сам капітан каравэлы «Пінта» выступаў ініцыятарам [[інтрыга]]ў.

12 кастрычніка маракі ўбачылі невядомую зямлю. На наступны дзень Калумб высадзіўся на невялікім востраве, які ён назваў Сан-Сальвадор (гэта адзін з [[Багамскія астравы|Багамскіх астравоў]]). На востраве іспанцы сустрэлі мясцовых жыхароў, гэта былі аравакі — народ, які ў хуткім часе згінуў.

28 кастрычніка Калумб высадзіўся на паўночным усходзе [[Куба|Кубы]]. 6 снежня быў адкрыты [[востраў Гаіці]], якому за прыгажосць і падабенства да радзімы Калумб даў назву Эспаньёла.

25 снежня «Санта-Марыя» села на [[рыф]]ы. З абломкаў карабля на Эспаньёле пабудавалі [[форт]]. Калумб пакінуў тут 39 маракоў, а сам 16 студзеня 1493 павёў два ацалелых караблі ў Іспанію, куды экспедыцыя прыбыла 15 сакавіка.

==== Другое падарожжа ====
[[Файл:Columbus2.PNG|thumb|left|Другое падарожжа]]
Другая экспедыцыя Калумба (1493-96) складалася ўжо з 17 караблёў ([[флагман]] — «Марыя-Галантэ») і налічвала 1500—2500 чалавек. Сярод іх былі не толькі маракі, але і манахі, чыноўнікі, прыдворныя. З сабою везлі хатнюю жывёлу, вінаградную лазу, насенне.

У ходзе экспедыцыі была цалкам падпарадкавана Эспаньёла, заснаваны [[Санта-Дамінга|горад Санта-Дамінга]]. Пачалося адкрыццё [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], адкрытыя астравы [[Пуэрта-Рыка]] і [[Ямайка]], даследавана паўднёвае ўзбярэжжа Кубы.

==== Трэцяе падарожжа ====
[[Файл:Columbus3.PNG|thumb|left|Трэцяе падарожжа]]
На трэцюю экспедыцыю (1498—1500) сродкаў было мала, і Калумб вывеў у падарожжа толькі 6 невялікіх караблёў і каля 300 чалавек каманды.

Быў адкрыты востраў [[Трынідад]], а таксама частка ўзбярэжжа мацерыка [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] паблізу вусця ракі [[Арынока]]. Аднак у ходзе экспедыцыі Калумб быў адхілены ад кіравання і перапраўлены ў Іспанію.

==== Чацвёртае падарожжа ====
[[Файл:Columbus4.PNG|thumb|left|Чацвёртае падарожжа]]
Хрыстафор Калумб усё ж хацеў знайсці новы шлях ад адкрытых ім зямель у Паўднёвую Азію, да крыніцы спецыяў. Ён быў упэўнены, што такі шлях існуе, бо назіраў ля берагоў Кубы моцнае марское цячэнне, якое ідзе на захад праз Карыбскае мора. Кароль, урэшце, даў Калумбу дазвол на новую экспедыцыю.

Цягам колькасна невялікай чацвёртай экспедыцыі (1502-04) Калумбу ўдалося дасягнуць берагоў [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]] ў раёне сучасных [[Беліз]]а і [[Гандурас]]а і даказаць, што [[Атлантычны акіян]] аддзяляе ад Паўднёвага мора, пра якое ён чуў ад індзейцаў, непераадольны бар’ер. Ён таксама першым паведаміў пра індзейскія народы, якія жывуць ля Паўднёвага мора.

=== Масавая каланізацыя [[Востраў Гаіці|Эспаньёлы]] ===
Тым часам у Іспанію стала паступаць золата, здабытае на Эспаньёле, і жэмчуг, сабраны на Жамчужным беразе (паўднёвае ўзбярэжжа Карыбскага мора). У Заходнюю Індыю накіраваліся сотні і тысячы ахвотнікаў атрымаць багацце. З [[1502]] года пачалося масавае засяленне іспанцамі Антыльскіх астравоў.

Іспанцы чынілі масавыя зверствы над мясцовым насельніцтвам. У 1515 годзе карэнных жыхароў Гаіці было ўжо меней за 15 тысяч, а да сярэдзіны XVI стагоддзя яны цалкам вымерлі. На Эспаньёлу сталі завозіць рабоў з Малых Антыльскіх астравоў, а таксама «дзікуноў» з Кубы, Ямайкі і Пуэрта-Рыка. Калі карэннае насельніцтва пачало знікаць і там, узмацнілася масавае паляванне на рабоў у Паўднёвай Амерыцы, і тады сталі завозіць рабоў з Афрыкі.

=== Экспедыцыі ў Паўднёвую Амерыку сучаснікаў Хрыстафора Калумба ===
Адразу ж пасля адмены ў 1499 годзе манапольнага права Хрыстафора Калумба на адкрыццё новых зямель у Заходняй Індыі, туды пачалі рыхтаваць свае экспедыцыі ўдзельнікі папярэдніх падарожжаў знакамітага мараплаўца.
Першымі сталі [[Педра Алонса Нінья]] (май, 1499—1500), [[Алонса дэ Ахеда]] (20 мая 1499 — люты 1500, 1502), [[Вісентэ Яньес Пінсон]] (снежань 1499—1500), [[Радрыга дэ Бастыдас]] (кастрычнік 1500—1502). У гэтай экспедыцыі яго суправаджалі [[Васка Нуньес дэ Бальбоа]] і [[Хуан дэ ла Коса]]).

Педра Алонса Нінья ў [[1499]]—[[1500]] гг. наведаў Жамчужны бераг на захад ад заліва Парыя ў Карыбскім моры і прывез на радзіму 38 кг [[жэмчуг]]у — гэта была сама багатая заморская здабыча іспанцаў у [[XV]] стагоддзі.

З Алонса Ахеда ў экспедыцыю ў 1499 годзе адправіўся таксама прадстаўнік фларэнційскіх банкіраў, якія фінансавалі прадпрыемства, — [[Амерыга Веспучы]], у якасці лоцмана і картографа [[Хуан дэ ла Каса]] і натарыус [[Радрыга дэ Бастыдас]]. Ахеда прайшоў да паўднёваамерыканскага мацерыка на шыраце прыкладна 5° пн.ш. і накіраваўся на паўночны захад, прайшоў 1200 км уздоўж узбярэжжа Гвіяны і Венесуэлы да дэльты [[Арынока]], далей — праз пралівы ў [[Карыбскае мора]] і да Жамчужнага берага.

Тым часам [[Амерыга Веспучы]], рухаючыся на паўднёвы ўсход, адкрыў вусці рэк [[Амазонка]] і Пара. Падняўшыся на лодках на 100 кіламетраў уверх па цячэнні, ён так і не змог высадзіцца на бераг з-за густога лесу. Рух далей на паўднёвы ўсход быў вельмі ўскладнены моцным сустрэчным цячэннем. Так было выяўлена [[Гвіянскае цячэнне]]. Усяго Веспучы адкрыў каля 1200 кіламетраў паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі. Вяртаючыся назад на поўнач і паўночны захад, Веспучы высадзіўся на Трынідадзе, а пазней злучыўся з караблямі Ахеды. Сумесна яны абследавалі ўзбярэжжа на захад ад Жамчужнага берага, адкрылі ўсходнюю частку Карыбскіх Андаў, удзельнічалі ва ўзброеных сутычках з непрыязнымі індзейцамі, адкрылі астравы [[Кюрасаа]] і [[Аруба]] — самыя заходнія з Малых Антыльскіх.

Заліў на захадзе Ахеда назваў [[Венесуэла]] («маленькая Венецыя»). Пазней гэта назва распаўсюдзілася на ўвесь паўднёвы бераг Карыбскага мора да [[дэльта Арынока|дэльты Арынока]]. Усяго Ахеда абследаваў больш за 3000 кіламетраў паўночнага берага невядомай сушы і так і не знайшоў ёй канца, а гэта азначала, што такая зямля павінна быць мацерыком.

У снежні [[1499]] года за акіян адправіўся яшчэ адзін удзельнік першай экспедыцыі Калумба — [[Вісентэ Яньес Пінсон]]. Ён першым з іспанцаў перасек [[экватар]], а [[26 студзеня]] [[1500]] года выйшаў, як пазней высветлілася, да самага ўсходняга ўскрайка паўднёваамерыканскага кантынента — мыса Сан-Рокі. Пінсон высадзіўся на бераг і аформіў акт уступлення ў валоданне краінай, якая пасзней атрымае назву [[Бразілія]]. Рухаючыся адсюль на паўночны захад, Пінсон другі раз пасля Веспучы адкрыў вусце Пары, Амазонкі, дасягнуў Гвіяны і вусця Арынока.

У кастрычніку 1500 года [[Радрыга дэ Бастыдас|Бастыдас]] адплыў з Кадыса на двух караблях. Пасля дасягнення берагоў Паўднёвай Амерыкі Бастыдас даследаваў каля 1000 км узбярэжжа Карыбскага мора, адкрыў вусце ракі Магдалены, а таксама Дар’енскі заліў і заліў Ураба (паўночнае ўзбярэжжа Калумбіі). Удзельнікі экспедыцыі першымі даследавалі ўнутраныя землі кантынента ў раёне Сьера-Невада-дэ-Санта-Марта. Быў вымушаны вярнуцца ў Санта-Дамінга, перад тым як першы з еўрапейцаў ступіў на Панамскі перашыек. Цягам плавання ў 1502 годзе Бастыдас знайшоў шмат золата, але пасля абвінавачвання ў незаконным гандлі быў арыштаваны губернатарам Эспаньёлы Франсіскам дэ Бабадылья і адпраўлены ў Іспанію.

У гэты ж час адбылося яшчэ некалькі не толькі іспанскіх (асноўная мэта якіх складалася ў пошуках золата, жэмчугу і захопе рабоў для продажу ў Іспаніі), але і партугальскіх экспедыцый (Адкрыццё 24 красавіка 1500 года Бразіліі [[Педру Алварыш Кабрал]]ам, дзве экспедыцыі да бразільскіх берагоў 1501—1502 і 1503—1504 гадоў [[Гансала Каэлью]] з удзелам [[Амерыга Веспучы]]), у выніку якіх сталі вымалёўвацца абрысы паўночнага і ўсходняга ўзбярэжжаў новага кантынента, прычым высветлілася, што значная яго частка знаходзіцца на поўдзень ад экватара, а значыць, ён не можа быць Азіяй.

=== Апошнія гады жыцця ===
Цяжка хворага Калумба перавезлі ў [[Севілья|Севілью]]. Ён не змог дамагчыся аднаўлення дараваных яму правоў і прывілеяў, а ўсе грошы выдаткаваў на таварышаў па падарожжах.

[[20 мая]] [[1506]] года ў Вальядалідзе Калумб прамовіў свае апошнія словы: «У твае рукі, Божа, я аддаю мой дух». Пахаваны ў [[Севілья|Севільі]], але сучаснікі амаль не заўважылі яго смерці. Велізарнае значэнне адкрыццяў Калумба для Іспаніі было прызнана толькі ў сярэдзіне XVI стагоддзя, пасля заваявання [[Заваяванне Мексікі|Мексікі]], [[Заваяванне Перу|Перу]] і дзяржаў на поўначы Андаў, калі ў Еўропу пайшлі судны з [[срэбра]]м і [[золата]]м.

=== Лёс парэшткаў ===
Пасля смерці Калумба ў [[1506]] годзе яго прах спачатку быў пахаваны ў Севільі (Іспанія), але потым імператар [[Карл V Габсбург|Карл V]] вырашыў выканаць яго перадсмяротнае жаданне і пахаваць яго на зямлі Вест-Індыі. Парэшткі Калумба ў [[1540]] годзе адвезлі на востраў Эспаньёла (так называлі ў той час [[Востраў Гаіці|Гаіці]]) і пахавалі ў [[Санта-Дамінга]]. Калі на мяжы [[XVIII стагоддзе|XVIII]] і [[XIX]] стагоддзяў частка Эспаньёлы перайшла ад іспанцаў да французаў (і стала называцца Гаіці), прах быў перавезены на Кубу ў [[кафедральны сабор Гаваны]]. Пасля выгнання з гэтага вострава іспанцаў у [[1898]] годзе прах мараплаўца зноў вярнулі ў Санта-Дамінга, а потым — у [[Севілья|Севілью]].

Магіла Калумба ў [[Севільскі кафедральны сабор|Севільскім кафедральным саборы]]

Аднак у канцы XIX стагоддзя падчас рэстаўрацыі [[Кафедральны сабор Санта-Дамінга|кафедральнага сабора Санта-Дамінга]], найстарэйшага ў Новым Свеце, была выяўлена скрыня з касцьмі, на якой было напісана, што яны належаць Калумбу. Пасля гэтага паміж Севільяй і Санта-Дамінга ўзнікла спрэчка за права лічыцца месцам, дзе пахаваны вялікі мараплавец.

У [[2003]] годзе даследаваннем гэтага пытання занялася група генетыкаў і антраполагаў на чале з прафесарам судовай медыцыны Гранадскага ўніверсітэта і Акадэміі ФБР у Квантыка Хасэ Антоніа Ларэнтэ. Аналіз меркаваных парэшткаў Калумба, эксгумаваных у Севільі, паказаў, аднак, што яны належаць даволі кволаму 45-гадоваму мужчыну, тады як Хрыстафор Калумб, наадварот, быў вельмі дужага складу, а памёр ва ўзросце ад 55 да 60 гадоў.

Цяпер чарга за даследаваннем іншых парэшткаў, якія былі эксгумаваны ў кастрычніку 2003 года ля падножжа [[Маяк Калумба|маяка-помніка Калумбу]] ў Санта-Дамінга. Да таго ж нельга выключыць, што рэшткі Хрыстафора Калумба наогул былі згублены падчас шматлікіх пераездаў.

== Спадчына ==

== Галоўныя дасягненні ==
У выніку чатырох удалых падарожжаў праз [[Атлантычны акіян]] у [[1492]]—[[1504]] Калумб першым сярод еўрапейцаў пераплыў i апісаў рэгіён [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]], у тым ліку [[Багамскія астравы]], [[Куба|Кубу]], [[Гаіці]] ([[1492]]), большую частку [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], [[Ямайка|Ямайку]] ([[1493]]), а таксама мацярык [[Паўднёвая Амерыка]] паблізу вусця ракі [[Арынока]] ([[1498]]) i берагі [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] на паўднёва-заходнім узбярэжжы Карыбскага мора ([[1502]]). Вяртаючыся ў Еўропу, дастаўляў невядомыя ў [[Стары Свет|Старым Свеце]] расліны (у тым ліку, [[кукуруза|кукурузу]], [[бульба|бульбу]], [[тытунь]] i [[какава|какаву]]), залатыя ўпрыгожанні, каштоўныя камяні і шмат іншага багацця [[Новы Свет|Новага Свету]].

У ходзе экспедыцый Калумба з’явіліся першыя еўрапейскія паселішчы ў [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыцы]]. Калумб таксама стварыў першыя карты, апісанні Карыбскага рэгіёна і яго насельнікаў, якіх падчас першага падарожжа ён назваў [[індзейцы|індзейцамі]], памылкова звязаўшы іх з Індыяй.

З падарожжаў Калумба распачаліся адкрыцці і даследаванні Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі, а таксама крывавая [[канкіста]], грабежніцкая эксплуатацыя, прымусовая хрысціянізацыя абарыгенаў.

== Герб Хрыстафора Калумба ==
Калумбу за яго вялікія адкрыцці [[Каталіцкія манархі|каталіцкімі манархамі]] быў падараваны дваранскі герб, на якім «[[герб Кастыліі|замак Кастыліі]] і [[герб Леона|леў Леона]] ({{lang-es|castillo}} — замак, {{lang-es|león}} — леў) суседнічалі з выявамі адкрытых ім астравоў, а таксама якараў — сімвалаў адміральскага тытулу»&lt;ref&gt;[[Энциклопедия для детей]]. Том 3. География. М.: [[Аванта+]], [[1994]], с. 82&lt;/ref&gt;. Яго сын Дыега ажаніўся з пляменніцай [[герцагі Альба|герцага Альбы]] і запатрабаваў ад іспанскай кароны перадачы Панамскага перашыйка (краіны [[Верагуа]]), адкрытага яго бацькам падчас апошняга падарожжа. [[:en:Pleitos colombinos|Спрэчкі наконт статусу гэтых зямель]] і права нашчадкаў Калумба на іх зацягнуліся амаль на 30 гадоў. У 1536 г. унук Калумба абвясціў пра адмову ад прэтэнзіяў на адкрытыя дзедам землі і на прыбыткі ад іх, за што кароль [[Карл V Габсбург|Карлас I]] узнагародзіў яго вялікай пенсіяй з тытуламі маркіза Ямайкі і герцага Верагуа. У далейшым гэтыя тытулы насілі нашчадкі старэйшай дачкі Дыега — малодшыя [[Альварэшы]], а пасля Фітцджэймсы (нашчадкі [[Джэймс Фітцджэймс, 1-ы герцаг Бервік|герцага Бервіка]]). У XIX стагоддзі носьбіт тытулу «герцаг Верагуа» ў знак свайго паходжання ад Калумба змяніў прозвішча «Фітцджэймс» на «Крыстобаль Колан» (''Cristóbal Colón''). Ад малодшай дачкі Дыега паходзіць [[Гвадалест|гвадалесцкая]] галіна каталонскага роду [[род Кардона|Кардона]].

== Крытыка ==
Хрыстафор Калумб быў выдатным мараплаўцам, амбітным арганізатарам, але ж зрабіў вялікую памылку, калі занізіў даўжыню [[экватар]]а i памеры [[Планета Зямля|Зямлі]]. У выніку ён паверыў у магчымасць хуткага дасягнення Індыі і іншых азіяцкіх краінаў, рухаючыся праз [[Атлантычны акіян]] на захад. Падчас першай экспедыцыі, да канца няўпэўнены ў сваёй задуме, махляваў з картамі і запісамі пройдзеных адлегласцяў.

Пры жыцці крытыкаваны за сціплую здабычу, якую ён дастаўляў у [[Іспанія|Іспанію]], няўдалае і аўтакратычнае кіраванне новымі калоніямі. У [[1500]] г. быў арыштаваны каралеўскімі ўладамі пасля скаргаў іспанскіх каланістаў з [[Востраў Гаіці|Эспаньёлы]]. У [[2006]] г. у [[Вальядалід]]зе была знойдзеная [[суд]]овая справаздача з паведамленнямі сведкаў. У ёй Хрыстафор Калумб абвінавачваўся ў занадта жорсткіх пакараннях каланістаў і індзейцаў, продажы свабодных людзей у [[рабства]]&lt;ref&gt;[http://dzsarea.com/%D1%85%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1-%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B1/ Христофор Колумб — мореплаватель, работорговец и садист] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170608062717/http://dzsarea.com/%D1%85%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1-%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B1/ |date=8 чэрвеня 2017 }}&lt;/ref&gt;. Хаця ў выніку манархі Іспаніі памілавалі яго, ён вёў шматгадовыя спрэчкі дзеля захавання ўлады і абяцаных яму прывілеяў.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Christophorus_Columbus}}
* Быкаў У. Адкрыццё Новага Свету // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. № 4 (пачатак арт.), № 5 ([https://web.archive.org/web/20070929082501/http://aiv.by/czasopisy/mat.php?cz_h=2003&amp;cz_n=05&amp;mat_id1=05200313 заканчэнне арт.]). 2003.

{{Даследчыкі Амерыкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Калумб Хрыстафор}}
[[Катэгорыя:Мараплаўцы Іспаніі]]
[[Катэгорыя:Каланізацыя Амерыкі]]
[[Катэгорыя:Эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў]]
[[Катэгорыя:Асобы на манетах]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]
[[Катэгорыя:Асобы на банкнотах]]
[[Катэгорыя:Постаці Генуі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Ваеннага і Гаспітальерскага Ордэна Святога Лазара Іерусалімскага]]
[[Катэгорыя:Хрыстафор Калумб| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>edn9dh8ygh1m4dptwi1kzw68yu0ruyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Максім Гарэцкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14974</id>
    <revision>
      <id>5119855</id>
      <parentid>5078865</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дэно</username>
        <id>12897</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97635" sha1="7905ddfh08q452doeucpa02jxj1qtun" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Гарэцкі}}
{{Пісьменнік
| Дзеці              =
* Леанід Максімавіч Гарэцкі (1922—1944)
* [[Галіна Максімаўна Гарэцкая]] (1921—2006)
| Дэбют              = «У лазні» (1913)
}}
'''Максі́м Іва́навіч Гарэ́цкі''' ({{lang-be-latin|Maksim Harecki|1}}; [[18 лютага|6 (18) лютага]] [[1893]], [[Багацькаўка|в. Малая Багацькаўка]], [[Мсціслаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]] — [[10 лютага]] [[1938]], [[Вязьма]], [[Смаленская вобласць]], [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]) — беларускі пісьменнік, [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўца]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Фалькларыстыка|фалькларыст]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|частка         = Горецкий Максим Иванович
|загаловак      = Биографический справочник
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 163—164
|старонак       = 737
}}&lt;/ref&gt;, [[Публіцыстыка|публіцыст]], палітык і грамадскі дзеяч. Удзельнік [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальна-вызваленчага руху]] пачатку XX стагоддзя. Адзін з пачынальнікаў беларускай нацыянальнай мастацкай прозы{{Sfn|Мушынскі М.|1997|с=81}}.

Аўтар аповесці «[[Дзве душы]]», дакументальна-мастацкіх запісак «На імперыялістычнай вайне», раманаў «Віленскія камунары» і «Камароўская хроніка». Напісаў першую «Гісторыю беларускае літаратуры», аўтар літаратурна-крытычнай працы «„Маладняк“ за пяць гадоў. 1923—1928», «Хрэстаматыі беларускае літаратуры. XI век — 1905 г.», «Руска-беларускага слоўніка» (з [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылам Гарэцкім]]), «Беларуска-расійскага слоўнічка», «Практычнага маскоўска-беларускага слоўніка» (з [[Мікола Байкоў|Міколам Байковым]]).

Карыстаўся літаратурнымі псеўданімамі ''Максім Беларус'', ''М. Б. Беларус'', ''М. Г.'', ''А. Мсціслаўскі'', ''Дзед Кузьма'', ''Мацей Мышка'', ''Мізэрыус Монус'' і іншымі; у сваіх творах таксама выступаў як ''Кузьма Батура'' і ''Лявон Задума''.

== Біяграфія ==
[[Файл:Baćki Hareckich.jpg|міні|злева|250px|Бацькі Максіма — Іван Кузьміч і Ахрасіння Міхайлаўна Гарэцкія.]]

=== Паходжанне ===
Максім Гарэцкі нарадзіўся ў сялянскай малазямельнай сям’і. Бацька — Іван Кузьміч Гарэцкі (1856—1945), многія гады служыў кухарам у пана Цэкерта ў [[Лонніца (Краснінскі раён)|Лонніцы]] на Смаленшчыне. Маці — Ахрасіння Іванаўна, па нараджэнні Папова (1864—1935), дачка панскага ткача са [[Слаўнае (Мсціслаўскі раён)|Слаўнага]], сям’я лічылася заможнай. Калі адбыўся шлюб, Івану Кузьмічу было 28, а Ахрасінні Іванаўне — 20 гадоў. Абое былі непісьменнымі. Іван, які ўвесь час працаваў у паноў, стараўся і навучыўся размаўляць па-руску, Ахрасіння гаварыць па-руску саромелася, і так і не навучылася. Праз кароткі час па шлюбе Іван зноў паехаў служыць да пана Цэкерта. Ахрасіння ездзіла да мужа толькі ў госці, але зрэдку, бо было далёка{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=12}}.

У Івана і Ахрасінні нарадзіўся першы сын, якому далі імя Васіль, але крыху больш чым праз год ён памёр. Праз два гады нарадзіўся Іван (1880—1939). Наступнай была Марына, але хутка памерла з [[Дыфтэрыя|водры]]. У 1893 годзе нарадзіўся Максім. Пасля нарадзіліся блізняты Панас (памёр праз 4 тыдні) і Парфір (1896—1980), [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрыла]] (1900—1988), Ганна (1902—1922){{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=12—13}}.

=== Раннія гады ===
Першую навуку Максім Гарэцкі атрымаў у школе граматы ў вёсцы Вялікая Багацькаўка. Потым некалькі гадоў вучыўся ў сяле Вольша [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]] ў царкоўнапрыходскай школе. Ужо ў той час Гарэцкі пачынае цікавіцца [[Беларуская літаратура|беларускай літаратурай]] і пачынае свядома карыстацца [[беларуская мова|беларускай мовай]]. У 1908 годзе Гарэцкі скончыў вучобу ў двухкласнай настаўніцкай школе ў [[Вольша (Смаленскі раён)|Вольшы]] і атрымаў магчымасць быць настаўнікам, вучыць грамаце сялянскіх дзяцей&lt;ref name=&quot;старонкі&quot;&gt;{{cite web|url = http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8290|title = Максім Гарэцкі. Старонкі жыцця.|author = [[Уладзімір Маісеевіч Ліўшыц|Ліўшыц У.]]|date = 25 мая 2012|publisher = arche.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20160215224338/http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8290|archive-date = 16 лютага 2016|access-date = 16 лютага 2016}}
&lt;/ref&gt;. Аднак праз малы ўзрост Максім пакуль працуе на бацькоўскай гаспадарцы&lt;ref name=&quot;старонкі&quot;/&gt;. У кастрычніку 1908 года прыехаў у [[Горкі]], каб рыхтавацца да паступлення ў вучэльню. Жыў на вуліцы Зялёнай (цяпер вуліца Максіма Гарэцкага), дом Якаўлева&lt;ref name=&quot;старонкі&quot;/&gt;. У Горках займаўся з рэпетытарам Крэерам{{Sfn|Дасаева Т.|1993|с=7}}. А. Крэер быў адным з арганізатараў у горадзе групы [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]], адзін з актыўных удзельнікаў рэвалюцыйнага руху ў Горках у 1903—1907 гадах, аднак пасля [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] адышоў ад руху і заняўся рэпетытарствам. Крэер меў вялікую бібліятэку, якой карысталіся не толькі вучні, але і навучэнцы сельскагаспадарчых вучэльняў, часам у яго праводзіліся літаратурныя вечары&lt;ref name=&quot;старонкі&quot;/&gt;. У 1909 годзе Максім Гарэцкі паступіў у каморніцка-агранамічную вучэльню ў [[Горкі|Горы-Горках]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, якую скончыў у 1913 годзе{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=15—17}}. У вучэльні пад кіраўніцтвам Максіма было створана невялікае таварыства аматараў беларускай літаратуры. Сябры гуртка пісалі невялікія допісы ў «[[Наша ніва (1906)|Нашу Ніву]]». Гарэцкі адзін з першых пачаў пісаць па-беларуску карэспандэнцыі і малыя апавяданні з жыцця магілёўскіх сялян&lt;ref name=&quot;старонкі&quot;/&gt;. Атрымаў у атэстаце наступныя адзнакі: агульнаадукацыйныя прадметы — выдатна, сельская гаспадарка — выдатна, землеўпарадкаванне — выдатна, прыродазнаўчыя прадметы — добра. У атэстаце таксама адзначаецца, што Максім Гарэцкі праявіў асаблівую цікавасць і аказаўся дасведчаным у [[Геадэзія|геадэзіі]] і карэнным паляпшэнні ўгоддзяў&lt;ref name=&quot;старонкі&quot;/&gt;. Па размеркаванні накіраваны ў [[Вільнюс|Вільню]], куды ён едзе ўвосень 1913 года.

&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Čarnyševič, Harecki, Hmyrak.jpg|Максім Гарэцкі (пасярэдзіне) у часе вучобы ў Горы-Горацкай каморніцка-агранамічнай вучэльні. [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведар Чарнышэвіч]], Максім Гарэцкі (стаіць) і [[Лявон Гмырак]].
File:M. Harecki, 1913.png|У часе вучобы ў Горы-Горацкай вучэльні, [[1913]] г.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Служба ў войску ===
[[Файл:M. Harecki ŭ špitali.jpg|міні|250px|У вайсковым шпіталі, 1914 г.]]
Чарцёжнік, каморнік землеўпарадкавальных камісій [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] ([[Вільнюс|Вільня]], 1913—1914). На пасадзе каморніка Гарэцкі правёў толькі адзін год&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Ён меў намер авалодаць замежнымі мовамі, атрымаць атэстат сталасці і паступіць на гістарычна-філалагічны факультэт, аднак яму не ўдалося здзейсніць гэтыя планы. На той час адтэрмінаванне ад вайсковай службы каморнікам ужо скасавалі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Каб не ісці на службу звычайным салдатам на 3 гады, Гарэцкі пачынае адбыванне вайсковай павіннасці як {{Нп5|вальнапісаны|«вальнапісаны»|ru|Вольноопределяющийся}} Рускай імператарскай арміі. 1 ліпеня 1914 года яго накіравалі ў артылерыйскую брыгаду ў Вільню (2-я батарэя 27-й артылерыйскай брыгады){{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=24}}, што супала з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Максім трапіў на фронт ужо 24 ліпеня і ўдзельнічаў у жорсткіх баях. Найбольш страшны бой быў 27 жніўня пад {{нп3|Пасёлак Дружба, Праўдзінскі раён|Аленбургам|ru|Дружба (Правдинский район)}} ([[Прусія]]), за гэты бой Гарэцкі быў узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=25}}. 25 кастрычніка пад Герытэнам быў паранены, ляжаў у шпіталі яўрэйскай абшчыны «Мішмэрэс хойлем» у Вільні, дзе яго наведалі бацька і брат Іван. У той час там працавала міласэрнай сястрой [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=25}}. Праляжаў у шпіталі больш за два месяцы. Пасля Новага года паехаў у Багацькаўку. Пасля месяца дома паехаў у [[Мсціслаў]], пазней у [[Масква|Маскву]], дзе працаваў чарцёжнікам. Рана на назе зажывала дрэнна, гнаілася. Быў накіраваны ў шпіталь у {{нп3|Ляфортава|Ляфортаве|ru|Лефортово}}{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=26}}. Атрымаў накіраванне ў шпіталь [[Магілёў|Магілёва]]. Перад тым як легчы ў шпіталь, вырашыў пабыць у Багацькаўцы, дзе пражыў з 3 красавіка да 20 траўня 1915 года. Тры месяцы праляжаў у шпіталі, дзе яму была зробленая аперацыя — хірург без наркозу шчыпцамі выцягнуў асколак з раны{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=28}}. Прыйшоў загад эвакуяваць усіх раненых у Маскву. Максіма Гарэцкага накіравалі ў шпіталь Маскоўскага біржавога і купецкага таварыства, дзе камісія прызнала яго здаровым і накіравала на фронт.

З Масквы павезлі ў [[Пскоў]], дзе ён пражыў тры тыдні. У канцы кастрычніка пагналі праз [[Старая Руса|Старую Русу]], [[Гомель]], [[Жлобін]], [[Бабруйск]], [[Асіповічы]] да [[Урэчча (Любанскі раён)|Урэчча]], а адтуль пехатой у [[Слуцк]] і далей — па 20 км у дзень — у сваю батарэю, куды дабраўся 15 лістапада{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=28}}.

У студзені [[1916]] года пасланы вучыцца ў [[Паўлаўскае ваеннае вучылішча]] ў [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]], дзе атрымаў чын прапаршчыка. Па заканчэнні вучылішча (пачатак чэрвеня) накіраваны ў [[Іркуцк]]. Па дарозе на некалькі дзён заехаў у Малую Багацькаўку, пасля ў Смаленск да брата Парфіра, якога тут рыхтавалі на фронт. Адпраўлены ў [[Гагарын (Смаленская вобласць)|Гжацк]], дзе тры месяцы чакаў адпраўкі на пазіцыю{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=29}}.

У канцы 1916 года адпраўлены на фронт, трапіў у раён [[Прыпяцкія балоты|пінскіх балот]], дзе сустрэў [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскую рэвалюцыю]]. Там быў прызначаны ў камісію па рэквізіцыі сена ў сялян, але не любіў гэтай працы і адпрасіўся ў акопы. Вясной 1917 года захварэў на востры [[гастрыт]], месяц быў у палявым шпіталі, потым эвакуяваны ў [[Арол (горад)|Арол]], адтуль у Маскву, дзе праляжаў усё лета, а ўвосень адпраўлены на лячэнне ў [[Жалезнаводск]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=29}}{{Sfn|Пшыркоў Ю.|1965|с=7}}.

У лістападзе 1917 года прыехаў у [[Смаленск]], дзе камісіяй вызначаны нестраявым{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=34}}. Тут сустрэў [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкую рэвалюцыю]]. Па сумяшчальніцтве пачаў працаваць у газеце «Известия Смоленского Совета депутатов», потым перайшоў туды на сталую працу. Лета і пачатак восені прабыў у Багацькаўцы. У кастрычніку вярнуўся ў Смаленск{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=34}}. У Смаленску тады жыў [[Янка Купала]], які часта запрашаў Максіма ў госці. Разам з Янкам Купалам у кастрычніку 1918 года запісаўся слухачом факультэта гісторыі мастацтваў [[Маскоўскі археалагічны інстытут|Смаленскага аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=35}}. Вучобу хутка кінуў, бо не было часу хадзіць на лекцыі. Адзначаецца яго добрае знаёмства з [[Вільгельм Георгіевіч Кнорын|Вільгельмам Кнорыным]] у Смаленскім савеце{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=89}}. Працуе ў Смаленску камендантам жыллёвага аддзела, дзе кіраваў рэквізіцыяй «лішкаў жытла ў буржуазіі» ([[1918]]), паралельна, потым і стала супрацоўнічаў у мясцовых газетах «Западная коммуна», «[[Звязда (газета)|Звязда]]» (са жніўня 1918&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, запрошаны на сталую працу ў «Звязду» Кнорыным пасля абвяшчэння [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|ССРБ]]{{Sfn|Пшыркоў Ю.|1965|с=7}}). Супрацоўнічаў з газетай «[[Дзянніца (газета)|Дзянніца]]».

=== Віленскі перыяд ===
[[Файл:M. Harecki z žonkaj i dziećmi.jpg|міні|250px|З жонкай Леанілай, дзецьмі Галінай і Леанідам, 1920-я гг.]]
[[Файл:Vypusk 2 1921.jpg|міні|250пкс|Група 2-га выпуску 1-й [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1921 год. Максім Гарэцкі — настаўнік гімназіі, сядзіць у першым шэрагу справа.]]
Разам з рэдакцыяй «Звязды» пераехаў у [[Мінск|Менск]], потым у [[Вільнюс|Вільню]] (пачатак студзеня 1919). Пры раптоўным захопе Вільні польскім войскам (21 красавіка 1919) апынуўся на акупаванай тэрыторыі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Настаўнік беларускай мовы і літаратуры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], таксама выкладчык Беларускіх настаўніцкіх курсаў і Вышэйшых літоўскіх педагагічных курсаў{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=39}}. У гімназіі пазнаёміўся з будучай жонкай, [[Леаніла Усцінаўна Чарняўская|Леанілай Чарняўскай]], настаўніцай пачатковых класаў. 16 ліпеня 1919 года яны павянчаліся ў [[Прачысценскі сабор (Вільнюс)|Прачысценскім саборы]]. Максім спачатку жыў на кватэры ў Леанілы на {{нп3|Антокаль|Антокалі|be-x-old|Антокаль}}, дзе яна жыла з маці, а потым яны атрымалі кватэру на Вастрабрамскай вуліцы каля будынка Беларускай гімназіі{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=40}}.

Супрацоўнічаў з газетай «[[Беларускія ведамасці (газета)|Беларускія ведамасці]]»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, «[[Беларускі звон (газета, 1921)|Беларускі звон]]». Рэдактар і выдавец газеты «[[Наша думка]]» (снежань 1920 — ліпень 1921), «Беларускія ведамасці» (з верасня 1921). Максім Гарэцкі быў сябрам [[Таварыства беларускай школы]], [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]], [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. Разам з [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|Сымонам Рак-Міхайлоўскім]], [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзем Смолічам]], [[Францішак Аляхновіч|Францішкам Аляхновічам]] і іншымі беларускімі дзеячамі стаў ініцыятарам [[Скаўцкі рух|скаўцкага руху]] ў Віленскай беларускай гімназіі. У 1919 годзе пачала дзейнічаць [[Народная рада БНР]], старшынёй якой стаў [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пятро Крачэўскі]], а Максім Гарэцкі ўвайшоў у склад прэзідыума{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=41}}.

12 ліпеня 1920 года ў [[Масква|Маскве]] быў падпісаны [[Маскоўскі дагавор РСФСР — Літва (1920)|Маскоўскі дагавор РСФСР з Літвой]], згодна з якім Літве перадаваліся этнаграфічныя беларускія землі: [[Віленскі край]] з Вільняй, а таксама [[Гродна|Горадня]], [[Ліда]], [[Смаргонь]], [[Ашмяны]], [[Нарач (возера)|Нарач]], [[Браслаўская група азёр|Браслаўскія азёры]]. Максім Гарэцкі напісаў «Пісьмо беларускага дзеяча т. [[Вінцас Міцкявічус-Капсукас|Міцкевічу-Капсукасу]]», спадзеючыся, што ён будзе адстойваць беларуская інтарэсы, ведучы змаганне з «ковенскімі імперыялістамі». У стрыманай форме Гарэцкі крытыкуе маскоўскіх бальшавікоў, якія «крамсаюць Беларусь», пры ўсякай нагодзе квапяцца на беларускія землі. Вельмі вострую крытыку аўтар скіроўвае на «ковенскіх імперыялістаў», «літоўскіх акупантаў» і «іх пісак-публіцыстаў, якія цынічна гавораць аб беларускіх адраджэнцах». Гарэцкі даказваў, што ні «ковенскія імперыялісты», ні «польскія паны» не маюць права на беларускія землі{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=41}}.

У 1921 годзе найбольш уплывовай беларускай арганізацыяй [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] быў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Віленскі беларускі нацыянальны камітэт]], які імкнуўся да стварэння Вялікага Княства Беларуска-Літоўскага. Сярод найбольш вядомых сяброў лічыўся Максім Гарэцкі. Таксама ў 1921 годзе быў створаны [[Беларускі дзяржаўны камітэт]], старшынёй якога стаў [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], сакратаром — [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], сябрамі — [[Адам Станкевіч]], [[Фабіян Мацвеевіч Ярэміч|Фабіян Ярэміч]], Максім Гарэцкі, [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|Сымон Рак-Міхайлоўскі]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Эдвард Адамавіч Будзька|Эдвард Будзька]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=42}}. Расчараваўшыся, Гарэцкі разам з Сымонам-Рак-Міхайлоўскім выйшаў з Беларускага дзяржаўнага камітэта пасля некалькіх сходаў{{Sfn|Латышонак А.|2014|с=195}}.

У студзені 1922 года перад выбарамі ў {{нп3|Віленскі сойм||ru|Виленский сейм}} быў арыштаваны польскімі ўладамі як цяжкі палітычны злачынца. Быў абвінавачаны ў прыналежнасці да партыі камуністаў, арганізацыі замаху на дзяржаўную ўладу, друкаванай і вуснай агітацыі, атрыманні грошай ад камуністаў. Такія дзеянні паводле польскага крымінальнага кодэкса маглі карацца смерцю або катаргай. Зняволены ў [[Лукішская турма|Лукішскай турме]] ў Вільні&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. У выніку пратэстаў за мяжой супраць масавых арыштаў беларускіх і [[літоўцы|літоўскіх]] дзеячоў прымусова з іншымі арыштаванымі дзеячамі высланы ў [[Літва|Літву]]. Сябры Беларускага нацыянальнага камітэта Гарэцкі, [[Аляксандр|Карабач]], [[Іван Ігнатавіч Краскоўскі|Краскоўскі]], [[Уладзімір Міхайлавіч Пракулевіч|Пракулевіч]] і іншыя накіраваліся ў [[Каўнас|Коўна]]. Ковенскі ўрад і [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрад БНР]] [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] прынялі іх добразычліва. Літоўцы прапанавалі Краскоўскаму заняць пасаду міністра беларускіх спраў пры ковенскім урадзе, але супраць гэтага быў Ластоўскі. На пасадзе беларускага міністра Ластоўскі хацеў бачыць Гарэцкага, але Гарэцкі, так і Краскоўскі не прынялі прапанаванай пасады і выехалі ў [[Латвія|Латвію]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=59}}.

Максім жыў 4 месяцы ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]], дзе выкладаў на Беларускіх настаўніцкіх курсах. У Дзвінску Максіма паўторна арыштавалі, даставілі ў Вільню, дзе трымалі пад вартай каля трох тыдняў, пасля чаго адпусцілі пад заклад у 10 тыс. польскіх марак{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=59}}. У пачатку 1923 года Гарэцкі як сябра Арганізацыйнага камітэта актыўна ўдзельнічаў у падрыхтоўцы правядзення з’езда беларускіх настаўнікаў сярэдніх школ, які рыхтавала [[Беларуская цэнтральная школьная рада]]. 11—14 красавіка ў памяшканні Віленскай беларускай гімназіі адбыўся з’езд, на якім былі Максім і Леаніла Гарэцкія. На II пленарным пасяджэнні Максім Гарэцкі выступіў з дакладам як выкладчык беларускай мовы і літаратуры Віленскай праваслаўнай духоўнай семінарыі, а на IV пленарным пасяджэнні — як выкладчык Віленскай беларускай гімназіі{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=60}}.

=== Менскі перыяд ===
[[Файл:Gor 05.jpg|міні|Максім Гарэцкі (справа) са сваім братам [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылам Гарэцкім]], 1926 г.]]
У канцы кастрычніка 1923 года Гарэцкі з сям’ёй пераехаў з [[Вільнюс|Вільні]] ў [[Мінск|Менск]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=60}}. Сям’я Гарэцкіх пасялілася на [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Савецкай вуліцы]], насупраць [[Аляксандраўскі сквер (Мінск)|гарадскога сквера]]. Жылі ў невялікай камунальнай кватэры на трэцім паверсе, дзе мелі два пакоі. Па прыездзе ў Менск адразу паехаў у Малую Багацькаўку, вярнуўся ў Менск разам з маці і павёз яе ў Маскву, каб наведаць магілу Ганны (сястры Максіма){{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=83}}.

Рэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Уладзімір Пічэта]] запрасіў Максіма Гарэцкага выкладаць беларускую мову і літаратуру на рабочым факультэце, Гарэцкі пачаў працаваць там ў лістападзе 1923 года. Пазней Гарэцкі разам з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]], выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры педагагічнага факультэта, па жаданні студэнтаў стварае гурток беларускай культуры на рабфаку БДУ. Гарэцкі выкладае беларускую мову і літаратуру ў Камуністычным універсітэце БССР, спачатку па сумяшчальніцтве, а з верасня [[1925]] года як на асноўнай рабоце. Чытае лекцыі па літаратуры ў ветэрынарным тэхнікуме. Ездзіў у [[Віцебск]] і [[Хоцімск]] з лекцыямі па фальклоры, беларускай літаратуры і мове. Друкаваў артыкулы ў «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкай Беларусі]]» і «Звяздзе»{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=84}}.

У 1925 годзе пастановай Наркамасветы БССР зацверджаны новы склад [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]], у які ўвайшоў Максім Гарэцкі. Ён узначальвае Слоўнікавую камісію, затым мовазнаўчую і літаратуразнаўчую секцыі, удзельнічаў у працы правапісна-тэрміналагічнай і літаратурнай камісій, чытаў лекцыі на першых Калінінскіх акруговых настаўніцкіх курсах, разам з Якубам Коласам — цыкл лекцый у Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме, на курсах павышэння кваліфікацыі настаўнікаў{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=84}}. Гарэцкі неаднаразова прывозіў у Менску сваю маці, а кампазітары [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалай Аладаў]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Ягораў|Аляксандр Ягораў]] запісалі ад Ахрасінні Міхайлаўны і пераклалі на ноты многія беларускія песні{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=85}}.

=== Горацкі перыяд ===
[[Файл:Maksim Harecki. Максім Гарэцкі (1928) (2).jpg|міні|злева|Максім Гарэцкі, 1928 г.]]
У лютым 1926 года пераязджае ў [[Горкі]]. Загадчык кафедры беларускай мовы, літаратуры і гісторыі [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горацкай сельгасакадэміі]]{{Sfn|Каўка А.|1994|с=494}}. Удзельнік [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Беларускай акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў Менску, дакладчык па пытаннях мастацкай літаратуры. Улетку 1926 года для збору матэрыялаў ездзіў у [[Сібір]] і на Далёкі Усход. Рэктарам акадэміі яму 24 чэрвеня 1926 года выдадзенае пасведчанне з маршрутам навуковай экспедыцыі: Горкі-[[Масква]]-[[Томск]]-[[Благавешчанск]] і назад&lt;ref name=&quot;старонкі&quot;/&gt;. 10 лістапада 1926 года піша ліст-хадатайніцтва ў падтрымку [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=87}}. 15 снежня 1927 года падпісаў разам з вялікай групай прафесараў, дацэнтаў і іншых навуковых супрацоўнікаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі сельскай гаспадарскі «Пратэст», які быў пасланы польскаму консулу пра Урадзе БССР, у якім было адзначана, што яны, спачуваючы змаганню працоўных [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] за свае спецыяльныя і нацыянальныя правы, гнеўна пратэстуюць супраць суда над [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамадой]] і пасламі Сейма{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=87}}. У ліпені 1928 года ездзіў на лячэнне ў [[Крым]]. Па дарозе спыняўся ў Смаленску, Маскве, [[Харкаў|Харкаве]]. Па запрашэнні [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Смаленск)|Беларускага студэнцкага зямляцтва ў Смаленску]] наведаў выпускную вечарыну студэнтаў педагагічнага факультэта [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт|Смаленскага ўніверсітэта]]{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=88}}.

Правадзейны сябра [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]], навуковы сакратар Літаратурнай камісіі (да 10 чэрвеня 1925), вучоны спецыяліст (2 кастрычніка 1928) Інстытута навуковай мовы [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. З сярэдзіны верасня 1928 года жыве і працуе ў Менску{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=15—17}}&lt;ref name=&quot;старонкі2&quot;&gt;{{cite web|url = http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8301|title = Максім Гарэцкі. Старонкі жыцця. Працяг.|author = [[Уладзімір Маісеевіч Ліўшыц|Ліўшыц У.]]|date = 28 мая 2012|publisher = arche.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20160218134214/http://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/8301|archive-date = 18 лютага 2016|access-date = 18 лютага 2016}}
&lt;/ref&gt;.

=== Рэпрэсіі ===
[[Файл:Harecki, fota sa spravy.jpg|міні|250px|[[Магшот]] з асабістай справы НКУС, 1930 г. Максім Гарэцкі асуджаны за ўдзел у «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюзе вызвалення Беларусі]]».]]
10 снежня 1928 года разам з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]], [[Змітрок Бядуля|Змітраком Бядулем]], [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]], [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Сцяпанам Некрашэвічам]], [[Язэп Дыла|Язэпам Дылам]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіславам Галубком]], [[Фларыян Паўлавіч Ждановіч|Фларыянам Ждановічам]], [[Міхайла Грамыка|Міхайлам Грамыкам]] напісалі хадайніцтва ў абарону [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], які быў абвінавачаны савецкімі ўладамі ў шпіянажы на карысць Польшчы{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=87}}.

Максім Гарэцкі разам з іншымі беларускімі дзеячамі стаў аб’ектам кампаніі «крытыкі» ў друку (1929).

Арыштаваны 19 ліпеня 1930 года ў Менску па адрасе: вуліца Заслаўская, д. 5, кв. 1{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=103}}. Абвінавачаны па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]], у красавіку — траўні 1931 года асуджаны да высылкі на пяць гадоў у горад [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Вятку]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. У Вятцы спачатку працаваў землякопам, потым чарцёжнікам (17 жніўня 1931 — 1 сакавіка 1932), тэхнікам-каштарыснікам мясцовай фабрыкі вучэбных дапаможнікаў і землеўладкавальнікам{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=141}}. Год жыў адзін. У пачатку лета 1932 года жонка Леаніла Усцінаўна разам з дзецьмі пераехала ў Вятку, і ўжо 3 чэрвеня 1932 года Гарэцкі жыў разам з сям’ёй{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=141}}. Спачатку жылі ў малым (9м²) прахадным пакойчыку, пазней атрымалі яшчэ адзін. Жонка пачала працаваць сакратаркай, а ў хуткім часе перайшла ў дзіцячы сад выхавацелькай{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=141}}. З харчаваннем было цяжка, аднойчы сям’я варыла суп з [[грак]]а{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=141}}. У Вятцы сустракаліся з іншымі сасланымі беларускімі «нацдэмамі», сасланымі ў Вятку і суседнія месцы: [[Адам Антонавіч Бабарэка|Адамам Бабарэкам]], [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Уладзімірам Пічэтам]], [[Нічыпар Тодаравіч Чарнушэвіч|Нічыпарам Чарнушэвічам]]. 21 ліпеня 1935 года Максіму Гарэцкаму выдадзеная даведка аб яго вызваленні, на наступны дзень ён атрымаў пашпарт. Можна было ехаць бліжэй да граніцы БССР. Ехаць у Менск ён не адважыўся, бо ведаў стаўленне ўладаў да сябе{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=142}}.

У жніўні 1935 года Гарэцкі паехаў у [[Смаленск]]. Там атрымаў накіраванне і з 1 верасня 1935 года стаў настаўнікам [[руская мова|рускай мовы]] і літаратуры ў сярэдняй школе № 1 гарадскога пасёлка Пясочня (з 1936 года горад [[Кіраў (Калужская вобласць)|Кіраў]]) [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй]], потым [[Калужская вобласць|Калужскай]] вобласці. Чытаў лекцыі ў заводскім клубе і ваенкамаце, вёў заняткі па лікбезе{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=143}}. Увесь гэты час займаўся літаратурнай працай.

Улетку 1936 года разам з дачкой наведаў Багацькаўку. З Багацькаўкі Гарэцкі на адзін дзень завітаў у Менск, каб даведацца пра лёс рукапісу «Віленскіх камунараў». Але была нядзеля, ён нікога не пабачыў апрача [[Аляксандр Сцяпанавіч Вечар|Алеся Вечара]], якога выпадкова сустрэў на вуліцы. Вярнуўся ў Кіраў у прыгнечаным настроі{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=143}}. У канцы жніўня 1936 года з сынам Лёнем ізноў наведаў Багацькаўку, верагодна, у той візіт запісаў «Камароўскі парад» — пералік усіх трыццаці пяці двароў у вёсцы і кароткія звесткі аб гаспадарах і іх сем’ях{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=144}}.

[[Файл:Maksim Harecki photo.jpg|міні|справа|Максім Гарэцкі, 1937 г.]]
Узімку 1937 года да Гарэцкіх прыехаў пагасцяваць Максімаў бацька. Пісьменнік удакладняў свае запісы «Камароўскай хронікі», распытваючы бацьку пра старадаўняе жыццё. Улетку Гарэцкі накіраваўся ў Смаленск. Падаў заяву ў педінстытут, каб яму дазволілі здаць экстэрнам экзамены на атрыманне дыплома аб сканчэнні інстытута. Ён меў навуковыя працы, але гэта не лічылі за вышэйшую адукацыю{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=147}}. Са Смаленску паехаў у Маскву, зайшоў да [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Уладзіміра Пічэты]], але быў сустрэты сцюдзёна і насцярожана{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=147}}. Улетку ізноў быў у Багацькаўцы.

Арыштаваны ў ноч з 3 на 4 лістапада 1937 года. 21 снежня этапаваны ў Вязьму{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=156}}. Абвінавачаны ў варожасці да савецкай улады і контррэвалюцыйнай рабоце, выказванні тэрарыстычных намераў{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=156}}. 5 студзеня 1938 года адбылося пасяджэнне «[[Тройка НКУС|тройкі]]», на якім Максім Гарэцкі прысуджаны да расстрэлу і канфіскацыі маёмасці{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=159}}. Расстраляны 10 лютага 1938 года а 15-й гадзіне{{Sfn|Гарэцкі Р.|2008|с=160}}. Жонцы паведамілі, што памёр ад кровазліцця ў [[Галаўны мозг|мозг]] 20 сакавіка 1939 года.

Месца пахавання невядомае, на месцы турэмных могілак на Дзмітравай гары ў [[Вязьма|Вязьме]] ўсталяваны памятны знак Максіму Гарэцкаму&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/breskaja-hareczki.html|title=Брэская — Гарэцкі – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-08-04}}&lt;/ref&gt;.

Рэабілітаваны 15 лістапада 1957 года. Першая публікацыя паводле сапраўдных фактаў [[расстрэл]]у 10 лютага 1938 года ў Вязьме з’явілася ў кастрычніку 1992 года ў газеце «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]».

== Сям’я ==
У 1919 годзе ў [[Вільнюс|Вільні]] Максім Гарэцкі пабраўся шлюбам. Жонка, [[Леаніла Усцінаўна Чарняўская|Леаніла Усцінаўна Чарняўская-Гарэцкая]] (1893—1976) — празаік, перакладчык, педагог, працавала настаўніцай у [[Віленская беларуская гімназія|I Віленскай беларускай гімназіі]].

Сын Леанід Гарэцкі (1922—1944), загінуў у баях пад [[Ленінградскі фронт|Ленінградам]]. Вядомыя яго «Пісьмы з фронту» да сям’і. Дачка [[Галіна Максімаўна Гарэцкая|Галіна Гарэцкая]] (1921—2006) — захавальніца літаратурнага архіва сям’і Гарэцкіх, аўтарка шэрагу прац, прысвечаных жыццю і творчасці бацькі і маці, успамінаў пра іх і пра свайго дзядзьку — акадэміка [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылу Гарэцкага]].

== Ацэнкі ==
Пасля [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсій 1930-х гадоў]] і далейшага замоўчвання, публікацыі і даследаванні творчасці пісьменніка былі ўзноўленыя ў 1960-х гадах. У іх ліку — [[Манаграфія|манаграфіі]] [[Дзмітрый Якаўлевіч Бугаёў|Дзмітрыя Бугаёва]] «Максім Гарэцкі» (Мінск, 1968), [[Алесь Адамовіч|Алеся Адамовіча]] «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» (Мінск, 1980), [[Іван Пятровіч Чыгрын|Івана Чыгрына]] «Паміж былым і будучым» (Мінск, 1994), [[Міхась Мушынскі|Міхася Мушынскага]] «Падзвіжнік з Малой Багацькаўкі: Жыццёвы і творчы шлях Максіма Гарэцкага» (Мінск, 2008; 2013 — 2-е выданне), артыкулы і прадмовы да выданняў Дзмітрыя Бугаёва, [[Максім Лужанін|Максіма Лужаніна]], [[Юльян Сяргеевіч Пшыркоў|Юльяна Пшыркова]], Івана Чыгрына і інш.

У наш час Максім Гарэцкі прызнаецца класікам беларускай літаратуры. Фактычна, пачынальнік твораў маральна-этычнай праблематыкі ў беларускай літаратуры{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=70—81}}. Адзін з пачынальнікаў эпічнага жанру, інтэлектуальна-філасофскай, лірычнай, дакументальнай прозы ў беларускай літаратуры{{Sfn|Каўка А.|1994|с=494}}. Пачынальнік даследаванняў гісторыі беларускай літаратуры{{Sfn|Пшыркоў Ю.|1965|с=8}}. Адзначаецца шматграннасць здольнасцей пісьменніка — літаратурных, матэматычных, музычных{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=23}}.

Ваенныя творы Гарэцкага былі заўважаны крытыкай за мяжой, напрыклад, Т. Н. Браран (Н. Рандаў) у [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]]{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=50}}. У вышыні антываеннага духу апавяданні «Генерал» і «[[Рускі (апавяданне)|Рускі]]» параўноўваюцца крытыкамі з творамі [[Васіль Уладзіміравіч Быкаў|Васіля Быкава]] «Мёртвым не баліць» і «Адна ноч»{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=67}}, аповесць «На імперыялістычнай вайне» — з ваеннымі творамі [[Эрых Марыя Рэмарк|Рэмарка]], [[Анры Барбюс|Барбюса]], {{нп3|Жорж Дзюамель|Дзюамеля|ru|Дюамель, Жорж}}{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=50}}.

== Творчасць ==
[[Файл:M. Harecki, „Ruń“ (vokładka).jpg|міні|Зборнік апавяданняў «Рунь» (1914).]]
[[Файл:М. Гарэцкі. Драматычны абразок “Памінкі”..jpg|міні|Рукапіс драматычнага абразка «Памінкі», 1922 г. На аркушы пячатка савецкіх часоў з надпісам «забаронена».]]

Літаратурная творчасць Гарэцкага пачалася з невялічкіх твораў, нататак, фельетонаў, якія друкаваліся на старонках «[[Наша ніва (1906)|Нашай Нівы]]». Падпісваўся тады Гарэцкі такімі псеўданімамі: М. Б., Беларус, М. Беларус, Максім Беларус. Першая такая нататка з’явілася ў «Нашай Ніве» 26 верасня 1912 года. Першыя фельетоны выявілі талент Гарэцкага як [[Сатыра|сатырыка]], аднак, у сваёй далейшай творчасці ён рэдка вяртаўся да гэтага{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=18}}.

Першае апавяданне Гарэцкага «У лазні» было змешчанае ў «Нашай Ніве» 25 студзеня 1913 года пад псеўданімам Максім Беларус, напісанае было 31 снежня 1912 года{{Sfn|Дасаева Т.|1993|с=8}}. Пасля гэтага пачалі з’яўляцца новыя мастацкія творы: апавяданні «Стогны душы», «Роднае карэнне», «У панскім лесе», драматычны абразок «Атрута». Усё гэта было апублікавана на працягу 1913 года ўсё ў той жа «Нашай Ніве» пад псеўданімамі Максім Беларус і М. Г.{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=20}}. Сваім сапраўдным прозвішчам Гарэцкі падпісаўся толькі ў 1914 годзе, калі [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыствам]] у [[Вільнюс|Вільні]] была выдадзеная кніга «Рунь»{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=21}}. Гарэцкі востра адчуваў патрэбы літаратурнага развіцця беларусаў, аб чым сведчаць яго артыкулы «Наш тэатр» і «Развагі і думкі», апублікаваныя ў 1913—1914 гадах. У іх аўтар выявіў сябе як тэарэтык, публіцыст, зацікаўлены праблемамі развіцця нацыянальнай культуры, мовы, тэатру{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=29}}.

22 лютага 1914 года была завершаная кніга Гарэцкага «Антон». Надрукаваная яна была толькі ў 1918 годзе ў віленскай газеце «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]». У 1919 годзе выйшла асобнае выданне. Твор мае падзагаловак «Абразы жыцця» і складаецца з 15 асобных абразкоў{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=89}}. Франтавыя ўражанні і назіранні 1916—1917 гадоў пісьменнік акуратна заносіў у дзённік, матэрыялы якога ён пазней выкарыстаў для напісання дакументальна-мастацкай [[Аповесць|аповесці]] «На імперыялістычнай вайне»{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=119}}. Пасля 1917 года шмат піша на тэму [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі]]. У 1918—1919 гадах у палемічных допісах рэзка крытыкуе «буржуазных беларускіх дзеячоў», услаўляе бальшавізм; адначасова, крытыкуе «новую (камуністычную) буржуазію», кладзе выразны націск на неглыбокую далучанасць «буржуазных дзеячоў» да нацыянальнага руху{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=92—96}}.

У 1918 годзе Максім разам з братам [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылам]] працаваў над «Руска-беларускім слоўнікам», які быў выдадзены ў [[Смаленск]]у ў 1918 годзе, а ў 1921 годзе ў Вільні. Гэта быў першы беларускі [[слоўнік]] такога тыпу, надрукаваны пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], і першы вопыт самога пісьменніка ў галіне [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]]. Аўтарству Гарэцкага належыць «Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік», выдадзены ў Вільні ў 1919 годзе, які меў тры выданні, апошняе пад назвай «Беларуска-расійскі слоўнічак» выйшла ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]] ў 1925 годзе. На год раней у [[Мінск|Менску]] з’явіўся складзены Гарэцкім разам з [[Мікола Байкоў|Міколам Байковым]] «Практычны расійска-беларускі слоўнік», які ахоплівае каля 20000 словаў{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=123—124}}.

На працягу 1919—1923 гадоў ён напісаў больш за 20 твораў: апавяданні, аповесць «[[Дзве душы]]», крытычныя артыкулы{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=127}}. Звяртаўся да жыцця беларускіх перасяленцаў у [[Сібір]]ы («Сібірскія абразкі», апавяданні «Хадзяка», «Моцнае каханне», «Хоцімка» і інш.). У групе апавяданняў, створаных у 1921—1922 гадах, Гарэцкі наблізіўся да асэнсавання вобразу інтэлігента як усвядомленага суб’екта ў гістарычным быцці свайго народа. Здарылася гэта пад уплывам вайны, якая ў 1914 годзе абрынулася на беларускія землі, рэвалюцыяў 1917 года, абвастрэнняў нацыянальнай барацьбы ў краі{{Sfn|Чыгрын І.|2003|с=32}}.

У 1926 годзе ў Менску быў выдадзены зборнік апавяданняў «Досвіткі». У гэты час Гарэцкі прымаў удзел у розных дыскусіях, выступаў з навуковымі дакладамі па літаратуразнаўстве і фалькларыстыцы, друкаваў артыкулы пра творчасць многіх савецкіх пісьменнікаў, рабіў фальклорныя запісы{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=135}}. У 1928 годзе выйшаў зборнік «Народныя песні з мелодыямі», падрыхтаваны Гарэцкім у суаўтарстве з кампазітарам Ягоравым. Там змешчана 318 беларускіх песень, запісаных Гарэцкім ад маці{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=152}}. У канцы 20-х гадоў пісьменнік займаўся таксама перакладамі мастацкай прозы: «Разгром» [[Аляксандр Аляксандравіч Фадзееў|Фадзеева]], апавяданні [[Максім Горкі|Горкага]] «Канавалаў», «Чалкаш». Пераклады былі падпісаныя псеўданімам А. Мсціслаўскі, але іх прыналежнасць Гарэцкаму не выклікае сумнення{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=154}}. У 1928 годзе Гарэцкі падрыхтаваў да выдання вялікую кнігу сваіх выбраных твораў, нанова адрэдагаваўшы некаторыя з іх. Гэтая кніга не была надрукаваная{{Sfn|Бугаёў Дз.|2003|с=154}}.

Гарэцкі звяртаўся да праблемы ўзаемаадносін інтэлігента і народа, да ролі і місіі інтэлігенцыі ў нацыянальным развіцці (аповесць «Меланхолія», апавяданні «Фантазія» і інш.). Расцэньваў ролю беларускага літаратара як надзвычай адказную і патрабавальную да грамадзянскай і нацыянальнай свядомасці. Выступаў супраць правінцыйнай замкнёнасці маладой беларускай літаратуры.

У творчасці Гарэцкага вызначаюцца наступныя перыяды (так, як іх акрэсліў [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрыла Гарэцкі]] ў лісце да А. Адамовіча{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=41—42}}):

* 1912—1913: Горацкі першы
* 1913—1914: Віленскі першы
* 1914—1917: часу імперыялістычнай вайны
* 1917—1919: пачатку Кастрычніцкай рэвалюцыі
* 1919—1923: Віленскі другі
* 1923—1926: Мінскі першы
* 1926—1928: Горацкі другі
* 1928—1930: Мінскі другі
* 1931—1935: Вяцка-Кіраўскі
* 1935—1937: Пясочынска-Кіраўскі.

Творы Гарэцкага перакладзеныя на [[англійская мова|англійскую]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bellit.info/roznaje/dzvje-dushy-hareckaha-pa-anhjelsku-nadrukavali-u-kanadzje.html|title=“Дзве душы” Гарэцкага выйшлі па-ангельску ў Канадзе|date=2024-09-13}}&lt;/ref&gt;, [[балгарская мова|балгарскую]], [[латышская мова|латышскую]], [[літоўская мова|літоўскую]], [[нямецкая мова|нямецкую]], [[польская мова|польскую]], [[руская мова|рускую]] і [[украінская мова|ўкраінскую]] мовы.

[[Файл:M. Harecki, vokładki.png|400px|міні|цэнтр| Вокладкі зборніка апавяданняў «Досвіткі» (1926), кнігі «Ціхія песні» (1926), «Ціхая плынь» (1930).]]

=== Творы ===
* «У лазні» (1912, надрукаваная ў 1913), першае апавяданне.
* «Антон» (1914, упершыню надрукаваная ў газеце «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]», 1918; асобна — у 1919), драматызаваная аповесць.
* «На імперыялістычнай вайне» (1914—1919, фрагменты друкаваліся ў «Полымі», першае асобнае і цэлае выданне — 1926), ваенныя запіскі.
* «Літоўскі хутарок» (1915, надрукаваны ў газеце «[[Беларусь (газета, Мінск)|Беларусь]]», 1920), апавяданне, першая спроба літаратурнага, не дзённікавага твора пра вайну.
* «Генерал» (1916, першы раз надрукаваная газетай «[[Вольная Беларусь]]», 1918), апавяданне.
* «[[Рускі (апавяданне)|Рускі]]» (1915), апавяданне.
* «Чарнічка», апавяданне.
* «Хадзяка» (1916), апавяданне.
* «На этапе» (1916), апавяданне.
* «Меланхолія», (урыўкі друкаваліся ў 1916), аповесць (незавершаная).
* «Сібірскія абразкі» (1926—1928, часткова выдадзеныя ў 1973), збор 42 падарожных замалёвак.
* «Ціхая плынь», аповесць (першы варыянт, «За што?», напісаны ў 1917—1918, быў надрукаваны ў газеце «Известия Смоленского Совета», май 1918; урыўкі друкаваліся аўтарам у заходнебеларускім друку, асобныя выданні — 1926 і 1930). Называецца крытыкамі адзіным завершаным і скончаным ва ўсіх адносінах буйным творам Гарэцкага{{Sfn|Адамовіч А.|1980|с=111}}.
* «[[Дзве душы]]» (1918—1919, у газеце «[[Беларуская думка (газета)|Беларуская думка]]», чэрвень—ліпень 1919, першы раз асобна — Вільня, 1919), аповесць.
* «Усебеларускі з’езд 1917-га года» (1922), апавяданне.
* «Фантазія», апавяданне.
* «Віленскія камунары», раман-кроніка (рукапіс быў адасланы аўтарам у Менск у жніўні 1934 і быў знойдзены ў фондах бібліятэкі АН Літоўскай ССР у лютым 1961; першае выданне ў 1965). Рускі варыянт «Виленские воспоминания» прапаноўваўся да друку ў Маскву ў сакавіку 1935, але не быў прыняты.
* «Чырвоныя ружы» (1922), драматычны твор.
* «Камароўская кроніка» (1930—1932—1937, апублікаваная 1966), раман-эпапея (незавершаны).
* «Меланхолія»
* «У чым яго крыўда?» (1926), аповесць.
* «Жартаўлівы Пісарэвіч» (1925, апублікавана «[[Полымя]]», 1926), п’еса.
* «Лявоніус Задумекус», аўтабіяграфічны твор (пісаўся ў 1930-я гады ў Вятцы, надрукаваны з адзінага чарнавіка ў часопісе «Полымя» 2/1993).
* Аўтабіяграфічныя матэрыялы («Храналогія маіх твораў», успаміны, пісьмы); пераклады асобных прац і твораў Леніна, Горкага, А. Фадзеева, Ю. Лібядзінскага; іншыя творы і допісы ў перыядычным друку («Наша Ніва», «Полымя» і інш.)

=== Кнігі ===
* «[[Рунь (зборнік)|Рунь]]»&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=[[Вацлаў Ластоўскі|Власт]].|загаловак=„Рунь“|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.zip/1914-39.pdf|выданне=[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]|год=1914|нумар=39|старонкі=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925125429/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.zip/1914-39.pdf|archive-date=25 верасня 2020}}&lt;/ref&gt; (Вільня, 1914), зборнік прозы, першая кніга.
* «Расійска-беларускі слоўнік» (Смаленск, 1918, 2-е выд. — Вільня, 1920; разам з [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі|Гаўрылам Гарэцкім]]).
* «Беларуска-расійскі слоўнічак» (Вільня, 1919, 3-е выд. — Менск, 1925).
* «Практычны расійска-беларускі слоўнік» (2-е выд. — Менск, 1926; разам з М. Байковым).
* «Гісторыя беларускае літаратуры» (Вільня, 1919 і 1920, 4-е выд. — Менск, 1926).
* «Хрэстаматыя беларускай літаратуры. XI век — 1905 г.» (Вільня, 1922).
* «Народныя песні з мелодыямі» (Менск, 1928; разам з [[Аляксандр Аляксандравіч Ягораў|А. Ягоравым]]), зборнік песень.
* «Маладняк за пяць гадоў. 1923—1928» (Менск, 1928).
* «Апавяданні», зборнік, рыхтаваўся ў 1928, але не быў выдадзены. Частка матэрыялаў была выдадзеная ў 2-томным зборніку «Выбраныя творы» (Мінск, 1973).
* «Люстрадзён», нявыдадзены зборнік, рыхтаваўся ў 1929 годзе.

=== Архіў ===
Пасля высылкі Максіма Гарэцкага ў Вятку, ён атрымліваў ад жонкі матэрыялы па пошце, а ў канцы чэрвеня 1932 года ў Вятку быў прывезены і архіў цалкам. Архіў пасля 4 снежня 1937 года перахоўвала жонка Гарэцкага (у Пясочні, [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кіраве]], [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]). 12 сакавіка 1971 амаль усе рукапісы былі перададзеныя ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Фундаментальную бібліятэку]] Акадэміі навук БССР (архіў № 7, 119 адзінак захавання). Рэшта рукапісаў знаходзіцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва]].

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:1993. Stamp of Belarus 0035.jpg|міні|Максім Гарэцкі на паштовай марцы Беларусі.]]
У 1993 годзе ў роднай вёсцы да 100-годдзя з дня народзінаў пісьменніка, што адзначалася таксама ў рамках [[ЮНЕСКА|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па пытаннях адукацыі, навукі і культуры]], адкрылі [[Літаратурны музей Максіма Гарэцкага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|author=[[Мікалай Віктаравіч Рудкоўскі|Мікалай Рудкоўскі]].|title=Жыву і радуюся, і вы жывіце і радуйцеся|url=http://www.mogved.by/print/sled-v-istorii/493|publisher=[[Газета]] «[[Магілёўскія ведамасці]]»|date=25 лютага 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20160225122356/http://www.mogved.by/print/sled-v-istorii/493|archive-date= 25 лютага 2016| access-date=25 лютага 2016}}&lt;/ref&gt;. У 1993 годзе да стагоддзя з дня нараджэння Максіма Гарэцкага беларуская пошта выпусціла ў абарачэнне паштовую марку. З 1997 года дзейнічае Міжнародны фонд братоў Гарэцкіх. Яго імя носяць бібліятэка ў Горках, вуліцы ў Мінску, Мсціславе і Горках. У Мінску і Вязьме пастаўлены помнікі. З 1992 года рэгулярна ладзяцца [[Гарэцкія чытанні]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Жук Т., Ліс М.|title=Рукапісы не гараць. Максім Гарэцкі: «Жыццё праляцела, як адзін дзень»|url=http://news.tut.by/culture/335195_print.html|publisher=[[TUT.BY|Tut.by]]|date=18 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021749/http://news.tut.by/culture/335195_print.html|archive-date=5 сакавіка 2016|access-date=25 лютага 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У 2007 годзе была адкрытая памятная дошка на будынку [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://nn.by/?c=ar&amp;i=12029|title = У Вільні ўшанавалі памяць Максіма Гарэцкага і Натальлі Арсеньневай|date = 8 кастрычніка 2007|publisher = Наша Ніва|archive-url = https://web.archive.org/web/20160212120828/http://nn.by/?c=ar&amp;i=12029|archive-date = 12 лютага 2016|access-date = 12 лютага 2016}}
&lt;/ref&gt;. 24 мая 2013 года ў Кіраве (Расія) на будынку былой Пясочанскай сярэдняй школы № 1 (цяпер у будынку размяшчаецца школа-інтэрнат для дзяцей з праблемамі слыху) адкрыта памятная дошка&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://pesochnya.com/news/2013/v-kirove-poyavilas-memorialnaya-doska-klassika-belorusskoy-literatury-maksima-goreckogo|title = В Кирове появилась мемориальная доска классика белорусской литературы Максима Горецкого|date = 25 мая 2013|publisher = pesochnya.com|language = ru|archive-url = https://archive.today/20160211193202/http://pesochnya.com/news/2013/v-kirove-poyavilas-memorialnaya-doska-klassika-belorusskoy-literatury-maksima-goreckogo|archive-date = 11 лютага 2016|access-date = 11 лютага 2016|url-status = live}}&lt;/ref&gt;. Таксама памятная дошка ўсталяваная ў Горках на вучэбным корпусе № 4. У гэтым корпусе працуе музей-кабінет Максіма Гарэцкага, а таксама яго імем названа вучэбная аўдыторыя. З 2015 года рэктарат акадэміі ўручае імянную стыпендыю імені Максіма Гарэцкага замежнаму студэнту за поспехі ў вывучэнні мовы. Заір Азгур стварыў скульптурны партрэт Максіма Гарэцкага. У 2012 годзе пры падрыхтоўцы да рэспубліканскага свята «Дажынкі» ў [[Горкі|Горках]], нягледзячы на пратэсты грамадства, быў знесены [[Дом Максіма Гарэцкага (Горкі)|дом]], у якім у 1926—1928 гадах жыў Максім Гарэцкі, на доме была ўсталяваная памятная дошка&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.svaboda.org/content/article/24905534.html|title = 120-годзьдзе Максіма Гарэцкага: дом зьнесьлі, збор твораў ня выдалі.|author = Аксак В.|date = 18 лютага 2013|publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа|Радыё Свабода]]|archive-url = https://archive.today/20160216183658/http://www.svaboda.org/content/article/24905534.html|archive-date = 16 лютага 2016|access-date = 25 лютага 2016|url-status = live}}&lt;/ref&gt;.

У 2013 годзе кінастудыя [[Беларусьфільм]] прэзентавала кароткаметражны фільм «Рускі» рэжысёра [[Віктар Мікалаевіч Аслюк|Віктара Аслюка]] паводле аднайменнай аповесці Максіма Гарэцкага&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://zviazda.by/be/news/20140912/1410555581-brat-na-varozhym-baku|title = Брат на варожым баку|author = Ірэна Кацяловіч.|date = 12-9-2014|publisher = zviazda.by|access-date = 28-6-2019|archive-date = 10 жніўня 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200810121059/http://zviazda.by/be/news/20140912/1410555581-brat-na-varozhym-baku|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. У красавіку 2016 года ў [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]] адбылася прэм’ера спектакля «Дзве душы» паводле аповесці Максіма Гарэцкага ў пастаноўцы [[Мікалай Мікалаевіч Пінігін|Мікалая Пінігіна]], аўтарамі інсцэніроўкі аповесці з’яўляюцца [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] і [[Уладзіслаў Ігаравіч Ахроменка|Уладзіслаў Ахроменка]]&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://kupalauski.by/teatr/news/jve-souls-abilasha-prem-epa/|title = «Дзве душы». Адбылася прэм'ера|date = 27 красавіка 2016|publisher = kupalauski.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20160428151930/http://kupalauski.by/teatr/news/jve-souls-abilasha-prem-epa/|archive-date = 28 красавіка 2016|access-date = 28 красавіка 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.nv-online.info/by/658/printed/113786/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E-%D0%90%D0%A5%D0%A0%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%9A%D0%90-%C2%AB%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%9F%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD-%E2%80%93-%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D1%9E%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B-%D1%80%D1%8D%D0%B6%D1%8B%D1%81%D1%91%D1%80%E2%80%A6%C2%BB.htm|title = Уладзіслаў Ахроменка: «Мікалай Пінігін – напэўна, самы патрабавальны рэжысёр…»|author = Дзяніс Марціновіч.|date = 11 лютага 2016|publisher = [[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160428152305/http://www.nv-online.info/by/658/printed/113786/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E-%D0%90%D0%A5%D0%A0%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%9A%D0%90-%C2%AB%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%9F%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD-%E2%80%93-%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D1%9E%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B-%D1%80%D1%8D%D0%B6%D1%8B%D1%81%D1%91%D1%80%E2%80%A6%C2%BB.htm|archive-date = 28 красавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;3&quot;&gt;
File:Гарэцкі Курапаты.jpg|Крыж Максіму Гарэцкаму ва ўрочышчы [[Курапаты]].
File:Maksim Harecki, pomnik u Miensku.JPG|Помнік у Мінску, па адрасе вул. [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйная]], 2. Тут у 1922—1925 гг. месціўся [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульт]].
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
{{калонкі|2|малы=так}}
* {{кніга|аўтар = [[Алесь Адамовіч|Адамовіч А.]]|загаловак = «Браму скарбаў сваіх адчыняю…»|месца = Мінск|выдавецтва = Выд-ва БДУ|год = 1980|старонак = 224 с., іл., 1 л. партр.|ref= Адамовіч А.}}
* {{кніга|аўтар = [[Дзмітрый Якаўлевіч Бугаёў|Бугаёў Дз.]]|загаловак = Максім Гарэцкі|выданне = 2-е выд., выпр., дап.|месца = Мінск|выдавецтва = Беларуская навука|год = 2003|старонак = 239|isbn = 985-08-0533-1| ref= Бугаёў Дз.}}
* ''Бугаёў Дз.'' Гарэцкі Максім Іванавіч // {{Крыніцы/БелСЭ}} — С. 374.
* ''Гарэцкі Р.'' Ахвярую сваім «я» … (Максім і Гаўрыла Гарэцкія). / Р. Гарэцкі; Навуковы рэдактар М. І. Мушынскі. — Мінск: Беларуская навука, 1998. — 287 с.
* {{кніга|аўтар = Гарэцкі Р.|загаловак = Браты Гарэцкія|адказны = Шаўлякова І.|месца = Мінск|выдавецтва = Згуртаванне Беларусаў Свету Бацькаўшчына|год = 2008|старонак = 334|isbn = 978-985-6887-21-8|ref= Гарэцкі Р.}}
* ''Гарэцкі Р.'' Янка Купала і браты Гарэцкія. // Роднае слова: Навук. і метад. часоп. ― Мн., 2004. ― № 7. ― С. 96―99.
* ''Гаўрук, Ю.'' Максім Гарэцкі. Успаміны, артыкулы, дакументы. — Мн., 1984. — С. 87.
* {{кніга|аўтар = Дасаева Т.|загаловак = Летапіс жыцця і творчасці Максіма Гарэцкага|месца = Мінск|выдавецтва = Навука і тэхніка|год = 1993|старонак = 87|isbn = 5-343-01432-1|ref= Дасаева Т.}}
* ''[[Кажамякін Г.]]'' Максім Гарэцкі і Кузьма Чорны: да праблемы тыпалогіі / Г. Кажамякін // Зборнік Да 100-годдзя Уладзіміра Дубоўкі, Уладзіміра Жылкі, Кузьмы Чорнага: Зборнік навуковых артыкулаў / Пад агульн. рэд. Л. Дз. Сіньковай. — Мінск: БДУ, 2001. — С. 131—134.
* {{кніга|аўтар = [[Аляксей Канстанцінавіч Каўка|Каўка А.]]|частка = Гарэцкі Максім Іванавіч|загаловак = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.|адказны = Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч.|месца = Мінск|выдавецтва = БелЭН|год = 1994|старонкі = 494—496|старонак = 537|isbn = 5-85700-142-0|ref= Каўка А.}}
* ''Кныш, Л.'' Гутарковая камунікацыя ў прозе Максіма Гарэцкага // Роднае слова. — 2006. — № 2. — С. 32.
* ''Кныш, Л.'' Моўныя сродкі ў творах Максіма Гарэцкага // Роднае слова. — 1998. — № 6. — С. 72—81.
* ''Корань (Сінькова), Л. Д.'' Максім Гарэцкі // Цукровы пеўнік: літ.-крыт. арт. — Мн.: Маст. літ., 1996. — С. 22—65.
* {{Кніга|аўтар = [[Алег Латышонак|Латышонак А.]]|загаловак = Жаўнеры БНР|выданне = 3-е|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2014|старонак = 373|isbn = 978-5-00076-003-1|тыраж = 500|ref= Латышонак А.}}
* ''Ліўшыц У. М.'' Максім Гарэцкі — жыццё і творчасць. Метадычны матэрыял і парады ў дапамогу прапандыстам кнігі. — Магілёў: абласное таварыства аматараў кнігі, 1993. — 34 с.
* ''Ліўшыц У. М.'' Літаратурны музей Максіма Гарэцкага. Кароткі даведнік. — Орша: аддзел культуры Горацкага райвыканкама, 1997. — 69 с. — ISBN 985-6120-13-6.
* ''Ліўшыц У. М.'' Максім Гарэцкі : сцежкамі жыцця (да 125-годдзя з дня нараджэння). — Горкі : выдавецтва БДСГА, 2018. — 180 с. : іл. — ISBN 978-985-467-785-9.
* {{Кніга|аўтар = Марціновіч А.|загаловак = Брама, адчыненая ў вечнасць: дзецям пра Максіма Гарэцкага: нарысы|месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 2013|старонак = 205|серыя = Гісторыя ў асобах|isbn = 978-985-02-1423-2|тыраж = 2000}}
* {{кніга|аўтар = Мушынскі М.|частка = Гарэцкі Максім Іванавіч|загаловак = Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон|адказны = Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн.|год = 1997|старонкі = 81|старонак = 576 с.: іл.|isbn =  985-11-0090-0 (т. 5), ISBN 985-11-0035-8|тыраж = 10 000| ref= Мушынскі М.}}
* ''Мушынскі М.'' Падзвіжнік з малой Багацькаўкі: жыццёвы і творчы шлях Максіма Гарэцкага // Мушынскі М.; навук. Рэд. А. М. Макарэвіч; Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. Імя Якуба Коласа і Янкі Купалы. — 2-е выд., выпр. і дап. — Мінск: Беларуская навука, 2013. — 543 с.
* ''Новік, М.'' Слова і вобраз у «Скарбах жыцця» Максіма Гарэцкага // Роднае слова. — 2005. — № 4. — С. 12, 66—67.
* {{кніга|аўтар = [[Юльян Сяргеевіч Пшыркоў|Пшыркоў Ю.]]|частка = Максім Гарэцкі і яго раман «Віленскія камунары»|загаловак =  Гарэцкі Максім. Віленскія камунары. Раман-хроніка|месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 1965|старонкі = 356|ref= Пшыркоў Ю.}}
* ''Савіцкая І. І.'' М. Гарэцкі і асноўныя тэндэнцыі развіцця беларускай літаратурнай мовы // Пісьменнік — мова — стыль: Тэз. дакл. і паведамл. міжнар. навук. канф., прысвеч. 70-годдзю з дня нараджэння праф. Л. М. Шакуна (17-19 верас. 1996 г.). — Мінск, 1996. — С. 117—119.
* ''Сінькова Л. Д.'' Смехавое як пазнака нацыянальнага ў творах Максіма Гарэцкага / Л. Д. Сінькова // Беларускае літаратуразнаўства: навукова-метадычны зборнік / гал. рэд. Л. Д. Сінькова. — Вып. 6. — Мінск: БДУ, 2008. — С. 47—51.
* ''Стральцоў М.'' Чалавек з Малой Багацькаўкі // Стральцоў, М. Л. Ад маладзіка да поўні: апавяданні, аповесці, эсэ / Міхась Стральцоў; уклад. В. Стральцовай. — Мн.: Маст. літ., 2005. — С. 323—336.
* ''Тычына М.'' Максім Гарэцкі і праблема «другога» ў яго творах / М. Тычына // Роднае слова. — 2003. — № 2. — С. 5—9.
* ''Тычына М.'' На выспе Патмас: Творчасць Максіма Гарэцкага / М. Тычына // Роднае слова. — 1993. — № 2. — С. 15—22.
* {{кніга|аўтар = [[Іван Пятровіч Чыгрын|Чыгрын І.]]|загаловак = Паміж былым і будучым: Проза М. І. Гарэцкага|выданне = 2-е выд., выпр.|месца = Мінск|выдавецтва = Беларуская навука|год = 2003|старонкі = 166|isbn = 985-08-0539-0|ref= Чыгрын І.}}
* [http://www.slounik.org/80914.html Гарэцкі Максім] // {{Крыніцы/БП 1917-90}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|2}}

Дысертацыі:
* ''Атрашкевич, В. И.'' Проблема автобиографизма в белорусской советской художественной прозе 20-х годов: На материале творчества Тишки Гартного, Горецкого, Якуба Коласа: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук. — Мн., 1979. — 24 с.
* ''Голуб, Т. С.'' Тэксталогія твораў Максіма Гарэцкага: Прынцыпы выд. Поўнага збору твораў: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.11 / Голуб Тэрэса Станіславаўна; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т літ. імя Я.Купалы. — Мн., 2000. — 20 с.
* ''Губская В. М.'' Раман М. Гарэцкага «Віленскія камунары» ў кантэксце беларускай прозы 1920—1930-х гадоў: жанравае наватарства: аўтарэф. дыс. … канд. філал. навук: 10.01.01 / В. М. Губская; БДУ. — Мінск, 2012. — 24 с.
* ''Дасаева, Т. Н.'' Паэтыка лірызму ў беларускай публіцыстыцы і мастацкай прозе: Аўтарэф. дыс. на атрым. вучон. ступ. д-ра філал. навук: 10.01.10 ; 10.01.01 / Дасаева Таццяна Мікалаеўна; Бел. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. — 39 с.
* ''Кажамякін, Г. В.'' Ідэйна-мастацкая эвалюцыя творчасці Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.01 / Кажамякін Генадзь Вячаслававіч; Беларускі дзяржаўны універсітэт. — Мінск, 2007. — 21 с.
* ''Кныш, Л. С.'' Гутарковая камунікацыя ў мастацкай прозе Максіма Гарэцкага: спосабы стылізацыі: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.02.01 / Кныш Ларыса Сяргееўна: 29.09.2006. — Мінск, 2006. — 20 с.
* ''Коротков, Н. Н.'' Ранняя проза М. Горецкого: проблема стиля: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук: 10.01.03 / Коротков Николай Николаевич; Академия наук Белорусской ССР, Институт литературы им. Я. Купалы. — Минск, 1989. — 21 с.
* ''Маханьков, Ю. В.'' Становление белорусской советской прозы и традиции Л. Н. Толстого (Я.Колас, М.Горецкий, К.Чорный): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук (01.01.02, 01.01.01) / АН РБ, Ин-т лит. им. Я.Купалы. — Мн., 1991. — 19 с.
* ''Савіцкая, І. І.'' Лексікаграфічная спадчына М.Гарэцкага: моўна-гістарычны кантэкст, фарміраванне лексікону, нармалізатарская практыка: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.02.01 / Савіцкая Ірына Іванаўна; Беларус. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. — 19 с.
* ''Сінькова, Л. Д.'' Беларуская проза ХХ стагоддзя: дынаміка жанравых структур: Аўтарэф. дыс. на атрым. вуч. ступ. д-ра філал. навук: 10.01.01 / Беларус. дзярж. ун-т. — Мн., 1996. — 41 с.
* ''Смаль, В. М.'' Беларуская аповесць для юнацтва 20-х гадоў XX стагоддзя: стылева-жанравая спецыфіка: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.01: 27.04.2004 / Смаль Валянцін Мікалаевіч; [Установа адукацыі «Брэсц. дзярж. ун-т ім. А. С. Пушкіна»]. — Брэст, 2004. — 20 с.
* ''Тарасова, Т. Н.'' Проблема «Человек и война» в творчестве Максима Горецкого и Анри Барбюса: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук: 10.01.03; 10.01.05 / Тарасова Тамара Николаевна; Акад. наук БССР, Ин-т лит. им. Я.Коласа. — Мн., 1986. — 20 с.
* ''Уткевич, В. І.'' Тыпалогія нацыянальнага характару ў творчасці Кнута Гамсуна і Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.03 ; 10.01.01: 20.02.2006. — Мінск, 2006. — 21 с.
* ''Шышко, А. В.'' Мастацкае ўвасабленне нацыянальнага характару ў драматургіі Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.01 / Шышко Алена Вікенцьеўна. — Менск, 2009. — 23 с.
{{калонкі/канец}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
* [http://knihi.com/Maksim_Harecki/ Творы на «Беларускай Палічцы»]
* [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20033 Кніга выбраных твораў на сайце kamunikat.org]
* {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=_b1gIUYPIng|title = Максім Гарэцкі: рукапісы не гараць|date = 26-06-2019|publisher = Беларусь 3 (youtube.com)}}
* {{cite web|url = https://www.youtube.com/kIMYz9TjDiE|title = «Рускі» (2013)|publisher = Беларусьфільм (youtube.com)}}

{{добры артыкул|Асоба}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гарэцкі Максім Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Лексікографы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Аршанскі Маладняк]]
[[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]]
[[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]]
[[Катэгорыя:Максім Гарэцкі| ]]
[[Катэгорыя:Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]</text>
      <sha1>7905ddfh08q452doeucpa02jxj1qtun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыялектная мова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15298</id>
    <revision>
      <id>5119682</id>
      <parentid>5114836</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вікіфікацыя, арфаграфія</comment>
      <origin>5119682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="gzgwngnkcknfily7yisguhq4rb4gwil" xml:space="preserve">'''Дыялектная мова''' — неўнармаваная, тэрытарыяльна абмежаваная, беспісьмовая форма натуральнай [[Мова|мовы]], якая выкарыстоўваецца галоўным чынам у бытавых зносінах пэўных груп людзей.

Дыялектная мова існуе як сістэма мясцовых [[Гаворка|гаворак]], якія паводле агульнасці рыс аб’ядноўваюцца ў больш вялікія адзінствы — '''[[дыялект]]ы'''. Тэрытарыяльныя дыялекты — гістарычная катэгорыя, іх развіццё абумоўлена развіццём грамадства.

== Беларуская мова ==

Сучасная [[беларуская мова]] выдзяляе два дыялекты, [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходні]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні]], з пераходнай групай [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Дадаткова існуе тэрытарыяльна адасобленая група брэсцка-пінскіх або [[Заходнепалескія гаворкі|заходнепалескіх гаворак]].

Гістарычна, найбольш актыўнае складванне гаворак у [[дыялекты беларускай мовы]] адбывалася ў эпоху кансалідацыі беларускіх зямель у межах [[Тураўскае княства|Тураўскага]] і [[Полацкае княства|Полацкага]] княстваў, сучасныя дыялекты фактычна адлюстроўваюць падзел мовы феадальнай пары. У наш час дыялекты — астаткавая, рэліктавая з’ява, новыя дыялекты не ўтвараюцца. Адначасна, дыялектныя межы разбураюцца, дыялекты страчваюць мясцовыя асаблівасці, іх роля ў працэсе зносін паніжаецца.

== Літаратура ==
* {{крыніцы/сбмова}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Дыялекталогія|*]]</text>
      <sha1>gzgwngnkcknfily7yisguhq4rb4gwil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сікст I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15414</id>
    <revision>
      <id>5119957</id>
      <parentid>3875695</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5119957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1026" sha1="o84bi9a7g56br2nlfblq2zfhh2i5d7c" xml:space="preserve">{{Іерарх}}
'''Сікст I''' ({{lang-la|Sixtus I}}; ?—[[125]]) — біскуп Рыма з 115 (116) года па 3 красавіка 125 года.

Існуе некалькі сістэм даціровак для ранніх біскупаў Рыма. Catalogus Liberianus (у складзе Chronographus Anni 354) дае па консулах даты 117—126. Яўсевій Кесарыйскі ў «Царкоўнай гісторыі» дае па імператарах даты 119/120 — 128/129. У хроніцы св. Гераніма пазначаны 118—128 гады.

Асноўная крыніца звестак пра Сікста I — Liber Pontificalis (пачатковая частка — VI стагоддзе).

Liber Pontificalis і шэраг мартыралогаў лічаць св. Сікста I пакутнікам. Памяць 6 красавіка.
{{Папы рымскія}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Папы Рымскія]]</text>
      <sha1>o84bi9a7g56br2nlfblq2zfhh2i5d7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да выдалення</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16411</id>
    <revision>
      <id>5119755</id>
      <parentid>5119502</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T19:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ruslan Saberov */ вынік</comment>
      <origin>5119755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14134" sha1="dcp7grbe5mj7g5hbm2lxp7qqasttjc2" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] ==
: {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[Тымаці Оліфант]] ==
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[TDK]] ==
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03)
::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам.
::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03)

== [[King Promise]] ==
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03)

== [[EIZVA]] ==
* {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03)

== [[Ruslan Saberov]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03)
:: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

== [[Валер Віктаравіч Руселік]] ==
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03)
: Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават &quot;зоркай&quot; Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Казахі у ==
Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем.
* [[Казахі у Манголіі]]
* [[Казахі у Туркменіі]]
* [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>dcp7grbe5mj7g5hbm2lxp7qqasttjc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119905</id>
      <parentid>5119755</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13604" sha1="jm4eau40ju6rsshjkeg42bwrb3x1cxx" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] ==
: {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[Тымаці Оліфант]] ==
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[TDK]] ==
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03)
::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам.
::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03)

== [[King Promise]] ==
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03)

== [[EIZVA]] ==
* {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03)

== [[Ruslan Saberov]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03)
:: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

== [[Валер Віктаравіч Руселік]] ==
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03)
: Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават &quot;зоркай&quot; Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Казахі у ==
Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем.
* [[Казахі у Манголіі]]
* [[Казахі у Туркменіі]]
* [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>jm4eau40ju6rsshjkeg42bwrb3x1cxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альгерд Бахарэвіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16675</id>
    <revision>
      <id>5119637</id>
      <parentid>5119347</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:04:11Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5119637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23385" sha1="ml2zjqaxic1serqwp9durwatfo5nuz9" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}
'''Альге́рд Бахарэ́віч''' ({{lang-be-latin|Alhierd Bacharevič|1}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://vesnabooks.eu/bacharevic_viersy/|title=Альгерд Бахарэвіч. Вершы – VESNA / ВЯСНА|access-date=2025-12-08}}&lt;/ref&gt;; нар. [[31 студзеня]] [[1975]], [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], [[перакладчык]] і [[спявак]].

== Біяграфія ==
[[Файл:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 14.JPG|міні|злева|Альгерд Бахарэвіч і [[Адам Глобус]] на адкрыцці выстаўкі «Беларускі авангард 80-х» у [[Літаратурны музей Петруся Броўкі|Літаратурным Музеі Петруся Броўкі]]. Мінск, 2015 г.]]
Нарадзіўся ў Мінску, мікрараёне [[Дражня (жылы раён)|Дражня]], прыкладна з 1980-га да 1999-га жыў у [[Шабаны (жылы раён)|Шабанах]]. У маладосці быў рускамоўны, але пад уплывам творчасці рок-гурта «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» і літаратурнага аб’яднання «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]» захапіўся беларускай мовай і літаратурай&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=101355|title=Альгерд Бахарэвіч: У Мінску я б жыў больш заможна і бесклапотна — вялікая гутарка|website=Наша Ніва|date=2012-12-16|access-date=2024-11-04}}&lt;/ref&gt;.

Скончыў філалагічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ]] (1997). З першага курса ўдзельнічаў у літаратурным аб’яднанні «Крыніцы» пры газеце «[[Чырвоная змена]]», якое даволі хутка пакінуў, друкаваўся ў наваствораным часопісе «[[Першацвет (часопіс)|Першацвет]]». Працаваў настаўнікам, журналістам. У 1990-я гады адзін з заснавальнікаў («слупоў») літаратурнага аб’яднання «[[Бум-Бам-Літ]]», сябра літаратурнай суполкі «SCHMERZWERK».

У 2001 годзе ажаніўся. У 2007—2013 гадах жыў у [[Гамбург]]у ([[Германія]]). У 2013 годзе вярнуўся ў Мінск. Другім шлюбам ажаніўся з беларускай літаратаркай [[Юлія Пятроўна Цімафеева|Юліяй Цімафеевай]]. Мае дачку ад першага шлюбу.

Сябра [[Беларускі ПЭН|беларускага ПЭН-цэнтра]]. У 2012 годзе пасля публікацыі эсэ «Цёмнае мінулае Каяна Лупакі» (з крытыкай [[Янка Купала|Янкі Купалы]]) з уласнай ініцыятывы выйшаў з [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]], сябрам якога быў з 2006 года.

Пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|беларускіх падзей 2020 года]] ў канцы восені з’ехаў у [[Грац]] ([[Аўстрыя]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://novychas.by/hramadstva/z-belarusi-z-ehau-alherd-baharevicz|title = З Беларусі з’ехаў Альгерд Бахарэвіч|date = 1-12-2020|publisher = novychas.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20210123234744/https://novychas.by/hramadstva/z-belarusi-z-ehau-alherd-baharevicz|archive-date = 2021-01-23|access-date = 2021-02-13}}&lt;/ref&gt;. Пазней пераехаў у [[Швейцарыя|Швейцарыю]], потым зноў у Германію&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/88031333/zabywaju-jak-pachnie-miensk|title=«Забываю, як пахне Менск». Альгерд Бахарэвіч – пра жыццё і творчасць у эміграцыі|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|access-date=2025-10-07}}&lt;/ref&gt;. Ад’езд Бахарэвіч назваў не «эміграцыяй», а «выгнаннем»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2020/12/02/v-belarusi-izmenyat-migracionnye-zakony-chtoby-predotvratit-utechku-mozgov |title=В Беларуси изменят миграционные законы, чтобы предотвратить «утечку мозгов» |access-date=2020-12-02 |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118102430/https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2020/12/02/v-belarusi-izmenyat-migracionnye-zakony-chtoby-predotvratit-utechku-mozgov |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Станам на 2026 год жыве ў Берліне.

== Творчасць ==
[[Файл:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk - Alhierd Bakharevich.JPG|міні|[[Юлія Пятроўна Цімафеева|Юлія Цімафеева]] і Альгерд Бахарэвіч на адкрыцці выстаўкі Канстанціна Селіханава ў [[Галерэя Ў|мінскай галерэі «Ў»]], 6 сакавіка 2014 г.]]
Пісаць пачаў яшчэ школьнікам. Першыя тэксты апублікаваў у 1993 годзе. Творчасць перыяду 1990-х гадоў збольшага адлюстраваная ў [[Бум-Бам-Літ|бумбамлітаўскім]] зборніку «Тазік беларускі» (1995). З 1993 па 2000 год быў вакалістам і аўтарам тэкстаў панк-гурта «[[Правакацыя (гурт)|Правакацыя]]».

З 2000 года піша пераважна прозу. Першы буйны празаічны твор выйшаў у 2001 годзе ў альманаху «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]» (аповесць «Гюнтэр Вальдгоф і яго крэдыторы»). Аўтар кніг прозы «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (2002), «Натуральная афарбоўка» (2003), «Ніякай літасьці Валянціне Г.» (2006), «Праклятыя госьці сталіцы» (2008), «Сарока на шыбеніцы» (2009), «Малая мэдычная энцыкляпэдыя Бахарэвіча» (2011), «Гамбурскі рахунак Бахарэвіча» (2012), «Шабаны. Гісторыя аднаго зьнікненьня» (2012), «Каляндар Бахарэвіча» (2014), «Ніякай літасьці Альгерду Б.» (2014). Раман «[[Дзеці Аліндаркі]]» (2014) распавядае пра дзяцей-пацыентаў Лагера — загадкавай установы, у якой лёс вядзе іх на мяжы казкі і антыўтопіі. Раман «Белая муха, забойца мужчын» (2015), фемінісцкі трылер, дзе дзейнічае жаночая банда, якая кідае выклік патрыярхальнаму грамадству.

Раман Альгерда Бахарэвіча «[[Сабакі Эўропы (раман)|Сабакі Эўропы]]» (2017) фармальна складаюць шэсць асобных гісторый (некаторыя з іх можна назваць раманамі, некаторыя — навеламі), аднак гэтыя гісторыі звязаныя адна сюжэтнымі перакрыжаванням&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29022025.html|title=Сабакі беларускай беспрытульнасьці. Пра новую кнігу Альгерда Бахарэвіча|first=Ян|last=Максімюк|author-link=Ян Максімюк|website=Радыё Свабода|date=2018-02-06|access-date=2024-11-04}}&lt;/ref&gt;. Раман атрымаў беларускую прэмію «Кніга году», быў высока ацэнены крытыкамі, адзначаны другім месцамі [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|прэміі Ежы Гедройца]]. Аўтабіяграфічны раман «[[Мае дзевяностыя]]» (2018) пра маладосць аўтара, праз аўтабіяграфію пісьменніка адлюстроўваецца таксама гісторыя краіны гэтага перыяду.

Пераклаў казку «Халоднае сэрца» [[Вільгельм Гаўф|Вільгельма Гаўфа]], якая выйшла ў канцы 2009 года пад адной вокладкай з самастойным творам, названым «пасьлямовай перакладчыка». Пераклаў з нямецкай мовы паасобныя творы [[Браты Грым|братоў Грым]], [[Франц Кафка|Франца Кафкі]], [[Ганс Гайнц Эверс|Г. Г. Эверса]], вершы [[Ганс Магнус Энценсбергер|Ганса Магнуса Энцэнсбергера]] і іншых сучасных нямецкіх паэтаў. У 2011 годзе ў перакладзе Альгерда Бахарэвіча па-беларуску выйшаў раман сучаснай нямецкай пісьменніцы [[Катрын Шміт]] «Ты не памрэш» (выд. «Макбел»), у 2014 — выбраныя казкі братоў Грым (выд. «Логвінаў»). Супрацоўнічае з часопісам перакладной літаратуры «[[ПрайдзіСвет]]».

У 2010—2011 гадах вёў калонку ў фармаце «літаратурна-медычнай энцыклапедыі» «Малая мэдычная энцыкляпэдыя (Бахарэвіча)» на [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]] (у 2011 годзе выйшла асобнай кнігай). Вёў на Радыё Свабода цыкл перадач «Гамбурскі рахунак Бахарэвіча» — серыя эсэ, дзе аўтар выказваў свой погляд на беларускую літаратурную класіку, пазней цыкл выйшаў асобнай кнігай. Наступныя аўтарскія праекты на Радыё Свабода: «Каляндар Бахарэвіча» (2013) і «Цуды і дзівосы Беларусі» (2014). Вёў калонкі ў чэшскім часопісе HOST, на сайце грамадска-культурніцкай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!|Будзьма беларусамі]]». У 2016 годзе вёў калонку «Таемны госьць» на сайце 34mag.net. Уваходзіў у журы міжнароднага кінафестывалю «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]». З 2015 года выкладае курс «Майстэрства прозы» ў [[Беларускі Калегіюм|Беларускім Калегіюме]]. Цягам летам 2018 года на сайце «Беларусского журнала» публікаваліся раздзелы аўтабіягафічнай кнігі «Мае дзевяностыя».

27 верасня 2014 года ў рамках тэатральнага фестывалю ТЕАРТ адбылася прэм’ера спектакля «Шабаны» подле аднайменнага твора пісьменніка. Спектакль быў пастаўлены на сцэне [[Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі|Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі]]. Рэжысёрам выступіла Алена Ганум, былая акцёрка [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Коласа]], цяпер студэнтка [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]], акцёры — студэнты акадэміі&lt;ref&gt;{{cite web| author = Дзяніс Марціновіч| date = 29 верасня 2014| url = http://budzma.by/news/chym-shabany-adroznivayucca-ad-zyalyonaha-luhu.html| title = Чым Шабаны адрозніваюцца ад Зялёнага Лугу?| publisher = budzma.org| access-date = 13 кастрычніка 2014 }}&lt;/ref&gt;. У 2015 годзе спектакль пастаўлены Аленай Ганум на Малой сцэне [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]]. У 2020 годзе [[Свабодны тэатр|Беларускі Свабодны тэатр]] паставіў паводле рамана Бахарэвіча «Сабакі Эўропы» аднайменны спектакль (тэатральная адаптацыя Мікалая Халезіна і Марыі Бяльковіч). Беларуская прэм’ера прайшла ў сакавіку 2020 года ў Мінску, сусветная прэм’ера ў [[Лондан]]е — увесну 2022 года&lt;ref&gt;{{cite web|language=be-x-old|url=https://www.svaboda.org/a/31748825.html|title=Сусьветная прэм’ера спэктакля «Сабакі Эўропы» ў Лёндане. Ужывую|date=11-3-2022|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}&lt;/ref&gt;. Паказы спэктакля прайшлі таксама ў [[Парыж]]ы (тэатр «Адэон»), [[Берлін]]е (Нямецкі тэатр), [[Люксембург (горад)|Люксембургу]] і [[Адэлаіда|Адэлаідзе]].

Улетку 2020 года выйшла новая кніга пісьменніка — 500-старонкавая казка «Апошняя кніга пана А.» («[[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]]», Менск; «[[Вясна (выдавецтва)|Вясна]]», Прага).

== Пераклады на замежныя мовы ==
Паасобныя творы Альгерда Бахарэвіча перакладаліся на [[англійская мова|англійскую]], [[французская мова|французскую]], нямецкую, чэшскую, украінскую, балгарскую, славенскую, рускую, польскую, літоўскую мовы. У 2008 годзе выйшаў зборнік выбраных апавяданняў пісьменніка ў перакладзе на польскую мову «Talent do jąkania się''».'' У 2010 годзе ў [[лейпцыг]]скім выдавецтве «Leipziger Literaturverlag» выйшаў раман «Сарока на шыбеніцы» на нямецкай мове. У 2015 годзе апавяданне Альгерда Бахарэвіча «Талент заіканьня» ўвайшло ў анталогію найлепшай еўрапейскай кароткай прозы «Best European Fiction». У 2017 годзе «Малая мэдычная энцыкляпэдыя Бахарэвіча» выйшла па-польску ў люблінскім выдавецтве «Warsztaty kultury» (пераклад [[Міра Лукша|Міры Лукшы]]). У 2018 годзе раман «[[Дзеці Аліндаркі]]» выйшаў у выдавецтве «Le ver a soie» ў французскім перакладзе.

У 2019 годзе ў берлінскім выдавецтве edition.fotoTAPETA выйшаў па-нямецку зборнік эсэістыкі «Парыж, Берлін і вёска» (з беларускай эсэ пераклалі Томас Вайлер і Ціна Вюншман). Раман «Сабакі Эўропы» выйшаў у маскоўскім выдавецтве «Время» ў аўтарскім перакладзе на рускую мову і трапіў у шорт-ліст прэміі «Большая книга».

У 2020 годзе раман «Дзеці Аліндаркі» выйшаў у англійскім перакладзе ў Вялікабрытаніі, у выдавецтве ''Scotland Street Press'' у перакладзе [[Джым Дынглі|Джыма Дынглі]] і Петры Рэйд&lt;ref&gt;[https://web.facebook.com/alhierd.bacharevic web.facebook.com/alhierd.bacharevic]&lt;/ref&gt;.

== Прызнанне ==
[[Файл:Alhierd Bacharevič 2025.jpg|міні|Альгерд Бахарэвіч — лаўрэат Лейпцыгскай кніжнай прэміі за еўрапейскае паразуменне за раман «Сабакі Эўропы». Лейпцыг, 28 сакавіка 2025 г.]]
* Удзельнік Берлінскага літаратурнага калёквіуму, тэатральнага фестывалю ў Любліне (Польшча), літаратурнага фестывалю «Vilenica—2006» у Славеніі, Lesefest Osteuropa (Лейпцыг, Германія), «Месяца аўтарскага чытання» у [[Брно]] ([[Чэхія]]), Еўрапейскай пісьменніцкай канферэнцыі (2015) і інш.
* Стыпендыят IHAG ([[Грац]], [[Аўстрыя]]), нямецкага ПЭН-цэнтра, Centre International de Recolette (Парыж), Baltic Center for Writers and Translators (Швецыя)
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]» (за кнігу «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў») (2002).
* [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца]], другая прэмія за кнігу «Малая мэдычная энцыкляпэдыя Бахарэвіча» (2011).
* Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца, другая прэмія за кнігу «Гамбурскі рахунак Бахарэвіча» (2013)
* Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца, трэцяя прэмія за кнігу «Дзеці Аліндаркі» (2015)
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «Кніга году» за раман «Дзеці Аліндаркі» (2015)
* Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца, другая прэмія за кнігу «Белая муха, забойца мужчын» (2016)
* Лаўрэат прэміі «Кніга году» за раман «Сабакі Эўропы» (2018)
* Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца, другая прэмія за кнігу «Сабакі Эўропы» (2018)
* Прэмія Эрвіна Піскатара (Германія) «''за моц манументальных раманаў і грунтоўных эсэ, у якіх Альгерд Бахарэвіч даследуе ўмовы панавання дыктатуры''» (2021)
* Лейпцыгская кніжная прэмія за еўрапейскае паразуменне за раман «Сабакі Эўропы» (2024)

== Пераслед у Беларусі ==
Дзве кнігі Альгерда Бахарэвіча ўнесены ў беларускі Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў — раманы «Сабакі Эўропы» (у 2022) і «Апошняя кніга пана А.» (у 2023).

== Бібліяграфія ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;&quot;&gt;
* 2002 — Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў
* 2003 — Натуральная афарбоўка
* 2006 — Ніякай літасьці Валянціне Г.
* 2008 — Праклятыя госьці сталіцы
* 2008 — Talent do jąkania się / Талент заіканьня (зборнік апавяданняў у перакладзе на польскую мову і ў беларускім арыгінале)
* 2009 — Сарока на шыбеніцы
* 2009 — Пасьлямова перакладчыка
* 2011 — Малая мэдычная энцыкляпэдыя Бахарэвіча
* 2012 — Шабаны. Гісторыя аднаго зьнікненьня
* 2012 — [[Гамбурскі рахунак Бахарэвіча]]
* 2014 — [[Каляндар Бахарэвіча]]
* 2014 — [[Ніякай літасьці Альгерду Б]].
* 2014 — [[Дзеці Аліндаркі]]
* 2015 — [[Белая муха, забойца мужчын]]
* 2016 — [[Бэзавы і чорны. Парыж праз акуляры беларускай літаратуры]]
* 2017 — [[Сабакі Эўропы (раман)|Сабакі Эўропы]]
* 2018 — [[Мае дзевяностыя]]
* 2020 — Апошняя кніга пана А.
* 2021 — Тэатр шчасьлівых дзяцей
* 2021 — Плошча Перамогі
* 2021 — Яны ўжо прайгралі
* 2022 — Вершы
* 2022 — Ператрус у музеі
* 2022 — Хлопчык і снег
* 2024 — Капітан Лятучая Рыба
* 2024 — Папяровы голем
&lt;/div&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Бахарэвіч Альгерд // Выдавецтва «Галіяфы»: Афіцыйны сайт — Эл.рэсурс goliafy.com

{{Прэмія Гліняны Вялес}}
{{бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бахарэвіч Альгерд Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Альгерд Бахарэвіч| ]]</text>
      <sha1>ml2zjqaxic1serqwp9durwatfo5nuz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыялекталогія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17798</id>
    <revision>
      <id>5119721</id>
      <parentid>4387063</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Гісторыя і тыпы</comment>
      <origin>5119721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10900" sha1="iv8er2egos69meoqfkveilw3zl8r049" xml:space="preserve">'''Дыялекталогія''' (ад {{lang-el|διάλεκτος}} гаворка, {{lang-el|λόγος}} вучэнне) — раздзел [[мовазнаўства]], які вывучае [[Дыялектная мова|дыялектную мову]] ў яе сінхронным стане і гістарычным развіцці.

== Гісторыя ==

=== XIX — пачатак XX стагоддзя ===
Як самастойная лінгвістычная дысцыпліна ўзнікла ў складзе [[Этнаграфія|этнаграфіі]] і [[Фалькларыстыка|фалькларыстыкі]] ў XIX стагоддзі ў сувязі з вывучэннем матэрыяльнай і духоўнай культуры народа, паколькі дыялектныя асаблівасці ў той час разглядаліся як важная этнаграфічная прымета чалавека&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Дыялекталогія|том=3|старонкі=557—558}}&lt;/ref&gt;.

Першыя звесткі пра [[Дыялекты беларускай мовы|беларускія гаворкі]] з’явіліся ў першай палове XIX стагоддзя як у фальклорна-этнаграфічных публікацыях ([[Андрэй Казіміравіч Меер|А. Меер]], [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|З. Я. Даленга-Хадакоўскі]], [[Ян Чачот|Я. Чачот]], [[Ігнат Іосіфавіч Шыдлоўскі|І. І. Шыдлоўскі]], [[Рамуальд Сымонавіч Зянкевіч|Р. С. Зянькевіч]]), так і ў асобных лінгвістычных працах ([[Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч|К. Ф. Калайдовіч]], [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|І. І. Грыгаровіч]], [[Фёдар Спірыдонавіч Шымкевіч|Ф. С. Шымкевіч]], [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. М. Шпілеўскі]], [[Станіслаў Паўлавіч Мікуцкі|С. П. Мікуцкі]])&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У другой палове XIX — пачатку XX стагоддзяў поруч з працягам шырокага фальклорна-этнаграфічнага вывучэння Беларусі і фіксацыяй беларускіх дыялектных асаблівасцей ([[Павел Васілевіч Шэйн|П. В. Шэйн]], [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманаў]], [[Зінаіда Фёдараўна Радчанка|З. Ф. Радчанка]], [[Пётр Андрэевіч Гільтэбрант|П. А. Гільтэбрант]], [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскі]], [[Міхал Адольфавіч Федароўскі|М. Федароўскі]]) пачалося мэтанакіраванае лінгвістычнае вывучэнне беларускіх гаворак ([[Караль Апель|К. Ю. Апель]], М. А. Коласаў, [[Іван Аляксеевіч Нядзёшаў|І. А. Нядзёшаў]], [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. К. Сержпутоўскі]], [[Ісак Абрамавіч Сербаў|І. А. Сербаў]]), выдадзены першыя буйныя лексікаграфічныя працы ([[Іван Іванавіч Насовіч|І. І. Насовіч]], [[Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі|У. М. Дабравольскі]]). Заснавальнікам беларускай дыялекталогіі з’яўляецца [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскі]]&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Пытанні беларускай дыялекталогіі асвятляліся таксама ў працах па рускай (усходнеславянскай) гісторыі і дыялекталогіі ([[Аляксей Іванавіч Сабалеўскі|А. Л. Сабалеўскі]], [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. А. Шахматаў]], В. А. Багародзіцкі). Важнае значэнне мелі працы Маскоўскай дыялекталагічнай камісіі ([[Мікалай Мікалаевіч Дурнаво|М. М. Дурнаво]], М. М. Сакалоў, [[Дзмітрый Мікалаевіч Ушакоў|Д. М. Ушакоў]])&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=дыялекталогія|том=6|старонкі=310}}&lt;/ref&gt;.

=== XX стагоддзе ===
Найбольш паспяхова беларуская дыялекталогія развівалася ў XX стагоддзі.

У савецкі час працягвалася вывучэнне гаворак паасобных раёнаў Беларусі, у тым ліку беларуска-ўкраінскага і беларуска-рускага моўных сумежжаў ([[Пётр Апанасавіч Бузук|П. А. Бузук]], [[Павел Андрэевіч Растаргуеў|П. А. Растаргуеў]]), беларускай міждыялектнай зоны пераходных гаворак ([[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|І. В. Воўк-Левановіч]], [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. М. Некрашэвіч]]). Выконвалася шырокая праграма збірання дыялектнай лексікі, распрацаваная камісіяй [[Інбелкульт]]а па складанні слоўніка жывой беларускай мовы. Выйшлі (з 16 запланаваных) «краёвыя» слоўнікі [[Віцебскі краёвы слоўнік|Віцебшчыны]] ([[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіч]]), [[Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны|Чэрвеньшчыны]] ([[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|М. В. Шатэрнік]]), [[Краёвы слоўнік усходняй Магілёўшчыны|Калінінскай акругі і ўсходняй Магілёўшчыны]] ([[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. К. Бялькевіч]]), заходняй Браншчыны (Растаргуеў). Узнікла новая галіна дыялекталогіі — [[лінгвістычная геаграфія]], «[[Спроба лінгвістычнай геаграфіі Беларусі]]» Бузука (1928) — першы нацыянальны атлас у славянскай дыялекталогіі. Але на пачатку 1930-х гадоў даследаванне беларускай дыялектнай мовы было фактычна спынена&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot; /&gt;.

У [[Пасляваенная Беларусь|пасляваенныя часы]] дэталёва абследавана мова паасобных раёнаў і абласцей Беларусі і прааналізаваны шэраг катэгорый і з’яў дыялектнай мовы — [[назоўнік]], [[прыметнік]], [[займеннік]], [[дзеяслоў]], [[словаўтварэнне]], [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]], [[гук мовы|гукі]], [[аканне]] ([[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. В. Бірыла]], [[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Ю. Ф. Мацкевіч]], [[Ніна Трафімаўна Вайтовіч|Н. Т. Вайтовіч]]). У галіне [[Лексікалогія|лексікалогіі]] і [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] праводзідца збіранне матэрыялаў, якія друкуюцца ў выглядзе [[дыялектны слоўнік|дыялектных слоўнікаў]], дыялектных лексікаграфічных зборнікаў («[[Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча]]», т. 1—5, 1979—1986; «[[Тураўскі слоўнік]]», т. 1—5, 1982—1987, «Дыялектны слоўнік», вып. 1—3, 1959—1970, [[Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі|Ф. М. Янкоўскага]], асобныя зборы лексікі і фразеалогіі [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўшчыны]] [[Георгій Фёдаравіч Юрчанка|Г. Ф. Юрчанкі]]). Створаны комплекс фундаментальных лінгвагеаграфічных прац: «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы]]», «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» (1968—1969), «[[Лексічны атлас беларускіх народных гаворак]]». 3 1970-х гадоў даследуюцца тэматычныя групы дыялектных слоў, лексіка старых рамёстваў, лексічныя сувязі беларускіх гаворак з іншымі мовамі і іх дыялектамі&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot; /&gt;.

== Тыпы ==
Адрозніваюць дыялекталогію ''апісальную'' (сінхранічную, статычную) і ''гістарычную'' (дыяхранічную). Апісальная дыялекталогія даследуе асаблівасці мясцовых гаворак на розных узроўнях мовы на якім-небудзь адным, найчасцей сучасным, этапе. Гістарычная дыялекталогія вывучае структуру дыялектнай мовы ў яе гістарычным развіцці. Паміж апісальнай і гістарычнай дыялекталогіямі няма і не можа быць выразнай мяжы&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|6}}
* {{крыніцы/сбмова}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Дыялекталогія| ]]</text>
      <sha1>iv8er2egos69meoqfkveilw3zl8r049</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>191 да н.э.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20589</id>
    <revision>
      <id>5119953</id>
      <parentid>4380729</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5119953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="544" sha1="kkssz3xsr2me0vbujcse0f9v1bm2n6z" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года|-191}}

== Падзеі ==
* Консулы [[Публій Карнелій Сцыпіён Назіка (консул 191 года да н. э.)|Публій Карнелій Сцыпіён Назіка]] (патрыцый) і [[Маній Ацылій Глабрыён (консул 191 года да н. э.)|Маній Ацылій Глабрыён]] (плебей)[1].

== Нарадзіліся ==
== Памерлі ==

[[Катэгорыя:191 да н.э.| ]]
[[Катэгорыя:190-я да н.э.]]</text>
      <sha1>kkssz3xsr2me0vbujcse0f9v1bm2n6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119954</id>
      <parentid>5119953</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="icd6b1rd5ij39m4ykidyas47ck0g970" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года|-191}}

== Падзеі ==
* Консулы [[Публій Карнелій Сцыпіён Назіка (консул 191 года да н. э.)|Публій Карнелій Сцыпіён Назіка]] (патрыцый) і [[Маній Ацылій Глабрыён (консул 191 года да н. э.)|Маній Ацылій Глабрыён]] (плебей).

== Нарадзіліся ==
== Памерлі ==

[[Катэгорыя:191 да н.э.| ]]
[[Катэгорыя:190-я да н.э.]]</text>
      <sha1>icd6b1rd5ij39m4ykidyas47ck0g970</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>195 да н.э.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20593</id>
    <revision>
      <id>5119955</id>
      <parentid>4382165</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="429" sha1="rtykxdybj7pur4bmhrh2idxfqval5hg" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года|-195}}

== Падзеі ==
* Консулы: Луцый Валерый Флак (патрыцый) і Марк Порцый Катон (плебей); прэторы: Гай Фабрыцый Лусцін (у Рыме) і Публій Порцый Лека.

== Нарадзіліся ==

== Памерлі ==

[[Катэгорыя:195 да н.э.| ]]
[[Катэгорыя:190-я да н.э.]]</text>
      <sha1>rtykxdybj7pur4bmhrh2idxfqval5hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фернан Магелан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26711</id>
    <revision>
      <id>5119710</id>
      <parentid>4945469</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ukraine 2026 year</username>
        <id>166049</id>
      </contributor>
      <comment>20 лістапада 1480</comment>
      <origin>5119710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41696" sha1="2cwmefvrcgwc2k19b4rbq8ku7a307gf" xml:space="preserve">{{Картка:Асоба
| імя = Фернан Магелан
| арыгінал імя = {{lang-pt|Fernão de Magalhães}} &lt;br /&gt;{{lang-es|Fernando (Hernando) de Magallanes}}
| партрэт = Retrato de Hernando de Magallanes.jpg
| памер = 
| подпіс = 
| апісанне = 
| імя пры нараджэнні = 
| род дзейнасці = [[мараплавец]]
| дата нараджэння = 20 лістапада 1480
| месца нараджэння = 
| грамадзянства = 
| падданства = [[File:Bandera_de_Castilla_y_Le%C3%B3n_(her%C3%A1ldica).svg|25px]] [[Каралеўства Кастылія і Леон|Кастылія і Леон]]
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| бацька = 
| маці = 
| муж = 
| жонка = 
| дзеці = 
| узнагароды і прэміі = 
| сайт = 
| Commons = 
| Rodovid = 
}}

'''Ферна́н Магела́н''', або '''Магалья́інш'''&lt;ref&gt;Напісанне '''Фернан Магелан, Магальяінш''' паводле {{крыніцы/БЭ|9}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pt|Fernão de Magalhães}} {{IPA|[fɨɾˈnɐ̃w̃ ðɨ mɐɡɐˈʎɐ̃ȷ̃s]}}, {{lang-es|Fernando (Hernando) de Magallanes}} {{IPA|[(f)eɾ'nando ðe maɣa'ʎanes]}}; 20 лістапада [[1480]], вобласць [[Траз-уж-Мантыш і Алту-Дору|Траз-уж-Мантыш]], [[Партугалія]] — {{ДС|27|4|1521}}, востраў [[Мактан]], [[Філіпіны]]) — [[Партугалія|партугальскі]] і [[Іспанія|іспанскі]]&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;, [[Марак|мараплавец]] з тытулам [[адэлантада]]. Камандаваў экспедыцыяй, што здзейсніла [[Першае кругасветнае плаванне|першае вядомае кругасветнае вандраванне]]. Адкрыў [[Магеланаў праліў|праліў]], пазней названы яго імем, стаў першым еўрапейцам, які прайшоў па моры з Атлантычнага акіяна ў Ціхі.

== Біяграфія ==

=== Юнацтва ===
Магелан па паходжанні партугалец. Месца яго нараджэння спрэчнае, асноўныя аўтары паказваюць у якасці такога горад [[Саброза, Віла-Рэал|Саброза]], але, магчыма, ён нарадзіўся ў горадзе [[Порту]]. Пра сям’ю мараплаўца таксама вядома няшмат, у прыватнасці, тое, што яна прыналежала да дваранства. Мяркуецца, што бацькам яго быў Руй ці Радрыгу дэ Магальяйнш (1433—1500), які цягам некаторага часу быў [[алькальд]]ам крэпасці [[Авейру]]. Маці Алда дэ Маскіта (Мішкіта). Апроч Фернана ў іх было чацвёра дзяцей. Пра іх жыццё нічога не вядома. У маладосці Фернан быў пажам у каралевы [[Леанора Авіская|Леаноры Авіскай]], жонкі [[Жуан II|Жуана II]].

У [[1498]] годзе партугальцамі быў адкрыты марскі шлях у Індыю. Услед за [[Васка да Гама]]м з Партугаліі сталі адпраўляцца эскадра за эскадрай на заваёву Усходу. У [[1505]] годзе пры адпраўцы эскадры віцэ-караля [[Франсішку ды Алмейда|Франсішку ды Алмейды]] маракоў ужо бракавала. Некаторыя рулявыя не ведалі, дзе права, а дзе лева. Тады да правага борта карабля прывязвалі часнык, а да левага — цыбулю і камандавалі па прынцыпе «сена-салома». У гэтай экспедыцыі ў якасці звышштатнага ваяра браў удзел і Магелан.

=== Індыя ===
{{See also|Партугала-егіпецкая вайна|Партугальская Індыя}}
[[Файл:Map of Almeida route in Africa, 1505.gif|thumb|Шлях армады Франсішку Алмейды ва Усходняй Афрыцы (пурпурны).]]
Прайшоўшы [[мыс Добрай Надзеі]], экспедыцыя пачынае баявыя дзеянні з захопу [[Кілва-Кісівані|Кільвы]] і [[Мамбаса|Мамбасы]], потым яна ідзе ў Індыю. Магелан увесь час знаходзіцца ў складзе экспедыцыі, але ўпершыню яго імя згадваецца ў [[Бітва пры Канануры|бітве пры Канануры]]. У [[1506]] годзе Магелан бярэ ўдзел у падаўленні хваляванняў, будуе [[Мазамбік]], пасля чаго зноў трапляе ў [[Індыя|Індыю]], дзе яго два разы раняць{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=172}}.

У [[Бітва пры Дыу|бітве пры Дыў]] карабель, на якім знаходзіўся Магелан, прабіўся скрозь строй і ўзяў на абардаж флагман праціўніка{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=173}}.

[[Файл:Map of Almeida route in India, 1505.gif|thumb|Армада Франсішку Алмейды на Малабарскім берагу.]]

Тымчасам [[партугальцы]] прыходзяць да высновы, што дзеля поўнага кантролю над гандлем [[вострыя заправы|вострымі заправамі]] ім трэба захапіць порт Малака. У [[1509]] годзе ў Індыю прыбывае эскадра [[Діогу Лопіш ды Секейра|Сікейры]], якая павінна здзейсніць першае плаванне да Малакі. Віцэ-кароль Індыі далучае да чатырох караблёў Сікейры пяты, на якім плылі Магелан і яго сябар (магчыма сваяк) [[Франсішку Серан]]{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=174}}.

11 верасня [[1509]] года партугальцы ўвайшлі ў Малаку. Спачатку была складзеная гандлёвая дамова паміж партугальцамі і [[Малакскі султанат|мясцовымі ўладамі]], але праз некалькі тыдняў выбухнуў канфлікт. Па адных звестках вінаватыя былі [[арабы]], якія асцерагаліся, што партугальцы захопяць увесь гандаль, па іншых — яго справакавалі самыя [[партугальцы]]. Але ўсе сходзяцца на тым, што напад на еўрапейцаў адбыўся нечакана. Значная частка маракоў знаходзілася на беразе па гандлёвых справах ці ў звальненні. Амаль усе шлюпкі былі на беразе. На караблі ў гэты час прыбыло шмат [[малайцы|малайцаў]], нібы дзеля агляду.

Самы дасведчаны капітан Гарсіа дэ Соўзы зразумеў, што сітуацыя робіцца небяспечнай, і адправіў Магелана папярэдзіць флагмана пра магчымы напад. Магелан прыбыў на флагманскі карабель і паспеў папярэдзіць Сікейру. Калі малайцы падалі сігнал, партугальцы ўжо прыгатаваліся і ў хуткай сутычцы скінулі ворагаў з караблёў, а потым, абсекшы якарныя ліны, адбілі напад варожай флатыліі, што падышла. Але маракі, якія знаходзіліся на беразе, былі амаль усе перабітыя або захопленыя ў палон. Толькі невялікая група партугальцаў, у ліку якіх быў Серан, прабілася да берага. Усе іх лодкі былі захопленыя, яны выратаваліся толькі дзякуючы Магелану, які падышоў да берага на шлюпцы{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=175-176}}.

[[Файл:Almeida armada of 1505 (Livro das Armadas).jpg|thumb|7-я Індыйская армада.]]

Звычайны для партугальцаў пяцігадовы тэрмін знаходжання ў Індыі падыходзіў да канца, і Магелан адправіўся на [[Індыйскія армады|адной з флатылій у Партугалію]]. Два караблі, на адным з якіх плыў Магелан, пацярпелі крушэнне на Падуанскай банцы ля [[Лакадыўскія астравы|Лакадыўскіх астравоў]]. Каманды выратаваліся на невялікай выспачцы. Частка экіпажу павінна была адправіцца на ацалелых лодках за дапамогай, частка — застацца на выспе. Так атрымалася, што ўсё [[афіцэр]]ы апынуліся сярод тых, хто сыходзілі на шлюпках, а на востраве засталіся толькі [[матрос]]ы. Гэта выклікала абурэнне каманды і боязь, што яны не вернуцца за простымі людзьмі. Магелан стаўся адзіным [[дваранін]]ам, які пагадзіўся застацца на востраве, і тым самым супакоіў каманду. Мяркуючы па ўсім, у той час яго аўтарытэт ужо быў досыць вялікі{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=177}}.

Праз 10 дзён іх выратавалі, і Магелан вярнуўся ў Індыю, дзе, відавочна, заняўся гандлем, бо вядома, што ў 1510 годзе ён пазычыў аднаму камерсанту 200 [[Крузаду, партугальская манета|крузаду]], якія яму не вярнулі, і ён здолеў адсудзіць іх толькі праз 6 гадоў{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=177}}.

У гэтыя гады партугальцы захопліваюць [[Гоа]], губляюць яго і рыхтуюцца да новага паходу на горад. Дзеля рашэння важнага пытання, ці выкарыстаць для нападу гандлёвыя караблі, [[Губернатары Партугальскай Індыі|віцэ-кароль]] [[Афонсу дэ Албукеркі|Албукеркі]] збірае нараду з 16 чалавек. Сярод іх — Магелан, які яшчэ параўнальна нядаўна быў усяго толькі простым салдатам, а ў згаданы час стаў чалавекам, з думкай якога лічыўся віцэ-кароль. Найхутчэй, ён быў ужо капітанам. Ён, як і большасць удзельнікаў нарады, выказваецца за тое, каб гандлёвыя судны не бралі ўдзел у вайсковым паходзе, а адправіліся ў [[Еўропа|Еўропу]], каб не прапусціць [[мусон]]. Вайсковыя караблі ідуць адныя і захопліваюць Гоа{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=178}}.

У сярэдзіне [[1511]] года Магелан бярэ ўдзел у паходзе 19 караблёў на Малаку. [[Узяцце Малакі|Горад быў узяты]] і [[Партугальская Малака|перайшоў пад уладу Партугаліі]]{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=178}}.

Адразу пасля захопу Малакі Альбукерке скіраваў экспедыцыю з трох караблёў да [[Астравы Вострых запраў|Астравоў Вострых запраў]]. Адным з трох караблёў камандаваў Франсішку Серан. Магчыма, у экспедыцыі браў удзел і Магелан (звесткі крыніц разыходзяцца){{sfn|Субботин В.А.|1998|с=179}}. Карабель Серана трапіў у катастрофу, а сам ён выратаваўся і пасяліўся на востраве [[Тыдор]], заняўшы высокую пасаду ў мясцовага валадара{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=181}}&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st004.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;.

=== Партугалія ===
[[Файл:ManuelI-P.jpg|thumb|Мануэл I]]
У ліпені [[1512]] года Магелан ужо ў [[Лісабон]]е&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;, дзе яму прызначаецца пенсія 1000 [[Рэал (грошы)|рэалаў]] у месяц (самая маленькая){{sfn|Цвейг С.|2009|с= }}. Неўзабаве яна павялічваецца да 1850 рэалаў.

У [[1514]] годзе ён бярэ ўдзел у баявых дзеяннях у [[Марока]] пад горадам [[Аземмур]]. У адным баі яго паранілі ў нагу (ён застаўся кульгавым), у іншым пад ім забілі каня. Яму даручылі ахоўваць адбітую ў маўраў скаціну, але неўзабаве звінавацілі ў тым, што ён таемна прадаў маўрам частку здабычы. Абураны Магелан без дазволу адправіўся ў Партугалію, каб апраўдацца. Сваімі самавольнымі дзеяннямі ён выклікаў гнеў караля і быў змушаны вярнуцца да месца службы. У [[Афрыка|Афрыцы]] вінавачанні з яго знялі, ён падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Ён просіць караля павялічыць яму пенсію, але атрымоўвае адмову{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=179-180}}.

Складана сказаць, калі ў Магелана з’явілася задума вандравання, якая яго ўславіла. Сябар Серан пісаў з [[Малукскія астравы|Малук]] лісты, з якіх можна было зрабіць выснову, што [[Астравы Вострых запраў]] знаходзяцца вельмі далёка на Усходзе і параўнальна блізка ад [[Амерыка|Амерыкі]]. У адным са зваротных лістоў Магелан намякаў яму, што можа хутка прыбыць на гэтыя астравы, ''«калі не праз [[Партугалія|Партугалію]], то праз [[Кастылія|Кастылію]]»''. Невядома, калі быў напісаны гэты ліст, але цалкам магчыма, што яшчэ падчас знаходжання Магелана ў Партугаліі. У гэты час ён вывучае даступныя яму партугальскія карты, гутарыць з капітанамі{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=180-181}}.

Падчас адной з аўдыенцый з [[Мануэл I|Мануэлам I]] Магелан просіць даць яму марскую службу і адправіць у плаванне. Кароль адмаўляе. Тады ён пытае дазволу прапанаваць свае паслугі іншым дзяржавам. Кароль дазваляе. Яму не патрэбен Магелан. Некаторыя крыніцы сцвярджаюць, што Магелан зрокся падданства Партугаліі, але дакументаў пра гэта не захавалася. Неўзабаве з Партугаліі ў [[Іспанія|Іспанію]] перабіраецца цэлая група партугальскіх маракоў{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=182}}&lt;ref name=autogenerated5&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st005.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;.

=== Іспанія ===
Магелан пасяліўся ў [[Севілья|Севільі]], дзе блізка сышоўся з партугальскім эмігрантам [[Дыега Барбоза]]м, начальнікам [[арсенал]]а. У канцы 1517 — пачатку 1518 Магелан жэніцца з яго дачкой Беатрычэ. У лютым [[1519]] года ў іх нарадзіўся сын. Сын Барбозы — [[Дуартэ Барбоза]], як і Магелан, раней служыў у [[Ост-Індыя|Індыі]]. Ужо пасля смерці Магелана і Дуартэ Барбозы за аўтарствам Дуартэ Барбозы выйдзе кніга з апісаннем краін [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-усходняй Азіі]]: «Livro de Duarte Barbosa» («Кніга Дуартэ Барбозы»). Аднак у архівах існуюць асобнікі дадзенай працы, дзе аўтарам паказаны Магелан. У гэтага існуюць розныя тлумачэнні. Магчыма, што дадзеныя асобнікі былі паднесеныя каралю [[Карл V, імператар Святой Рымскай імперыі|Карлу I]] пад імем Магелана, каб умацаваць яго аўтарытэт. Імаверна таксама, што кніга з’яўляецца супольнай працай Магелана і Барбозы{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=183}}.

Магелан выкладае ідэю сваёй экспедыцыі ў севільскай [[Каса-дэ-Контратасьён|«Палаце Кантрактаў»]] (ведамстве, што займаецца арганізацыяй экспедыцый). Ён не сустракае там падтрымкі, але Хуан дэ Аранда, адзін з кіраўнікоў Палаты, уваходзіць у кантакт з Магеланам і абяцае яму сваю падтрымку за 20 % ад будучых прыбыткаў. Неўзабаве ў Іспанію прыбывае паплечнік Магелана [[астраномія|астраном]] Руі Фалеру. З яго дапамогай атрымоўваецца старгавацца на 1/8 прыбытку, належнай Арандзе. Дамова была завераная ў [[натарыус]]а. Неўзабаве Магелан падаў свой праект каралю Іспаніі, і ён быў ухвалены. Пачалася падрыхтоўка экспедыцыі{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=185-186}}&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;.

=== Вандраванне вакол свету ===
{{main|Першае кругасветнае плаванне}}
У экспедыцыю рыхтавалася пяць караблёў з запасам харчу на два гады. Магелан сам асабіста сачыў за гружэннем і пакаваннем прадуктаў, тавараў і рыштунку&lt;ref&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st021.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;. Магелан камандаваў «Трынідадам». «Сант’яга» камандаваў Жуан Серан — брат Франсішка Серана, выратаванага Магеланам у Малацы. Трыма іншымі караблямі камандавалі прадстаўнікі іспанскай шляхты, з якімі ў Магелана адразу пачаліся канфлікты. Іспанцам не падабалася, што экспедыцыяй камандуе партугалец. Апроч таго, Магелан хаваў меркаваны маршрут плавання, і гэта выклікала незадаволенасць капітанаў. Супрацьстаянне было даволі сур’ёзным. Капітану Мендосе нават было перададзенае адмысловае патрабаванне караля спыніць спрэчкі і падпарадкавацца Магелану. Але ўжо на Канарскіх астравах Магелан атрымаў звесткі пра тое, што іспанскія капітаны дамовіліся паміж сабою прыбраць яго з паста, калі палічаць, што ён ім замінае{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=192-193}}.

[[20 верасня]] [[1519]] года [[флатылія]] на чале з Магеланам выйшла з порта [[Санлукар-дэ-Барамеда]] (утока [[рака|ракі]] [[Гвадалквівір]]). Неўзабаве на эскадры разгарэўся канфлікт&lt;ref name=autogenerated3&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st007.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;. Капітан «Сан-Антоніа» Картахена, што з’яўляўся прадстаўніком кароны ў плаванні, падчас аднаго з рапартаў дэманстратыўна парушыў субардынацыю і стаў зваць Магелана не «капітан-генерал» (адмірал), а проста «капітан». Картахена быў другой асобай у экспедыцыі, па статусе амаль роўнай камандзіру. Цягам некалькіх дзён ён працягваў гэта рабіць нягледзячы на заўвагі Магелана. Таму давялося трываць гэта, пакуль капітаны ўсіх караблёў не былі скліканыя на «Трынідад» дзеля вырашэння пытання пра лёс матроса-злачынца. Забыўшыся, Картахена зноў парушыў дысцыпліну, але гэтым разам ён быў не на сваім судне. Магелан асабіста схапіў яго за каўнер і абвясціў арыштаваным. Картахене дазволілі знаходзіцца не на флагманскім караблі, а на караблях капітанаў, якія яму спачувалі. Камандзірам «Сан-Антоніа» стаў сваяк Магелана Алвару Мішкіта{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=196-197}}.

29 лістапада флатылія дасягнула ўзбярэжжа [[Бразілія|Бразіліі]], а 26 снежня 1519 года — [[Ла-Плата (эстуарый)|Ла-Платы]], дзе праводзіліся пошукі меркаванага праліва. «Сант’яга» быў пасланы на захад, але неўзабаве вярнуўся з паведамленнем, што гэта не праліў, а [[утока|ўтока]] гіганцкай ракі. Эскадра пачала павольна прасоўвацца на поўдзень, даследуючы бераг. На гэтым шляху маракі ўбачылі [[пінгвін|пінгвінаў]]&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;. Пасоўванне на поўдзень ішло павольна, караблям заміналі штормы, набліжалася зіма, а праліва ўсё не было. 31 сакавіка [[1520]] года, дайшоўшы да 49° пд. ш., флатылія становіцца на зімоўку ў бухце, названай [[Бухта Святога Юльяна|Сан-Хуліян]]{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=199-200}}{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=128}}.

[[Файл:Antonio Pigafetta Magellanstrasse 1520.jpg|thumb|Магеланаў праліў. Эскіз карты Пігафеты. Поўнач унізе.]]
У маі Магелан паслаў «Сант’яга» на чале з [[Жуан Серан|Жуанам Серанам]] на поўдзень дзеля выведкі мясцовасці. У 60 [[міля]]х на поўдзень была знойдзена бухта [[Санта-Крус, правінцыя, Аргенціна|Санта-Крус]]. Яшчэ праз некалькі дзён, трапіўшы ў буру, карабель страціў кіраванне і разбіўся. Маракі, апроч аднаго чалавека, выратаваліся і апынуліся на беразе без ежы і запасаў. Яны спрабавалі вярнуцца да месца зімоўкі, але з-за стомленасці і знясілення злучыліся з асноўным атрадам толькі праз некалькі тыдняў. Страта судна, адмыслова прызначанага для выведкі, а таксама запасаў, што знаходзіліся на ім, нанесла вялікую шкоду экспедыцыі.

21 кастрычніка пад 52° пд. ш. караблі апынуліся ля вузкага праліва, які вёў у глыб мацерыка. «Сан-Антоніа» і «Кансэпс’ён» пасылаюцца на выведку. Неўзабаве наляцела бура, якая доўжылася два дні. Маракі асцерагаліся, што пасланыя на выведку караблі загінулі. І яны, сапраўды, ледзь не загінулі, але калі іх панесла да берага, перад імі адкрыўся вузкі праход, у які яны ўвайшлі. Яны апынуліся ў шырокай бухце, за якой цягнуліся яшчэ пралівы і бухты. Вада ўвесь час заставалася салёнай, а [[Лот, прыбор|лот]] вельмі часта не даставаў дна. Абодва судны вярнуліся з радаснай весткай пра магчымы праліў{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=130}}&lt;ref name=autogenerated4&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st008.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;.

Ля [[Востраў Доўсан|вострава Доўсан]] праліў падзяляецца на два каналы, і Магелан ізноў падзяляе флатылію. «Сан-Антоніа» і «Кансепсьён» ідуць на паўднёвы ўсход, два іншых караблі застаюцца для адпачынку, а на паўднёвы захад адпраўляецца лодка. Праз тры дні лодка вяртаецца, і маракі паведамляюць, што бачылі адкрытае мора. Неўзабаве вяртаецца «Кансепсьён», але ад «Сан-Антоніа» няма вестак{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=130}}{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=207}}. 28 лістапада 1520 года караблі Магелана выходзяць у акіян. Шлях па праліве заняў 38 дзён. На доўгія гады Магелан застанецца адзіным капітанам, які прайшоў праліў і не страціў ніводнага карабля.

Выйшаўшы з праліва, Магелан 15 дзён рухаўся на поўнач, дайшоўшы да 38° пд. ш., павярнуў на [[паўночны захад]], а 21 снежня 1520 года, дайшоўшы да 30° пд. ш., павярнуў на [[паўночны захад]]{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=130-131}}. Флатылія прайшла па Ціхім акіяне не менш за 17 тыс. км. Не гатовая да такога пераходу экспедыцыя цярпела велізарныя нягоды{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=131-132}}.

Падчас плавання экспедыцыя дайшла да 10° пн. ш. і апынулася значна паўночней Малукскіх астравоў, да якіх імкнулася. Магчыма, Магелан хацеў пераканацца, што адкрытае Бальбоа Паўднёвае мора з’яўляецца часткай гэтага акіяна, а магчыма, ён асцерагаўся сустрэчы з партугальцамі, якая для яго патрапанай экспедыцыі скончылася б жаласна. 24 студзеня [[1521]] года маракі ўбачылі незаселены востраў (з архіпелага [[Туамоту]]). Высадзіцца на яго не было магчымасці. Праз 10 дзён быў выяўлены яшчэ адзін востраў (у архіпелагу [[Астравы Лайн|Лайн]]). Высадзіцца таксама не атрымалася, але экспедыцыя налавіла акулаў для пражытку{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=211}}{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=131-132}}.

6 сакавіка 1521 года флатылія ўбачыла востраў [[Гуам]] з групы [[Марыянскія астравы|Марыянскіх астравоў]]. Ён быў населены. Лодкі атачылі флатылію, пачаўся гандаль. Неўзабаве высветлілася, што мясцовыя жыхары крадуць з караблёў усё, што трапіцца пад руку. Калі яны ўкралі шлюпку, еўрапейцы не вытрымалі. Яны высадзіліся на востраў і спалілі паселішча астраўлянаў, забіўшы пры гэтым 7 чалавек. Пасля гэтага яны забралі лодку і захапілі свежыя прадукты. Астравы былі названыя Зладзейскімі (Ландронес). Пры сыходзе флатыліі мясцовыя жыхары пераследавалі караблі на лодках, закідваючы іх камянямі, але без асаблівага поспеху{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=131-132}}{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=211-212}}.

Праз некалькі дзён іспанцы першымі з еўрапейцаў дасягнулі [[Філіпінскія астравы|Філіпінскіх астравоў]], якія Магелан назваў архіпелагам Святога Лазара. Асцерагаючыся новых сутыкненняў, ён шукае незаселены востраў. 17 сакавіка іспанцы высадзіліся на востраве Хаманхом. Пераход праз Ціхі акіян скончыўся{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=132-133}}.

На востраве Хаманхом быў уладкаваны лазарэт, куды перавезлі ўсіх хворых. Свежая ежа хутка вылечыла маракоў, і флатылія адправілася ў далейшы шлях сярод астравоў. На адным з іх раб Магелана Энрыке, які нарадзіўся на Суматры, сустрэў людзей, якія размаўлялі на яго мове. Кола замкнулася. Упершыню чалавек абыйшоў зямлю{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=133}}.

[[7 красавіка]] [[1521]] года экспедыцыя ўвайшла ў порт Себу на [[Себу|аднайменным востраве]]. Месцы былі цывілізаваныя, і з еўрапейцаў нават паспрабавалі ўзяць гандлёвую пошліну. Іспанцы адмовіліся плаціць, а мусульманскі купец, які аказаўся ў горадзе, параіў раджы не ваяваць з еўрапейцамі, і вымога была знята{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=214-215}}&lt;ref&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st010.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;.

Пачаўся ажыўлены гандаль. За жалезныя вырабы астраўляне лёгка аддавалі золата і прадукты. Уражаны сілай іспанцаў і іх зброяй, уладар вострава раджа Хумабон згаджаецца аддацца пад заступніцтва іспанскага караля і неўзабаве хрысціцца пад імем Карлас. Услед за ім хрысціцца яго сям’я, мноства прадстаўнікоў шляхты і простых астраўлянаў. Апякуючы новага Карласа-Хумабона, Магелан спрабаваў прывесці пад яго ўладу як мага больш мясцовых кіраўнікоў{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=215}}.

== Смерць ==

Адзін з правадыроў вострава [[Маутан]] [[Лапу-Лапу]] (Сілапулапу) працівіўся новым парадкам і не збіраўся аддавацца пад уладу Хумабона. Магелан арганізаваў супраць яго вайсковую экспедыцыю. Ён хацеў навочна прадэманстраваць мясцовым жыхарам моц Іспаніі. Бітва аказалася непадрыхтаванай. З-за водмелі судны і лодкі не змаглі падысці на блізкую адлегласць, каб эфектыўна падтрымаць дэсантны атрад агнём. Падчас знаходжання еўрапейцаў на Себу мясцовыя жыхары мелі магчымасць вывучыць еўрапейскую зброю і яе слабыя бакі. Яны хутка рухаліся, не даючы еўрапейцам прыцэліцца, і атакавалі маракоў у неабароненыя даспехамі ногі. Калі іспанцы пачалі адыходзіць, Магелан быў забіты{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=215-218}}.

== У гонар Магелана названыя ==
* [[Магеланавы аблокі]].
* [[Магеланаў праліў]].
* Падводнае [[узвышша Магелана|ўзвышша Магелана]] ў [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]], ля [[Маршалавы астравы|Маршалавых астравоў]].
* [[КА Магелан]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Фернан Магелан. {{крыніцы/БЭ|9}}
* ''Бойцов, М. А.'' Путь Магеллана: Раннее Новое Время. Книга для чтения по истории. — {{М.}}, 2006. — С. 20—24.
* ''[[Стэфан Цвейг|Стефан Цвейг]]''. Магеллан. — {{М.}}, 2001.
* ''Казакова Н. А., Катушкина Л. Г.'' Русский перевод XVI в. первого известия о путешествии Магеллана. (Перевод письма Максимилиана Трансильвана) // ТОДРЛ. — {{Л.}}, 1968. — Т. 23. — С. 227—252.
* ''Кунин К. И.'' Магеллан. — {{М.}}, Молодая гвардия, 1940.
* {{кніга
 |аўтар         = Магидович И. П., Магидович В. И.
 |загаловак      = Очерки по истории географических открытий. В 5 томах
 |спасылка        = 
 |адказны = 
 |выданне       = Издание третье, переработанное и дополненное
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Просвещение
 |год           = 1983
 |том           = 2
 |старонак       = 
 |серыя         = 
 |тыраж         = 200&amp;nbsp;000
|ref = Магидович И.П.
}}
* ''[[Антоніа Пігафета|Пигафетта А.]], Митчелл М.'' Путешествие Магеллана. Эль-Кано — первый кругосветный мореплаватель. — М.: Мысль, 2000. — 304 с.
* {{кніга
 |аўтар   = Субботин В. А.
 |загаловак   = Великие открытия. Колумб. Васка да Гама. Магеллан
 |месца   = М.
 |выдавецтва = УРАО
 |год = 1998
 |старонак = 272
 |isbn    = 5-204-00140-9
 |тыраж   = 3000
 |ref = Субботин В.А.
}}
* {{кніга
 |аўтар   = Стефан Цвейг.
 |загаловак   = Америго Веспуччи. Фернан Магеллан
 |месца   = 
 |выдавецтва = Дрофа
 |год = 2009
 |старонак = 528
 |isbn    = 5-7107-9807-Х
 |тыраж   = 
 |ref = Цвейг С.
}}
* {{кніга
 |аўтар   = Ланге П. В.
 |загаловак   = Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание
 |месца   = М.
 |выдавецтва = Прогресс
 |год = 1988
 |старонак = 240
 |isbn    = 
 |тыраж   = 
}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/547424-echo/ Фернан Магеллан: разорванный круг. Программа «Эхо Москвы» из цикла «Всё так»]
* ''Степанова Т''. [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/5961 Жизнь за плавание вокруг света].
* ''А. Пигафетта''. «Путешествие Магеллана» ([http://www.vostlit.info/Texts/rus7/Pigafetta/frametext1.htm часть 1]; [http://www.vostlit.info/Texts/rus7/Pigafetta/frametext2.htm часть 2]).
* [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Spain/XVI/1500-1520/Karl_V/dogovor_magellan_1518_03_21.htm КАПИТУЛЯЦИЯ, ЗАКЛЮЧЁННАЯ С ЭРНАНДО ДЕ МАГЕЛЛАНОМ И БАКАЛАВРОМ ЛУИСОМ ФАЛЕРО ОБ ОТКРЫТИИ ОСТРОВОВ ПРЯНОСТЕЙ]

{{Даследчыкі Амерыкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Магелан Фернан}}
[[Катэгорыя:Мараплаўцы Іспаніі]]
[[Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі]]
[[Катэгорыя:Даследчыкі Ціхага акіяна]]
[[Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі кругасветных падарожжаў]]
[[Катэгорыя:Эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>2cwmefvrcgwc2k19b4rbq8ku7a307gf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119900</id>
      <parentid>5119710</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Ukraine 2026 year|Ukraine 2026 year]]) і адноўлена версія 4945469, зробленая Maksim L.: калі яго так -- трэба крыніца</comment>
      <origin>5119900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41644" sha1="f352zsh0p6s9k7z597u0qdh4i7smyib" xml:space="preserve">{{Картка:Асоба
|імя                 = Фернан Магелан
|арыгінал імя        = {{lang-pt|Fernão de Magalhães}} &lt;br /&gt;{{lang-es|Fernando (Hernando) de Magallanes}}
|партрэт = Retrato de Hernando de Magallanes.jpg
|памер =
|подпіс =
|апісанне =
|імя пры нараджэнні =
|род дзейнасці =[[мараплавец]]
|дата нараджэння =  
|месца нараджэння = 
|грамадзянства =
|падданства = [[File:Bandera_de_Castilla_y_Le%C3%B3n_(her%C3%A1ldica).svg|25px]] [[Каралеўства Кастылія і Леон|Кастылія і Леон]]
|дата смерці =  
|месца смерці = 
|бацька =
|маці =
|муж =
|жонка =
|дзеці =
|узнагароды і прэміі =
|сайт =
|Commons =
|Rodovid =
}}

'''Ферна́н Магела́н''', або '''Магалья́інш'''&lt;ref&gt;Напісанне '''Фернан Магелан, Магальяінш''' паводле {{крыніцы/БЭ|9}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pt|Fernão de Magalhães}} {{IPA|[fɨɾˈnɐ̃w̃ ðɨ mɐɡɐˈʎɐ̃ȷ̃s]}}, {{lang-es|Fernando (Hernando) de Magallanes}} {{IPA|[(f)eɾ'nando ðe maɣa'ʎanes]}}; каля [[1480]], вобласць [[Траз-уж-Мантыш і Алту-Дору|Траз-уж-Мантыш]], [[Партугалія]] — {{ДС|27|4|1521}}, востраў [[Мактан]], [[Філіпіны]]) — [[Партугалія|партугальскі]] і [[Іспанія|іспанскі]]&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;, [[Марак|мараплавец]] з тытулам [[адэлантада]]. Камандаваў экспедыцыяй, што здзейсніла [[Першае кругасветнае плаванне|першае вядомае кругасветнае вандраванне]]. Адкрыў [[Магеланаў праліў|праліў]], пазней названы яго імем, стаў першым еўрапейцам, які прайшоў па моры з Атлантычнага акіяна ў Ціхі.

== Біяграфія ==

=== Юнацтва ===
Магелан па паходжанні партугалец. Месца яго нараджэння спрэчнае, асноўныя аўтары паказваюць у якасці такога горад [[Саброза, Віла-Рэал|Саброза]], але, магчыма, ён нарадзіўся ў горадзе [[Порту]]. Пра сям’ю мараплаўца таксама вядома няшмат, у прыватнасці, тое, што яна прыналежала да дваранства. Мяркуецца, што бацькам яго быў Руй ці Радрыгу дэ Магальяйнш (1433—1500), які цягам некаторага часу быў [[алькальд]]ам крэпасці [[Авейру]]. Маці Алда дэ Маскіта (Мішкіта). Апроч Фернана ў іх было чацвёра дзяцей. Пра іх жыццё нічога не вядома. У маладосці Фернан быў пажам у каралевы [[Леанора Авіская|Леаноры Авіскай]], жонкі [[Жуан II|Жуана II]].

У [[1498]] годзе партугальцамі быў адкрыты марскі шлях у Індыю. Услед за [[Васка да Гама]]м з Партугаліі сталі адпраўляцца эскадра за эскадрай на заваёву Усходу. У [[1505]] годзе пры адпраўцы эскадры віцэ-караля [[Франсішку ды Алмейда|Франсішку ды Алмейды]] маракоў ужо бракавала. Некаторыя рулявыя не ведалі, дзе права, а дзе лева. Тады да правага борта карабля прывязвалі часнык, а да левага — цыбулю і камандавалі па прынцыпе «сена-салома». У гэтай экспедыцыі ў якасці звышштатнага ваяра браў удзел і Магелан.

=== Індыя ===
{{See also|Партугала-егіпецкая вайна|Партугальская Індыя}}
[[Файл:Map of Almeida route in Africa, 1505.gif|thumb|Шлях армады Франсішку Алмейды ва Усходняй Афрыцы (пурпурны).]]
Прайшоўшы [[мыс Добрай Надзеі]], экспедыцыя пачынае баявыя дзеянні з захопу [[Кілва-Кісівані|Кільвы]] і [[Мамбаса|Мамбасы]], потым яна ідзе ў Індыю. Магелан увесь час знаходзіцца ў складзе экспедыцыі, але ўпершыню яго імя згадваецца ў [[Бітва пры Канануры|бітве пры Канануры]]. У [[1506]] годзе Магелан бярэ ўдзел у падаўленні хваляванняў, будуе [[Мазамбік]], пасля чаго зноў трапляе ў [[Індыя|Індыю]], дзе яго два разы раняць{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=172}}.

У [[Бітва пры Дыу|бітве пры Дыў]] карабель, на якім знаходзіўся Магелан, прабіўся скрозь строй і ўзяў на абардаж флагман праціўніка{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=173}}.

[[Файл:Map of Almeida route in India, 1505.gif|thumb|Армада Франсішку Алмейды на Малабарскім берагу.]]

Тымчасам [[партугальцы]] прыходзяць да высновы, што дзеля поўнага кантролю над гандлем [[вострыя заправы|вострымі заправамі]] ім трэба захапіць порт Малака. У [[1509]] годзе ў Індыю прыбывае эскадра [[Діогу Лопіш ды Секейра|Сікейры]], якая павінна здзейсніць першае плаванне да Малакі. Віцэ-кароль Індыі далучае да чатырох караблёў Сікейры пяты, на якім плылі Магелан і яго сябар (магчыма сваяк) [[Франсішку Серан]]{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=174}}.

11 верасня [[1509]] года партугальцы ўвайшлі ў Малаку. Спачатку была складзеная гандлёвая дамова паміж партугальцамі і [[Малакскі султанат|мясцовымі ўладамі]], але праз некалькі тыдняў выбухнуў канфлікт. Па адных звестках вінаватыя былі [[арабы]], якія асцерагаліся, што партугальцы захопяць увесь гандаль, па іншых — яго справакавалі самыя [[партугальцы]]. Але ўсе сходзяцца на тым, што напад на еўрапейцаў адбыўся нечакана. Значная частка маракоў знаходзілася на беразе па гандлёвых справах ці ў звальненні. Амаль усе шлюпкі былі на беразе. На караблі ў гэты час прыбыло шмат [[малайцы|малайцаў]], нібы дзеля агляду.

Самы дасведчаны капітан Гарсіа дэ Соўзы зразумеў, што сітуацыя робіцца небяспечнай, і адправіў Магелана папярэдзіць флагмана пра магчымы напад. Магелан прыбыў на флагманскі карабель і паспеў папярэдзіць Сікейру. Калі малайцы падалі сігнал, партугальцы ўжо прыгатаваліся і ў хуткай сутычцы скінулі ворагаў з караблёў, а потым, абсекшы якарныя ліны, адбілі напад варожай флатыліі, што падышла. Але маракі, якія знаходзіліся на беразе, былі амаль усе перабітыя або захопленыя ў палон. Толькі невялікая група партугальцаў, у ліку якіх быў Серан, прабілася да берага. Усе іх лодкі былі захопленыя, яны выратаваліся толькі дзякуючы Магелану, які падышоў да берага на шлюпцы{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=175-176}}.

[[Файл:Almeida armada of 1505 (Livro das Armadas).jpg|thumb|7-я Індыйская армада.]]

Звычайны для партугальцаў пяцігадовы тэрмін знаходжання ў Індыі падыходзіў да канца, і Магелан адправіўся на [[Індыйскія армады|адной з флатылій у Партугалію]]. Два караблі, на адным з якіх плыў Магелан, пацярпелі крушэнне на Падуанскай банцы ля [[Лакадыўскія астравы|Лакадыўскіх астравоў]]. Каманды выратаваліся на невялікай выспачцы. Частка экіпажу павінна была адправіцца на ацалелых лодках за дапамогай, частка — застацца на выспе. Так атрымалася, што ўсё [[афіцэр]]ы апынуліся сярод тых, хто сыходзілі на шлюпках, а на востраве засталіся толькі [[матрос]]ы. Гэта выклікала абурэнне каманды і боязь, што яны не вернуцца за простымі людзьмі. Магелан стаўся адзіным [[дваранін]]ам, які пагадзіўся застацца на востраве, і тым самым супакоіў каманду. Мяркуючы па ўсім, у той час яго аўтарытэт ужо быў досыць вялікі{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=177}}.

Праз 10 дзён іх выратавалі, і Магелан вярнуўся ў Індыю, дзе, відавочна, заняўся гандлем, бо вядома, што ў 1510 годзе ён пазычыў аднаму камерсанту 200 [[Крузаду, партугальская манета|крузаду]], якія яму не вярнулі, і ён здолеў адсудзіць іх толькі праз 6 гадоў{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=177}}.

У гэтыя гады партугальцы захопліваюць [[Гоа]], губляюць яго і рыхтуюцца да новага паходу на горад. Дзеля рашэння важнага пытання, ці выкарыстаць для нападу гандлёвыя караблі, [[Губернатары Партугальскай Індыі|віцэ-кароль]] [[Афонсу дэ Албукеркі|Албукеркі]] збірае нараду з 16 чалавек. Сярод іх — Магелан, які яшчэ параўнальна нядаўна быў усяго толькі простым салдатам, а ў згаданы час стаў чалавекам, з думкай якога лічыўся віцэ-кароль. Найхутчэй, ён быў ужо капітанам. Ён, як і большасць удзельнікаў нарады, выказваецца за тое, каб гандлёвыя судны не бралі ўдзел у вайсковым паходзе, а адправіліся ў [[Еўропа|Еўропу]], каб не прапусціць [[мусон]]. Вайсковыя караблі ідуць адныя і захопліваюць Гоа{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=178}}.

У сярэдзіне [[1511]] года Магелан бярэ ўдзел у паходзе 19 караблёў на Малаку. [[Узяцце Малакі|Горад быў узяты]] і [[Партугальская Малака|перайшоў пад уладу Партугаліі]]{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=178}}.

Адразу пасля захопу Малакі Альбукерке скіраваў экспедыцыю з трох караблёў да [[Астравы Вострых запраў|Астравоў Вострых запраў]]. Адным з трох караблёў камандаваў Франсішку Серан. Магчыма, у экспедыцыі браў удзел і Магелан (звесткі крыніц разыходзяцца){{sfn|Субботин В.А.|1998|с=179}}. Карабель Серана трапіў у катастрофу, а сам ён выратаваўся і пасяліўся на востраве [[Тыдор]], заняўшы высокую пасаду ў мясцовага валадара{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=181}}&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st004.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;.

=== Партугалія ===
[[Файл:ManuelI-P.jpg|thumb|Мануэл I]]
У ліпені [[1512]] года Магелан ужо ў [[Лісабон]]е&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;, дзе яму прызначаецца пенсія 1000 [[Рэал (грошы)|рэалаў]] у месяц (самая маленькая){{sfn|Цвейг С.|2009|с= }}. Неўзабаве яна павялічваецца да 1850 рэалаў.

У [[1514]] годзе ён бярэ ўдзел у баявых дзеяннях у [[Марока]] пад горадам [[Аземмур]]. У адным баі яго паранілі ў нагу (ён застаўся кульгавым), у іншым пад ім забілі каня. Яму даручылі ахоўваць адбітую ў маўраў скаціну, але неўзабаве звінавацілі ў тым, што ён таемна прадаў маўрам частку здабычы. Абураны Магелан без дазволу адправіўся ў Партугалію, каб апраўдацца. Сваімі самавольнымі дзеяннямі ён выклікаў гнеў караля і быў змушаны вярнуцца да месца службы. У [[Афрыка|Афрыцы]] вінавачанні з яго знялі, ён падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Ён просіць караля павялічыць яму пенсію, але атрымоўвае адмову{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=179-180}}.

Складана сказаць, калі ў Магелана з’явілася задума вандравання, якая яго ўславіла. Сябар Серан пісаў з [[Малукскія астравы|Малук]] лісты, з якіх можна было зрабіць выснову, што [[Астравы Вострых запраў]] знаходзяцца вельмі далёка на Усходзе і параўнальна блізка ад [[Амерыка|Амерыкі]]. У адным са зваротных лістоў Магелан намякаў яму, што можа хутка прыбыць на гэтыя астравы, ''«калі не праз [[Партугалія|Партугалію]], то праз [[Кастылія|Кастылію]]»''. Невядома, калі быў напісаны гэты ліст, але цалкам магчыма, што яшчэ падчас знаходжання Магелана ў Партугаліі. У гэты час ён вывучае даступныя яму партугальскія карты, гутарыць з капітанамі{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=180-181}}.

Падчас адной з аўдыенцый з [[Мануэл I|Мануэлам I]] Магелан просіць даць яму марскую службу і адправіць у плаванне. Кароль адмаўляе. Тады ён пытае дазволу прапанаваць свае паслугі іншым дзяржавам. Кароль дазваляе. Яму не патрэбен Магелан. Некаторыя крыніцы сцвярджаюць, што Магелан зрокся падданства Партугаліі, але дакументаў пра гэта не захавалася. Неўзабаве з Партугаліі ў [[Іспанія|Іспанію]] перабіраецца цэлая група партугальскіх маракоў{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=182}}&lt;ref name=autogenerated5&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st005.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;.

=== Іспанія ===
Магелан пасяліўся ў [[Севілья|Севільі]], дзе блізка сышоўся з партугальскім эмігрантам [[Дыега Барбоза]]м, начальнікам [[арсенал]]а. У канцы 1517 — пачатку 1518 Магелан жэніцца з яго дачкой Беатрычэ. У лютым [[1519]] года ў іх нарадзіўся сын. Сын Барбозы — [[Дуартэ Барбоза]], як і Магелан, раней служыў у [[Ост-Індыя|Індыі]]. Ужо пасля смерці Магелана і Дуартэ Барбозы за аўтарствам Дуартэ Барбозы выйдзе кніга з апісаннем краін [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-усходняй Азіі]]: «Livro de Duarte Barbosa» («Кніга Дуартэ Барбозы»). Аднак у архівах існуюць асобнікі дадзенай працы, дзе аўтарам паказаны Магелан. У гэтага існуюць розныя тлумачэнні. Магчыма, што дадзеныя асобнікі былі паднесеныя каралю [[Карл V, імператар Святой Рымскай імперыі|Карлу I]] пад імем Магелана, каб умацаваць яго аўтарытэт. Імаверна таксама, што кніга з’яўляецца супольнай працай Магелана і Барбозы{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=183}}.

Магелан выкладае ідэю сваёй экспедыцыі ў севільскай [[Каса-дэ-Контратасьён|«Палаце Кантрактаў»]] (ведамстве, што займаецца арганізацыяй экспедыцый). Ён не сустракае там падтрымкі, але Хуан дэ Аранда, адзін з кіраўнікоў Палаты, уваходзіць у кантакт з Магеланам і абяцае яму сваю падтрымку за 20 % ад будучых прыбыткаў. Неўзабаве ў Іспанію прыбывае паплечнік Магелана [[астраномія|астраном]] Руі Фалеру. З яго дапамогай атрымоўваецца старгавацца на 1/8 прыбытку, належнай Арандзе. Дамова была завераная ў [[натарыус]]а. Неўзабаве Магелан падаў свой праект каралю Іспаніі, і ён быў ухвалены. Пачалася падрыхтоўка экспедыцыі{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=185-186}}&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;.

=== Вандраванне вакол свету ===
{{main|Першае кругасветнае плаванне}}
У экспедыцыю рыхтавалася пяць караблёў з запасам харчу на два гады. Магелан сам асабіста сачыў за гружэннем і пакаваннем прадуктаў, тавараў і рыштунку&lt;ref&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st021.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;. Магелан камандаваў «Трынідадам». «Сант’яга» камандаваў Жуан Серан — брат Франсішка Серана, выратаванага Магеланам у Малацы. Трыма іншымі караблямі камандавалі прадстаўнікі іспанскай шляхты, з якімі ў Магелана адразу пачаліся канфлікты. Іспанцам не падабалася, што экспедыцыяй камандуе партугалец. Апроч таго, Магелан хаваў меркаваны маршрут плавання, і гэта выклікала незадаволенасць капітанаў. Супрацьстаянне было даволі сур’ёзным. Капітану Мендосе нават было перададзенае адмысловае патрабаванне караля спыніць спрэчкі і падпарадкавацца Магелану. Але ўжо на Канарскіх астравах Магелан атрымаў звесткі пра тое, што іспанскія капітаны дамовіліся паміж сабою прыбраць яго з паста, калі палічаць, што ён ім замінае{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=192-193}}.

[[20 верасня]] [[1519]] года [[флатылія]] на чале з Магеланам выйшла з порта [[Санлукар-дэ-Барамеда]] (утока [[рака|ракі]] [[Гвадалквівір]]). Неўзабаве на эскадры разгарэўся канфлікт&lt;ref name=autogenerated3&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st007.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;. Капітан «Сан-Антоніа» Картахена, што з’яўляўся прадстаўніком кароны ў плаванні, падчас аднаго з рапартаў дэманстратыўна парушыў субардынацыю і стаў зваць Магелана не «капітан-генерал» (адмірал), а проста «капітан». Картахена быў другой асобай у экспедыцыі, па статусе амаль роўнай камандзіру. Цягам некалькіх дзён ён працягваў гэта рабіць нягледзячы на заўвагі Магелана. Таму давялося трываць гэта, пакуль капітаны ўсіх караблёў не былі скліканыя на «Трынідад» дзеля вырашэння пытання пра лёс матроса-злачынца. Забыўшыся, Картахена зноў парушыў дысцыпліну, але гэтым разам ён быў не на сваім судне. Магелан асабіста схапіў яго за каўнер і абвясціў арыштаваным. Картахене дазволілі знаходзіцца не на флагманскім караблі, а на караблях капітанаў, якія яму спачувалі. Камандзірам «Сан-Антоніа» стаў сваяк Магелана Алвару Мішкіта{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=196-197}}.

29 лістапада флатылія дасягнула ўзбярэжжа [[Бразілія|Бразіліі]], а 26 снежня 1519 года — [[Ла-Плата (эстуарый)|Ла-Платы]], дзе праводзіліся пошукі меркаванага праліва. «Сант’яга» быў пасланы на захад, але неўзабаве вярнуўся з паведамленнем, што гэта не праліў, а [[утока|ўтока]] гіганцкай ракі. Эскадра пачала павольна прасоўвацца на поўдзень, даследуючы бераг. На гэтым шляху маракі ўбачылі [[пінгвін|пінгвінаў]]&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;. Пасоўванне на поўдзень ішло павольна, караблям заміналі штормы, набліжалася зіма, а праліва ўсё не было. 31 сакавіка [[1520]] года, дайшоўшы да 49° пд. ш., флатылія становіцца на зімоўку ў бухце, названай [[Бухта Святога Юльяна|Сан-Хуліян]]{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=199-200}}{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=128}}.

[[Файл:Antonio Pigafetta Magellanstrasse 1520.jpg|thumb|Магеланаў праліў. Эскіз карты Пігафеты. Поўнач унізе.]]
У маі Магелан паслаў «Сант’яга» на чале з [[Жуан Серан|Жуанам Серанам]] на поўдзень дзеля выведкі мясцовасці. У 60 [[міля]]х на поўдзень была знойдзена бухта [[Санта-Крус, правінцыя, Аргенціна|Санта-Крус]]. Яшчэ праз некалькі дзён, трапіўшы ў буру, карабель страціў кіраванне і разбіўся. Маракі, апроч аднаго чалавека, выратаваліся і апынуліся на беразе без ежы і запасаў. Яны спрабавалі вярнуцца да месца зімоўкі, але з-за стомленасці і знясілення злучыліся з асноўным атрадам толькі праз некалькі тыдняў. Страта судна, адмыслова прызначанага для выведкі, а таксама запасаў, што знаходзіліся на ім, нанесла вялікую шкоду экспедыцыі.

21 кастрычніка пад 52° пд. ш. караблі апынуліся ля вузкага праліва, які вёў у глыб мацерыка. «Сан-Антоніа» і «Кансэпс’ён» пасылаюцца на выведку. Неўзабаве наляцела бура, якая доўжылася два дні. Маракі асцерагаліся, што пасланыя на выведку караблі загінулі. І яны, сапраўды, ледзь не загінулі, але калі іх панесла да берага, перад імі адкрыўся вузкі праход, у які яны ўвайшлі. Яны апынуліся ў шырокай бухце, за якой цягнуліся яшчэ пралівы і бухты. Вада ўвесь час заставалася салёнай, а [[Лот, прыбор|лот]] вельмі часта не даставаў дна. Абодва судны вярнуліся з радаснай весткай пра магчымы праліў{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=130}}&lt;ref name=autogenerated4&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st008.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;.

Ля [[Востраў Доўсан|вострава Доўсан]] праліў падзяляецца на два каналы, і Магелан ізноў падзяляе флатылію. «Сан-Антоніа» і «Кансепсьён» ідуць на паўднёвы ўсход, два іншых караблі застаюцца для адпачынку, а на паўднёвы захад адпраўляецца лодка. Праз тры дні лодка вяртаецца, і маракі паведамляюць, што бачылі адкрытае мора. Неўзабаве вяртаецца «Кансепсьён», але ад «Сан-Антоніа» няма вестак{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=130}}{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=207}}. 28 лістапада 1520 года караблі Магелана выходзяць у акіян. Шлях па праліве заняў 38 дзён. На доўгія гады Магелан застанецца адзіным капітанам, які прайшоў праліў і не страціў ніводнага карабля.

Выйшаўшы з праліва, Магелан 15 дзён рухаўся на поўнач, дайшоўшы да 38° пд. ш., павярнуў на [[паўночны захад]], а 21 снежня 1520 года, дайшоўшы да 30° пд. ш., павярнуў на [[паўночны захад]]{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=130-131}}. Флатылія прайшла па Ціхім акіяне не менш за 17 тыс. км. Не гатовая да такога пераходу экспедыцыя цярпела велізарныя нягоды{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=131-132}}.

Падчас плавання экспедыцыя дайшла да 10° пн. ш. і апынулася значна паўночней Малукскіх астравоў, да якіх імкнулася. Магчыма, Магелан хацеў пераканацца, што адкрытае Бальбоа Паўднёвае мора з’яўляецца часткай гэтага акіяна, а магчыма, ён асцерагаўся сустрэчы з партугальцамі, якая для яго патрапанай экспедыцыі скончылася б жаласна. 24 студзеня [[1521]] года маракі ўбачылі незаселены востраў (з архіпелага [[Туамоту]]). Высадзіцца на яго не было магчымасці. Праз 10 дзён быў выяўлены яшчэ адзін востраў (у архіпелагу [[Астравы Лайн|Лайн]]). Высадзіцца таксама не атрымалася, але экспедыцыя налавіла акулаў для пражытку{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=211}}{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=131-132}}.

6 сакавіка 1521 года флатылія ўбачыла востраў [[Гуам]] з групы [[Марыянскія астравы|Марыянскіх астравоў]]. Ён быў населены. Лодкі атачылі флатылію, пачаўся гандаль. Неўзабаве высветлілася, што мясцовыя жыхары крадуць з караблёў усё, што трапіцца пад руку. Калі яны ўкралі шлюпку, еўрапейцы не вытрымалі. Яны высадзіліся на востраў і спалілі паселішча астраўлянаў, забіўшы пры гэтым 7 чалавек. Пасля гэтага яны забралі лодку і захапілі свежыя прадукты. Астравы былі названыя Зладзейскімі (Ландронес). Пры сыходзе флатыліі мясцовыя жыхары пераследавалі караблі на лодках, закідваючы іх камянямі, але без асаблівага поспеху{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=131-132}}{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=211-212}}.

Праз некалькі дзён іспанцы першымі з еўрапейцаў дасягнулі [[Філіпінскія астравы|Філіпінскіх астравоў]], якія Магелан назваў архіпелагам Святога Лазара. Асцерагаючыся новых сутыкненняў, ён шукае незаселены востраў. 17 сакавіка іспанцы высадзіліся на востраве Хаманхом. Пераход праз Ціхі акіян скончыўся{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=132-133}}.

На востраве Хаманхом быў уладкаваны лазарэт, куды перавезлі ўсіх хворых. Свежая ежа хутка вылечыла маракоў, і флатылія адправілася ў далейшы шлях сярод астравоў. На адным з іх раб Магелана Энрыке, які нарадзіўся на Суматры, сустрэў людзей, якія размаўлялі на яго мове. Кола замкнулася. Упершыню чалавек абыйшоў зямлю{{sfn|Магидович И.П.|1983|с=133}}.

[[7 красавіка]] [[1521]] года экспедыцыя ўвайшла ў порт Себу на [[Себу|аднайменным востраве]]. Месцы былі цывілізаваныя, і з еўрапейцаў нават паспрабавалі ўзяць гандлёвую пошліну. Іспанцы адмовіліся плаціць, а мусульманскі купец, які аказаўся ў горадзе, параіў раджы не ваяваць з еўрапейцамі, і вымога была знята{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=214-215}}&lt;ref&gt;[http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000052/st010.shtml Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание (Ланге П. В.)]&lt;/ref&gt;.

Пачаўся ажыўлены гандаль. За жалезныя вырабы астраўляне лёгка аддавалі золата і прадукты. Уражаны сілай іспанцаў і іх зброяй, уладар вострава раджа Хумабон згаджаецца аддацца пад заступніцтва іспанскага караля і неўзабаве хрысціцца пад імем Карлас. Услед за ім хрысціцца яго сям’я, мноства прадстаўнікоў шляхты і простых астраўлянаў. Апякуючы новага Карласа-Хумабона, Магелан спрабаваў прывесці пад яго ўладу як мага больш мясцовых кіраўнікоў{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=215}}.

== Смерць ==

Адзін з правадыроў вострава [[Маутан]] [[Лапу-Лапу]] (Сілапулапу) працівіўся новым парадкам і не збіраўся аддавацца пад уладу Хумабона. Магелан арганізаваў супраць яго вайсковую экспедыцыю. Ён хацеў навочна прадэманстраваць мясцовым жыхарам моц Іспаніі. Бітва аказалася непадрыхтаванай. З-за водмелі судны і лодкі не змаглі падысці на блізкую адлегласць, каб эфектыўна падтрымаць дэсантны атрад агнём. Падчас знаходжання еўрапейцаў на Себу мясцовыя жыхары мелі магчымасць вывучыць еўрапейскую зброю і яе слабыя бакі. Яны хутка рухаліся, не даючы еўрапейцам прыцэліцца, і атакавалі маракоў у неабароненыя даспехамі ногі. Калі іспанцы пачалі адыходзіць, Магелан быў забіты{{sfn|Субботин В.А.|1998|с=215-218}}.

== У гонар Магелана названыя ==
* [[Магеланавы аблокі]].
* [[Магеланаў праліў]].
* Падводнае [[узвышша Магелана|ўзвышша Магелана]] ў [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]], ля [[Маршалавы астравы|Маршалавых астравоў]].
* [[КА Магелан]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Фернан Магелан. {{крыніцы/БЭ|9}}
* ''Бойцов, М. А.'' Путь Магеллана: Раннее Новое Время. Книга для чтения по истории. — {{М.}}, 2006. — С. 20—24.
* ''[[Стэфан Цвейг|Стефан Цвейг]]''. Магеллан. — {{М.}}, 2001.
* ''Казакова Н. А., Катушкина Л. Г.'' Русский перевод XVI в. первого известия о путешествии Магеллана. (Перевод письма Максимилиана Трансильвана) // ТОДРЛ. — {{Л.}}, 1968. — Т. 23. — С. 227—252.
* ''Кунин К. И.'' Магеллан. — {{М.}}, Молодая гвардия, 1940.
* {{кніга
 |аўтар         = Магидович И. П., Магидович В. И.
 |загаловак      = Очерки по истории географических открытий. В 5 томах
 |спасылка        = 
 |адказны = 
 |выданне       = Издание третье, переработанное и дополненное
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Просвещение
 |год           = 1983
 |том           = 2
 |старонак       = 
 |серыя         = 
 |тыраж         = 200&amp;nbsp;000
|ref = Магидович И.П.
}}
* ''[[Антоніа Пігафета|Пигафетта А.]], Митчелл М.'' Путешествие Магеллана. Эль-Кано — первый кругосветный мореплаватель. — М.: Мысль, 2000. — 304 с.
* {{кніга
 |аўтар   = Субботин В. А.
 |загаловак   = Великие открытия. Колумб. Васка да Гама. Магеллан
 |месца   = М.
 |выдавецтва = УРАО
 |год = 1998
 |старонак = 272
 |isbn    = 5-204-00140-9
 |тыраж   = 3000
 |ref = Субботин В.А.
}}
* {{кніга
 |аўтар   = Стефан Цвейг.
 |загаловак   = Америго Веспуччи. Фернан Магеллан
 |месца   = 
 |выдавецтва = Дрофа
 |год = 2009
 |старонак = 528
 |isbn    = 5-7107-9807-Х
 |тыраж   = 
 |ref = Цвейг С.
}}
* {{кніга
 |аўтар   = Ланге П. В.
 |загаловак   = Подобно солнцу… Жизнь Фернана Магеллана и первое кругосветное плавание
 |месца   = М.
 |выдавецтва = Прогресс
 |год = 1988
 |старонак = 240
 |isbn    = 
 |тыраж   = 
}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/547424-echo/ Фернан Магеллан: разорванный круг. Программа «Эхо Москвы» из цикла «Всё так»]
* ''Степанова Т''. [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/5961 Жизнь за плавание вокруг света].
* ''А. Пигафетта''. «Путешествие Магеллана» ([http://www.vostlit.info/Texts/rus7/Pigafetta/frametext1.htm часть 1]; [http://www.vostlit.info/Texts/rus7/Pigafetta/frametext2.htm часть 2]).
* [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Spain/XVI/1500-1520/Karl_V/dogovor_magellan_1518_03_21.htm КАПИТУЛЯЦИЯ, ЗАКЛЮЧЁННАЯ С ЭРНАНДО ДЕ МАГЕЛЛАНОМ И БАКАЛАВРОМ ЛУИСОМ ФАЛЕРО ОБ ОТКРЫТИИ ОСТРОВОВ ПРЯНОСТЕЙ]

{{Даследчыкі Амерыкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Магелан Фернан}}
[[Катэгорыя:Мараплаўцы Іспаніі]]
[[Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі]]
[[Катэгорыя:Даследчыкі Ціхага акіяна]]
[[Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі кругасветных падарожжаў]]
[[Катэгорыя:Эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>f352zsh0p6s9k7z597u0qdh4i7smyib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леанарда да Вінчы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27189</id>
    <revision>
      <id>5119754</id>
      <parentid>5070185</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T19:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oursana</username>
        <id>33379</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерэя */ -+LEONARDO-DA-VINCI - MADONNA-MIT-DER-NELKE-7779 917154 BSTGS.jpg</comment>
      <origin>5119754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42501" sha1="i0ktbzqwxbqesgcm7gtf8t3yuxwvbfe" xml:space="preserve">{{Мастак
|фон              = 
|імя              = Леанарда да Вінчы
|арыгінал імя   = {{lang-it|Leonardo da Vinci}}
|імя пры нараджэнні = 
|партрэт          = Leonardo da Vinci - Self-Portrait - WGA12798.jpg
|шырыня           = 
|загаловак        = [[Турынскі аўтапартрэт|Аўтапартрэт]] Леанарда да Вінчы
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння   = 
|дата смерці      =
|месца смерці     = 
|паходжанне    = 
|падданства       = 
|грамадзянства      = 
|жанр             = 
|вучоба            = [[Андрэа Верок'ё]]
|стыль            = 
|працы           = [[Дама з гарнастаем]]&lt;br /&gt;[[Вітрувіянскі чалавек]]&lt;br /&gt;[[Таемная вячэра, Леанарда да Вінчы|Таемная вячэра]]&lt;br /&gt;[[Бітва пры Ангіяры, фрэска|Бітва пры Ангіяры]]&lt;br /&gt;[[Мона Ліза]]
|заступнікі      = [[Ладовіка Сфорца]], [[Чэзарэ Борджыя]], [[Францыск I]]
|уплыў          = 
|уплыў на       = [[Леанардэскі]] &lt;br /&gt;[[Рафаэль Санці]]
|узнагароды          = 
|сайт             = 
|вікісховішча        = Category:Leonardo da Vinci
}}

'''Леана́рда да Ві́нчы''' ({{lang-it|Leonardo da Vinci}}; {{ДН|15|4|1452}}, {{МН|Вінчы|у Вінчы|горад Вінчы}} — [[1519]]) — [[Італія|італьянскі]] [[мастак]] ([[жывапіс]]ец, [[скульптура|скульптар]], [[архітэктура|архітэктар]]) і [[вучоны]] ([[анатомія|анатам]], [[прыродазнаўства|прыродазнавец]]), вынаходнік, пісьменнік, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў мастацтва [[Высокае Адраджэнне|Высокага Адраджэння]], яркі прыклад «[[універсальны чалавек|універсальнага чалавека]]».

== Біяграфія ==

=== Дзяцінства ===

[[Файл:Vinci casa Leonardo.jpg|thumb|left|250px|Дом, у якім жыў Леанарда ў дзяцінстве.]]

Леанарда да Вінчы нарадзіўся ў паселішчы Анкіяна блізу невялікага гарадка {{нп3|Горад Вінчы|Вінчы|ru|Винчи (город)}}, недалёка ад [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]] ў «тры гадзіны ночы», што значыць у 22:30 па сучасным адліку часу. Характэрны запіс у дзённіку дзеда Леанарда, Антоніа да Вінчы (1372—1468) (даслоўны пераклад): «У суботу, у тры гадзіны ночы 15 красавіка нарадзіўся мой унук, сын майго сына П'ера. Хлопчыка назвалі Леанарда. Яго хрысціў бацька П'ера дзі Барталамеа». Яго бацькамі былі 25-гадовы натарыус П'ера (1427—1504) і яго каханая, сялянка Кацярына. Першыя гады жыцця Леанарда правёў разам з маці. Яго бацька неўзабаве ажаніўся з багатай і шляхетнай дзяўчынай, але гэты шлюб стаўся бяздзетным, і П'ера забраў свайго трохгадовага сына на выхаванне. Разлучаны з маці Леанарда ўсё жыццё спрабаваў узнавіць яе вобраз у сваіх шэдэўрах. Жыў ён у гэты час у дзеда.
У Італіі таго часу да незаконнароджаных дзяцей ставіліся амаль як да законных нашчадкаў. Многія ўплывовыя людзі горада [[Горад Вінчы|Вінчы]] прынялі ўдзел у далейшым лёсе Леанарда.

Калі Леанарда было 13 гадоў, яго мачыха памерла падчас родаў. Бацька ажаніўся паўторна — і зноў неўзабаве застаўся ўдаўцом. Ён пражыў 77 гадоў, быў чатыры разы жанаты і меў 12 дзяцей. Бацька спрабаваў далучыць Леанарда да сямейнай прафесіі, але беспаспяхова: сын не цікавіўся законамі грамадства.

Леанарда не меў [[прозвішча]] ў сучасным сэнсе; «Да Вінчы» азначае проста ''«(родам) з мястэчка Вінчы»''. Поўнае яго імя — {{lang-it|Leonardo di ser Piero da Vinci}}, гэта значыць «Леанарда, сын спадара П'ера з Вінчы».

=== Легенда аб шчыце Медузы ===
У сваіх «{{нп3|Жыццяпіс найбольш знакамітых жывапісцаў, разьбяроў і дойлідаў|Жыццяпісе найбольш знакамітых жывапісцаў, разьбяроў і дойлідаў|ru|Жизнеописания наиболее знаменитых живописцев, ваятелей и зодчих}}» [[Джорджа Вазары|Вазары]] распавядае, што неяк адзін знаёмы селянін папрасіў бацьку Леанарда знайсці мастака, каб той распісаў круглы драўляны шчыт. Сэр П'ера аддаў шчыт свайму сыну. Леанарда вырашыў адлюстраваць галаву [[гаргоны]] [[Гаргона Медуза|Медузы]], а каб выява пачвары рабіла на гледачоў належнае ўражанне, ён выкарыстаў у якасці натуры яшчарак, змей, конікаў, вусеняў, нетапыроў і «іншых стварэнняў», «з мноства якіх, спалучаючы іх па-рознаму, ён стварыў пачвару вельмі агідную і страшную, якая атручвала сваім дыханнем і запальвала паветра». Вынік перасягнуў яго чаканні: калі Леанарда паказаў скончаную працу бацьку, той спалохаўся. Сын сказаў яму: «Гэты твор служыць таму, дзеля чаго ён зроблены. Дык вазьмiце і аддайце яго, бо менавіта такое дзеянне, якое чакаецца ад твораў мастацтва». Сэр П'ера не аддаў працу Леанарда селяніну: той атрымаў іншы шчыт, набыты ў старызніка. Шчыт жа Медузы бацька Леанарда прадаў у [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], узяўшы за яго сто дукатаў&lt;ref&gt;[http://www.smr.ru/centre/win/artists/leonardo/biogr_leon.htm Джорджо Вазари. Жизнеописание Леонардо да Винчи, флорентийского живописца и скульптора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305001916/http://www.smr.ru/centre/win/artists/leonardo/biogr_leon.htm |date=5 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Паводле падання, гэты шчыт перайшоў да сям'і [[Медычы]], а калі ён быў згублены, паўнаўладных гаспадароў Фларэнцыі выгнаў з горада паўсталы народ. Праз шмат гадоў кардынал дэль Монтэ замовіў карціну з выявай Медузы Гаргоны [[Караваджа]]. Новы талісман быў паднесены [[Фердынанда I Медычы]] ў гонар жаніцьбы яго сына&lt;ref&gt;А. Махов. Караваджо. — М.: Молодая гвардия. (ЖЗЛ). 2009. с. 126—127 ISBN 978-5-235-03196-8&lt;/ref&gt;.

=== Майстэрня Верок'ё ===

У [[1466]] Леанарда да Вінчы паступае ў майстэрню [[Андрэа дэль Верок'ё]] вучнем мастака.
Майстэрня Верок'ё знаходзілася ў інтэлектуальным цэнтры тагачаснай Італіі, горадзе [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], што дазволіла Леанарда навучацца гуманітарным навукам, а таксама набыць некаторыя тэхнічныя навыкі. Ён вывучаў чарчэнне, хімію, металургію, працу з металам, гіпсам і скурай. Акрамя гэтага, юны чаляднік займаўся маляваннем, скульптурай і мадэляваннем. У майстэрні, акрамя Леанарда, навучаліся [[П'етра Перуджына]], {{нп3|Ларэнца дзі Крэдзі||ru|Лоренцо ди Креди}}, {{нп3|Аньёла дзі Пола||ru|Аньоло ди Поло}}, працаваў [[Сандра Бацічэлі]], часта бывалі такія вядомыя майстры, як [[Даменіка Гірландая]] і іншыя. Пасля, нават калі бацька Леанарда прымае яго на працу ў сваю майстэрню, ён працягвае супрацоўнічаць з Верок'ё.

У 1473 ва ўзросце 20 гадоў Леанарда да Вінчы атрымлівае кваліфікацыю майстра ў [[Гільдыя Святога Лукі|Гільдыі Святога Лукі]].

=== Пераможаны настаўнік ===

У XV стагоддзі ў паветры насіліся ідэі аб адраджэнні антычных ідэалаў. У Фларэнтыйскай Акадэміі лепшыя розумы Італіі стваралі тэорыю новага мастацтва. Творчая моладзь бавіла час у ажыўленых дыскусіях. Леанарда заставаўся ў баку ад бурнага грамадскага жыцця і рэдка пакідаў майстэрню. Яму было не да тэарэтычных спрэчак: ён удасканальваў сваё майстэрства. Аднойчы Верок'ё атрымаў заказ на карціну «Вадохрышча Хрыста» і даручыў Леанарда напісаць аднаго з двух анёлаў. Гэта была звычайная практыка мастацкіх майстэрняў таго часу: настаўнік ствараў карціну разам з памочнікамі-вучнямі. Самым таленавітым і старанным даручалася выкананне цэлага фрагмента. Два анёлы, напісаныя Леанарда і Верок'ё, недвухсэнсоўна прадэманстравалі перавагу вучня над настаўнікам. Як піша Вазары, уражаны Верок'ё закінуў пэндзаль і ніколі больш не вяртаўся да жывапісу.

=== Прафесійная дзейнасць ===

Як мастак стаў вядомы ў 1470-я гады (карціны «Дабравешчанне», «Мадонна Бенуа» і інш.). Вакол Леанарда да Вінчы ў [[Мілан]]е склалася група вучняў і паслядоўнікаў (г.зв. Ламбардская школа). Але ў 1500 ён вымушаны быў пакінуць Мілан, працаваў у [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], [[Мантуя|Мантуі]], [[Венецыя|Венецыі]], [[Рым]]е, [[Францыя|Францыі]].

=== Асабістае жыццё ===

У Леанарда было шмат сяброў і вучняў. Што ж тычыцца любоўных адносін, дакладных звестак на гэты конт няма, паколькі Леанарда старанна хаваў гэты бок свайго жыцця. Жанаты ён не быў, аб раманах з жанчынамі дакладных звестак няма. Па некаторых версіях, у Леанарда была сувязь з Чэчыліяй Галерані, фаварыткай Ладавіка Мора, з якой ён напісаў сваю знакамітую карціну «Дама з гарнастаем». Шэраг аўтараў, услед за словамі Вазары, мяркуюць інтымныя адносіны з юнакамі, у тым ліку вучнямі (Салаі)&lt;ref&gt;[http://books.google.co.uk/books?id=-OmWWh2BqYkC&amp;dq White, Michael (2000). Leonardo, the first scientist. London: Little, Brown. p. 95.] ISBN 0-316-64846-9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Clark, Kenneth (1988). Leonardo da Vinci. Viking. pp. 274&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bramly, Serge (1994). Leonardo: The Artist and the Man. Penguin&lt;/ref&gt;, іншыя лічаць, што, нягледзячы на гомасексуальнасць жывапісца, адносіны з вучнямі не былі інтымнымі.

=== Канец жыцця ===

Леанарда прысутнічаў на спатканні караля Францыска I з папам Львом X ў Балонні 19 снежня 1515 года&lt;ref&gt;Georges Goyau, ''François I'', Transcribed by Gerald Rossi. The Catholic Encyclopedia, Volume VI. Published 1909. New York: Robert Appleton Company. Проверено 2007-10-04&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |first       = Salvador
 |last        = Miranda
 |url         = http://www.fiu.edu/~mirandas/bios1527-ii.htm
 |title       = The Cardinals of the Holy Roman Church: Antoine du Prat
 |year        = 1998-2007
 |accessdate  = 2007-10-04
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/61ABDXf4n?url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1527-ii.htm
 |archivedate = 23 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;. У 1513—1516 гадах Леанарда жыў у Бельведэры і працаваў над карцінай «Ян Хрысціцель».

Францыск I даручыў майстру сканструяваць механічнага ільва, здольнага хадзіць, з грудзей якога з'яўляўся б букет лілей&lt;ref&gt;{{cite book |last=Vasari | first=Giorgio | title=Lives of the Artists | year=1568 | publisher=Penguin Classics |pages = 265}}&lt;/ref&gt;. Магчыма, гэты леў вітаў караля ў Ліоне або выкарыстоўваўся падчас перамоваў з папам&lt;ref&gt;{{cite web|title=Реконструкция механического льва Леонардо|url=http://www.ancientandautomata.com/ita/lavori/leone.htm|language=Итальянский|accessdate=2010-01-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ABEKIPw?url=http://www.ancientandautomata.com/ita/lavori/leone.htm|archivedate=23 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1516 годзе Леанарда прыняў запрашэнне французскага караля і пасяліўся ў яго замку Кло-Люсе (там Францыск I правёў сваё дзяцінства), непадалёк ад каралеўскага замка Амбуаз. У афіцыйным званні першага каралеўскага мастака, інжынера і архітэктара Леанарда атрымліваў гадавую рэнту ў тысячу экю. Ніколі да гэтага ў Італіі Леанарда не меў звання інжынера. Леанарда быў не першым італьянскім майстрам, які з ласкі французскага караля атрымаў «свабоду марыць, думаць і ствараць»&lt;ref&gt;&quot; Ici Léonard, tu sera libre de rêver, de penser et de travailler &quot;, — Франциск I.&lt;/ref&gt;, — да яго падобны гонар падзялялі Андрэа Саларыя і Фра Джавані Джаконда.

У Францыі Леанарда амаль не маляваў, але па-майстэрску займаўся арганізацыяй прыдворных святкаванняў, планаваннем новага палаца ў Рамарантане пры задуманай змене рэчышча ракі, праектам канала паміж Луарай і Сонай, галоўнай двухзаходнай спіральнай лесвіцай у замку Шамбор. За два гады да смерці ў майстра здранцвела правая рука, і ён ледзь рухаўся без старонняй дапамогі. Трэці год жыцця ў Амбуазе 67-гадовы Леанарда правёў у ложку. 23 красавіка 1519 года ён пакінуў тастамент, а 2 мая памёр у асяроддзі вучняў і сваіх шэдэўраў у Кло-Люсі. Паводле слоў Вазары, да Вінчы памёр на руках караля Францыска I, свайго блізкага сябра. Гэтая маладакладная, але распаўсюджаная ў Францыі легенда знайшла адлюстраванне ў палотнах Энгра, Ангелікі Каўфман і многіх іншых жывапісцаў. Леанарда да Вінчы быў пахаваны ў замку Амбуаз. На магільнай пліце быў выбіты надпіс: «У сценах гэтага манастыра спачывае прах Леанарда да Вінчы, найвялікшага мастака, інжынера і дойліда Французскага каралеўства».

Суправаджаў Леанарда яго вучань і сябар Франчэска Мельцы, які быў таксама яго асноўным спадчыннікам і які ў наступныя 50 гадоў заставаўся галоўным распарадчыкам спадчыны майстра, якая ўлучала ў сябе, акрамя карцін, прылады, бібліятэку і не менш за 50 тысяч арыгінальных дакументаў на розныя тэмы, з якіх да нашых дзён захавалася толькі траціна. Другому вучню Салаі і служку дасталася па палове вінаграднікаў Леанарда.

== Творчасць ==

З'яўляўся пачынальнікам [[Высокае Адраджэнне|Высокага Адраджэння]]. Спалучаючы распрацоўку новых сродкаў мастацкай мовы з тэарэтычнымі абагульненнямі, стварыў гарманічны вобраз [[чалавек]]а, які адпавядае гуманістычным ідэалам эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]], — поўны жыцця, духоўнай прыгажосці і фізічнай дасканаласці. Напісаў толькі каля 15 жывапісных работ, астатнія працы засталіся незавершанымі. Леанарда да Вінчы распрацаваў своеасаблівы мастацкі прыём — «сфумата» (ад {{lang-la|sfumato}} — смуга), што дазваляла змякчаць абрысы, контуры розных прадметаў з дапамогай жывапіснага рассейвання святла ў паветры. Найбольш яскрава гэты прыём выявіўся ў адным з яго самых вядомых твораў — «[[Мона Ліза]]» («Джаконда»; 1503), які з'яўляецца вышэйшым дасягненнем сусветнага партрэтнага мастацтва, дзе напаўфантастычны пейзаж тонка гармануе з характарам і інтэлектам жанчыны. Яшчэ адным вышэйшым дасягненнем творчага генія Леанарда да Вінчы з'яўляецца «Тайная вячэра» (1498) — вялізная фрэска трапезнай кляштара Санта-Марыя дэла Грацые ў Мілане.

Леанарда да Вінчы (сучаснікі называлі яго «геніем ад Бога») правёў даследаванні і зрабіў адкрыцці, якія намнога апярэдзілі свой час. Напрыклад, распрацаваў праекты гідраканалаў і ірыгацыйных сістэм, металургічных печаў, пракатных станаў, ткацкіх і друкарскіх станкоў, прадзільных і землярыйных машын, падводнай лодкі, танка, лятальных апаратаў, парашута, кулямёта, выбуховых прыстасаванняў, вадалазнага касцюма і інш. Ствараў планы «ідэальнага горада», займаўся тэхнічным канструяваннем, падчас службы ў правіцеля Мілана арганізоўваў незвычайныя прыдворныя святы, рабіў шматлікія малюнкі млыноў, эскізы касцюмаў, сцэнічныя дэкарацыі, даследаваў рух сокаў у раслін, праводзіў анатамаванне цел людзей і жывёл, упершыню падрабязна апісаў шэраг касцей і нерваў чалавека. Яму не было роўных у маляванні з натуры розных рэчаў са шматлікімі дэталямі. Быў добрым імправізатарам вершаў, сачыняў казкі пра жывёл, пісаў сатырычныя гісторыі, накіраваныя супраць манахаў і святароў. Наблізіўся да стварэння геліяцэнтрычнай сістэмы, аспрэчваў ідэю аб тым, што [[Планета Зямля|Зямля]] знаходзіцца ў цэнтры [[Сусвет]]у. Леанарда ставіў навуковае пазнанне вышэй за хрысціянскую веру, хаця верыў у [[Бог]]а як стваральніка ўсяго Сусвету. Вынікі яго навуковых даследаванняў захаваліся ў нататніках і рукапісах (каля 7 тыс. аркушаў), якія пры жыцці не выдаваліся, але пазней паўплывалі на развіццё еўрапейскай культуры.

Асоба Леанарда да Вінчы — рэальнае ўвасабленне гуманістычнага ідэалу ўсебакова развітай асобы, універсальнага генія. Ён імкнуўся на практыцы ўвасобіць спасцігнуты ім прынцып адзінства тэорыі і практыкі, мастацтва і навукі, прыгажосці і карысці. Як вялікі мастак ён па-філасофску глыбока разумеў дзейную, практычна-стваральную сутнасць чалавека, называў яго «найвялікшай прыладай прыроды». Як навуковец-прыродазнаўца, інжынер-[[вынаходнік]], ён выказаў надзвычайныя здагадкі.

== Дасягненні ==

=== Мастацтва ===

[[Файл:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|thumb|[[Мона Ліза]] ([[1503]]—[[1505]]/[[1506]])]]

Нашым сучаснікам Леанарда у першую чаргу вядомы як мастак. Акрамя таго, не выключана, што да Вінчы мог быць і скульптарам: даследчыкі з універсітэта Перуджы — Джанкарла Джэнціліні і Карла Сісі — сцвярджаюць, што знойдзеная імі ў 1990 годзе тэракотавая галава з'яўляецца адзінай скульптурнай працай Леанарда да Вінчы, якая дайшла да нас&lt;ref&gt;{{cite web|date=26 марта 2009|url=http://lenta.ru/news/2009/03/26/davinci/|title=Искусствоведы нашли единственную скульптуру Леонардо|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2010-08-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ABHDUER?url=http://lenta.ru/news/2009/03/26/davinci/|archivedate=23 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аднак сам да Вінчы ў розныя перыяды свайго жыцця лічыў сябе ў першую чаргу інжынерам або навукоўцам. Ён аддаваў выяўленчаму мастацтву не вельмі шмат часу і працаваў досыць павольна. Таму мастацкая спадчына Леанарда колькасна невялікая, а шэраг яго прац згублены або моцна пашкоджаны. Аднак яго ўнёсак у сусветную мастацкую культуру з'яўляецца выключна важным нават на фоне той кагорты геніяў, якую дало Італьянскае Адраджэнне. Дзякуючы яго працам мастацтва жывапісу перайшло на якасна новы этап свайго развіцця. Мастакі Рэнесансу, папярэднія Леанарда, рашуча адмаўляліся ад многіх умоўнасцей сярэднявечнага мастацтва. Гэта было рухам у бок рэалізму, і многае ўжо было дасягнута ў вывучэнні перспектывы, анатоміі, большай свабоды ў кампазіцыйных рашэннях. Але ў плане маляўнічасці, працы з фарбай, мастакі былі яшчэ дастаткова ўмоўныя і скаваныя. Лінія на карціне выразна акрэслівала прадмет, і выява мела выгляд размаляванага малюнка. Найбольш умоўным быў пейзаж, які граў другарадную ролю. Леанарда асэнсаваў і ўвасобіў новую жывапісную тэхніку. У яго лінія мае права на размытасць, таму што так мы яе бачым. Ён зразумеў з'яву рассейвання святла ў паветры і ўжыў тэхніку сфумата — смугі паміж гледачом і намаляваным прадметам, якая змякчае каляровыя кантрасты і лініі. У выніку рэалізм у жывапісе перайшоў на якасна новую ступень.

=== Навука і інжынерная справа ===

Адзінае вынаходніцтва, якое атрымала прызнанне пры яго жыцці — колавы замок для пісталета (заводзіўся ключом). Спачатку колавы пісталет быў мала распаўсюджаны, але ўжо да сярэдзіны XVI стагоддзя набыў папулярнасць у дваранаў, асабліва ў кавалерыі, што нават адбілася на канструкцыі латаў, а менавіта: максіміліянаўскія даспехі дзеля стральбы з пісталетаў сталі рабіць з пальчаткамі замест рукавіц. Колавы замок для пісталета, які стварыў Леанарда да Вінчы, быў настолькі дасканалы, што працягваў сустракацца і ў XIX стагоддзі.

Леанарда да Вінчы цікавілі праблемы палёту. У Мілане ён рабіў шмат малюнкаў і вывучаў лятальны механізм птушак розных парод і кажаноў. Акрамя назіранняў, ён праводзіў і доследы, але яны ўсе былі няўдалымі. Леанарда вельмі хацеў збудаваць лятальны апарат. Ён казаў: «Хто ведае ўсё, той можа ўсё. Толькі б даведацца — і крылы будуць!». Спачатку Леанарда распрацоўваў праблему палёту з дапамогай крылаў, што прыводзяцца ў рух мускульнай сілай чалавека: ідэя найпростага апарата Дэдала і Ікара. Але затым ён дайшоў да думкі аб пабудове такога апарата, да якога чалавек не павінен быць прымацаваны, а павінен захоўваць поўную свабоду, каб кіраваць ім; прыводзіць жа сябе ў рух апарат павінен сваёй уласнай сілай. Гэта па сутнасці ідэя аэраплана. Леанарда да Вінчы працаваў над апаратам вертыкальнага ўзлёту і пасадкі. На вертыкальным «ornitottero» Леанарда планаваў размясціць сістэму лесвіц. Прыкладам яму паслужыла прырода: «паглядзі на каменнага стрыжа, які сеў на зямлю і не можа ўзляцець з-за сваіх кароткіх ног; а калі ён у палёце, выцягні лесвіцу, як паказана на другім малюнку зверху… так трэба ўзлятаць з плоскасці; гэтыя лесвіцы служаць нагамі…». Што тычыцца прызямлення, ён пісаў: «Гэтыя кручкі (увагнутыя кліны), якія прымацаваныя да аснавання лесвіцы, служаць тым жа мэтам, што і кончыкі пальцаў ног чалавека, які на іх скача, і ўсё яго цела не скаланаецца пры гэтым, як калі б ён скакаў на абцасах». Леанарда да Вінчы прапанаваў першую схему глядзельнай трубы (тэлескопа) з дзвюма лінзамі (вядомая зараз як глядзельная труба сістэмы Кеплера). У рукапісу «Атлантычнага кодэкса», ліст 190А, ёсць запіс: «Зрабі акулярныя шкельцы (ochiali) для вачэй, каб бачыць Месяц вялікім» (Leonardo da Vinci. «LIL Codice Atlantico…», I Tavole, С. А. 190А).

Леанарда да Вінчы, магчыма, упершыню сфармуляваў найпростую форму закону захавання масы для руху вадкасцей, апісваючы плынь ракі, аднак, з-за невыразнасці фармулёўкі і сумненняў у сапраўднасці, гэтае сцверджанне падлягае крытыцы&lt;ref name=&quot;hydrovinci&quot; /&gt;.

Многія аўтарытэтныя гісторыкі навукі, напрыклад П. Дзюэм, К. Трусдэл, Г. К. Міхайлаў, падводзяць пад сумнеў&lt;ref name=&quot;hydrovinci&quot;&gt;[http://gidropraktikum.narod.ru/equations-of-hydrodynamics.htm#da-Vinci Некоторые обзорные работы и первоисточники по истории уравнений гидромеханики]&lt;/ref&gt; арыгінальнасць шэрагу механічных вынаходніцтваў да Вінчы.

=== Анатомія і медыцына ===

На працягу свайго жыцця Леанарда да Вінчы зрабіў тысячы нататак і малюнкаў, прысвечаных анатоміі, аднак не публікаваў свае працы. Робячы анатамаванне цел людзей і жывёл, ён дакладна перадаваў будову шкілета і ўнутраных органаў, улучаючы дробныя дэталі. На думку прафесара клінічнай анатоміі Пітэра Абрамса, навуковая праца да Вінчы абагнала свой час на 300 гадоў і шмат у чым пераўзыходзіла знакамітую «Анатомію Грэй»&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/russian/science/2012/05/120501_da_vinci_anatomy_drawing.shtml Насколько точны анатомические рисунки Леонардо да Винчи?], BBCRussian.com, 01.05.2012.&lt;/ref&gt;.

=== Літаратура ===

Велізарная літаратурная спадчына Леанарда да Вінчы дайшла да нашых дзён у хаатычным выглядзе, у рукапісах, напісаных левай рукой. Хоць Леанарда да Вінчы не надрукаваў з іх ні радка, аднак у сваіх запісах ён пастаянна звяртаўся да ўяўнага чытача і ўсе апошнія гады жыцця не пакідаў думкі аб выданні сваіх прац.

Ужо пасля смерці Леанарда да Вінчы яго сябар і вучань Франчэска Мельцы выбраў з іх урыўкі, якія адносяцца да жывапісу, з якіх быў пасля скампанаваны «Трактат пра жывапіс» (Trattato della pittura, 1-е выд., 1651). У поўным жа выглядзе рукапісная спадчына Леанарда да Вінчы была апублікаваная толькі ў XIX—XX стагоддзях. Акрамя велічэзнага навуковага і гістарычнага значэння яна мае таксама мастацкую каштоўнасць дзякуючы сціснутаму, энергічнаму стылю і надзвычай чыстай мове. Жывучы ў эпоху росквіту гуманізму, калі італьянская мова лічылася другараднай у параўнанні з лацінай, Леанарда да Вінчы захапляў сучаснікаў прыгажосцю і выразнасцю сваёй гаворкі (паводле падання, ён быў добрым імправізатарам), але не лічыў сябе літаратарам і пісаў, як казаў; яго проза таму — узор гутарковай мовы інтэлігенцыі XV стагоддзя, і гэта зберагло яе ў цэлым ад штучнасці і красамоўнасці, уласцівай прозе гуманістаў, хоць у некаторых пасажах дыдактычных пісанняў Леанарда да Вінчы мы знаходзім водгукі пафасу гуманістычнага стылю.

Нават у найменш «паэтычных» па задуме фрагментах стыль Леанарда да Вінчы адрозніваецца яркай вобразнасцю; так, яго «Трактат пра жывапіс» напоўнены пышнымі апісаннямі (напрыклад, знакамітае апісанне патопу), якія ўражваюць майстэрствам моўнай перадачы жывапісных і пластычных вобразаў. Разам з апісаннямі, у якіх адчуваецца манера мастака-жывапісца, Леанарда да Вінчы дае ў сваіх рукапісах мноства ўзораў апавядальнай прозы: байкі, фацэцыі (жартаўлівыя апавяданні), афарызмы, алегорыі, прароцтвы. У байках і фацэцыях Леанарда стаіць на ўзроўні празаікаў XIV стагоддзя з іх прастадушнай практычнай мараллю; а некаторыя яго фацэцыі неадрозныя ад навел Сакеці.

Больш фантастычны характар маюць алегорыі і прароцтвы: у першых Леанарда да Вінчы выкарыстоўвае прыёмы сярэднявечных энцыклапедый і бестыярыяў; другія носяць характар жартаўлівых загадак, якія адрозніваюцца яркасцю і трапнасцю фразеалогіі і прасякнутыя з'едлівай, амаль вальтэраўскай іроніяй, накіраванай на адрас знакамітага прапаведніка [[Джыралама Саванарола|Джыралама Саванаролы]]. Нарэшце, у афарызмах Леанарда да Вінчы выказана ў эпіграматычнай форме яго філасофія прыроды, яго думкі аб ўнутранай сутнасці рэчаў. Мастацкая літаратура мела для яго чыста ўтылітарнае, дапаможнае значэнне.

== Галерэя ==
&lt;gallery&gt;
Выява:Leonardo_da_Vinci_046.jpg|«[[Дама з гарнастаем]]»
Выява:Views_of_a_Foetus_in_the_Womb.jpg|Малюнкі чалавечага эмбрыёна
Выява:Da Vinci Studies of Embryos Luc Viatour.jpg|[[Эмбрыён]] чалавека
Выява:Leonardo da Vinci attributed - Madonna Litta.jpg|«[[Мадонна Літа]]»
Выява:Leonardo da Vinci Benois Madonna.jpg|«[[Мадонна Бенуа]]»
Выява:LEONARDO-DA-VINCI - MADONNA-MIT-DER-NELKE-7779 917154 BSTGS.jpg|«[[Мадонна з гваздзіком, карціна|Мадонна з гваздзіком]]»
Выява:After leonardo da vinci, The Battle of Anghiari (copy of a detail).jpg|Эцюд да «Бітвы пры Ангіяры»
Выява:Leonardo da Vinci - Annunciation - WGA12677.jpg|«[[Дабравешчанне (карціна Леанарда да Вінчы)|Дабравешчанне]]»
Выява:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|«[[Мона Ліза]]»
&lt;/gallery&gt;

{{зноскі}}

{{зноскі}}

== Літаратура ==

* Леанарда да Вінчы // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. —Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6.
* Леанарда да Вінчы // Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. —Мн: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7.

== Спасылкі ==
* [http://www.leonardodigitale.com/login.php Вялікая калекцыя прац Леанарда да Вінчы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081228095842/http://www.leonardodigitale.com/login.php |date=28 снежня 2008 }}
* [http://www.artcyclopedia.com/artists/leonardo_da_vinci.html Да Вінчы на artcyclopedia.com]
* [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/l/leonardo/index.html Ды Вінчы на Web Gallery of Art]
* [http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/quickSearch.mac/gallery?selLang=Russian&amp;tmCond=%BB%D5%DE%DD%D0%E0%D4%DE+%D4%D0+%D2%D8%DD%E7%D8 Працы Леанарда да Вінчы ў Эрмітажы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250512003611/https://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/quickSearch.mac/gallery?selLang=Russian&amp;tmCond=%BB%D5%DE%DD%D0%E0%D4%DE+%D4%D0+%D2%D8%DD%E7%D8 |date=12 мая 2025 }}
* [http://evolutsia.com/content/view/409/46/ Біяграфія Леанарда да Вінчы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130501194704/http://evolutsia.com/content/view/409/46/ |date=1 мая 2013 }}

{{Леанарда да Вінчы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Леанарда да Вінчы| ]]
[[Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты]]
[[Катэгорыя:Мастакі Адраджэння]]
[[Катэгорыя:Мастакі Італіі]]
[[Катэгорыя:Вучоныя Італіі]]
[[Катэгорыя:Самавукі]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>i0ktbzqwxbqesgcm7gtf8t3yuxwvbfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воднае пола</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27464</id>
    <revision>
      <id>5119681</id>
      <parentid>5037715</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13527" sha1="jhavd2ew2tm8xfi5fxt5j3qqvf233gk" xml:space="preserve">{{значэнні2|Пола}}
{{Від спорту
|назва      = 
|выява    = 
|памер     = 
|катэгорыя = Напрыклад, «гульні з мячом»
|зарэгістравана_тых_хто_займаецца_ў_свеце    = 
|спартсменаў_у_камандзе   = 
|інвентар  = 
|дысцыпліны  = 
|першыя_спаборніцтвы = 
|алімпійскія_гульні  = 
|чэмпіянат_свету = 
|чэмпіянат_Еўропы  = 
|іншыя_спаборніцтвы = 
|міжнародная_федэрацыя  = 
|год_заснавання = 
|сайт  = 
}}

'''Воднае пола''' — камандны від [[спорт]]у з [[мяч]]ом, у якім дзве каманды імкнуцца закінуць [[гол]] у [[вароты, спорт|вароты]] суперніка. Гульня пры гэтым праходзіць у [[Плавальны басейн|басейне]] з вадой. Гульня складаецца з чатырох перыядаў, у якіх каманды спрабуюць забіць галы, закідваючы мяч у вароты суперніка. Каманда, якая забіла больш галоў да канца гульні, перамагае ў матчы. Кожная каманда складаецца з шасці палявых гульцоў і аднаго брамніка. За выключэннем брамніка, гульцы выконваюць як абарончыя, так і функцыі атакі. Воднае пола звычайна праводзіцца ў глыбокім басейне, дзе гульцы не могуць дакранацца дна.

Гульня ў асноўным складаецца з плавання, перамяшчэння па басейне, хадні па вадзе (у асноўным, выкарыстоўваючы ўдары нагамі), перадач мяча і ўдараў па варотах. Камандная праца, тактычнае мысленне і пільнасць таксама адыгрываюць важную ролю. Воднае пола — гэта вельмі фізічна складаны і патрабавальны від спорту, які часта называюць адным з самых складаных.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Martinez |first1=Vanesa |title=The five toughest sports at the Olympics |url=https://www.irishtimes.com/news/science/the-five-toughest-sports-at-the-olympics-1.2751633 |access-date=27 September 2018 |newspaper=The Irish Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Renfro |first1=Kim |title=Olympic water polo is the most nightmarish sport in the world |url=https://www.businessinsider.com/is-water-polo-hard-olympics-2016-8 |work=Business Insider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Journal of Physical Education |date=1958 |pages=139 |url=https://books.google.com/books?id=WntYAAAAYAAJ |access-date=27 September 2018 |publisher=Physical Directors' Society of the Young Men's Christian Associations of North America |language=en}}&lt;/ref&gt;

Спецыяльнае абсталяванне для воднага пола ўключае мяч для воднага пола — рознакаляровы мяч, супастаўны па памеры з футбольным, выраблены з герметычнага [[нейлон]]у.; нумараваныя і афарбаваныя шапачкі; а таксама дзве брамы, якія альбо плаваюць на вадзе, альбо прымацоўваюцца да бартоў басейна. 

Лічыцца, што гульня ўзнікла ў [[Шатландыя|Шатландыі]] ў сярэдзіне XIX стагоддзя; у прыватнасці, мяркуюць, што [[Уільям Уілсан (1844—1912)|Уільям Уілсан]] распрацаваў яе ў 1870-х гадах як разнавіднасць «воднага [[рэгбі]]». Далейшае развіццё гульня атрымала са стварэннем Лонданскай лігі па водным пола і з тых часоў распаўсюдзілася, стаўшы папулярнай у некаторых краінах [[Еўропа|Еўропы]], у [[ЗША]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Кітай|Кітаі]], [[Канада|Канадзе]] і [[Аўстралія|Аўстраліі]].

== Гісторыя ==
{{main|Гісторыя воднага пола}}
[[File:William Wilson ISHOF.jpg|thumb|Уільям Уілсан, шатландскі піянер водных відаў спорту і стваральнік першых [[Правілы воднага пола|правілаў воднага пола]]]]

Гісторыя воднага пола як каманднага віду спорту бярэ пачатак у [[Англія|Англіі]] і [[Шатландыя|Шатландыі]] ў сярэдзіне XIX стагоддзя, дзе гульня ўзнікла як дэманстрацыя сілы і навыкаў плавання. Водныя спаборніцтвы і паказальныя заплывы ў той перыяд з’яўляліся часткай кірмашоў і фестываляў.&lt;ref name=EB1911&gt;{{Cite EB1911 |wstitle=Water Polo |volume=28 |pages=384–385 |first=William |last=Henry }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Barr |first=David |title=A Guide to Water Polo |publisher=Sterling Publishing (London) |year=1981 |isbn=978-0-8069-9164-1 }}&lt;/ref&gt; Мужчынскае воднае пола стала адным з першых камандных відаў спорту, уключаных у праграму сучасных [[Алімпійскія гульні 1900 года|Алімпійскіх гульняў 1900 года]].

Адно з першых дакументальна зафіксаваных згадак пра воднае пола адносіцца да 15 верасня 1873 года, калі ў [[Лондан]]е, у рамках чацвёртага свята на адкрытым паветры Лонданскага плавальнага клубау, у [[Крыштальны палац|Крыштальным палацы]] было праведзена паказальнае спаборніцтва.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Morning Post|date=13 September 1873|page= 1}}&lt;/ref&gt; Яшчэ адным папярэднікам сучаснага воднага пола лічыцца гульня ў «водны гандбол», якая адбылася 13 ліпеня 1876 года ў [[Борнмут|Борнмуце]].&lt;ref&gt;Bournemouth Visitors Directory 15 July 1876&lt;/ref&gt; У матчы прынялі ўдзел 12 членаў Прэм'ер-роўнг-клуба; вароты пазначаліся чатырма сцяжкамі, усталяванымі ў вадзе ў сярэдзіны Борнмуцкага пірса. Гульня пачалася ў 18:00 і працягвалася 15 хвілін, пакуль не лопнуў мяч. За ходам спаборніцтва назірала шматлікая публіка, а на наступны тыдзень была запланавана сустрэча ў буйнейшым фармаце.

Правілы воднага пола былі распрацаваны ў канцы XIX стагоддзя ў Вялікабрытаніі Уільямам Уілсанам, які, па наяўных звестках, займаў пасаду першага распарадчыка басейна Клуб [[Arlington Baths]] у [[Глазга]]. Першыя гульні ў «водны футбол» адбыліся ў дадзеным клубе ў канцы XIX стагоддзя (сам клуб быў заснаваны ў 1870 годзе) з выкарыстаннем мяча з [[каучук]]у. Гэтая разнавіднасць «воднага рэгбі» атрымала назву «воднае пола» ад англійскага вымаўлення слова мовы [[балці]] ''pulu'' («мяч»).&lt;ref&gt;12th FINA World Championship 2007: [http://melbourne2007.com.au/site/sections/sports/polo_history.html Classroom Resource] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706110029/http://melbourne2007.com.au/site/sections/sports/polo_history.html |date=6 ліпеня 2011 }} Retrieved 2007-09-20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/polo polo. (n.d.).] Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Retrieved 20 September 2007, from Dictionary.com website&lt;/ref&gt;

Раннія правілы дазвалялі прымяненне грубай сілы: барацьбу, захопы і ўтрыманне сапернікаў пад вадой для завалодання мячом. Гульцы, якія ўтрымліваюцца пад вадой на працягу працяглага часу, як правіла, здавалі мяч. Брамнік размяшчаўся па-за гульнявой прасторай і абараняў вароты, скачучы ў ваду на любога суперніка, які спрабаваў забіць гол шляхам змяшчэння мяча на пляцоўку.

== Геаграфія ==
{{main|Геаграфія воднага пола}}
Воднае пола зараз папулярнае ў многіх краінах свету, асабліва ў Еўропе (Іспанія, Францыя, Нідэрланды, Германія, Італія, Харватыя, Венгрыя, Сербія, Чарнагорыя, Грэцыя і Румынія), Аўстраліі, Бразіліі, Канадзе і ЗША.

У некаторых краінах існуюць два асноўныя турніры: больш прэстыжная ліга, якая звычайна ўяўляе сабой двухкругавы турнір, абмежаваны элітнымі клубамі, і кубкавы турнір, які ўяўляе сабой турнір з выбываннем, адкрыты як для элітных, так і для менш вядомых клубаў.

== Правілы ==
{{main|Правілы воднага пола}}
Правілы воднага пола ахопліваюць гульню, працэдуры, абсталяванне і судзейства. Гэтыя правілы аднолькавыя ва ўсім свеце, хоць невялікія адрозненні магчымы ў залежнасці ад рэгіёна і федэрацыі. Да кіруючых органаў воднага пола адносяцца: [[World Aquatics]] (міжнародная арганізацыя, якая рэгулюе водныя спаборніцтвы); [[European Aquatics]] (арганізацыя, якая рэгулюе міжнародныя матчы ў Еўропе); Нацыянальная асацыяцыя студэнцкага спорту (арганізацыя, якая рэгулюе студэнцкія матчы ў ЗША); Нацыянальная федэрацыя асацыяцый дзяржаўных сярэдніх школ (арганізацыя, якая рэгулюе дзейнасць сярэдніх школ ЗША) і Міжнародны алімпійскі камітэт (орган, які рэгулюе правядзенне [[Воднае пола на Алімпійскіх гульнях|алімпійскіх спаборніцтваў]]).

== Пазіцыі ==
У вадзе адначасова знаходзяцца 7 гульцоў ад кожнай каманды. 6 гульцоў гуляюць на пазіцыі аўтсайдэра і адзін брамнік. У адрозненне ад большасці распаўсюджаных камандных відаў спорту, тут мала пазіцыйнай гульні; палявыя гульцы часта займаюць некалькі пазіцый на працягу гульні ў залежнасці ад сітуацыі. Гэтыя пазіцыі звычайна складаюцца з цэнтральнага нападаючага, цэнтральнага абаронцы, двух крайніх гульцоў і двух нападаючых. Гульцоў, якія ўмела гуляюць на ўсіх пазіцыях у нападзенне ці абароне, называюць гульцамі ўніверсальнага плана. Гульцы ўніверсальнага плана, як правіла, выходзяць з лаўкі запасных, хоць гэта не з’яўляецца абсалютным правілам. Пэўныя тыпы целаскладу больш падыходзяць для пэўных пазіцый, а ляўшы асабліва запатрабаваныя на правым баку поля, што дазваляе камандам праводзіць двухбаковыя атакі.

== Гл. таксама ==
* «[[Кроў у басейне]]»

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Алімпійскія віды спорту}}

[[Катэгорыя:Воднае пола| ]]</text>
      <sha1>jhavd2ew2tm8xfi5fxt5j3qqvf233gk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыскета</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32142</id>
    <revision>
      <id>5119796</id>
      <parentid>4872996</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5119796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6497" sha1="dpuzl1pfse5du2we2pqgiz5m7wp8ufa" xml:space="preserve">{{Картка носьбіта
 | фота      = [[Выява:Floppy disk 90mm.JPG|200пкс|Дыскета 3½ цалі]]
 | ёмістасць = звычайна 1,4 Мб
 | тып       = магнітны дыск
 | ужыванне  = захоўванне даных
}}
'''Дыскета,''' '''Гнуткі магнітны дыск, Флопі-дыск''' ({{lang-en|floppy disk}}) — партатыўная запамінальная прылада, якая выкарыстоўваецца для шматразовага запісу і захоўвання даных, прызначаных для апрацоўкі на [[камп’ютар]]ы.

Звычайна дыскета ўяўляе сабой гнуткую пласцінку, пакрытую ферамагнітным слоем. Гэта пласцінка змяшчаецца ў пластыкавы корпус, які ахоўвае магнітны слой ад фізічных пашкоджанняў. Абалонка бывае гнуткай або трывалай. Запіс і счытванне дыскет ажыццяўляецца з дапамогай спецыяльнага прыстасавання — [[дыскавод]]а.

Дыскеты звычайна маюць функцыю аховы ад запісу, дзякуючы якой можна даць доступ толькі ў рэжыме чытання.

Дыскеты былі асабліва шырока распаўсюджаны ў 1970-я — пач. 2000-х гг, саступіўшы папулярнасць больш ёмкім і зручным [[CD]], [[DVD]] і [[USB-назапашвальнік]]ам.

Прамежкавым вырыянтам паміж імі і традыцыйнымі дыскетамі з’яўляюцца больш сучасныя накапляльнікі, якія ужываюць картрыджы — [[Iomega Zip]], [[Iomega Jaz]]; а таксама [[Магнітааптычны дыск|магнітааптычныя носьбіты]] (МО), LS-120 і іншыя, у якіх камбінаваўся лазер (выкарыстоўваецца для разагравання ўчастка паверхні дыска) і магнітная галоўка (для запісу і счытвання інфармацыі з паверхні дыска).

== Гісторыя ==
* 1967 — [[Шугарт, Алан|Алан Шугарт]] узначальваў каманду, якая распрацоўвала дысководы ў лабараторыі фірмы [[IBM]], дзе былі створаны накапляльнікі на гнуткіх дысках. Дэвід Ноўбл ({{lang-en|David Noble}}), адзін са старэйшых інжынераў, працуюцых пад яго начальствам, прапанаваў гнуткі дыск (правобраз дыскеты дыяметрам 8″) і ахоўны кожух з тканёвай пракладкай.
* 1971 — фірмай IBM была прапанавана першая дыскета дыяметрам у 8″ (200 [[міліметр|мм]]) з адпаведным дыскаводам.
* 1973 — Алан Шугарт засноўвае ўласную фірму [[Seagate Technology|Shugart Associates]].
* 1976 — Фіннэ Коннэр ({{lang-en|Finis Conner}}) запрасіў Алана Шугарта прыняць удзел у распрацоўцы і вырабе даскаводаў з дыскамі дыяметрам 5¼″, у выніку чаго фірма Shugart Associates, распрацаваўшы кантролер і арыгінальны інтерфейс Shugart Associates SA-400, выпусціла дыскавод для мініяцюрных (mini-floppy) гнуткіх дыскаў на 5¼″, які, хутка выцесніўшы дыскаводы для дыскаў 8″, стаў папулярным у [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютарах]]. Кампанія Shugart Associates таксама стварыла интерфейс Shugart Associates System Interface (SASI), які пасля фармальнага адабрэння камітэтам ANSI у 1986 годзе быў перайменаваны ў Small Computer System Interface ([[SCSI]]).
* 1981 — [[Sony]] выводзіць на рынак дыскету дыяметрам 3½″ (90 мм). У першай версіі (DD) аб’ём складае 720 [[кілабайт]] (9 [[сектар дыска|сектараў]]). У 1984 годзе фірма [[Hewlett-Packard]] упершыню ўжыла гэты накапляльнік у сваім камп’ютары HP-150. Пазнейшая версія (HD) мае аб’ём 1440 кілабайт ці 1,44 [[мегабайт]] (18 сектараў).
* 1984 — фірма [[Apple]] стала ужываць накапляльнікі 3½″ у камп’ютарах [[Macintosh]]
* 1987 — 3½″ HD накапляльнік з’явіўся ў камп’ютарных сістэмах [[IBM PS/2|PS/2]] фірмы IBM і становіцца стандартам для масавых ПК.
* 1987 — афіцыйна прапанаваны распрацаваныя ў [[1980-я|1980-х гадах]] фірмай [[Toshiba|Toshiba Corporation]] дыскаводы звышвысокай шчыльнасці ({{lang-en|Extra High Density, ED}}) носьбітам для якіх служыла дыскета ёмістасцю 2880&amp;nbsp;кілабайт ці 2,88 [[мегабайт]] (36&amp;nbsp;сектараў).
* 2011 — фірма [[Sony]] у сакавіку 2011 года паставіла кропку ў гісторыі дыскет, афіцыйна спыніўшы вытворчасць і продаж дыскет 3½″.

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|6|Дыске́та||292}}

== Спасылкі ==
* [http://vfd.sourceforge.net/ Virtual Floppy Drive]

{{Commonscat|Floppy disks}}
{{Ecma International Standards}}
{{кампаненты камп'ютара}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Носьбіты інфармацыі]]
[[Катэгорыя:Энерганезалежная памяць]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарнае апаратнае забеспячэнне]]</text>
      <sha1>dpuzl1pfse5du2we2pqgiz5m7wp8ufa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самаабарона Літвы і Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32728</id>
    <revision>
      <id>5119676</id>
      <parentid>5034789</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5119676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8632" sha1="sjrv19rkh4k3u7n9lm58k9swl77hpuq" xml:space="preserve">'''Самаабарона Літвы і Беларусі''', '''Самаабарона''' ({{lang-pl|Samoobrona,  Samoobrona Litwy i Białorusi}}) — польскія вайсковыя фарміраванні на тэрыторыі Літвы і Беларусі, акупіраванай у [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] германскімі войскамі. Стваралася з мэтай абароны інтарэсаў мясцовага польскага насельніцтва, а таксама як авангард Польскай Арміі. 

== Гісторыя ==
Арганізацыя органаў Самаабароны Літвы і Беларусі пачалася летам-восенню [[1918]] афіцэрамі былога 1-га польскага корпуса генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Доўбар-Мусніцкага]] пры падтрымцы мясцовых польскіх палітычных колаў. Галоўнымі цэнтрамі самаабароны сталі [[Мінск]], [[Вільня]], [[Ліда]], [[Гродна]]; яе часці дзейнічалі ў [[Шчучын]]е, [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]], [[Вілейка|Вілейцы]], [[Ашмяны|Ашмянах]], [[Радунь|Радуні]], [[Эйшышкі|Эйшышках]].

Мінская самаабарона створана ў кастрычніку 1918 «Таварыствам самадапамогі вайсковых палякаў былых карпусоў» і [[Польская рада Мінскай зямлі|польскай Радай Мінскай зямлі]]. Яе арганізатарамі выступілі В. Рачкевіч, ген. А. Бернатовіч, ген. [[Уладзіслаў Вейтко|В. Вейтка]], палк. Ф. [[Фабіян Кабардо|Кабарда]] і інш. 28.10.1918 ген. Вейтка прызначаны кіраўніком усіх атрадаў Самаабароны, а палк. Кабарда — Самаабароны Беларусі. 3 прычыны зрыву перагавораў з камандаваннем беларускіх вайсковых фарміраванняў пра сумесную абарону Мінска ад наступаючых часцей Чырвонай Арміі 5.12.1918 атрад Мінскай самаабароны (1929 чал.) пакінуў горад.

У пачатку лістапада 1918 па ініцыятыве Р. Сапоцькі, паручнікаў [[Станіслаў Іваноўскі|С. Іваноўскага]] і В. Шукевіча створана Народная рада Лідскай зямлі як прадстаўнічы орган польскага мясцовага насельніцтва. Пры ёй дзейнічала Лідская самаабарона, якую па чарзе ўзначальвалі паручнік В. Шукевіч, ген. [[С. Макрэцкі]], капітан [[Пётр Мяніцкі|П. Мяніцкі]]. На пачатку снежня 1918 Лідская самаабарона налічвала 60 чал.

Арганізатарамі Шчучынскай самаабароны (пачала стварацца 13.11.1918) былі паручнік Б. Лістоўскі, падпаручнік [[Андрэй Брахоцкі|А. Брахоцкі]] і інш. Яе атрад (у сярэдзіне снежня 1918 аб’ядноўваў больш за 70 чал.) правёў некалькі аперацый з мэтай задушэння выступленняў мясцовых сялян. 7-8.1.1919 у мястэчку [[Васілішкі]] атрады Лідскай і Шчучынскай самаабароны аб’ядналіся і спрабавалі адбіць у бальшавікоў Ліду, але паход не ўдаўся. 17 студзеня пад націскам бальшавікоў аддзелы Самаабароны з [[Гурнофель|Гурнофеля]] адышлі да Шчучына.

12.11.1918 па ініцыятыве Б. Багатарэвіча, А. Спевака, Комара, Я. Шумінскага і ген. М. Сулеўскага (камандзір) створана Гродзенская самаабарона. Палітычнае кіраўніцтва ёй ажыццяўляла польская Галоўная рада Гродзенскай зямлі на чале з С. Іваноўскім, А. Жабакліцкім і ксяндзом Л. Жаброўскім. На пачатку студзеня 1919 Гродзенская самаабарона аб’ядноўвала 260 салдат і 20 афіцэраў, размяшчалася ў в. [[Капцёўка]].

Адной з апошніх арганізавалася самаабарона ў Эйшышках і Радуні (каля 60 чал.).

У выніку супрацьдзеяння германскага боку і наступлення Чырвонай Арміі 29.12.1918 Самаабарона Літвы і Беларусі ліквідавана, а яе часці фармальна ўвайшлі ў склад польскай арміі. Замест самаабароны, як органа кіраўніцтва польскімі вайсковымі фарміраваннямі на акупіраванай немцамі тэрыторыі, створана Генеральная акруга Літвы і Беларусі на чале з ген. Вейткам.

Пасля няўдалай [[Бітва за Вільню (1918—1919)|бітвы за Вільню]] 1-5.1.[[1919]] Віленская самаабарона інтэрніравана германскімі войскамі і адпраўлена на ст. Лапы, дзе ўлілася ў [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-беларускую дывізію]] войска польскага, астатняя яе частка (каля 500 чал.) накіравалася да Гродна. Каб засцерагчы сябе ад сумеснага выступлення польскіх вайсковых фарміраванняў, германскае камандаванне Гродзенскай крэпасці ў ноч на 16.1.1919 раззброіла атрад Гродзенскай самаабароны, які, аднак, не быў расфарміраваны. 14.1.1919 Віленскі атрад польскіх войск аб’яднаўся з часткамі Лідскай і Шчучынскай самаабароны і 26 студзеня рушыў праз [[Белавежская пушча|Белавежскую пушчу]] да Брэста. 27 студзеня палякі занялі [[Дзярэчын]], 29 — [[Ружаны]], 30 — [[Пружаны]], дзе заключылі з германскім камандаваннем дагавор аб польска-германска-ўкраінскай дэмаркацыйнай лініі. Аднак 8 лютага часці самаабароны ўвайшлі ў [[Жабінка|Жабінку]], а 9 лютага атакавалі [[Брэст]]. 10.2.1919 Віленскі атрад польскіх войск аб’яднаўся ў Брэсце з групай ген. А. Лістоўскага. У канцы лютага 1919 апошнім у склад польскага войска ўвайшоў атрад Гродзенскай самаабароны, які працягваў кантраляваць тэрыторыю на поўнач ад Ваўкавыска ў раёне [[Лунна|Лунны]], Волі, Алекшыц, [[Крынкі|Крынак]], [[Сакулка|Саколкі]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Самаабарона Літвы і Беларусі}}

[[Катэгорыя:Беларусь у Першай сусветнай вайне]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы]]
[[Катэгорыя:Літва ў Першай сусветнай вайне]]
[[Катэгорыя:Польшча ў Першай сусветнай вайне]]</text>
      <sha1>sjrv19rkh4k3u7n9lm58k9swl77hpuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касцюкоўка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33014</id>
    <revision>
      <id>5119910</id>
      <parentid>4765005</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вядомыя асобы */</comment>
      <origin>5119910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9089" sha1="4h3comoqpr42ag1wzg27t0y304ef1su" xml:space="preserve">{{значэнні|Касцюкоўка (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
 |скасаваны               = так
 |статус                  = Рабочы пасёлак 
 |беларуская назва        = Касцюкоўка
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 13
 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 55|lon_sec = 10
 |CoordAddon              = type:city_region:BY-HO
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    = Гомельскі 
 |сельсавет               = 
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = XIX стагоддзе
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 1935
 |плошча                  = 3
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 9904
 |крыніца насельніцтва    = &lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;
 |год перапісу            = 2016
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = 23(2)
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 5
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Касцюкоўка'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Kasciukoŭka}}, {{lang-ru|Костюковка}}) — былы рабочы пасёлак у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], падпарадкоўваўся Чыгуначнаму райсавету [[Гомель|Гомеля]]. За 12 км ад Гомеля, чыгуначная станцыя на лініі Гомель — [[Жлобін]], на аўтадарозе Гомель — [[Магілёў]]. Насельніцтва 9&amp;nbsp;904 чал. (2016)&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;.

== Гісторыя ==
Вядомы з 1873 года як станцыя [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]]. З 1929 года пасёлак рабочых [[Гомельскі шклозавод|Гомельскага шклозавода]], з 1935 года рабочы пасёлак. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] завод і пасёлак разбураныя, у 1943—1945 адноўленыя. Апроч шклозавода, у Касцюкоўцы дзейнічаюць прадпрыемствы тарфяной і швейнай прамысловасці.

У 2016 годзе Касцюкоўка ўвайшла ў межы [[Гомель|Гомеля]]&lt;ref name=&quot;Kasciukoŭka&quot;/&gt;.

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;{{Graph:Chart|width=384|height=128|type=line|x=1995,2004,2006,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016|y=11100,10600,10600,9409,9522,9522,9614,9606,9651,9895,9904}}&lt;/div&gt;
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1995]] — 11,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2004]] — 10,6 тыс. чал.; [[2006]] — 10,6 тыс. чал.; [[2009]] — 9409 чал. ([[1 студзеня]])&lt;ref name=&quot;2011-Estimate&quot;/&gt;, 9484 чал. ([[14 кастрычніка]], перапіс)&lt;ref name=&quot;2009-Census&quot;/&gt;; [[2010]] — 9522 чал.&lt;ref name=&quot;2011-Estimate&quot;/&gt;; [[2011]] — 9522 чал.&lt;ref name=&quot;2011-Estimate&quot;/&gt;; [[2012]] — 9614 чал.&lt;ref name=&quot;2012-Estimate&quot;/&gt;; [[2013]] — 9606 чал.&lt;ref name=&quot;2013-Estimate&quot;/&gt;; [[2014]] — 9651 чал.&lt;ref name=&quot;2014-Estimate&quot;/&gt;; [[2015]] — 9895 чал.&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;/&gt;; [[2016]] — 9904 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Уладзімір Сцяпанавіч Шымко]] — генерал-лейтэнант авіяцыі.
* [[Пётр Дзмітрыевіч Лук’яненка]] — мастак, аўтар і вядучы тэлевізійнай праграмы «Мастак i час». Жыве і працуе ў Гомелі.
* [[Уладзімір Паўлавіч Ісачанка]] (нар. 1956) — мастак, выкладчык.
* [[Валянціна Якімовіч]] (Малахоўская, нар. 1949) — беларускі фалькларыст, грамадскі дзеяч у ЗША.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Сцепаненка|Уладзімір Сцяпан]] (нар. 1958) — беларускі мастак, пісьменнік, журналіст.
* [[Мікола Сцепаненка]] (1962—2022) — беларускі празаік, жарналіст
* [[Таццяна Валер’еўна Абель]] (нар. 1964) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.

== Гл. таксама ==
* [[Гомельшкло]]
* [[Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці]]
* [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]]

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Kasciukoŭka&quot;&gt;Рашэнне Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў ад 26 студзеня 2016 г. №&amp;nbsp;99 «[http://pravo.by/document/?guid=3961&amp;p0=D916g0075003 Об изменении границ города Гомеля и Гомельского района]» на Нацыянальным прававым Інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2011-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2009-Census&quot;&gt;Перепись населения Республики Беларусь. Численность населения областей и районов. [http://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Гомельская область]. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2012-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2013-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2014-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Касцюкоўка|379}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Kasciukoŭka|Касцюкоўка}}
{{OSM relation|4719755|Касцюкоўка}}

{{Гістарычныя раёны горада Гомеля}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)]]
[[Катэгорыя:Касцюкоўка| ]]</text>
      <sha1>4h3comoqpr42ag1wzg27t0y304ef1su</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119912</id>
      <parentid>5119910</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вядомыя асобы */</comment>
      <origin>5119912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9048" sha1="fmi0qmyi88oiwxjy3d7clfxq78e6dnx" xml:space="preserve">{{значэнні|Касцюкоўка (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
 |скасаваны               = так
 |статус                  = Рабочы пасёлак 
 |беларуская назва        = Касцюкоўка
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 13
 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 55|lon_sec = 10
 |CoordAddon              = type:city_region:BY-HO
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    = Гомельскі 
 |сельсавет               = 
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = XIX стагоддзе
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 1935
 |плошча                  = 3
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 9904
 |крыніца насельніцтва    = &lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;
 |год перапісу            = 2016
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = 23(2)
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 5
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Касцюкоўка'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Kasciukoŭka}}, {{lang-ru|Костюковка}}) — былы рабочы пасёлак у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], падпарадкоўваўся Чыгуначнаму райсавету [[Гомель|Гомеля]]. За 12 км ад Гомеля, чыгуначная станцыя на лініі Гомель — [[Жлобін]], на аўтадарозе Гомель — [[Магілёў]]. Насельніцтва 9&amp;nbsp;904 чал. (2016)&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;.

== Гісторыя ==
Вядомы з 1873 года як станцыя [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]]. З 1929 года пасёлак рабочых [[Гомельскі шклозавод|Гомельскага шклозавода]], з 1935 года рабочы пасёлак. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] завод і пасёлак разбураныя, у 1943—1945 адноўленыя. Апроч шклозавода, у Касцюкоўцы дзейнічаюць прадпрыемствы тарфяной і швейнай прамысловасці.

У 2016 годзе Касцюкоўка ўвайшла ў межы [[Гомель|Гомеля]]&lt;ref name=&quot;Kasciukoŭka&quot;/&gt;.

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;{{Graph:Chart|width=384|height=128|type=line|x=1995,2004,2006,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016|y=11100,10600,10600,9409,9522,9522,9614,9606,9651,9895,9904}}&lt;/div&gt;
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1995]] — 11,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2004]] — 10,6 тыс. чал.; [[2006]] — 10,6 тыс. чал.; [[2009]] — 9409 чал. ([[1 студзеня]])&lt;ref name=&quot;2011-Estimate&quot;/&gt;, 9484 чал. ([[14 кастрычніка]], перапіс)&lt;ref name=&quot;2009-Census&quot;/&gt;; [[2010]] — 9522 чал.&lt;ref name=&quot;2011-Estimate&quot;/&gt;; [[2011]] — 9522 чал.&lt;ref name=&quot;2011-Estimate&quot;/&gt;; [[2012]] — 9614 чал.&lt;ref name=&quot;2012-Estimate&quot;/&gt;; [[2013]] — 9606 чал.&lt;ref name=&quot;2013-Estimate&quot;/&gt;; [[2014]] — 9651 чал.&lt;ref name=&quot;2014-Estimate&quot;/&gt;; [[2015]] — 9895 чал.&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;/&gt;; [[2016]] — 9904 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Уладзімір Сцяпанавіч Шымко]] — генерал-лейтэнант авіяцыі.
* [[Пётр Дзмітрыевіч Лук’яненка]] — мастак, аўтар і вядучы тэлевізійнай праграмы «Мастак і час».
* [[Уладзімір Паўлавіч Ісачанка]] (нар. 1956) — мастак, выкладчык.
* [[Валянціна Якімовіч]] (Малахоўская, нар. 1949) — беларускі фалькларыст, грамадскі дзеяч у ЗША.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Сцепаненка|Уладзімір Сцяпан]] (нар. 1958) — беларускі мастак, пісьменнік, журналіст.
* [[Мікола Сцепаненка]] (1962—2022) — беларускі празаік, журналіст
* [[Таццяна Валер’еўна Абель]] (нар. 1964) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.

== Гл. таксама ==
* [[Гомельшкло]]
* [[Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці]]
* [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]]

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Kasciukoŭka&quot;&gt;Рашэнне Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў ад 26 студзеня 2016 г. №&amp;nbsp;99 «[http://pravo.by/document/?guid=3961&amp;p0=D916g0075003 Об изменении границ города Гомеля и Гомельского района]» на Нацыянальным прававым Інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2011-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2009-Census&quot;&gt;Перепись населения Республики Беларусь. Численность населения областей и районов. [http://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Гомельская область]. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2012-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2013-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2014-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Касцюкоўка|379}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Kasciukoŭka|Касцюкоўка}}
{{OSM relation|4719755|Касцюкоўка}}

{{Гістарычныя раёны горада Гомеля}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)]]
[[Катэгорыя:Касцюкоўка| ]]</text>
      <sha1>fmi0qmyi88oiwxjy3d7clfxq78e6dnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Вырашэнне канфліктаў</title>
    <ns>4</ns>
    <id>47645</id>
    <revision>
      <id>5119892</id>
      <parentid>4768281</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>5119892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1517" sha1="az5o34fyf9w9jxahxeals9iad1uucjh" xml:space="preserve">{{Правіла|imageright={{shortcut|ВП:ВК}}}}
У выпадку, калі двое або болей удзельнікаў не могуць прыйсці да кансэнсусу адносна зместу якога-небудзь артыкула, калі паміж удзельнікамі паўстаў канфлікт або калі паводзіны ўдзельніка парушаюць ([[Вікіпедыя:Спіс правіл і рэкамендацый|правілы Вікіпедыі]]), кожны зацікаўлены бок можа ''паслядоўна'' звярнуцца да прапанаваных на гэтай старонцы спосабаў '''вырашэння канфліктаў''':
# Калі канфлікт не востры — выпіце з удзельнікамі гарбаты і паспрабуйце зноў абмеркаваць праблему.
# Паспрабуйце прыцягнуць увагу іншых удзельнікаў на старонцы размоў спрэчнага артыкула.
# Калі трэба болей сур’ёзнае абмеркаванне, якое тычыцца тыпавых па форме дзеянняў — вядзіце яго [[Вікіпедыя:Форум|на форуме]].

== Гл. таксама ==
* [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]

{{Правілы Вікіпедыі}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Вырашэнне канфліктаў| ]]</text>
      <sha1>az5o34fyf9w9jxahxeals9iad1uucjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэлі Беры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66917</id>
    <revision>
      <id>5119817</id>
      <parentid>4699208</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="1u6ukr4w5v8481umm0e6p8syr4nrrsy" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Беры}}
{{Кінематаграфіст
| Імя = Хэлі Беры
| Арыгінал імя = Halle Berry
| Фота =HalleBerryHSFeb07.jpg
| Подпіс = Хэлі Беры ў [[Беверлі-Хілз]] у лютым [[2007]] года
| Шырыня = 220px
| Імя пры нараджэнні = Марыя Хэлі Беры
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Прафесія = 
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|ЗША}}
| Гады актыўнасці = 1989 — &lt;small&gt;цяперашні час&lt;/small&gt;
| Кірунак = [[Драма (жанр)|драма]], [[кінакамедыя|камедыя]], [[трылер]]
| Узнагароды = 
| imdb_id = 
}}
'''Хэлі Марыя Беры''' ({{lang-en|Halle Maria Berry}}, {{ДН|14|8|1966}}, {{МН|Кліўленд||горад Кліўленд}}, [[Агая]], [[ЗША]]) — амерыканская {{кінаактрыса|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, [[Мадэль (прафесія)|мадэль]]. Лаўрэат прэмій «Оскар» (2002), «Залаты глобус» (2000) і «Эмі» (2000).

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{commons|Halle Berry|Хэлі Беры}}
* {{imdb name|id=0000932|name=Хэлі Беры}}
* [http://www.halle.ru Хэлі Беры] {{ref-ru}}
* [http://allpersons.name/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=408&amp;Itemid=9 Жыццё і творчасць Хэлі Беры]
* [http://halleberryfragrances.com/ Halle Berry Fragances] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100316190542/http://www.halleberryfragrances.com/ |date=16 сакавіка 2010 }}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — міні-серыял ці тэлефільм}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}}
{{Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}}
{{Wikidata/Ancestors}}

{{DEFAULTSORT:Беры Хэлі}}
[[Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]]
[[Катэгорыя:Фотамадэлі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Галівудская алея славы]]</text>
      <sha1>1u6ukr4w5v8481umm0e6p8syr4nrrsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыялект</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72522</id>
    <revision>
      <id>5119679</id>
      <parentid>5019192</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Афармленне, віды</comment>
      <origin>5119679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="13wuw27p2vicgkjdvf2yk8aprf89ssb" xml:space="preserve">'''Дыяле́кт''' ({{lang-el|διάλεκτος}} — гаворка) — гістарычна сфарміраваная разнавіднасць [[Дыялектная мова|дыялектнай мовы]] на пэўнай частцы тэрыторыі яе пашырэння з адносным адзінствам [[Фанетыка|фанетычных]], [[Граматыка|граматычных]] і [[Лексіка|лексічных]] сродкаў. Асобны дыялект уваходзіць у склад больш шырокага моўнага ўтварэння, супрацьпастаўлены іншым дыялектам і мае з імі некаторыя агульныя рысы&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Дыялект|том=3|старонкі=556}}&lt;/ref&gt;.

== Віды дыялектаў ==
Адрозніваюць дыялекты тэрытарыяльныя і [[Сацыялект|сацыяльныя]]. Пад тэрытарыяльнымі дыялектамі разумеюць разнавіднасць дадзенай мовы на частцы тэрыторыі пашырэння гэтай мовы, а пад сацыяльнымі дыялектамі — разнавіднасць мовы, што выкарыстоўваецца пэўнымі сацыяльнымі групамі насельніцтва, аб’яднанымі прафесійнымі або іншымі інтарэсамі&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Сацыяльныя дыялекты не маюць уласнай фанетычнай і граматычнай сістэмы, змяшчаюць штучна створаныя словы і выразы, аформленыя па законах [[Літаратурная мова|літаратурнай]] або дыялектнай мовы, і ў поўным сэнсе слова не з’яўляюцца дыялектамі&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Дыялекталогія]]
[[Катэгорыя:Дыялекты|*]]
[[Катэгорыя:Сацыялінгвістыка]]
[[Катэгорыя:Моўная сістэматыка]]</text>
      <sha1>13wuw27p2vicgkjdvf2yk8aprf89ssb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119680</id>
      <parentid>5119679</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Гл. таксама</comment>
      <origin>5119680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2471" sha1="nj1vjniq0q8d8ebonsch8e84dngmaf9" xml:space="preserve">'''Дыяле́кт''' ({{lang-el|διάλεκτος}} — гаворка) — гістарычна сфарміраваная разнавіднасць [[Дыялектная мова|дыялектнай мовы]] на пэўнай частцы тэрыторыі яе пашырэння з адносным адзінствам [[Фанетыка|фанетычных]], [[Граматыка|граматычных]] і [[Лексіка|лексічных]] сродкаў. Асобны дыялект уваходзіць у склад больш шырокага моўнага ўтварэння, супрацьпастаўлены іншым дыялектам і мае з імі некаторыя агульныя рысы&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Дыялект|том=3|старонкі=556}}&lt;/ref&gt;.

== Віды дыялектаў ==
Адрозніваюць дыялекты тэрытарыяльныя і [[Сацыялект|сацыяльныя]]. Пад тэрытарыяльнымі дыялектамі разумеюць разнавіднасць дадзенай мовы на частцы тэрыторыі пашырэння гэтай мовы, а пад сацыяльнымі дыялектамі — разнавіднасць мовы, што выкарыстоўваецца пэўнымі сацыяльнымі групамі насельніцтва, аб’яднанымі прафесійнымі або іншымі інтарэсамі&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Сацыяльныя дыялекты не маюць уласнай фанетычнай і граматычнай сістэмы, змяшчаюць штучна створаныя словы і выразы, аформленыя па законах [[Літаратурная мова|літаратурнай]] або дыялектнай мовы, і ў поўным сэнсе слова не з’яўляюцца дыялектамі&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Гаворка]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Дыялекталогія]]
[[Катэгорыя:Дыялекты|*]]
[[Катэгорыя:Сацыялінгвістыка]]
[[Катэгорыя:Моўная сістэматыка]]</text>
      <sha1>nj1vjniq0q8d8ebonsch8e84dngmaf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выбух у мінскім метрапалітэне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77793</id>
    <revision>
      <id>5119878</id>
      <parentid>5061955</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59648" sha1="nzjxzwgiqfgzaxgef9hhmbyu887k8jv" xml:space="preserve">{{Тэрарыстычная атака
| Назва = Выбух у мінскім метрапалітэне
| Выява = TerrorMinsk.jpg
| Памер выявы = 300px
| Подпіс = Ачэплены выхад з метро «[[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|Кастрычніцкая]]» праз 2 гадзіны пасля трагедыі.
| Спосаб атакі = выбух бомбы
| Месца атакі = {{BLR}}, [[Мінск]]
| Мэта атакі = [[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|Кастрычніцкая]]
| Дата = [[11 красавіка]] [[2011]]
| Час = 17:55,50 (UTC+3)
| Загінуўшыя = 15
| Параненыя = 200—400&lt;ref name=&quot;rbc574517&quot;&gt;[http://www.interfax.ru/society/txt.asp?id=185289 Теракт в Минске: три версии.]&lt;/ref&gt;
| Колькасць тэрарыстаў = 2
| Тэрарысты = Дзмітрый Канавалаў і Уладзіслаў Кавалёў
| Падазроныя = 5
| Зброя = выбуховая прылада, начыненая сечанай арматурай, цвікамі і металічнымі шарыкамі дыяметрам каля 1,5 см, магутнасцю ў трацілавым эквіваленце каля 5 кг
}}
'''Выбух у мінскім метрапалітэне''' — выбух, які адбыўся ў [[Мінскі метрапалітэн|мінскім метрапалітэне]] на станцыі «[[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|Кастрычніцкая]]» [[11 красавіка]] [[2011]] года ў 17:56 па мінскім часе&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/223015.html На станции метро «Октябрьская» произошел взрыв ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120828002818/http://news.tut.by/tragedy/223015.html |date=28 жніўня 2012 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 15 чалавек загінулі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/accidents/228214.html Колькасць ахвяр тэракта ў метро павялічылася да 15 чалавек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110528030025/http://news.tut.by/accidents/228214.html |date=28 мая 2011 }}&lt;/ref&gt;, больш за 200 пацярпелі.&lt;ref name=&quot;СВ&quot;&gt;[http://lenta.ru/articles/2011/04/12/minsk/ Серьезный вызов] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Акалічнасці выбуху ==

Станцыя «Кастрычніцкая» — найбольш загружаная з усіх станцый Мінскага метрапалітэна. Станцыя Кастрычніцкая з’яўляецца перасадачны вузлом на іншую лінію метро. Да моманту выбуху там знаходзілася каля 300 чалавек.&lt;ref name=N2 /&gt;

Меркавана, выбух адбыўся паміж другім і трэцім вагонам&lt;ref&gt;[http://Lenta.ru/news/2011/04/11/blast/ СМИ сообщили о погибших при взрыве в Минске] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; у раёне другога шляху (кірунак да станцыі метро «''[[Інстытут культуры (станцыя метро, Мінск)|Інстытут Культуры]]''»). Магчыма, бомба была закладзена пад лаўку на станцыі насупраць другога вагона. Магутнасць выбуховага прыстасавання складала ад 5 да 7 кг у трацілавым эквіваленце. Яно было начыненае металічнымі шарыкамі.&lt;ref name=N2 /&gt;

Па словах некаторых відавочцаў, у выніку выбуху адбылося разбурэнне эскалатара. На пероне — варонка дыяметрам 80 сантыметраў&lt;ref&gt;[http://udf.by/news/society/print:page,1,41369-glava-mvd-vzryv-ekvivalenten-5-7-kilogrammam-trotila.html Глава МВД: Взрыв эквивалентен 5-7 килограммам тротила] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110417130800/http://udf.by/news/society/print:page,1,41369-glava-mvd-vzryv-ekvivalenten-5-7-kilogrammam-trotila.html |date=17 красавіка 2011 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Да станцыі метро прыбылі пажарныя разлікі, карэты хуткай дапамогі і Медыцынская служба Міністэрства надзвычайных сітуацый. На месцы здарэння працавалі супрацоўнікі МНС.

[[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] правёў нараду з нагоды надзвычайнага здарэння&lt;ref&gt;[http://РИАНовости.рф/incidents/20110411/363420324.html Лукашенко проведёт совещание по чрезвычайному происшествию в метро] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305192645/http://xn--80aeqcxgbkpk.xn--p1ai/incidents/20110411/363420324.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;, пасля чаго разам з міністрам унутраных спраў і сваім [[Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка|сынам]] спусціўся ў метро для ўскладання кветак на месца выбуху.&lt;ref&gt;[http://РИАНовости.рф/incidents/20110411/363447210.html Риа Новости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305161516/http://xn--80aeqcxgbkpk.xn--p1ai/incidents/20110411/363447210.html |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;

Неўзабаве выбух быў прызнаны [[тэракт]]ам.&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2011/04/11/version/ Взрыв в минском метро был признан терактом] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Міжнародная рэакцыя ==
* {{Сцяг ЕС}} Старшыня [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскага парламента]] [[Ежы Бузек]] выказаў спачуванні сем’ям загінуўшых у выніку выбуху ў мінскім метро&lt;ref&gt;{{Cite web
|author        = ИА REGNUM
|title    =Старшыня Еўрапарламента выказаў спачуванні сем'ям загінулых пры выбуху ў Мінску
|original     =Председатель Европарламента выразил соболезнования семьям погибших при взрыве в Минске
|url     = https://regnum.ru/news/accidents/1393562.html
|date          = 11 красавіка 2011
|access-date = 28 студзеня}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* {{Сцяг Расіі}} Прэзідэнт [[Расійская Федэрацыя|РФ]] [[Дзмітрый Мядзведзеў]] прапанаваў прэзідэнту [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандру Лукашэнка]] дапамогу ў раследванні акалічнасцяў выбуху ў мінскім метро. Таксама ў тэлефоннай размове з прэзідэнтам Беларусі ён выказаў спачуванні ў сувязі з адбыўшымся&lt;ref&gt;{{Cite web
|author        = Lenta.ru
|title=Мядзведзеў прапанаваў Лукашэнка дапамогу ў расследаванні тэракту
|original     =Медведев предложил Лукашенко помощь в расследовании теракта
|url     =  http://lenta.ru/news/2011/04/11/help/
|год          = 11 красавіка 2011
|access-date=28 студзеня 2017}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Таксама [[Прэм'ер-міністр РФ]] [[Уладзімір Пуцін]] накіраваў тэлеграму спачування старшыне [[Урад Беларусі|ўрада Беларусі]] [[Міхаіл Мясніковіч|Міхаілу Мясніковічу]]&lt;ref&gt;{{Cite web
 |author     = Інтэрфакс-Захад
 |title      = Пуцін спачувае ў сувязі з выбухам у мінскім метро
 |original   = Путин соболезнует в связи со взрывом в минском метро
 |url        = http://www.interfax.by/news/belarus/1090550
 |date       = 11 красавіка 2011
 |access-date = 28 студзеня 2017
}}{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* [[Файл:OSCE logo.svg|50px]] Старшыня [[АБСЕ]] [[Аўдронюс Ажубаліс]] выказаў спачуванні народу Беларусі ў сувязі з выбухам у мінскім метро&lt;ref&gt;{{Cite web
|author        = ИА REGNUM
|title    =Старшыня АБСЕ выказаў спачуванні ў сувязі з выбухам у Мінску
|original     =Председатель ОБСЕ выразил соболезнования в связи со взрывом в Минске
|url     = https://regnum.ru/news/accidents/1393567.html
|date          = 11 красавіка 2011
|access-date=28 студзеня 2017}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* {{Сцяг ААН}} Генеральны сакратар [[ААН]] [[Пан Гі Мун]] выказаў спачуванні сем’ям загінуўшых і дадаў:&lt;ref&gt;{{Спасылка | дата публікацыі = 11 красавіка 2011| url = http://rian.ru/world/20110412/363506724.html| загаловак = Генсек ООН соболезнует жертвам взрыва в Минске| назва праекту = Единый информационнный центр| дата = 11 красавіка 2011 | мова = ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
Я перадаю шчырыя спачуванні сем’ям ахвяр. ААН разам з дзяржавамі-членамі працуе над тым, каб прадухіліць гвалтоўныя, тэрарыстычныя метады.
&lt;/blockquote&gt;
* {{Сцяг Германіі}} Дэпутат нямецкага [[Бундэстаг]]а Марылуізэ Бэк ад імя фракцыі «Зялёных» выказала спачуванні пацярпелым і сем’ям загінулых у выніку выбуху ў мінскім метрапалітэне. Сама яна адзначыла, што «шакіравана жудаснымі падзеямі на станцыі Кастрычніцкая»&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 11 красавіка 2011| url = http://euroradio.by/report/marylu%D1%96ze-bek-spachuvae-patsyarpelym-%D1%96-semyam-zag%D1%96nulykh| загаловак = Марылуізэ Бек спачувае пацярпелым і сем'ям загінулых| выдавецтва = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]| дата = 12 красавіка 2011| access-date = 12 красавіка 2011| archive-date = 13 красавіка 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140413161258/http://euroradio.by/report/marylu%D1%96ze-bek-spachuvae-patsyarpelym-%D1%96-semyam-zag%D1%96nulykh| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.
* {{Сцяг Вялікабрытаніі}} {{Сцяг Ізраіля}} Паводле прэс-службы прэзідэнта Беларусі дапамогу ў расследаванні тэракта ў мінскім метро прапанавалі [[Вялікабрытанія]] і [[Ізраіль]]&lt;ref name=kon1&gt;{{Спасылка | дата публікацыі = 11 красавіка 2011| url = http://www.vesti.ru/doc.html?id=444155&amp;cid=9| загаловак = Власти Минска предлагают объявить днем траура 14 апреля| выдавецтва = Вести.ру| дата = 12 красавіка 2011 | мова = ru}}&lt;/ref&gt;.
* {{Сцяг Расіі}} Губернатар [[Санкт-Пецярбург]] а Валянціна Мацвіенка накіравала свае спачуванні беларускаму народу, прэзідэнту Аляксандру Лукашэнка і намесніку гарвыканкама Мікалаю Ладуцька:&lt;ref name=piter&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 12 красавіка 2011| url = http://www.interfax.by/news/belarus/90622| загаловак = Трагедия в минском метро потрясла всех петербуржцев - Матвиенко| выдавецтва = [[Интерфакс]]| дата = 12 красавіка 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 12 красавіка 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110418071654/http://www.interfax.by/news/belarus/90622| archive-date = 18 красавіка 2011| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
Выказваю самыя глыбокія, самыя шчырыя спачуванні вам, усяму беларускаму народу ў сувязі з тэрактам у самым цэнтры беларускага сталіцы — мінскім метро. Гэта наш агульны душэўны боль. Трагедыя ўскалыхнула ўсіх расіян, пецябруржцаў. У гэтыя дні пецябруржцы смуткуюць разам з усімі жыхарамі Беларусі.
&lt;/blockquote&gt;
* {{Сцяг Кітая}}Афіцыйны прадстаўнік МЗС КНР рашуча асудзіў выбух у мінскім метро і выказаў спачуванні ад імя кітайскага кіраўніцтва:&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 12 красавіка 2011| url = http://www.interfax.by/news/belarus/90634| загаловак = Китай поддерживает усилия белорусского руководства по противодействию терроризму - МИД| выдавецтва = [[Интерфакс]]| дата = 12 красавіка 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 12 красавіка 2011| archive-url = https://www.webcitation.org/6I4HHFmX8?url=http://www.interfax.by/news/belarus/90634| archive-date = 12 ліпеня 2013| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
Мы звярнулі ўвагу на выбух у мінскім метро, які выклікаў чалавечыя ахвяры. Мы рашуча асуджаем падобныя дзеянні і просім прыняць спачуванні.
&lt;/blockquote&gt;
* {{Сцяг Украіны}} Прэзідэнт Украіны [[Віктар Януковіч]] выказаў спачуванні прэзідэнту Беларусі ў сувязі з гібеллю людзей у мінскім метро:
&lt;blockquote&gt;
Разам з дружалюбным беларускім народам падзяляем боль тых, хто страціў родных і блізкіх. Ад імя народа Украіны і ад мяне асабіста прашу перадаць шчырыя словы спачування і падтрымкі сем’ям загінулых, а таксама пажаданні скарэйшага выздараўлення ўсім пацярпелым&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 11 красавіка 2011| url = http://www.interfax.by/news/belarus/90643| загаловак = В.Янукович выразил соболезнования в связи с гибелью людей в минском метро| назва праекту = [[Интерфакс]]| дата = 12 красавіка 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 12 красавіка 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110415012356/http://www.interfax.by/news/belarus/90643| archive-date = 15 красавіка 2011| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.
&lt;/blockquote&gt;
* {{Сцяг ЕС}} Парламенцкая асамблея Савета Еўропы пачала пасяджэнне хвілінай маўчання ў сувязі з тэрактам у Мінску:&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 12 красавіка 2011| url = http://euroradio.by/report/pase-pachalo-pasedzhanne-khv%D1%96l%D1%96nai-mawchannya-w-suvyaz%D1%96-z-teraktam-u-m%D1%96nsku| загаловак = ПАСЕ пачало паседжанне хвілінай маўчання ў сувязі з тэрактам у Мінску| выдавецтва = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]| дата = 12 красавіка 2011}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; Старшыня ПАСЕ Меўлют Чавушоглу паведаміў:
&lt;blockquote&gt;
Выбух, які ўнёс жыцці ўжо як мінімум 11 чалавек і траўміраваў многіх іншых, з’яўляецца варварскім актам, цалкам не сумяшчальным з каштоўнасцямі, у імя якіх працуе ПАСЕ. Я хачу выказаць нашы спачуванні сем’ям загінулых, а таксама салідарнасць з усімі пацярпелымі і іх сем’ямі
&lt;/blockquote&gt;
* [[Файл:Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg|25px]] Генеральны сакратар [[АДКБ]] Мікалай Бардзюжа асудзіў тэракт у Мінску і падкрэсліў надзвычайную важнасць барацьбы з экстрэмізмам і тэрарызмам:&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 12 красавіка 2011| url = http://www.interfax.by/news/belarus/90645| загаловак = Жестокий теракт в Минске требует коллективного отпора, заявляет генсек ОДКБ| выдавецтва = [[Интерфакс]]| дата = 12 красавіка 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 12 красавіка 2011| archive-url = https://www.webcitation.org/6I4HII24l?url=http://www.interfax.by/news/belarus/90645| archive-date = 12 ліпеня 2013| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
Супраць грамадзян нашых дзяржаў здзейснена цяжкае злачынства. Такога роду нечалавечныя акты не маюць ніякага апраўдання. Выказваю свае шчырыя спачуванні родным і блізкім загінуўшых, спачуванні і падтрымку параненым і пацярпелым, сваю салідарнасць з беларускім народам.
&lt;/blockquote&gt;
* {{Сцяг Расіі}} Патрыярх Маскоўскі і ўсея Русі [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]] звярнуўся са словамі падтрымкі і спачування да прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі і народа Беларусі ў сувязі з тэрактам 11 красавіка ў мінскім метро&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 12 красавіка 2011| url = http://www.interfax.by/news/belarus/90666| загаловак = Патриарх Кирилл выразил поддержку белорусскому народу после теракта в метро| выдавецтва = [[Интерфакс]]| дата = 12 красавіка 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 12 красавіка 2011| archive-url = https://www.webcitation.org/6I4GuezU8?url=http://www.interfax.by/news/belarus/90666| archive-date = 12 ліпеня 2013| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.
* {{Сцяг Грузіі}} Прэзідэнт Грузіі [[Міхаіл Саакашвілі]] выказаў спачуванні сваякам ахвяр тэракта ў Мінскім метрапалітэне:&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 12 красавіка 2011| url = http://www.interfax.by/news/belarus/90664| загаловак = Грузия соболезнует в связи с терактом в Минске| выдавецтва = [[Интерфакс]]| дата = 12 красавіка 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 12 красавіка 2011| archive-url = https://www.webcitation.org/6I4Gvr5zm?url=http://www.interfax.by/news/belarus/90664| archive-date = 12 ліпеня 2013| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* {{Сцяг Польшчы}} Міністр замежных спраў [[Радаслаў Сікорскі]] накіраваў на імя старшыні МЗС Беларусі спачуванні ў сувязі з трагедыяй у мінскім метро&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 12 красавіка 2011| url = http://www.interfax.by/news/belarus/90675| загаловак = Глава МИД Польши направил соболезнования в связи с трагедией в минском метро| выдавецтва = [[Интерфакс]]| дата = 12 красавіка 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 12 красавіка 2011| archive-url = https://www.webcitation.org/6I4HJMdj7?url=http://www.interfax.by/news/belarus/90675| archive-date = 12 ліпеня 2013| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.
* {{Сцяг Азербайджана}} Прэзідэнт [[Азербайджан]]а [[Ільхам Аліеў]] выказаў спачуванні свайму беларускаму калегу Аляксандру Лукашэнка ў сувязі з тэрактам у Мінскі метрапалітэне&lt;ref&gt;{{Спасылка| дата публікацыі = 12 красавіка 2011| url = http://www.interfax.by/news/belarus/90709| загаловак = Президент Азербайджана осудил теракт в Минске| выдавецтва = [[Интерфакс]]| дата = 12 красавіка 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 12 красавіка 2011| archive-url = https://www.webcitation.org/6I4HKMw71?url=http://www.interfax.by/news/belarus/90709| archive-date = 12 ліпеня 2013| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Наступствы ==
[[Файл:Commemorating Minsk blast 1.jpg|thumb|Кветкі і свечы на месцы здарэння ў знак спачування ахвярам выбуху]]
Рух на маскоўскай лініі метро быў перакрыты: на суседніх станцыях метро «''[[Плошча Перамогі (станцыя метро, Мінск)|Плошча Перамогі]]''» і «''[[Плошча Леніна (станцыя метро, Мінск)|Плошча Леніна]]''» пасажыраў не дапускалі ў метро&lt;ref&gt;[http://AFN.by/news/i/151029 «Теракт в Минском метро: Более 100 пострадавших, 11 погибших»]&lt;/ref&gt;.

=== Пацярпелыя ===
[[Файл:Wounded Minsk blast 2.jpg|thumb|Пацярпелыя ад выбуху на скрыжаванні Энгельса і Маркса]]
[[Файл:Cordon Minsk blast.jpg|thumb|Брыгады хуткай дапамогі на месцы здарэння]]
[[Файл:Wounded Minsk blast 3.jpg|thumb|Паранены ад выбуху атрымлівае медыцынскую дапамогу на месцы]]

Непасрэдна ў выніку выбуху загінула 11 чалавек, пазней ад атрыманых траўм яшчэ два чалавекі памерлі ў бальніцы. За медыцынскай дапамогай звярнулася 204 чалавека.

На некаторых навінавых рэсурсах апублікаваныя спісы пацярпелых&lt;ref&gt;http://naviny.by/rubrics/society/2011/04/12/ic_articles_116_173225/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.rian.ru/spravka/20110412/363812640.html&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!width=&quot;100&quot;|Грамадзянства
!width=&quot;90&quot;|Загінулыя
!width=&quot;90&quot;|Пацярпелыя
|-----
|  {{BLR}}
|  14
|  196
|-----
| {{RUS}}
| —
| 5&lt;ref&gt;http://www.rusnovosti.ru/news/141525 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110916221137/http://www.rusnovosti.ru/news/141525 |date=16 верасня 2011 }}&lt;/ref&gt;
|-----
| {{ARM}}
| —
| 1&lt;ref&gt;http://www.interfax.by/news/belarus/90678{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
|-----
| {{TKM}}
| —
| 1&lt;ref&gt;http://news.tut.by/tragedy/223123.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110414231825/http://news.tut.by/tragedy/223123.html |date=14 красавіка 2011 }}&lt;/ref&gt;
|-----
| {{UKR}}
| —
| 1&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://naviny.by/rubrics/society/2011/04/13/ic_news_116_365763/|title=В результате взрыва в минском метро пострадали восемь иностранцев|date=2011-04-13|publisher=[[Белорусские новости]]}}&lt;/ref&gt;
|-----
| Усяго
| '''14'''
| '''204'''
|}

Для аказання дапамогі пацярпелым расійскае міністэрства аховы здароўя і сацыяльнага развіцця накіравала ў Беларусь групу высокапрафесійных урачоў, якія працавалі ў надзвычайных сітуацыях&lt;ref&gt;http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=185249&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=185250&lt;/ref&gt;.

Увечары 12 красавіка на тэлеканале [[АНТ]] падчас ток-шоў «Адкрыты фармат» (вядучыя — Вячаслаў Бандарэнка, Тенгiз Думбадзэ) прайшоў беспрэцэдэнтны дабрачынны марафон. На працягу 2 гадзін на спецыяльную тэлефонную лінію патэлефанавала звыш 166 тысяч жыхароў Беларусі, якія пералічылі ў фонд дапамогі пацярпелым ад тэракту звыш 332 мільёнаў [[Беларускі рубель|беларускіх рублёў]] (больш 100 тысяч [[Долар ЗША|долараў]]).

=== Жалоба ===
Прынята рашэнне аб аб’яўленні ў Беларусі нацыянальнай [[жалоба|жалобы]] ў сувязі з гібеллю людзей у выніку выбуху. Пра гэта заявіў Аляксандр Лукашэнка.&lt;ref&gt;[http://Lenta.ru/news/2011/04/11/traur «В Белоруссии объявят траур по погибшим при взрыве»]&lt;/ref&gt;. Траур абвешчаны на '''13 красавіка'''.

=== Узмацненне мер бяспекі ===
Прэзідэнт Лукашэнка распарадзіўся праверыць усе воінскія склады на наяўнасць узрыўчаткі і боепрыпасаў, узмацніць бяспеку транспарту і месц масавага збору людзей.

Пачаты мерапрыемствы па выяўленню выбуховых рэчываў і зброі, якія захоўваюцца нелегальна.&lt;ref name=&quot;interfax.ru&quot;&gt;http://www.interfax.ru/society/txt.asp?id=185492&lt;/ref&gt; У мінскім метро вядзецца ўстаноўка металадэтэктараў.&lt;ref&gt;http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=185291&lt;/ref&gt;

=== Грашовыя кампенсацыі ===
Сем’і загінулых пры выбуху ў мінскім метро атрымаюць па 10 тысяч [[Долар ЗША|долараў]] у эквіваленце, паведаміў старшыня Мінгарвыканкама [[Мікалай Ладуцька]]: «Рашэнне аб аказанні матэрыяльнай дапамогі прынята: сем’ям загінуўшых будзе выдзелена $10 тысяч»&lt;!--&lt;ref name=after/&gt;--&gt;. Сем’і пацярпелых атрымаюць матэрыяльную кампенсацыю ў памеры ад 20 да 100 базавых велічынь у залежнасці ад характару траўм: пацярпелыя з цяжкімі цялеснымі пашкоджаннямі атрымаюць дапамогу ў 100 базавых велічынь (Br3, 5 млн), людзям з пашкоджаннямі сярэдняй ступені цяжкасці — 50 базавых велічынь (Br1,75 млн), пацярпелым з лёгкімі траўмамі кампенсуецца 20 базавых велічынь (Br700 тыс.)&lt;ref name=vapl&gt;{{кніга
|загаловак       = Пацярпелыя падчас выбуху ў мінскім метро атрымаюць выплаты ў памеры 20-100 базавых велічынь - Мінгарвыканкам
|арыгінал       = Пострадавшие при взрыве в минском метро получат выплаты в размере 20-100 базовых величин - Мингорисполком
|спасылка       = http://www.interfax.by/news/belarus/90786
|выдавецтва       = [[Интерфакс]]
|год       = 13 красавіка 2011
}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

Таксама ўлады горада прынята рашэнне аб аказанні дапамогі сем’ям загінуўшых у арганізацыі пахавання і цырымоніях памінак. Памер расходаў на гэтыя мэты павінен скласці 800 базавых велічынь (Br28 млн). У мэрыі дадалі, што гарадская адміністрацыя прапануе сваякам загінуўшых для пахавання на выбар любыя могілкі Мінска, за выключэннем [[Усходнія могілкі|Усходніх]] і [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Ваенных]]&lt;ref name=vapl/&gt;.

Менгарвыканкам выплаціць матэрыяльную дапамогу ў памеры ад 200 да 400 базавых велічынь ($2,2—4,4 тыс.)асобам, якія атрымалі інваліднасць у выніку выбуху ў мінскім метро: да 400 базавых велічынь інвалідам 1-й і 2-й груп і 200 базавых велічынь — інвалідам 3-й групы&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак       = Пацярпелым, якія атрымалі інваліднасць у выніку тэракта, будзе выплачана матэрыяльная дапамога ў $ 2,2-4,4 тыс.
|арыгінал       = Пострадавшим, которые получили инвалидность в результате теракта, будет выплачена материальная помощь в $2,2-4,4 тыс.
|спасылка       = http://www.interfax.by/news/belarus/90835
|выдавецтва       = [[Интерфакс]]
|год       = 13 красавіка 2011
|archive-url       = https://web.archive.org/web/20110416083700/http://www.interfax.by/news/belarus/90835
|archive-date       = 16 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

=== Ушанаванне ахвяр ===

==== Мінск ====
[[Файл:Miensk blast - 11.04 - 30.jpg|thumb|Акцыя ўшанавання працягвалася пасля заходу сонца]]
Увечары 11 красавіка людзі прыйшлі на Кастрычніцкую плошчу ў Мінску, каб паставіць свечкі і ўскласці кветкі, ушанаваўшы ахвяр выбуху на станцыі метро&lt;ref&gt;
{{кніга
|загаловак      = Жыхары Мінску ўшанавалі памяць ахвяр выбуху ў метро
|арыгінал       = Жыхары Менску ўшанавалі ахвяраў выбуху ў мэтро
|спасылка       = http://www.svaboda.org/content/article/3554237.html
|выданне        = [[Радыё Свабода]]
|год            = 12 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Flowers near Belarus embassy, Moscow.jpg|thumb|Кветкі каля беларускага пасольства ў Маскве]]
Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]] 12 красавіка выступіў са зваротам у сувязі з выбухам у метро і адслужыў паніхіду па загінулых у 12.00 у мінскім [[Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа|Кафедральным саборы Сашэсця Святога Духа]]&lt;ref&gt;
{{кніга
|загаловак      = Мітрапаліт Філарэт адслужыць паніхіду па загінулых у мінскім метро
|арыгінал       = Митрополит Филарет отслужит панихиду по погибшим в минском метро
|спасылка       = http://www.belta.by/ru/all_news/society/Mitropolit-Filaret-otsluzhit-panixidu-po-pogibshim-v-minskom-metro_i_549744.html
|выдавецтва     = [[БелТА]]
|год            = 12 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;. Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі Архібіскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]] і [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі]] выказалі спачуванні сем’ям загінуўшых, параненым і ўсім пацярпелым у выніку тэрарыстычнага акта&lt;ref&gt;
{{кніга
|загаловак      = Зварот архібіскупа Тадэвуша Кандрусевіча ў сувязі з тэрактам у мінскім метро
|спасылка       = http://catholic.by/2/home/news/belarus/minsk-mohilev/108560-teract.html
|выдавецтва     = Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі
|год            = 12 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{кніга
|загаловак      = Паведамленне Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі з нагоды тэракту ў мінскім метро
|спасылка       = http://catholic.by/2/home/news/belarus/bishop-conference/108562-kkbb.html
|выдавецтва     = Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі
|год            = 12 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;. 12 красавіка ў [[Касцёл Святых Сымона і Алены|касцёле Святых Сымона і Алены]] ў 12.00 і ў [[Архікафедральны касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі|Архікафедральным касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] а 18:30 адбыліся святыя літургіі за ахвяр тэракта&lt;ref&gt;
{{кніга
|загаловак      = Каталіцкі Касцёл у Беларусі моліцца за ахвяр выбуху ў мінскім метрапалітэне
|спасылка       = http://catholic.by/2/home/news/belarus/minsk-mohilev/108559-vybuh-u-metro.html
|выдавецтва     = Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі
|год            = 12 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

Раніцай 12 красавіка каля пасольства Беларусі ў [[Масква|Маскве]] з’явіліся першыя кветкі ў знак жалобы па заўчасна загінуўшых у выніку тэракта&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак       = Да пасольства Беларусі ў Маскве нясуць кветкі
|арыгінал       = К посольству Беларуси в Москве несут цветы
|спасылка       = http://www.interfax.by/news/belarus/90616
|выдавецтва       = [[БелТА]]
|год       = 12 красавіка 2011
}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Таксама да будынка аддзялення пасольства Беларусі ў [[Санкт-Пецярбург]]у прыходзяць сотні пецябруржцаў, каб пакінуць кветкі, свечкі і свае спачуванні беларускаму народу ў сувязі з катастрофай&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак       = Пецябруржцы з мінулага вечара прыносяць кветкі да дыпмісіі Беларусі
|арыгінал       = Петербуржцы с прошлого вечера приносят цветы к дипмиссии Беларуси
|спасылка       = http://www.interfax.by/news/belarus/90672
|выдавецтва       = [[Интерфакс]]
|год       = 12 красавіка 2011
|archive-url       = https://web.archive.org/web/20110415012435/http://www.interfax.by/news/belarus/90672
|archive-date       = 15 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.
Каля 18:00 у раёне месца трагедыі сабраліся некалькі сотняў чалавек, у асноўным — моладзь. Памяць ахвяр тэракта ўшанавалі хвілінай маўчання і ўскладаннем кветак&lt;ref&gt;{{кніга
 |аўтар        = Людмила Сивец, Сергей Альферович
 |загаловак    = Да месца трагедыі мінчане нясуць кветкі і свечкі
 |арыгінал     = К месту трагедии минчане несут цветы и свечи
 |спасылка     = http://news.tut.by/tragedy/223155.html
 |выдавецтва   = [[TUT.BY]]
 |год          = 12 красавіка 2011
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110414234123/http://news.tut.by/tragedy/223155.html
 |archive-date = 14 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

==== Брэст ====
У сувязі з тэрактам у мінскім метро на цэнтральнай плошчы ў [[Брэст]]а сабралася каля сотні чалавек, каб выказаць сваю салідарнасць з загінуўшымі і пацярпелымі. Без накіравання адмысловай заявы ў мясцовую адмністрацыю было дамоўлена, каб а 18-й гадзіне загучалі званы касцёла. На акцыю прыйшла ў асноўным моладзь, якая несла кветкі і свечкі да знака «нулявога кіламетра»&lt;ref&gt;
{{кніга
|загаловак      = Акцыя жалобы ў Брэсце
|арыгінал       = Акцыя жалобы ў Брэсце
|спасылка       = http://www.svaboda.org/content/article/3555360.html
|выдавецтва     = [[Радыё Свабода]]
|год            = 13 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

==== Гродна ====
Як паведамляе «Вечерний Гродно», 13 красавіка а 20:30 на пл. Савецкай гараджане плануюць ушанаваць памяць ахвяр трагедыі хвілінай маўчання&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак       = Хвіліна маўчання
|арыгінал       = Минута молчания
|спасылка       = http://vgr.by/home/sobytia-nedeli/6523-minuta-molchanija
|выдавецтва       = Вечерний Гродно
|год       = 3 красавіка 2011
|archive-url       = https://web.archive.org/web/20110514161728/http://vgr.by/home/sobytia-nedeli/6523-minuta-molchanija
|archive-date       = 14 мая 2011
}}&lt;/ref&gt;. Акцыя прайшла з удзелам больш за 300 гродзенцаў&lt;ref&gt;
{{кніга
|загаловак      = У Гродне ўшанавалі памяць ахвяр выбуху ў мінскім метро (фота)
|спасылка       = http://euroradio.by/report/u-grodne-wshanaval%D1%96-pamyats-akhvyar-vybukhu-w-m%D1%96nsk%D1%96m-metro-fota
|выдавецтва     = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]
|год            = 13 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

==== Магілёў ====
Акцыі шанавання ахвяр выбуху ў мінскім метро прайшлі на [[Плошча Леніна (Магілёў)|пл. Леніна]] каля знака «нулявога кіламетра» і каля Вечнага агню на [[Плошча Славы (Магілёў)|пл. Савецкай]]. На месцах моладзь ускладала кветкі і запальвала свечкі&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак       = У Магілёве прайшлі акцыі памяці ахвяр выбуху ў мінскім метро
|арыгінал       = В Могилеве прошли акции памяти жертв взрыва в минском метро
|спасылка       = http://news.tut.by/society/223228.html
|выдавецтва       = [[TUT.BY]]
|год       = 13 красавіка 2011
|archive-url       = https://web.archive.org/web/20110429104003/http://news.tut.by/society/223228.html
|archive-date       = 29 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

Пазней была аб’яўлена агульнагарадская хвіліна маўчання. Паводле інфармацыі, якая паступіла з гарвыканкаму, 13 красавіка ў 14.00 прагучыць хранометр і жалобны звон, спыніцца транспарт. На адміністрацыйных будынках горада будуць жалобна аформленыя сцягі&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак       = Агульнагарадская хвіліна маўчання аб'яўлена ў Магілёве
|арыгінал       = Общегородская минута молчания объявлена в Могилеве
|спасылка       = http://news.tut.by/society/223238.html
|выдавецтва       = [[TUT.BY]]
|год       = 13 красавіка 2011
|archive-url       = https://web.archive.org/web/20110429125054/http://news.tut.by/society/223238.html
|archive-date       = 29 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

==== Віцебск ====
Акцыя па ўшанаванні заўчасна загінулых на ст. м. «Кастрычніцкая» павінна прайсці каля падземнага пераходу на плошчы Перамогі ў [[Віцебск]]у, дзе раней быў усталяваны знак «нулявога кіламетра», каб ускласці там кветкі і запаліць свечкі&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак      = У Віцебску адбудзецца акцыя салідарнасці з ахвярамі тэракта ў мінскім метро
|спасылка      = http://news.tut.by/society/223242.html
|выдавецтва      = [[TUT.BY]]
|год      = 13 красавіка 2011
|archive-url      = https://web.archive.org/web/20110429125059/http://news.tut.by/society/223242.html
|archive-date      = 29 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

==== Гомель ====
У Гомелі ў знак салідарнасці з ахвярамі тэрарыстычнага акта да знака «нулявы кіламетр» былі ўскладзены кветкі і запаленыя свечкі. 12 красавіка праз суткі пасля выбуху памяць загінулых была ўвекавечана хвілінай маўчання&lt;ref name=&quot;homiel&quot;&gt;{{кніга
|загаловак       = Беларусь смуткуе па загінулых у мінскім метро
|арыгінал       = Беларусь скорбит по погибшим в минском метро
|спасылка       = http://n1.by/news/2011/04/13/91157.html
|выдавецтва       = n1.by
|год       = 13 красавіка 2011
|archive-url       = https://web.archive.org/web/20111118135037/http://n1.by/news/2011/04/13/91157.html
|archive-date       = 18 лістапада 2011
}}&lt;/ref&gt;.

Паводле паведамлення прэс-службы Гомельскага аблвыканкама ў сувязі з тэрактам у мінскім метро ў Гомелі былі адмененыя ўсе забаўляльныя мерапрыемствы.&lt;ref name=&quot;homiel&quot; /&gt;

==== Бабруйск ====
Увечары 12 красавіка і ўначы на 13 красавіка жыхары [[Бабруйск]]а выйшлі на вуліцы горада ў знак грамадзянскай салідарнасці з жыхарамі Мінска і спачування па ахвярах выбуху. Людзі прыйшлі ў сквер на вуліцы Мінскай, каб запаліць свечкі, ускласці кветкі і ўшанаваць памяць ахвяр хвілінай маўчання&lt;ref&gt;{{кніга
 |аўтар        = Алесь Красавін
 |загаловак    = Бабруйчане смуткуюць па ахвярах тэракта ў мінскім метро
 |арыгінал     = Бобруйчане скорбят по жертвам терракта в минском метро
 |спасылка     = http://www.bobruisk.ru/node/13166
 |выдавецтва   = [[Вечерний Бобруйск]]
 |год          = 13 красавіка 2011
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110418093151/http://bobruisk.ru/node/13166
 |archive-date = 18 красавіка 2011
}}&lt;/ref&gt;.

==== Баранавічы ====
З [[13 красавіка]] да канца тыдня ў горадзе аб’яўлена жалоба. Спыненыя ўсе забаўляльныя мерапрыемствы&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак       = У Баранавічах жалоба
|арыгінал       = В Барановичах траур
|спасылка       = http://intex-press.by/ru/850/news/6671/
|выдавецтва       = Intex-Press
|год       = 13 красавіка 2011
|archive-date       = 14 лістапада 2011
|archive-url       = https://web.archive.org/web/20111114121447/http://intex-press.by/ru/850/news/6671/
}}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень адбылася акцыя салідарнасці ў памяць аб загінулых, падчас акцыі жыхары горада ўсклалі кветкі да вечнага агню&lt;ref&gt;{{кніга
|загаловак       = Баранавічы правялі акцыю салідарнасці
|арыгінал       = Барановичи провели акцию солидарности
|спасылка       = http://intex-press.by/ru/850/news/6680/
|выданне       = Intex-Press
|archive-date       = 14 лістапада 2011
|archive-url       = https://web.archive.org/web/20111114121839/http://intex-press.by/ru/850/news/6680/
}}&lt;/ref&gt;. Таксама 13 красавіка адбылося пахаванне жыхаркі горада Вольгі Салаўёвай, якая загінула падчас тэракта&lt;ref&gt;{{кніга
 |аўтар        = Наталья Семенович, Людмила Прокопова
 |загаловак    = Баранавічы правялі ў апошні шлях Вольгу Салаўёву
 |арыгінал     = Барановичи провели в последний путь Ольгу Соловьеву
 |спасылка     = http://intex-press.by/ru/850/news/6679/
 |выдавецтва   = Intex-Press
 |год          = 13 красавіка 2011
 |archive-date = 14 лістапада 2011
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20111114121833/http://intex-press.by/ru/850/news/6679/
}}&lt;/ref&gt;.

== Расследаванне ==
[[Прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] даручыў генеральнаму пракурору стварыць следчую групу і ўзмацніць яе супрацоўнікамі МНС і КДБ, кіраўніком групы прызначаны намеснік генпракурора Андрэй Швед. Па словах А. Лукашэнка, асабістую адказнасць за расследаванне тэракта нясе намеснік [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]]. Таксама кіраўнік дзяржавы даручыў праверыць магчымыя сувязі сённяшняга выбуха з выбухам на Дзень незалежнасці ў [[2008]] годзе. [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністру абароны]] было загадана праверыць усе склады з баявымі прыпасамі і выбуховымі рэчывамі.

Улады Расіі, Ізраіля і Вялікабрытаніі прапанавалі дапамогу ў расследаванні тэракту.&lt;ref&gt;[http://www.belta.by/ru/all_news/president/Pomosch-Belarusi-v-rassledovanii-terakta-predlozhili-Velikobritanija-Izrail-i-Rossija_i_549756.html «Помощь Беларуси в расследовании теракта предложили Великобритания, Израиль и Россия»]&lt;/ref&gt; Выбухатэхнікі гэтых краін едуць у Мінск&lt;ref name=&quot;N2&quot;&gt;[http://www.rian.ru/incidents/20110412/363527667.html «Взрывотехники из Британии, Израиля и России едут в Минск»]&lt;/ref&gt;.

Адразу ж пасля тэракта былі забраныя запісы камер відэаназірання, якія былі ў метро. Таксама праваахоўнымі органамі выкарыстоўваліся фатаграфіі і відэазапісы здарэння, выкладзеныя ў інтэрнэце.

Раніцай 12 красавіка КДБ Беларусі паведаміў пра тое, што ўстаноўлены найбольш верагодны выканаўца тэракта. Вядзецца пошук меркаванага злачынца&lt;ref&gt;http://lenta.ru/news/2011/04/12/who/&lt;/ref&gt;. Складзены фотаробаты двух падазроных у здзяйсненні тэракта&lt;ref&gt;http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=185280&lt;/ref&gt;. Імёны падазроных не раскрываюцца.&lt;ref&gt;http://lenta.ru/news/2011/04/12/compens/&lt;/ref&gt;

Крыху пазней па падазрэнні ў дачыненні да тэракту былі затрыманыя некалькі чалавек&lt;ref&gt;http://news.tut.by/tragedy/223076.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110413060150/http://news.tut.by/tragedy/223076.html |date=13 красавіка 2011 }}&lt;/ref&gt;.

13 красавіка на нарадзе аб ходзе расследавання тэракта ў метро Аляксандр Лукашэнка заявіў, што тэракт у мінскім метро раскрыты, выканаўцы затрыманы. За арганізацыю выбуху былі затрыманыя Дзмітрый Канавалаў і Уладзіслаў Кавалёў. 30 лістапада 2011 года іх прызналі вінаватымі і прыгаварылі да найвышэйшай меры пакарання — расстрэлу. У сакавіку 2012 г. Канавалаў і Кавалёў былі расстраляныя.

== Версіі прычын тэракта і палітычныя каментары ==

Высунута некалькі палітычных версій прычын тэрарыстычнага акту&lt;ref name=&quot;shiptenko&quot;/&gt;. [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] назваў тры версіі: дэстабілізацыя абстаноўкі, помста экстрэмісцкіх арганізацый і дзеянні псіхічна нездаровага чалавека&lt;ref&gt;http://afn.by/news/i/151107&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.interfax.by/news/belarus/90716 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110416061214/http://www.interfax.by/news/belarus/90716 |date=16 красавіка 2011 }}&lt;/ref&gt;.

Прэзідэнт Лукашэнка не выключае, што тэрарыстычны акт мог быць арганізаваны звонку&lt;ref&gt;[http://www.ura-inform.com/politics/2011/04/12/belarus Ура-Информ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110827025007/http://ura-inform.com/politics/2011/04/12/belarus |date=27 жніўня 2011 }}&lt;/ref&gt;.

Былы кандыдат у прэзідэнты Беларусі, апазіцыянер [[Аляксандр Мілінкевіч]] лічыць, што магчымае ўзмацненне палітычных рэпрэсій пасля тэракта можа быць выгадны таксама і палітычным сілам за мяжой, якія імкнуцца «знішчыць шанц нашай дзяржавы на еўраінтэграцыю, аслабляць яго незалежнасць»&lt;ref&gt;[http://naviny.by/rubrics/disaster/2011/04/11/ic_news_124_365521/ Naviny.by]&lt;/ref&gt;.

У брытанскай і амерыканскай прэсе ([[The Guardian]], [[Independent]], [[Los Angeles Times]]) выказвалася меркаванне, згодна з якім «тэракт згуляе на руку кіраўніцтву краіны, якое можа выкарыстаць яго як падставу для далейшага наступлення на праціўнікаў улады» Аляксандра Лукашэнкі&lt;ref&gt;[http://top.rbc.ru/special/12/04/2011/574722.shtml Западные СМИ: Трагедия в Минске — дело рук белорусских спецслужб?]&lt;/ref&gt;. Журналісты дадзеных выданняў паказваюць (не салідарызіруючыся з імі) на існаванне [[Канспіралогія|канспіралагічных]] версій, якія прыпісваюць арганізацыю тэракта самім беларускім спецслужбам. Эксперт [[ИА REGNUM]] Сяргей Шыпценка паказвае ў сувязі з гэтай версіяй, што Беларусь адчувае сур’ёзныя праблемы на фінансавым рынку і пасля выбараў 2010 года, не прызнаных шэрагам дзяржаў, апынулася ў міжнароднай ізаляцыі. За некалькі гадзін да тэракту 11 красавіка ўлады абмежавалі доступ да двух найбольш папулярным апазіцыйных інтэрнэт-рэсурсаў, на 12 красавіка быў прызначаны разгляд палітычнай сітуацыі ў Беларусі ў ПАСЕ і Саветам міністраў замежных спраў ЕС&lt;ref name=&quot;shiptenko&quot;&gt;[http://www.regnum.ru/news/accidents/1393762.html Белорусский эксперт: В Минске произошёл политический теракт // ИА REGNUM]&lt;/ref&gt;.

Іншая версія паказвае на магчымую радыкалізацыю некаторай групы беларускай апазіцыі, якая раней выкарыстоўвала толькі мірныя сродкі, пад уплывам рэпрэсій з боку ўлад&lt;ref name=&quot;shiptenko&quot;/&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Выбух у Мінску (2008)|Выбух у Мінску, 2008]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:2011 Minsk Metro bombing}}
* [http://naviny.by/rubrics/disaster/2011/04/11/ic_articles_124_173213/ Выбух у мінскім метро]
* [http://www.youtube.com/user/abrykos#p/a/u/1/Yw0GA7Vfv2c Аматарскае відэа, знятае пасля здарэння]
* [http://news.21.by/incident/2011/04/11/283606.html Храналогія падзей]
* [http://interpolit.net/smi.php?id=1171 Папярэдні спіс пацярпеўшых] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110416011317/http://interpolit.net/smi.php?id=1171 |date=16 красавіка 2011 }}
* {{кніга
|аўтар          = [[Радыё Свабода]]
|загаловак      = Выбух на станцыі метро «Кастрычніцкая»
|спасылка       = http://www.svaboda.org/content/article/3553936.html
|год            = 11 красавіка 2011
}} — фотаздымкі з месца выбуху і каментары сведкаў.
* [http://vershy.ru/tags/byazvinna-zaginuushym-u--0 Вершы беларускіх паэтаў, прысвечаныя бязвінна загінуўшым у мінскім метро]
* {{youtube|bVkvO3NnfRE|Страх у краіне спакою, дак. фільм}} — 2012, [[Белсат]]
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Катастрофы ў Беларусі}}

[[Катэгорыя:Выбухі]]
[[Катэгорыя:2011 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:2011 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:Падзеі 11 красавіка]]
[[Катэгорыя:Красавік 2011 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Аварыі і тэракты ў метрапалітэне]]
[[Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Мінскі метрапалітэн]]
[[Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2011 года]]</text>
      <sha1>nzjxzwgiqfgzaxgef9hhmbyu887k8jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat</title>
    <ns>3</ns>
    <id>80138</id>
    <revision>
      <id>5119769</id>
      <parentid>5119178</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T21:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5119769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43032" sha1="s87bs51k0j4mqn26h5o0j6o4we8gwj4" xml:space="preserve">* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat\Архіў2007-08|Архіў 2007-08]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2009-10|Архіў 2009-10]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2011|Архіў 2011]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2012|Архіў 2012]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2013-14|Архіў 2013-14]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2015-16|Архіў 2015-16]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2017-18|Архіў 2017-18]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2019-20|Архіў 2019-20]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2021-22|Архіў 2021-22]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2023-24|Архіў 2023-24]]'''

== Літва ==

Вітаю. Праца па дадаванні беларускіх назваў літоўскіх гарадоў скончана, крыніцы абазначаны. Прапаную закрываць абмеркаванне, дзе кансэнсус ужо склаўся, і пераназываць артыкулы пра гарады на беларускія назвы (апроч нямногіх, дзе літоўцы кардынальна пераназвалі паселішча, іх варта пакінуць пад літоўскай назвай). Пасля гарадоў ужо глядзець мястэчкі і вёскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:23, 11 студзеня 2025 (+03)
: Добры дзень, на гэтым этапе я б падтрымаў перанос пад беларускія назвы гарадоў і мястэчак гістарычнай [[Віленшчына|Віленшчыны]], якія да 1939 года не ўваходзілі ў склад [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]]. Засумняваўся быў, як назваць [[Салечнікі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:37, 11 студзеня 2025 (+03)
::Але ж які сэнс рабіць крок наперад, два назад. Калі ёсць кансэнсус — трэба было б пераназываць усё, а не паводле штучнай мяжы. Салечнікі — больш распаўсюджаная назва, Вялікія дадаваліся для размежавання з іншымі [[Шальчынінкелей|Салечнікамі]]. Ува ўсіх артыкулах першым ідзе больш распаўсюджаная назва, далей розныя варыяцыі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:13, 11 студзеня 2025 (+03)
::: Яшчэ, як варыянт, могуць быць Салешнікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:02, 11 студзеня 2025 (+03)
::::Відаць народная назва. Дадаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:23, 11 студзеня 2025 (+03)
::::А паводле якіх прынцыпаў вы асобныя населеныя пункты перайменавалі, а іншыя пакінулі? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:36, 13 студзеня 2025 (+03)
::::: Здэцца не выходжу за межы, акрэсленыя мною вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:39, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::А што з [[Варэна (Літва)|Аранамі]], [[Тракай|Трокамі]]? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:36, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::: Думаю, настаў час перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::::[[Лянтварыс|Ландварова]], [[Нямянчыне|Няменчын]], [[Рудзішкес|Рудзішкі]], [[Алькенікі]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:40, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::::: Сама так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 13 студзеня 2025 (+03)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 09:23, 26 студзеня 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== …і выберу Радзіму! ==

Калі ласка, аднавіце гэты артыкул у маёй асабістай прасторы, я перанясу яго ў іншамоўны раздзел. Потым з асабістай прасторы можна выдаліць канчаткова. Дзякуй. [[Удзельнік:Captain Ben Richards|captain Ben Richards]] ([[Размовы з удзельнікам:Captain Ben Richards|размовы]]) 12:51, 23 сакавіка 2025 (+03)
* {{зроблена}}, гл. [[Удзельнік:Captain Ben Richards/…і выберу Радзіму!]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:55, 23 сакавіка 2025 (+03)

== Што? ==
[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%A6%D1%96_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%B2%D1%8B/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0&amp;diff=prev&amp;oldid=4979981 спачатку] потым [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%A6%D1%96_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%B2%D1%8B/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0&amp;diff=next&amp;oldid=4979981 гэта], я не разумець каментары і сэнс
: праўце смела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:54, 18 красавіка 2025 (+03)

:вы самі ўсё выправілі назад, проста пытанне навошта [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 23:55, 18 красавіка 2025 (+03)
:: каб была нагода пустую размову распачаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:57, 18 красавіка 2025 (+03)
:::Бачыў, што вы займаецеся напаўненнем ГС, гляньце, калі ласка, &quot;Артыкул дня&quot;, на галоўнай старонцы, там гіпертэкставая спасылка на &quot;далей...&quot; вядзе на зусім другі артыкул, так і павінна быць? [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 20:54, 22 мая 2025 (+03)
:::: Дзякуй, паправіў [[Шаблон:Выбраны змест/Канскі кінафестываль 1994]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:18, 24 мая 2025 (+03)
:::::Вечар добры, мо удзельнік [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Aederix| Aederix] падыходзіць да ролі аўтадаглядчыка, не маглі б даць яму флаг, каб недагледжаных старонак менш збіралася. Па справе вікіфікуе, не заўважаў за ім памылак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 23:32, 18 чэрвеня 2025 (+03)
:::::: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::::Трэба крыху падправіць афармленне карткі Артыкул дня &quot;Беларускі партрэт XII―XVIII стагоддзяў&quot; [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:16, 23 ліпеня 2025 (+03)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Папярэджанне ==

Папярэджваю, не займайцеся свядомым вандалізмам, выдаляючы з артыкулаў такую энцыклапедычна значную інфармацыю, як назва на іншай дзяржаўнай мове краіны. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:40, 19 чэрвеня 2025 (+03)

:Я разумею, што вам падаецца, што калі па-беларуску Пруцк і па-руску Пруцк, то можна не пісаць другое. Але з беларускай назвы, як я ўжо пісаў на Форуме, можна вывесці памылковы варыянт. Чаму па-руску не можа быць Прутск, Прюцк? Усе гэтыя варыянты па-беларуску будуць пісацца як Пруцк. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:45, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:: Можа быць, што заўгодна, але ёсць, як ёсць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::Пытанне ў тым, што з беларускай назвы, нават самай простай, нельга адназначна рэканструяваць правільнае рускае напісанне. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:17, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::: Мяне гэта не цікавіць, размова скончана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:00, 19 чэрвеня 2025 (+03)
::::Але Вікіпедыя — не клуб рэканструктараў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:06, 19 чэрвеня 2025 (+03)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Удзельнік:Andrew Mikhailov ==

Вітаю. Я не магу ўвайсці ў сістэму. Уводжу імя карыстальніка і пароль, але код не прыходзіць на пошту. Дакладна не памятаю, да якой пошты прывязаная мая старонка. Адпраўляў запыт у Вікіпедыю, але адказ не атрымаў. Ці можна мне дапамагчы?--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 16:06, 26 ліпеня 2025 (+03)

== Галоўная старонка ==

Вітаю! Узнікла пытанне: заўважыў наступную памылку: Галоўная старонка БелВікі неаўтарызаванага карыстальніка &quot;адстае&quot; на два тыдні ад Галоўнай старонкі аўтарызаванага карыстальніка (на момант напісання паведамлення, неаўтарыз-ны карыстальнік бачыць Галоўную старонку за 9 жніўня, аўтарызаваны - за 20 жніўня (актуальную). Пытанне: Што рабіць? Раней ня лез у Галоўную старонку, таму прашу дапамагчы з выпраўленнем памылкі. З павагай, [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:36, 20 жніўня 2025 (+03)

== Рускі-расійскі ==

Товарішь Юрій, ну вывучы ты ўжо беларускую мову, пачытай чаго-небудзь, няма сіл на кнопкі адкату з табой ціскаць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:56, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: Мяне выхоўваў [[Васіль Вітка]], я не вінават. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:57, 23 кастрычніка 2025 (+03)


== Цікавосткі, адна цікавей другой ==
Скажыце калі ласка, як вы разумееце сэнс гэтага сказу, што з чаго вынікае там?
* Першасную структуру '''[[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]''' вызначае паслядоўнасць размяшчэння [[нуклеатыды|монануклеатыдаў]] у поліпептыдным ланцугу.
Поліпептыдны ланцуг (ён жа бялок), на тое і поліпептыдны, што мае вялікую колькасць пептыдных сувязяў (імі злучаюцца астаткі амінакіслот), монануклеатыды - гэта манамеры нуклеінавых кіслот

Нават калі дапрацаваць факт вышэй, ён усё роўна будзе ўзроўню &quot;падчас дажджу глеба мокрая&quot;, гэта праходзяць у школах, як і факт ніжэй, вешаць гэта на галоўную старонку сорамна 
* У выніку не­ка­ва­лент­ных узаемадзеянняў бялкоў і нуклеінавых кіслот утвараюцца нуклеапратэіды.
--[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:33, 24 кастрычніка 2025 (+03)
: Гучыць крута. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:27, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:: Шаноўны [[Удзельнік:Pabojnia]], мы нібыта пазіцыянуем, што БелВікі ''назапашвае матэрыялы на беларускай мове на разнастайныя энцыклапедычныя тэмы''. Здэцца яна не ставіць першачарговай задачай нейкія ''цікавосткі, адна цікавей другой'' дэманстраваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:21, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''Ці ведаеце вы, што…'' гэта мабыць віктарына такая з нескладанымі сямю пытаннямі, хто станоўча адказаў на большасць з іх, атрымоўвае права ўпісаць нешта ад сябе вось сюды: [[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:51, 24 кастрычніка 2025 (+03)

== Палата ==

Вы вярнулі ў артыкул праўкі Peisatai, напісаўшы, што не будзем выдаляць сцвярджэнні з аўтарытэтных крыніц. Згодны, але што ж на самой справе напісана ў АК? Peisatai піша, пра пашыральнік -at- у назвах Гардата і Аката на Павоччы і стаіць спасылка на Тапарова. Аднак тое, як Тапароў растлумачваў назву Палата, напісана вышэй і там няма ані слова аб тым, што ў назве Палата нібы таксама ёсць такі пашыральнік. Гэта значыць, што Peisatai проста прыпісаў Тапарову сцвярджэнне, якое той ніколі не рабіў. Ванагас і Скарджус таксама ніколі не пісалі, што ў назве Палата ёсць такі пашыральнік, Peisatai піша свае фантазіі і прыкрываецца вядомымі імёнамі. Дарэчы, калі назва Палата паходзіць ад слоў paltis, palts, palte, гэта значыць, што t - гэта частка кораня, і ніякага суфікса -at- тут няма. А пра назву возера Паўазер'е (Палазер’е) зусім няма ніякай крыніцы. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:36, 28 кастрычніка 2025 (+03)
: ''пра пашыральнік -at- у назвах Гардата і Аката на Павоччы'' акурат гутарка і йдзе, я не сцвярджаю, што ў назве Палата менавіта гэты пашыральнік; ''пра назву возера Паўазер'е'' няма крыніц сапраўды. Але чаму праз гэта інфармацыю выдаляць трэба? Вікіпедыя любыя аб'екты, працэсы і з'явы можа паказваць максімальна шырока. Спамерства я прынамсі не бачу тут. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:08, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::''я не сцвярджаю, што ў назве Палата менавіта гэты пашыральнік'' Тады навошта гэта дадаваць у артыкул? Артыкул не пра Гардату ці Акату, а пра Палату. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:17, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::: Крыніца ёсць, і на мой погляд, гэта тут пасуе, нейкае сугучча маецца. Рэкамендаці да рэдактараў раяць не выдаляць без разбору інфармацыю, пацверджаную аўтарытэтэтнымі крыніцамі, а шукаць для яе належнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:22, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::: Крыніцай для Гардаты і Акаты ёсць артыкул Тапарова (Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1998. С. 293), але там нічога не гаворыцца пра назву Палата. А вось менавіта пра Палату Тапароў пісаў у іншай сваёй крыніцы (Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования 1986. Москва, 1988. С. 163), дзе назва Палата параўноўваецца са словамі paltis, palts, palte і ні пра які пашыральнік at там гаворка не вядзецца. Такім чынам, Тапарову прыпісалі сцвярджэнне, якога ён ніколі не рабіў, і перакруцілі ягоную этымалогію назвы Палата. Хіба ж гэта правільна?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 12 лістапада 2025 (+03)
::::: Усё, што вы тут пераказалі, ёсць у артыкуле, не пайму, якія прэтэнзіі? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:15, 12 лістапада 2025 (+03)
:::::: Прэтэнзія ў тым, што параўнанне назвы Палата з назвамі Гардата і Аката (у якіх ёсць пашыральнік at) - гэта фантазіі ўдзельніка Peisatai, Тапароў нічога падобнага ніколі не пісаў. Тапароў напісаў толькі, што назва Палата звязаная з латышскім paltis, palts, palte і аналагі — назвы рэк Paltis, Paltys, ракі Palte. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:06, 13 лістапада 2025 (+03)
::::::: У артыкуле такіх параўнанняў няма. Пра астатнія рэкі асобных артыкулаў не існуе, інфа покуль змешчана тут, назвы сугучныя, мне асабіста гэта вока не рэжа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::::: Ну дык давайце тады па гэтай логіцы ўсоўваць гэтую інфу ва ўсе артыкулы з назвамі, што канчаюцца на &quot;ат&quot;, напрыклад Карпаты - яны ж сугучныя, чаму не? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:52, 14 лістапада 2025 (+03)
::::::::: Гэта будзе спамерствам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 14 лістапада 2025 (+03)
:::::::::: Не разумею логікі: чаму ў артыкул Палата можна дадаць гэтую інфу, а ў іншыя артыкулы з назвамі на &quot;ат&quot; нельга? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:18, 15 лістапада 2025 (+03)
::::::::::: Можна і ў іншыя, можна і з Палаты выдаліць, а навошта? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:57, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Навошта выдаліць? У артыкуле Палата распавядаецца пра Палату. Аўтарытэтныя крыніцы аб гэтай назве ў артыкуле ўжо ёсць: Тапароў (спасылка 3) і Роспанд. Навошта цягнуць сюды яшчэ абы што, самастойна шукаць нейкія быццам сугучнасці і да т. п., які ў гэтым сэнс? Хай даследваннямі займаюцца спецыялісты ў сваіх працах. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:19, 15 лістапада 2025 (+03)
::::::::::::: Гэта не абы што, а звесткі з аўтарытэтных крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:20, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::::: Сапраўды, гэта звесткі з аўтарытэтных крыніц. Аднак гэта звесткі, якія не маюць аніякага дачынення да прадмета артыкула (я пра згадванне Гардаты, Акаты, Amatà і sveik-atà). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:40, 15 лістапада 2025 (+03)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== Бебжа ==

Вы наштосьці вярнулі ў артыкул версію паходжання назвы ракі Голда. Скажыце калі ласка, мы будзем у артыкуле Бебжа пералічваць паходжанне назваў усіх рэк у басейне Бебжы альбо такога гонару заслугоўвае толькі адна Голда? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:01, 9 студзеня 2026 (+03)
: Мы будзем у гэтым артыкуле пералічваць паходжанне назваў рэк у басейне Бебжы, пра якія пакуль няма асобных артыкулаў. Таму што Вікіпедыя — не папера, і яна можа змясціць вельмі шмат энцыклапедычнай інфармацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:36, 9 студзеня 2026 (+03)
:: Так пішыце тады і пра іншыя рэкі, чаму толькі пра нейкую Голду, пра якую амаль ніхто і не ведае зусім?! А справа вось у чым. Peisatai напісаў хлусню, быццам Покарны сцвярджаў, што Бебжа - балцкая назва (насамрэч, у Покарнана напісана, што гэта славянская назва). Я гэтую хлусню выправіў. Але апантаны Peisatai усё адно ніяк не можа супакоіцца. Ён знайшоў згадванне Бугай пра нейкую нязначную рэчку Голду, і дадаў гэта ў артыкул. Толькі дзеля таго, каб у артыкуле згадваліся балты, на якіх ён так зацыклены. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:25, 11 студзеня 2026 (+03)
::: Рэч у тым, што Вікіпедыю можа правіць кожны ахвотны, і рэдактары самі абіраюць, пра што ім пісаць. Пры тым выдаленне інфармацыі, пацверджанай аўтарытэтнымі крыніцамі разглядаецца як дэструктыўнае дзеянне — для такой інфармацыі рэкамендуецца знайсці належнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:41, 11 студзеня 2026 (+03)
:::: Дэструктыўным дзеяннем з'яўляецца выдаленне той інфармацыі, што мае непасрэднае дачыненне да прадмета, якому прысвечаны артыкул. Усялякі ж флуд можа быць выдалены. [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі]] [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:43, 11 студзеня 2026 (+03)
::::: Гэта не флуд. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:06, 11 студзеня 2026 (+03)

== Булінг новых удзельнікаў ==

Звяртаюся да вас з запытам спыніць цкаванне і некарэктныя каментары ў мой бок. Дзякуй.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:42, 20 студзеня 2026 (+03)
: Паўтары чатыры разы, тады адкажу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:45, 20 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, змяніце тон. Неяк занадта бадзёра вы на «ты» перайшлі.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:20, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Не нравіца мой тон, дык не пішы сюды. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:21, 21 студзеня 2026 (+03)
::::На жаль, вы вымушаеце пісаць бо паводзіце сябе па-хамску. Калі ласка, змяніце свой фармат паводзінаў на менш агрэсіўны, не паводзьце сябе як хам – і вам не будуць пісаць пра тое, што вы займаецеся цкаваннем іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:26, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: Ты патрапіў у дзіўную залежнасць, вясёлых канікулаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:27, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Але такое звычайна праходзіць за пару тыдняў. Дабранач. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:30, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Неканструктыўна ствараць таксічныя ўмовы для іншых удзельнікаў спрабуючы на іх паказаць, што вы круты мачо і ганарыцца тым, што вы выціскаеце хамскімі паводзінамі новых удзельнікаў «за пару тыдняў». Гэта праблема для каммьюніці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:36, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Тобок, вы не бачыце праблемы ў тым, што вы сваім хамскім стаўленнем і цкаваннем незанёмых вам людзей у беларускамоўнай Вікіпедыі ствараеце таксічныя ўмовы для маладых удзельнікаў?  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:33, 21 студзеня 2026 (+03)

== Вікіслоўнік ==
Вітаю, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]! Удзельнік Plaga med [[:be:wikt:Вікіслоўнік:Форум#Запыт_на_статус_адміністратара_Удзельнік:Plaga_med|вырашыў стаць адміністратарам]], таму прашу аддаць свой голас за яго кандыдатуру. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:13, 27 сакавіка 2026 (+03)

== Апошняе папярэджанне перад блакіроўкай ==
За нападкі на новых удзельнікаў, некарэктную камунікацыю і асабістыя пагрозы выношу вам апошняе папярэджанне. Калі пасля гэтага будуць канфлікты з вашым удзелам, буду рабіць блакіроўку. Якім бы каштоўным ваш унёсак, але ўдзельнікі з такімі паводзінамі прыносяць больш шкоды праекту, чым карысці ў доўгатэрміновай перспектыве. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:23, 31 сакавіка 2026 (+03)
: рабі адразу, не ссы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 31 сакавіка 2026 (+03)
::вам выстаўлена перманентная блакіроўка ў праекце [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:44, 31 сакавіка 2026 (+03)
::: Каму яшчэ, акрмя мяне? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 31 сакавіка 2026 (+03)
:::: Штось не прыгадаю такіх адмінскіх дзеянняў у БелВікі. [[Удзельнік:Plaga med]], ці ты рэальна неадэкват? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:00, 31 сакавіка 2026 (+03)

= Падляшска-Беларускія ўзвышшы =
'''Падляшска-Беларускія ўзвышшы''' ({{lang-pl|Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie}}) — фізіка-геаграфічны рэгіён, выдзелены польскімі географамі ([[Е. Кандрацкі]], [[А. Рыхлінг]] і інш.) у рангу падправінцыі [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]] на тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літвы]]. У Польшчы да рэгіёну належыць [[Паўночнападляская нізіна]] ({{lang-pl|Nizina Północnopodlaska}}), таксама сюды ўключаюцца [[Беларуская града]] і [[Панямонне]] (у складзе [[Заходне-Беларуская ландшафтная правінцыя|Заходне-Беларускай ландшафтнай правінцыі]]) і [[Заходняе Перадпалессе]] (частка [[Перадпалеская ландшафтная правінцыя|Перадпалескай правінцыі]]).

Тэрыторыя прымеркавана большай часткай да [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Асноўныя рэкі [[Нёман]], [[Бебжа]] і [[Нараў]].

== Літаратура ==
* ''Borzyszkowski J., Grzegorczyk I.'' Nizina Północnopodlaska (843.3) // Regionalna geografia fizyczna Polski / Richling A. i in. — Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2021. — S. 564-566. — ISBN 978-83-7986-381-5
* ''Kondracki J.'' Geografia regionalna Polski — Warszawa: PWN, 2002. — S. 212-214. — ISBN 83-01-13897-1</text>
      <sha1>s87bs51k0j4mqn26h5o0j6o4we8gwj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119934</id>
      <parentid>5119769</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падляшска-Беларускія ўзвышшы */</comment>
      <origin>5119934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44457" sha1="kehildv1t1msdsj65mr8abnr6x7phdn" xml:space="preserve">* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat\Архіў2007-08|Архіў 2007-08]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2009-10|Архіў 2009-10]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2011|Архіў 2011]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2012|Архіў 2012]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2013-14|Архіў 2013-14]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2015-16|Архіў 2015-16]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2017-18|Архіў 2017-18]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2019-20|Архіў 2019-20]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2021-22|Архіў 2021-22]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2023-24|Архіў 2023-24]]'''

== Літва ==

Вітаю. Праца па дадаванні беларускіх назваў літоўскіх гарадоў скончана, крыніцы абазначаны. Прапаную закрываць абмеркаванне, дзе кансэнсус ужо склаўся, і пераназываць артыкулы пра гарады на беларускія назвы (апроч нямногіх, дзе літоўцы кардынальна пераназвалі паселішча, іх варта пакінуць пад літоўскай назвай). Пасля гарадоў ужо глядзець мястэчкі і вёскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:23, 11 студзеня 2025 (+03)
: Добры дзень, на гэтым этапе я б падтрымаў перанос пад беларускія назвы гарадоў і мястэчак гістарычнай [[Віленшчына|Віленшчыны]], якія да 1939 года не ўваходзілі ў склад [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]]. Засумняваўся быў, як назваць [[Салечнікі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:37, 11 студзеня 2025 (+03)
::Але ж які сэнс рабіць крок наперад, два назад. Калі ёсць кансэнсус — трэба было б пераназываць усё, а не паводле штучнай мяжы. Салечнікі — больш распаўсюджаная назва, Вялікія дадаваліся для размежавання з іншымі [[Шальчынінкелей|Салечнікамі]]. Ува ўсіх артыкулах першым ідзе больш распаўсюджаная назва, далей розныя варыяцыі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:13, 11 студзеня 2025 (+03)
::: Яшчэ, як варыянт, могуць быць Салешнікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:02, 11 студзеня 2025 (+03)
::::Відаць народная назва. Дадаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:23, 11 студзеня 2025 (+03)
::::А паводле якіх прынцыпаў вы асобныя населеныя пункты перайменавалі, а іншыя пакінулі? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:36, 13 студзеня 2025 (+03)
::::: Здэцца не выходжу за межы, акрэсленыя мною вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:39, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::А што з [[Варэна (Літва)|Аранамі]], [[Тракай|Трокамі]]? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:36, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::: Думаю, настаў час перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::::[[Лянтварыс|Ландварова]], [[Нямянчыне|Няменчын]], [[Рудзішкес|Рудзішкі]], [[Алькенікі]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:40, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::::: Сама так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 13 студзеня 2025 (+03)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 09:23, 26 студзеня 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== …і выберу Радзіму! ==

Калі ласка, аднавіце гэты артыкул у маёй асабістай прасторы, я перанясу яго ў іншамоўны раздзел. Потым з асабістай прасторы можна выдаліць канчаткова. Дзякуй. [[Удзельнік:Captain Ben Richards|captain Ben Richards]] ([[Размовы з удзельнікам:Captain Ben Richards|размовы]]) 12:51, 23 сакавіка 2025 (+03)
* {{зроблена}}, гл. [[Удзельнік:Captain Ben Richards/…і выберу Радзіму!]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:55, 23 сакавіка 2025 (+03)

== Што? ==
[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%A6%D1%96_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%B2%D1%8B/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0&amp;diff=prev&amp;oldid=4979981 спачатку] потым [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%A6%D1%96_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%B2%D1%8B/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0&amp;diff=next&amp;oldid=4979981 гэта], я не разумець каментары і сэнс
: праўце смела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:54, 18 красавіка 2025 (+03)

:вы самі ўсё выправілі назад, проста пытанне навошта [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 23:55, 18 красавіка 2025 (+03)
:: каб была нагода пустую размову распачаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:57, 18 красавіка 2025 (+03)
:::Бачыў, што вы займаецеся напаўненнем ГС, гляньце, калі ласка, &quot;Артыкул дня&quot;, на галоўнай старонцы, там гіпертэкставая спасылка на &quot;далей...&quot; вядзе на зусім другі артыкул, так і павінна быць? [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 20:54, 22 мая 2025 (+03)
:::: Дзякуй, паправіў [[Шаблон:Выбраны змест/Канскі кінафестываль 1994]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:18, 24 мая 2025 (+03)
:::::Вечар добры, мо удзельнік [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Aederix| Aederix] падыходзіць да ролі аўтадаглядчыка, не маглі б даць яму флаг, каб недагледжаных старонак менш збіралася. Па справе вікіфікуе, не заўважаў за ім памылак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 23:32, 18 чэрвеня 2025 (+03)
:::::: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::::Трэба крыху падправіць афармленне карткі Артыкул дня &quot;Беларускі партрэт XII―XVIII стагоддзяў&quot; [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:16, 23 ліпеня 2025 (+03)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Папярэджанне ==

Папярэджваю, не займайцеся свядомым вандалізмам, выдаляючы з артыкулаў такую энцыклапедычна значную інфармацыю, як назва на іншай дзяржаўнай мове краіны. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:40, 19 чэрвеня 2025 (+03)

:Я разумею, што вам падаецца, што калі па-беларуску Пруцк і па-руску Пруцк, то можна не пісаць другое. Але з беларускай назвы, як я ўжо пісаў на Форуме, можна вывесці памылковы варыянт. Чаму па-руску не можа быць Прутск, Прюцк? Усе гэтыя варыянты па-беларуску будуць пісацца як Пруцк. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:45, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:: Можа быць, што заўгодна, але ёсць, як ёсць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::Пытанне ў тым, што з беларускай назвы, нават самай простай, нельга адназначна рэканструяваць правільнае рускае напісанне. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:17, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::: Мяне гэта не цікавіць, размова скончана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:00, 19 чэрвеня 2025 (+03)
::::Але Вікіпедыя — не клуб рэканструктараў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:06, 19 чэрвеня 2025 (+03)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Удзельнік:Andrew Mikhailov ==

Вітаю. Я не магу ўвайсці ў сістэму. Уводжу імя карыстальніка і пароль, але код не прыходзіць на пошту. Дакладна не памятаю, да якой пошты прывязаная мая старонка. Адпраўляў запыт у Вікіпедыю, але адказ не атрымаў. Ці можна мне дапамагчы?--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 16:06, 26 ліпеня 2025 (+03)

== Галоўная старонка ==

Вітаю! Узнікла пытанне: заўважыў наступную памылку: Галоўная старонка БелВікі неаўтарызаванага карыстальніка &quot;адстае&quot; на два тыдні ад Галоўнай старонкі аўтарызаванага карыстальніка (на момант напісання паведамлення, неаўтарыз-ны карыстальнік бачыць Галоўную старонку за 9 жніўня, аўтарызаваны - за 20 жніўня (актуальную). Пытанне: Што рабіць? Раней ня лез у Галоўную старонку, таму прашу дапамагчы з выпраўленнем памылкі. З павагай, [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:36, 20 жніўня 2025 (+03)

== Рускі-расійскі ==

Товарішь Юрій, ну вывучы ты ўжо беларускую мову, пачытай чаго-небудзь, няма сіл на кнопкі адкату з табой ціскаць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:56, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: Мяне выхоўваў [[Васіль Вітка]], я не вінават. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:57, 23 кастрычніка 2025 (+03)


== Цікавосткі, адна цікавей другой ==
Скажыце калі ласка, як вы разумееце сэнс гэтага сказу, што з чаго вынікае там?
* Першасную структуру '''[[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]''' вызначае паслядоўнасць размяшчэння [[нуклеатыды|монануклеатыдаў]] у поліпептыдным ланцугу.
Поліпептыдны ланцуг (ён жа бялок), на тое і поліпептыдны, што мае вялікую колькасць пептыдных сувязяў (імі злучаюцца астаткі амінакіслот), монануклеатыды - гэта манамеры нуклеінавых кіслот

Нават калі дапрацаваць факт вышэй, ён усё роўна будзе ўзроўню &quot;падчас дажджу глеба мокрая&quot;, гэта праходзяць у школах, як і факт ніжэй, вешаць гэта на галоўную старонку сорамна 
* У выніку не­ка­ва­лент­ных узаемадзеянняў бялкоў і нуклеінавых кіслот утвараюцца нуклеапратэіды.
--[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:33, 24 кастрычніка 2025 (+03)
: Гучыць крута. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:27, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:: Шаноўны [[Удзельнік:Pabojnia]], мы нібыта пазіцыянуем, што БелВікі ''назапашвае матэрыялы на беларускай мове на разнастайныя энцыклапедычныя тэмы''. Здэцца яна не ставіць першачарговай задачай нейкія ''цікавосткі, адна цікавей другой'' дэманстраваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:21, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''Ці ведаеце вы, што…'' гэта мабыць віктарына такая з нескладанымі сямю пытаннямі, хто станоўча адказаў на большасць з іх, атрымоўвае права ўпісаць нешта ад сябе вось сюды: [[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:51, 24 кастрычніка 2025 (+03)

== Палата ==

Вы вярнулі ў артыкул праўкі Peisatai, напісаўшы, што не будзем выдаляць сцвярджэнні з аўтарытэтных крыніц. Згодны, але што ж на самой справе напісана ў АК? Peisatai піша, пра пашыральнік -at- у назвах Гардата і Аката на Павоччы і стаіць спасылка на Тапарова. Аднак тое, як Тапароў растлумачваў назву Палата, напісана вышэй і там няма ані слова аб тым, што ў назве Палата нібы таксама ёсць такі пашыральнік. Гэта значыць, што Peisatai проста прыпісаў Тапарову сцвярджэнне, якое той ніколі не рабіў. Ванагас і Скарджус таксама ніколі не пісалі, што ў назве Палата ёсць такі пашыральнік, Peisatai піша свае фантазіі і прыкрываецца вядомымі імёнамі. Дарэчы, калі назва Палата паходзіць ад слоў paltis, palts, palte, гэта значыць, што t - гэта частка кораня, і ніякага суфікса -at- тут няма. А пра назву возера Паўазер'е (Палазер’е) зусім няма ніякай крыніцы. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:36, 28 кастрычніка 2025 (+03)
: ''пра пашыральнік -at- у назвах Гардата і Аката на Павоччы'' акурат гутарка і йдзе, я не сцвярджаю, што ў назве Палата менавіта гэты пашыральнік; ''пра назву возера Паўазер'е'' няма крыніц сапраўды. Але чаму праз гэта інфармацыю выдаляць трэба? Вікіпедыя любыя аб'екты, працэсы і з'явы можа паказваць максімальна шырока. Спамерства я прынамсі не бачу тут. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:08, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::''я не сцвярджаю, што ў назве Палата менавіта гэты пашыральнік'' Тады навошта гэта дадаваць у артыкул? Артыкул не пра Гардату ці Акату, а пра Палату. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:17, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::: Крыніца ёсць, і на мой погляд, гэта тут пасуе, нейкае сугучча маецца. Рэкамендаці да рэдактараў раяць не выдаляць без разбору інфармацыю, пацверджаную аўтарытэтэтнымі крыніцамі, а шукаць для яе належнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:22, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::: Крыніцай для Гардаты і Акаты ёсць артыкул Тапарова (Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1998. С. 293), але там нічога не гаворыцца пра назву Палата. А вось менавіта пра Палату Тапароў пісаў у іншай сваёй крыніцы (Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования 1986. Москва, 1988. С. 163), дзе назва Палата параўноўваецца са словамі paltis, palts, palte і ні пра які пашыральнік at там гаворка не вядзецца. Такім чынам, Тапарову прыпісалі сцвярджэнне, якога ён ніколі не рабіў, і перакруцілі ягоную этымалогію назвы Палата. Хіба ж гэта правільна?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 12 лістапада 2025 (+03)
::::: Усё, што вы тут пераказалі, ёсць у артыкуле, не пайму, якія прэтэнзіі? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:15, 12 лістапада 2025 (+03)
:::::: Прэтэнзія ў тым, што параўнанне назвы Палата з назвамі Гардата і Аката (у якіх ёсць пашыральнік at) - гэта фантазіі ўдзельніка Peisatai, Тапароў нічога падобнага ніколі не пісаў. Тапароў напісаў толькі, што назва Палата звязаная з латышскім paltis, palts, palte і аналагі — назвы рэк Paltis, Paltys, ракі Palte. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:06, 13 лістапада 2025 (+03)
::::::: У артыкуле такіх параўнанняў няма. Пра астатнія рэкі асобных артыкулаў не існуе, інфа покуль змешчана тут, назвы сугучныя, мне асабіста гэта вока не рэжа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::::: Ну дык давайце тады па гэтай логіцы ўсоўваць гэтую інфу ва ўсе артыкулы з назвамі, што канчаюцца на &quot;ат&quot;, напрыклад Карпаты - яны ж сугучныя, чаму не? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:52, 14 лістапада 2025 (+03)
::::::::: Гэта будзе спамерствам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 14 лістапада 2025 (+03)
:::::::::: Не разумею логікі: чаму ў артыкул Палата можна дадаць гэтую інфу, а ў іншыя артыкулы з назвамі на &quot;ат&quot; нельга? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:18, 15 лістапада 2025 (+03)
::::::::::: Можна і ў іншыя, можна і з Палаты выдаліць, а навошта? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:57, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Навошта выдаліць? У артыкуле Палата распавядаецца пра Палату. Аўтарытэтныя крыніцы аб гэтай назве ў артыкуле ўжо ёсць: Тапароў (спасылка 3) і Роспанд. Навошта цягнуць сюды яшчэ абы што, самастойна шукаць нейкія быццам сугучнасці і да т. п., які ў гэтым сэнс? Хай даследваннямі займаюцца спецыялісты ў сваіх працах. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:19, 15 лістапада 2025 (+03)
::::::::::::: Гэта не абы што, а звесткі з аўтарытэтных крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:20, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::::: Сапраўды, гэта звесткі з аўтарытэтных крыніц. Аднак гэта звесткі, якія не маюць аніякага дачынення да прадмета артыкула (я пра згадванне Гардаты, Акаты, Amatà і sveik-atà). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:40, 15 лістапада 2025 (+03)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== Бебжа ==

Вы наштосьці вярнулі ў артыкул версію паходжання назвы ракі Голда. Скажыце калі ласка, мы будзем у артыкуле Бебжа пералічваць паходжанне назваў усіх рэк у басейне Бебжы альбо такога гонару заслугоўвае толькі адна Голда? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:01, 9 студзеня 2026 (+03)
: Мы будзем у гэтым артыкуле пералічваць паходжанне назваў рэк у басейне Бебжы, пра якія пакуль няма асобных артыкулаў. Таму што Вікіпедыя — не папера, і яна можа змясціць вельмі шмат энцыклапедычнай інфармацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:36, 9 студзеня 2026 (+03)
:: Так пішыце тады і пра іншыя рэкі, чаму толькі пра нейкую Голду, пра якую амаль ніхто і не ведае зусім?! А справа вось у чым. Peisatai напісаў хлусню, быццам Покарны сцвярджаў, што Бебжа - балцкая назва (насамрэч, у Покарнана напісана, што гэта славянская назва). Я гэтую хлусню выправіў. Але апантаны Peisatai усё адно ніяк не можа супакоіцца. Ён знайшоў згадванне Бугай пра нейкую нязначную рэчку Голду, і дадаў гэта ў артыкул. Толькі дзеля таго, каб у артыкуле згадваліся балты, на якіх ён так зацыклены. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:25, 11 студзеня 2026 (+03)
::: Рэч у тым, што Вікіпедыю можа правіць кожны ахвотны, і рэдактары самі абіраюць, пра што ім пісаць. Пры тым выдаленне інфармацыі, пацверджанай аўтарытэтнымі крыніцамі разглядаецца як дэструктыўнае дзеянне — для такой інфармацыі рэкамендуецца знайсці належнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:41, 11 студзеня 2026 (+03)
:::: Дэструктыўным дзеяннем з'яўляецца выдаленне той інфармацыі, што мае непасрэднае дачыненне да прадмета, якому прысвечаны артыкул. Усялякі ж флуд можа быць выдалены. [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі]] [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:43, 11 студзеня 2026 (+03)
::::: Гэта не флуд. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:06, 11 студзеня 2026 (+03)

== Булінг новых удзельнікаў ==

Звяртаюся да вас з запытам спыніць цкаванне і некарэктныя каментары ў мой бок. Дзякуй.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:42, 20 студзеня 2026 (+03)
: Паўтары чатыры разы, тады адкажу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:45, 20 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, змяніце тон. Неяк занадта бадзёра вы на «ты» перайшлі.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:20, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Не нравіца мой тон, дык не пішы сюды. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:21, 21 студзеня 2026 (+03)
::::На жаль, вы вымушаеце пісаць бо паводзіце сябе па-хамску. Калі ласка, змяніце свой фармат паводзінаў на менш агрэсіўны, не паводзьце сябе як хам – і вам не будуць пісаць пра тое, што вы займаецеся цкаваннем іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:26, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: Ты патрапіў у дзіўную залежнасць, вясёлых канікулаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:27, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Але такое звычайна праходзіць за пару тыдняў. Дабранач. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:30, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Неканструктыўна ствараць таксічныя ўмовы для іншых удзельнікаў спрабуючы на іх паказаць, што вы круты мачо і ганарыцца тым, што вы выціскаеце хамскімі паводзінамі новых удзельнікаў «за пару тыдняў». Гэта праблема для каммьюніці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:36, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Тобок, вы не бачыце праблемы ў тым, што вы сваім хамскім стаўленнем і цкаваннем незанёмых вам людзей у беларускамоўнай Вікіпедыі ствараеце таксічныя ўмовы для маладых удзельнікаў?  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:33, 21 студзеня 2026 (+03)

== Вікіслоўнік ==
Вітаю, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]! Удзельнік Plaga med [[:be:wikt:Вікіслоўнік:Форум#Запыт_на_статус_адміністратара_Удзельнік:Plaga_med|вырашыў стаць адміністратарам]], таму прашу аддаць свой голас за яго кандыдатуру. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:13, 27 сакавіка 2026 (+03)

== Апошняе папярэджанне перад блакіроўкай ==
За нападкі на новых удзельнікаў, некарэктную камунікацыю і асабістыя пагрозы выношу вам апошняе папярэджанне. Калі пасля гэтага будуць канфлікты з вашым удзелам, буду рабіць блакіроўку. Якім бы каштоўным ваш унёсак, але ўдзельнікі з такімі паводзінамі прыносяць больш шкоды праекту, чым карысці ў доўгатэрміновай перспектыве. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:23, 31 сакавіка 2026 (+03)
: рабі адразу, не ссы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 31 сакавіка 2026 (+03)
::вам выстаўлена перманентная блакіроўка ў праекце [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:44, 31 сакавіка 2026 (+03)
::: Каму яшчэ, акрмя мяне? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 31 сакавіка 2026 (+03)
:::: Штось не прыгадаю такіх адмінскіх дзеянняў у БелВікі. [[Удзельнік:Plaga med]], ці ты рэальна неадэкват? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:00, 31 сакавіка 2026 (+03)

= Падляшска-Беларускія ўзвышшы =
'''Падляшска-Беларускія ўзвышшы''' ({{lang-pl|Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie}}) — фізіка-геаграфічны рэгіён, выдзелены польскімі географамі ([[Е. Кандрацкі]], [[А. Рыхлінг]] і інш.) у рангу падправінцыі [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]] на тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літвы]]. У Польшчы да рэгіёну належыць [[Паўночнападляская нізіна]] ({{lang-pl|Nizina Północnopodlaska}}) далей ад заходняй мяжы Беларусі абшар цягнецца на паўночны ўсход, сюды ўключаюцца [[Беларуская града]] і [[Панямонне]] (у складзе [[Заходне-Беларуская ландшафтная правінцыя|Заходне-Беларускай ландшафтнай правінцыі]]) і [[Заходняе Перадпалессе]] (частка [[Перадпалеская ландшафтная правінцыя|Перадпалескай правінцыі]]).

Тэрыторыя прымеркавана большай часткай да [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Характэрна складаная ландшафтная структура з перавагай узвышаных (узгорыста-марэнна-эразійных, камава-марэнных) і сярэдневышынных (другасна-марэнных, водна-ледавіковых) ландшафтаў. Асноўныя рэкі [[Нёман]], [[Бебжа]] і [[Нараў]], яны адносяцца да басейна [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]].

Найбольш тыповыя для ўзвышшаў [[дзярнова-падзолістыя глебы]], сустракаюцца дзярнова-палева-падзолістыя глебы на лёсападобных суглінках, на захадзе — [[бурыя лясныя глебы]]. [[Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы]] займаюць нізінныя мясцовасці. У далінах рэк тыповыя поймавыя дзярновыя забалочаныя і тарфяна-балотныя, у катлавінах — [[тарфяна-балотныя глебы]] нізіннага тыпу.

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|18-2|Фізіка-геаграфічнае раянаванне|[[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч|Марцінкевіч Г. І.]]}}
* ''Borzyszkowski J., Grzegorczyk I.'' Nizina Północnopodlaska (843.3) // Regionalna geografia fizyczna Polski / A. Richling i in. — Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2021. — S. 564-566. — ISBN 978-83-7986-381-5
* ''Kondracki J.'' Geografia regionalna Polski — Warszawa: PWN, 2002. — S. 212-214. — ISBN 83-01-13897-1</text>
      <sha1>kehildv1t1msdsj65mr8abnr6x7phdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119935</id>
      <parentid>5119934</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Падляшска-Беларускія ўзвышшы */</comment>
      <origin>5119935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44449" sha1="055xqf7ayv85kxdffdolnj21t3487bx" xml:space="preserve">* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat\Архіў2007-08|Архіў 2007-08]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2009-10|Архіў 2009-10]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2011|Архіў 2011]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2012|Архіў 2012]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2013-14|Архіў 2013-14]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2015-16|Архіў 2015-16]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2017-18|Архіў 2017-18]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2019-20|Архіў 2019-20]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2021-22|Архіў 2021-22]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2023-24|Архіў 2023-24]]'''

== Літва ==

Вітаю. Праца па дадаванні беларускіх назваў літоўскіх гарадоў скончана, крыніцы абазначаны. Прапаную закрываць абмеркаванне, дзе кансэнсус ужо склаўся, і пераназываць артыкулы пра гарады на беларускія назвы (апроч нямногіх, дзе літоўцы кардынальна пераназвалі паселішча, іх варта пакінуць пад літоўскай назвай). Пасля гарадоў ужо глядзець мястэчкі і вёскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:23, 11 студзеня 2025 (+03)
: Добры дзень, на гэтым этапе я б падтрымаў перанос пад беларускія назвы гарадоў і мястэчак гістарычнай [[Віленшчына|Віленшчыны]], якія да 1939 года не ўваходзілі ў склад [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]]. Засумняваўся быў, як назваць [[Салечнікі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:37, 11 студзеня 2025 (+03)
::Але ж які сэнс рабіць крок наперад, два назад. Калі ёсць кансэнсус — трэба было б пераназываць усё, а не паводле штучнай мяжы. Салечнікі — больш распаўсюджаная назва, Вялікія дадаваліся для размежавання з іншымі [[Шальчынінкелей|Салечнікамі]]. Ува ўсіх артыкулах першым ідзе больш распаўсюджаная назва, далей розныя варыяцыі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:13, 11 студзеня 2025 (+03)
::: Яшчэ, як варыянт, могуць быць Салешнікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:02, 11 студзеня 2025 (+03)
::::Відаць народная назва. Дадаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:23, 11 студзеня 2025 (+03)
::::А паводле якіх прынцыпаў вы асобныя населеныя пункты перайменавалі, а іншыя пакінулі? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:36, 13 студзеня 2025 (+03)
::::: Здэцца не выходжу за межы, акрэсленыя мною вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:39, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::А што з [[Варэна (Літва)|Аранамі]], [[Тракай|Трокамі]]? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:36, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::: Думаю, настаў час перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::::[[Лянтварыс|Ландварова]], [[Нямянчыне|Няменчын]], [[Рудзішкес|Рудзішкі]], [[Алькенікі]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:40, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::::: Сама так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 13 студзеня 2025 (+03)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 09:23, 26 студзеня 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== …і выберу Радзіму! ==

Калі ласка, аднавіце гэты артыкул у маёй асабістай прасторы, я перанясу яго ў іншамоўны раздзел. Потым з асабістай прасторы можна выдаліць канчаткова. Дзякуй. [[Удзельнік:Captain Ben Richards|captain Ben Richards]] ([[Размовы з удзельнікам:Captain Ben Richards|размовы]]) 12:51, 23 сакавіка 2025 (+03)
* {{зроблена}}, гл. [[Удзельнік:Captain Ben Richards/…і выберу Радзіму!]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:55, 23 сакавіка 2025 (+03)

== Што? ==
[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%A6%D1%96_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%B2%D1%8B/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0&amp;diff=prev&amp;oldid=4979981 спачатку] потым [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%A6%D1%96_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%B2%D1%8B/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0&amp;diff=next&amp;oldid=4979981 гэта], я не разумець каментары і сэнс
: праўце смела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:54, 18 красавіка 2025 (+03)

:вы самі ўсё выправілі назад, проста пытанне навошта [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 23:55, 18 красавіка 2025 (+03)
:: каб была нагода пустую размову распачаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:57, 18 красавіка 2025 (+03)
:::Бачыў, што вы займаецеся напаўненнем ГС, гляньце, калі ласка, &quot;Артыкул дня&quot;, на галоўнай старонцы, там гіпертэкставая спасылка на &quot;далей...&quot; вядзе на зусім другі артыкул, так і павінна быць? [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 20:54, 22 мая 2025 (+03)
:::: Дзякуй, паправіў [[Шаблон:Выбраны змест/Канскі кінафестываль 1994]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:18, 24 мая 2025 (+03)
:::::Вечар добры, мо удзельнік [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Aederix| Aederix] падыходзіць да ролі аўтадаглядчыка, не маглі б даць яму флаг, каб недагледжаных старонак менш збіралася. Па справе вікіфікуе, не заўважаў за ім памылак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 23:32, 18 чэрвеня 2025 (+03)
:::::: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::::Трэба крыху падправіць афармленне карткі Артыкул дня &quot;Беларускі партрэт XII―XVIII стагоддзяў&quot; [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:16, 23 ліпеня 2025 (+03)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Папярэджанне ==

Папярэджваю, не займайцеся свядомым вандалізмам, выдаляючы з артыкулаў такую энцыклапедычна значную інфармацыю, як назва на іншай дзяржаўнай мове краіны. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:40, 19 чэрвеня 2025 (+03)

:Я разумею, што вам падаецца, што калі па-беларуску Пруцк і па-руску Пруцк, то можна не пісаць другое. Але з беларускай назвы, як я ўжо пісаў на Форуме, можна вывесці памылковы варыянт. Чаму па-руску не можа быць Прутск, Прюцк? Усе гэтыя варыянты па-беларуску будуць пісацца як Пруцк. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:45, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:: Можа быць, што заўгодна, але ёсць, як ёсць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::Пытанне ў тым, што з беларускай назвы, нават самай простай, нельга адназначна рэканструяваць правільнае рускае напісанне. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:17, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::: Мяне гэта не цікавіць, размова скончана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:00, 19 чэрвеня 2025 (+03)
::::Але Вікіпедыя — не клуб рэканструктараў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:06, 19 чэрвеня 2025 (+03)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Удзельнік:Andrew Mikhailov ==

Вітаю. Я не магу ўвайсці ў сістэму. Уводжу імя карыстальніка і пароль, але код не прыходзіць на пошту. Дакладна не памятаю, да якой пошты прывязаная мая старонка. Адпраўляў запыт у Вікіпедыю, але адказ не атрымаў. Ці можна мне дапамагчы?--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 16:06, 26 ліпеня 2025 (+03)

== Галоўная старонка ==

Вітаю! Узнікла пытанне: заўважыў наступную памылку: Галоўная старонка БелВікі неаўтарызаванага карыстальніка &quot;адстае&quot; на два тыдні ад Галоўнай старонкі аўтарызаванага карыстальніка (на момант напісання паведамлення, неаўтарыз-ны карыстальнік бачыць Галоўную старонку за 9 жніўня, аўтарызаваны - за 20 жніўня (актуальную). Пытанне: Што рабіць? Раней ня лез у Галоўную старонку, таму прашу дапамагчы з выпраўленнем памылкі. З павагай, [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:36, 20 жніўня 2025 (+03)

== Рускі-расійскі ==

Товарішь Юрій, ну вывучы ты ўжо беларускую мову, пачытай чаго-небудзь, няма сіл на кнопкі адкату з табой ціскаць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:56, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: Мяне выхоўваў [[Васіль Вітка]], я не вінават. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:57, 23 кастрычніка 2025 (+03)


== Цікавосткі, адна цікавей другой ==
Скажыце калі ласка, як вы разумееце сэнс гэтага сказу, што з чаго вынікае там?
* Першасную структуру '''[[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]''' вызначае паслядоўнасць размяшчэння [[нуклеатыды|монануклеатыдаў]] у поліпептыдным ланцугу.
Поліпептыдны ланцуг (ён жа бялок), на тое і поліпептыдны, што мае вялікую колькасць пептыдных сувязяў (імі злучаюцца астаткі амінакіслот), монануклеатыды - гэта манамеры нуклеінавых кіслот

Нават калі дапрацаваць факт вышэй, ён усё роўна будзе ўзроўню &quot;падчас дажджу глеба мокрая&quot;, гэта праходзяць у школах, як і факт ніжэй, вешаць гэта на галоўную старонку сорамна 
* У выніку не­ка­ва­лент­ных узаемадзеянняў бялкоў і нуклеінавых кіслот утвараюцца нуклеапратэіды.
--[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:33, 24 кастрычніка 2025 (+03)
: Гучыць крута. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:27, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:: Шаноўны [[Удзельнік:Pabojnia]], мы нібыта пазіцыянуем, што БелВікі ''назапашвае матэрыялы на беларускай мове на разнастайныя энцыклапедычныя тэмы''. Здэцца яна не ставіць першачарговай задачай нейкія ''цікавосткі, адна цікавей другой'' дэманстраваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:21, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''Ці ведаеце вы, што…'' гэта мабыць віктарына такая з нескладанымі сямю пытаннямі, хто станоўча адказаў на большасць з іх, атрымоўвае права ўпісаць нешта ад сябе вось сюды: [[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:51, 24 кастрычніка 2025 (+03)

== Палата ==

Вы вярнулі ў артыкул праўкі Peisatai, напісаўшы, што не будзем выдаляць сцвярджэнні з аўтарытэтных крыніц. Згодны, але што ж на самой справе напісана ў АК? Peisatai піша, пра пашыральнік -at- у назвах Гардата і Аката на Павоччы і стаіць спасылка на Тапарова. Аднак тое, як Тапароў растлумачваў назву Палата, напісана вышэй і там няма ані слова аб тым, што ў назве Палата нібы таксама ёсць такі пашыральнік. Гэта значыць, што Peisatai проста прыпісаў Тапарову сцвярджэнне, якое той ніколі не рабіў. Ванагас і Скарджус таксама ніколі не пісалі, што ў назве Палата ёсць такі пашыральнік, Peisatai піша свае фантазіі і прыкрываецца вядомымі імёнамі. Дарэчы, калі назва Палата паходзіць ад слоў paltis, palts, palte, гэта значыць, што t - гэта частка кораня, і ніякага суфікса -at- тут няма. А пра назву возера Паўазер'е (Палазер’е) зусім няма ніякай крыніцы. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:36, 28 кастрычніка 2025 (+03)
: ''пра пашыральнік -at- у назвах Гардата і Аката на Павоччы'' акурат гутарка і йдзе, я не сцвярджаю, што ў назве Палата менавіта гэты пашыральнік; ''пра назву возера Паўазер'е'' няма крыніц сапраўды. Але чаму праз гэта інфармацыю выдаляць трэба? Вікіпедыя любыя аб'екты, працэсы і з'явы можа паказваць максімальна шырока. Спамерства я прынамсі не бачу тут. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:08, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::''я не сцвярджаю, што ў назве Палата менавіта гэты пашыральнік'' Тады навошта гэта дадаваць у артыкул? Артыкул не пра Гардату ці Акату, а пра Палату. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:17, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::: Крыніца ёсць, і на мой погляд, гэта тут пасуе, нейкае сугучча маецца. Рэкамендаці да рэдактараў раяць не выдаляць без разбору інфармацыю, пацверджаную аўтарытэтэтнымі крыніцамі, а шукаць для яе належнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:22, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::: Крыніцай для Гардаты і Акаты ёсць артыкул Тапарова (Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1998. С. 293), але там нічога не гаворыцца пра назву Палата. А вось менавіта пра Палату Тапароў пісаў у іншай сваёй крыніцы (Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования 1986. Москва, 1988. С. 163), дзе назва Палата параўноўваецца са словамі paltis, palts, palte і ні пра які пашыральнік at там гаворка не вядзецца. Такім чынам, Тапарову прыпісалі сцвярджэнне, якога ён ніколі не рабіў, і перакруцілі ягоную этымалогію назвы Палата. Хіба ж гэта правільна?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 12 лістапада 2025 (+03)
::::: Усё, што вы тут пераказалі, ёсць у артыкуле, не пайму, якія прэтэнзіі? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:15, 12 лістапада 2025 (+03)
:::::: Прэтэнзія ў тым, што параўнанне назвы Палата з назвамі Гардата і Аката (у якіх ёсць пашыральнік at) - гэта фантазіі ўдзельніка Peisatai, Тапароў нічога падобнага ніколі не пісаў. Тапароў напісаў толькі, што назва Палата звязаная з латышскім paltis, palts, palte і аналагі — назвы рэк Paltis, Paltys, ракі Palte. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:06, 13 лістапада 2025 (+03)
::::::: У артыкуле такіх параўнанняў няма. Пра астатнія рэкі асобных артыкулаў не існуе, інфа покуль змешчана тут, назвы сугучныя, мне асабіста гэта вока не рэжа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::::: Ну дык давайце тады па гэтай логіцы ўсоўваць гэтую інфу ва ўсе артыкулы з назвамі, што канчаюцца на &quot;ат&quot;, напрыклад Карпаты - яны ж сугучныя, чаму не? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:52, 14 лістапада 2025 (+03)
::::::::: Гэта будзе спамерствам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 14 лістапада 2025 (+03)
:::::::::: Не разумею логікі: чаму ў артыкул Палата можна дадаць гэтую інфу, а ў іншыя артыкулы з назвамі на &quot;ат&quot; нельга? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:18, 15 лістапада 2025 (+03)
::::::::::: Можна і ў іншыя, можна і з Палаты выдаліць, а навошта? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:57, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Навошта выдаліць? У артыкуле Палата распавядаецца пра Палату. Аўтарытэтныя крыніцы аб гэтай назве ў артыкуле ўжо ёсць: Тапароў (спасылка 3) і Роспанд. Навошта цягнуць сюды яшчэ абы што, самастойна шукаць нейкія быццам сугучнасці і да т. п., які ў гэтым сэнс? Хай даследваннямі займаюцца спецыялісты ў сваіх працах. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:19, 15 лістапада 2025 (+03)
::::::::::::: Гэта не абы што, а звесткі з аўтарытэтных крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:20, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::::: Сапраўды, гэта звесткі з аўтарытэтных крыніц. Аднак гэта звесткі, якія не маюць аніякага дачынення да прадмета артыкула (я пра згадванне Гардаты, Акаты, Amatà і sveik-atà). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:40, 15 лістапада 2025 (+03)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== Бебжа ==

Вы наштосьці вярнулі ў артыкул версію паходжання назвы ракі Голда. Скажыце калі ласка, мы будзем у артыкуле Бебжа пералічваць паходжанне назваў усіх рэк у басейне Бебжы альбо такога гонару заслугоўвае толькі адна Голда? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:01, 9 студзеня 2026 (+03)
: Мы будзем у гэтым артыкуле пералічваць паходжанне назваў рэк у басейне Бебжы, пра якія пакуль няма асобных артыкулаў. Таму што Вікіпедыя — не папера, і яна можа змясціць вельмі шмат энцыклапедычнай інфармацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:36, 9 студзеня 2026 (+03)
:: Так пішыце тады і пра іншыя рэкі, чаму толькі пра нейкую Голду, пра якую амаль ніхто і не ведае зусім?! А справа вось у чым. Peisatai напісаў хлусню, быццам Покарны сцвярджаў, што Бебжа - балцкая назва (насамрэч, у Покарнана напісана, што гэта славянская назва). Я гэтую хлусню выправіў. Але апантаны Peisatai усё адно ніяк не можа супакоіцца. Ён знайшоў згадванне Бугай пра нейкую нязначную рэчку Голду, і дадаў гэта ў артыкул. Толькі дзеля таго, каб у артыкуле згадваліся балты, на якіх ён так зацыклены. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:25, 11 студзеня 2026 (+03)
::: Рэч у тым, што Вікіпедыю можа правіць кожны ахвотны, і рэдактары самі абіраюць, пра што ім пісаць. Пры тым выдаленне інфармацыі, пацверджанай аўтарытэтнымі крыніцамі разглядаецца як дэструктыўнае дзеянне — для такой інфармацыі рэкамендуецца знайсці належнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:41, 11 студзеня 2026 (+03)
:::: Дэструктыўным дзеяннем з'яўляецца выдаленне той інфармацыі, што мае непасрэднае дачыненне да прадмета, якому прысвечаны артыкул. Усялякі ж флуд можа быць выдалены. [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі]] [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:43, 11 студзеня 2026 (+03)
::::: Гэта не флуд. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:06, 11 студзеня 2026 (+03)

== Булінг новых удзельнікаў ==

Звяртаюся да вас з запытам спыніць цкаванне і некарэктныя каментары ў мой бок. Дзякуй.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:42, 20 студзеня 2026 (+03)
: Паўтары чатыры разы, тады адкажу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:45, 20 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, змяніце тон. Неяк занадта бадзёра вы на «ты» перайшлі.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:20, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Не нравіца мой тон, дык не пішы сюды. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:21, 21 студзеня 2026 (+03)
::::На жаль, вы вымушаеце пісаць бо паводзіце сябе па-хамску. Калі ласка, змяніце свой фармат паводзінаў на менш агрэсіўны, не паводзьце сябе як хам – і вам не будуць пісаць пра тое, што вы займаецеся цкаваннем іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:26, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: Ты патрапіў у дзіўную залежнасць, вясёлых канікулаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:27, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Але такое звычайна праходзіць за пару тыдняў. Дабранач. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:30, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Неканструктыўна ствараць таксічныя ўмовы для іншых удзельнікаў спрабуючы на іх паказаць, што вы круты мачо і ганарыцца тым, што вы выціскаеце хамскімі паводзінамі новых удзельнікаў «за пару тыдняў». Гэта праблема для каммьюніці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:36, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Тобок, вы не бачыце праблемы ў тым, што вы сваім хамскім стаўленнем і цкаваннем незанёмых вам людзей у беларускамоўнай Вікіпедыі ствараеце таксічныя ўмовы для маладых удзельнікаў?  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:33, 21 студзеня 2026 (+03)

== Вікіслоўнік ==
Вітаю, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]! Удзельнік Plaga med [[:be:wikt:Вікіслоўнік:Форум#Запыт_на_статус_адміністратара_Удзельнік:Plaga_med|вырашыў стаць адміністратарам]], таму прашу аддаць свой голас за яго кандыдатуру. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:13, 27 сакавіка 2026 (+03)

== Апошняе папярэджанне перад блакіроўкай ==
За нападкі на новых удзельнікаў, некарэктную камунікацыю і асабістыя пагрозы выношу вам апошняе папярэджанне. Калі пасля гэтага будуць канфлікты з вашым удзелам, буду рабіць блакіроўку. Якім бы каштоўным ваш унёсак, але ўдзельнікі з такімі паводзінамі прыносяць больш шкоды праекту, чым карысці ў доўгатэрміновай перспектыве. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:23, 31 сакавіка 2026 (+03)
: рабі адразу, не ссы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 31 сакавіка 2026 (+03)
::вам выстаўлена перманентная блакіроўка ў праекце [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:44, 31 сакавіка 2026 (+03)
::: Каму яшчэ, акрмя мяне? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 31 сакавіка 2026 (+03)
:::: Штось не прыгадаю такіх адмінскіх дзеянняў у БелВікі. [[Удзельнік:Plaga med]], ці ты рэальна неадэкват? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:00, 31 сакавіка 2026 (+03)

= Падляшска-Беларускія ўзвышшы =
'''Падляшска-Беларускія ўзвышшы''' ({{lang-pl|Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie}}) — фізіка-геаграфічны рэгіён, выдзелены польскімі географамі ([[Е. Кандрацкі]], [[А. Рыхлінг]] і інш.) у рангу падправінцыі [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]] на тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літвы]]. У Польшчы да рэгіёну належыць [[Паўночнападляская нізіна]] ({{lang-pl|Nizina Północnopodlaska}}) далей ад заходняй мяжы Беларусі абшар цягнецца на паўночны ўсход, сюды ўключаюцца [[Беларуская града]] і [[Панямонне]] (у складзе [[Заходне-Беларуская ландшафтная правінцыя|Заходне-Беларускай ландшафтнай правінцыі]]) і [[Заходняе Перадпалессе]] (частка [[Перадпалеская ландшафтная правінцыя|Перадпалескай правінцыі]]).

Тэрыторыя ў асноўным прымеркавана да [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Характэрна складаная ландшафтная структура з перавагай узвышаных (узгорыста-марэнна-эразійных, камава-марэнных) і сярэдневышынных (другасна-марэнных, водна-ледавіковых) ландшафтаў. Важнейшыя рэкі [[Нёман]], [[Бебжа]] і [[Нараў]], яны адносяцца да басейна [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]].

Найбольш тыповыя для ўзвышшаў [[дзярнова-падзолістыя глебы]], сустракаюцца дзярнова-палева-падзолістыя глебы на лёсападобных суглінках, на захадзе — [[бурыя лясныя глебы]]. [[Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы]] займаюць нізінныя мясцовасці. У далінах рэк тыповыя поймавыя дзярновыя забалочаныя і тарфяна-балотныя, у катлавінах — [[тарфяна-балотныя глебы]] нізіннага тыпу.

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|18-2|Фізіка-геаграфічнае раянаванне|[[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч|Марцінкевіч Г. І.]]}}
* ''Borzyszkowski J., Grzegorczyk I.'' Nizina Północnopodlaska (843.3) // Regionalna geografia fizyczna Polski / A. Richling i in. — Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2021. — S. 564-566. — ISBN 978-83-7986-381-5
* ''Kondracki J.'' Geografia regionalna Polski — Warszawa: PWN, 2002. — S. 212-214. — ISBN 83-01-13897-1</text>
      <sha1>055xqf7ayv85kxdffdolnj21t3487bx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119937</id>
      <parentid>5119935</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падляшска-Беларускія ўзвышшы */</comment>
      <origin>5119937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44710" sha1="4tucguz65vrmy0t2j84zqbsefq7gios" xml:space="preserve">* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat\Архіў2007-08|Архіў 2007-08]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2009-10|Архіў 2009-10]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2011|Архіў 2011]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2012|Архіў 2012]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2013-14|Архіў 2013-14]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2015-16|Архіў 2015-16]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2017-18|Архіў 2017-18]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2019-20|Архіў 2019-20]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2021-22|Архіў 2021-22]]'''
* '''[[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat/Архіў2023-24|Архіў 2023-24]]'''

== Літва ==

Вітаю. Праца па дадаванні беларускіх назваў літоўскіх гарадоў скончана, крыніцы абазначаны. Прапаную закрываць абмеркаванне, дзе кансэнсус ужо склаўся, і пераназываць артыкулы пра гарады на беларускія назвы (апроч нямногіх, дзе літоўцы кардынальна пераназвалі паселішча, іх варта пакінуць пад літоўскай назвай). Пасля гарадоў ужо глядзець мястэчкі і вёскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:23, 11 студзеня 2025 (+03)
: Добры дзень, на гэтым этапе я б падтрымаў перанос пад беларускія назвы гарадоў і мястэчак гістарычнай [[Віленшчына|Віленшчыны]], якія да 1939 года не ўваходзілі ў склад [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]]. Засумняваўся быў, як назваць [[Салечнікі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:37, 11 студзеня 2025 (+03)
::Але ж які сэнс рабіць крок наперад, два назад. Калі ёсць кансэнсус — трэба было б пераназываць усё, а не паводле штучнай мяжы. Салечнікі — больш распаўсюджаная назва, Вялікія дадаваліся для размежавання з іншымі [[Шальчынінкелей|Салечнікамі]]. Ува ўсіх артыкулах першым ідзе больш распаўсюджаная назва, далей розныя варыяцыі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:13, 11 студзеня 2025 (+03)
::: Яшчэ, як варыянт, могуць быць Салешнікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:02, 11 студзеня 2025 (+03)
::::Відаць народная назва. Дадаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:23, 11 студзеня 2025 (+03)
::::А паводле якіх прынцыпаў вы асобныя населеныя пункты перайменавалі, а іншыя пакінулі? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:36, 13 студзеня 2025 (+03)
::::: Здэцца не выходжу за межы, акрэсленыя мною вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:39, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::А што з [[Варэна (Літва)|Аранамі]], [[Тракай|Трокамі]]? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:36, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::: Думаю, настаў час перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::::[[Лянтварыс|Ландварова]], [[Нямянчыне|Няменчын]], [[Рудзішкес|Рудзішкі]], [[Алькенікі]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 22:40, 13 студзеня 2025 (+03)
::::::::: Сама так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 13 студзеня 2025 (+03)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 09:23, 26 студзеня 2025 (+03)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== …і выберу Радзіму! ==

Калі ласка, аднавіце гэты артыкул у маёй асабістай прасторы, я перанясу яго ў іншамоўны раздзел. Потым з асабістай прасторы можна выдаліць канчаткова. Дзякуй. [[Удзельнік:Captain Ben Richards|captain Ben Richards]] ([[Размовы з удзельнікам:Captain Ben Richards|размовы]]) 12:51, 23 сакавіка 2025 (+03)
* {{зроблена}}, гл. [[Удзельнік:Captain Ben Richards/…і выберу Радзіму!]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:55, 23 сакавіка 2025 (+03)

== Што? ==
[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%A6%D1%96_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%B2%D1%8B/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0&amp;diff=prev&amp;oldid=4979981 спачатку] потым [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%A6%D1%96_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%B2%D1%8B/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%B0&amp;diff=next&amp;oldid=4979981 гэта], я не разумець каментары і сэнс
: праўце смела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:54, 18 красавіка 2025 (+03)

:вы самі ўсё выправілі назад, проста пытанне навошта [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 23:55, 18 красавіка 2025 (+03)
:: каб была нагода пустую размову распачаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:57, 18 красавіка 2025 (+03)
:::Бачыў, што вы займаецеся напаўненнем ГС, гляньце, калі ласка, &quot;Артыкул дня&quot;, на галоўнай старонцы, там гіпертэкставая спасылка на &quot;далей...&quot; вядзе на зусім другі артыкул, так і павінна быць? [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 20:54, 22 мая 2025 (+03)
:::: Дзякуй, паправіў [[Шаблон:Выбраны змест/Канскі кінафестываль 1994]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:18, 24 мая 2025 (+03)
:::::Вечар добры, мо удзельнік [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA:Aederix| Aederix] падыходзіць да ролі аўтадаглядчыка, не маглі б даць яму флаг, каб недагледжаных старонак менш збіралася. Па справе вікіфікуе, не заўважаў за ім памылак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 23:32, 18 чэрвеня 2025 (+03)
:::::: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::::Трэба крыху падправіць афармленне карткі Артыкул дня &quot;Беларускі партрэт XII―XVIII стагоддзяў&quot; [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:16, 23 ліпеня 2025 (+03)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Папярэджанне ==

Папярэджваю, не займайцеся свядомым вандалізмам, выдаляючы з артыкулаў такую энцыклапедычна значную інфармацыю, як назва на іншай дзяржаўнай мове краіны. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:40, 19 чэрвеня 2025 (+03)

:Я разумею, што вам падаецца, што калі па-беларуску Пруцк і па-руску Пруцк, то можна не пісаць другое. Але з беларускай назвы, як я ўжо пісаў на Форуме, можна вывесці памылковы варыянт. Чаму па-руску не можа быць Прутск, Прюцк? Усе гэтыя варыянты па-беларуску будуць пісацца як Пруцк. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:45, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:: Можа быць, што заўгодна, але ёсць, як ёсць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::Пытанне ў тым, што з беларускай назвы, нават самай простай, нельга адназначна рэканструяваць правільнае рускае напісанне. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:17, 19 чэрвеня 2025 (+03)
:::: Мяне гэта не цікавіць, размова скончана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:00, 19 чэрвеня 2025 (+03)
::::Але Вікіпедыя — не клуб рэканструктараў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 21:06, 19 чэрвеня 2025 (+03)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Удзельнік:Andrew Mikhailov ==

Вітаю. Я не магу ўвайсці ў сістэму. Уводжу імя карыстальніка і пароль, але код не прыходзіць на пошту. Дакладна не памятаю, да якой пошты прывязаная мая старонка. Адпраўляў запыт у Вікіпедыю, але адказ не атрымаў. Ці можна мне дапамагчы?--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 16:06, 26 ліпеня 2025 (+03)

== Галоўная старонка ==

Вітаю! Узнікла пытанне: заўважыў наступную памылку: Галоўная старонка БелВікі неаўтарызаванага карыстальніка &quot;адстае&quot; на два тыдні ад Галоўнай старонкі аўтарызаванага карыстальніка (на момант напісання паведамлення, неаўтарыз-ны карыстальнік бачыць Галоўную старонку за 9 жніўня, аўтарызаваны - за 20 жніўня (актуальную). Пытанне: Што рабіць? Раней ня лез у Галоўную старонку, таму прашу дапамагчы з выпраўленнем памылкі. З павагай, [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:36, 20 жніўня 2025 (+03)

== Рускі-расійскі ==

Товарішь Юрій, ну вывучы ты ўжо беларускую мову, пачытай чаго-небудзь, няма сіл на кнопкі адкату з табой ціскаць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:56, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: Мяне выхоўваў [[Васіль Вітка]], я не вінават. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:57, 23 кастрычніка 2025 (+03)


== Цікавосткі, адна цікавей другой ==
Скажыце калі ласка, як вы разумееце сэнс гэтага сказу, што з чаго вынікае там?
* Першасную структуру '''[[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]''' вызначае паслядоўнасць размяшчэння [[нуклеатыды|монануклеатыдаў]] у поліпептыдным ланцугу.
Поліпептыдны ланцуг (ён жа бялок), на тое і поліпептыдны, што мае вялікую колькасць пептыдных сувязяў (імі злучаюцца астаткі амінакіслот), монануклеатыды - гэта манамеры нуклеінавых кіслот

Нават калі дапрацаваць факт вышэй, ён усё роўна будзе ўзроўню &quot;падчас дажджу глеба мокрая&quot;, гэта праходзяць у школах, як і факт ніжэй, вешаць гэта на галоўную старонку сорамна 
* У выніку не­ка­ва­лент­ных узаемадзеянняў бялкоў і нуклеінавых кіслот утвараюцца нуклеапратэіды.
--[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:33, 24 кастрычніка 2025 (+03)
: Гучыць крута. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:27, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:: Шаноўны [[Удзельнік:Pabojnia]], мы нібыта пазіцыянуем, што БелВікі ''назапашвае матэрыялы на беларускай мове на разнастайныя энцыклапедычныя тэмы''. Здэцца яна не ставіць першачарговай задачай нейкія ''цікавосткі, адна цікавей другой'' дэманстраваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:21, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''Ці ведаеце вы, што…'' гэта мабыць віктарына такая з нескладанымі сямю пытаннямі, хто станоўча адказаў на большасць з іх, атрымоўвае права ўпісаць нешта ад сябе вось сюды: [[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:51, 24 кастрычніка 2025 (+03)

== Палата ==

Вы вярнулі ў артыкул праўкі Peisatai, напісаўшы, што не будзем выдаляць сцвярджэнні з аўтарытэтных крыніц. Згодны, але што ж на самой справе напісана ў АК? Peisatai піша, пра пашыральнік -at- у назвах Гардата і Аката на Павоччы і стаіць спасылка на Тапарова. Аднак тое, як Тапароў растлумачваў назву Палата, напісана вышэй і там няма ані слова аб тым, што ў назве Палата нібы таксама ёсць такі пашыральнік. Гэта значыць, што Peisatai проста прыпісаў Тапарову сцвярджэнне, якое той ніколі не рабіў. Ванагас і Скарджус таксама ніколі не пісалі, што ў назве Палата ёсць такі пашыральнік, Peisatai піша свае фантазіі і прыкрываецца вядомымі імёнамі. Дарэчы, калі назва Палата паходзіць ад слоў paltis, palts, palte, гэта значыць, што t - гэта частка кораня, і ніякага суфікса -at- тут няма. А пра назву возера Паўазер'е (Палазер’е) зусім няма ніякай крыніцы. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:36, 28 кастрычніка 2025 (+03)
: ''пра пашыральнік -at- у назвах Гардата і Аката на Павоччы'' акурат гутарка і йдзе, я не сцвярджаю, што ў назве Палата менавіта гэты пашыральнік; ''пра назву возера Паўазер'е'' няма крыніц сапраўды. Але чаму праз гэта інфармацыю выдаляць трэба? Вікіпедыя любыя аб'екты, працэсы і з'явы можа паказваць максімальна шырока. Спамерства я прынамсі не бачу тут. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:08, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::''я не сцвярджаю, што ў назве Палата менавіта гэты пашыральнік'' Тады навошта гэта дадаваць у артыкул? Артыкул не пра Гардату ці Акату, а пра Палату. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:17, 28 кастрычніка 2025 (+03)
::: Крыніца ёсць, і на мой погляд, гэта тут пасуе, нейкае сугучча маецца. Рэкамендаці да рэдактараў раяць не выдаляць без разбору інфармацыю, пацверджаную аўтарытэтэтнымі крыніцамі, а шукаць для яе належнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:22, 28 кастрычніка 2025 (+03)
:::: Крыніцай для Гардаты і Акаты ёсць артыкул Тапарова (Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1998. С. 293), але там нічога не гаворыцца пра назву Палата. А вось менавіта пра Палату Тапароў пісаў у іншай сваёй крыніцы (Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования 1986. Москва, 1988. С. 163), дзе назва Палата параўноўваецца са словамі paltis, palts, palte і ні пра які пашыральнік at там гаворка не вядзецца. Такім чынам, Тапарову прыпісалі сцвярджэнне, якога ён ніколі не рабіў, і перакруцілі ягоную этымалогію назвы Палата. Хіба ж гэта правільна?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 12 лістапада 2025 (+03)
::::: Усё, што вы тут пераказалі, ёсць у артыкуле, не пайму, якія прэтэнзіі? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:15, 12 лістапада 2025 (+03)
:::::: Прэтэнзія ў тым, што параўнанне назвы Палата з назвамі Гардата і Аката (у якіх ёсць пашыральнік at) - гэта фантазіі ўдзельніка Peisatai, Тапароў нічога падобнага ніколі не пісаў. Тапароў напісаў толькі, што назва Палата звязаная з латышскім paltis, palts, palte і аналагі — назвы рэк Paltis, Paltys, ракі Palte. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:06, 13 лістапада 2025 (+03)
::::::: У артыкуле такіх параўнанняў няма. Пра астатнія рэкі асобных артыкулаў не існуе, інфа покуль змешчана тут, назвы сугучныя, мне асабіста гэта вока не рэжа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 13 лістапада 2025 (+03)
:::::::: Ну дык давайце тады па гэтай логіцы ўсоўваць гэтую інфу ва ўсе артыкулы з назвамі, што канчаюцца на &quot;ат&quot;, напрыклад Карпаты - яны ж сугучныя, чаму не? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:52, 14 лістапада 2025 (+03)
::::::::: Гэта будзе спамерствам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 14 лістапада 2025 (+03)
:::::::::: Не разумею логікі: чаму ў артыкул Палата можна дадаць гэтую інфу, а ў іншыя артыкулы з назвамі на &quot;ат&quot; нельга? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:18, 15 лістапада 2025 (+03)
::::::::::: Можна і ў іншыя, можна і з Палаты выдаліць, а навошта? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:57, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::: Навошта выдаліць? У артыкуле Палата распавядаецца пра Палату. Аўтарытэтныя крыніцы аб гэтай назве ў артыкуле ўжо ёсць: Тапароў (спасылка 3) і Роспанд. Навошта цягнуць сюды яшчэ абы што, самастойна шукаць нейкія быццам сугучнасці і да т. п., які ў гэтым сэнс? Хай даследваннямі займаюцца спецыялісты ў сваіх працах. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:19, 15 лістапада 2025 (+03)
::::::::::::: Гэта не абы што, а звесткі з аўтарытэтных крыніц. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:20, 15 лістапада 2025 (+03)
:::::::::::::: Сапраўды, гэта звесткі з аўтарытэтных крыніц. Аднак гэта звесткі, якія не маюць аніякага дачынення да прадмета артыкула (я пра згадванне Гардаты, Акаты, Amatà і sveik-atà). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:40, 15 лістапада 2025 (+03)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== Бебжа ==

Вы наштосьці вярнулі ў артыкул версію паходжання назвы ракі Голда. Скажыце калі ласка, мы будзем у артыкуле Бебжа пералічваць паходжанне назваў усіх рэк у басейне Бебжы альбо такога гонару заслугоўвае толькі адна Голда? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:01, 9 студзеня 2026 (+03)
: Мы будзем у гэтым артыкуле пералічваць паходжанне назваў рэк у басейне Бебжы, пра якія пакуль няма асобных артыкулаў. Таму што Вікіпедыя — не папера, і яна можа змясціць вельмі шмат энцыклапедычнай інфармацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:36, 9 студзеня 2026 (+03)
:: Так пішыце тады і пра іншыя рэкі, чаму толькі пра нейкую Голду, пра якую амаль ніхто і не ведае зусім?! А справа вось у чым. Peisatai напісаў хлусню, быццам Покарны сцвярджаў, што Бебжа - балцкая назва (насамрэч, у Покарнана напісана, што гэта славянская назва). Я гэтую хлусню выправіў. Але апантаны Peisatai усё адно ніяк не можа супакоіцца. Ён знайшоў згадванне Бугай пра нейкую нязначную рэчку Голду, і дадаў гэта ў артыкул. Толькі дзеля таго, каб у артыкуле згадваліся балты, на якіх ён так зацыклены. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:25, 11 студзеня 2026 (+03)
::: Рэч у тым, што Вікіпедыю можа правіць кожны ахвотны, і рэдактары самі абіраюць, пра што ім пісаць. Пры тым выдаленне інфармацыі, пацверджанай аўтарытэтнымі крыніцамі разглядаецца як дэструктыўнае дзеянне — для такой інфармацыі рэкамендуецца знайсці належнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:41, 11 студзеня 2026 (+03)
:::: Дэструктыўным дзеяннем з'яўляецца выдаленне той інфармацыі, што мае непасрэднае дачыненне да прадмета, якому прысвечаны артыкул. Усялякі ж флуд можа быць выдалены. [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі]] [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:43, 11 студзеня 2026 (+03)
::::: Гэта не флуд. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:06, 11 студзеня 2026 (+03)

== Булінг новых удзельнікаў ==

Звяртаюся да вас з запытам спыніць цкаванне і некарэктныя каментары ў мой бок. Дзякуй.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:42, 20 студзеня 2026 (+03)
: Паўтары чатыры разы, тады адкажу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:45, 20 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, змяніце тон. Неяк занадта бадзёра вы на «ты» перайшлі.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:20, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Не нравіца мой тон, дык не пішы сюды. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:21, 21 студзеня 2026 (+03)
::::На жаль, вы вымушаеце пісаць бо паводзіце сябе па-хамску. Калі ласка, змяніце свой фармат паводзінаў на менш агрэсіўны, не паводзьце сябе як хам – і вам не будуць пісаць пра тое, што вы займаецеся цкаваннем іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:26, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: Ты патрапіў у дзіўную залежнасць, вясёлых канікулаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:27, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Але такое звычайна праходзіць за пару тыдняў. Дабранач. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:30, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Неканструктыўна ствараць таксічныя ўмовы для іншых удзельнікаў спрабуючы на іх паказаць, што вы круты мачо і ганарыцца тым, што вы выціскаеце хамскімі паводзінамі новых удзельнікаў «за пару тыдняў». Гэта праблема для каммьюніці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:36, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Тобок, вы не бачыце праблемы ў тым, што вы сваім хамскім стаўленнем і цкаваннем незанёмых вам людзей у беларускамоўнай Вікіпедыі ствараеце таксічныя ўмовы для маладых удзельнікаў?  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 00:33, 21 студзеня 2026 (+03)

== Вікіслоўнік ==
Вітаю, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]! Удзельнік Plaga med [[:be:wikt:Вікіслоўнік:Форум#Запыт_на_статус_адміністратара_Удзельнік:Plaga_med|вырашыў стаць адміністратарам]], таму прашу аддаць свой голас за яго кандыдатуру. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:13, 27 сакавіка 2026 (+03)

== Апошняе папярэджанне перад блакіроўкай ==
За нападкі на новых удзельнікаў, некарэктную камунікацыю і асабістыя пагрозы выношу вам апошняе папярэджанне. Калі пасля гэтага будуць канфлікты з вашым удзелам, буду рабіць блакіроўку. Якім бы каштоўным ваш унёсак, але ўдзельнікі з такімі паводзінамі прыносяць больш шкоды праекту, чым карысці ў доўгатэрміновай перспектыве. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:23, 31 сакавіка 2026 (+03)
: рабі адразу, не ссы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 31 сакавіка 2026 (+03)
::вам выстаўлена перманентная блакіроўка ў праекце [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:44, 31 сакавіка 2026 (+03)
::: Каму яшчэ, акрмя мяне? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 31 сакавіка 2026 (+03)
:::: Штось не прыгадаю такіх адмінскіх дзеянняў у БелВікі. [[Удзельнік:Plaga med]], ці ты рэальна неадэкват? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:00, 31 сакавіка 2026 (+03)

= Падляшска-Беларускія ўзвышшы =
'''Падляшска-Беларускія ўзвышшы''' ({{lang-pl|Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie}}) — фізіка-геаграфічны рэгіён, выдзелены польскімі географамі ([[Е. Кандрацкі]], [[А. Рыхлінг]] і інш.) у рангу падправінцыі [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]] на тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літвы]]. У Польшчы да рэгіёну належыць [[Паўночнападляская нізіна]] ({{lang-pl|Nizina Północnopodlaska}}) далей ад заходняй мяжы Беларусі абшар цягнецца на паўночны ўсход, сюды ўключаюцца [[Беларуская града]] і [[Панямонне]] (у складзе [[Заходне-Беларуская ландшафтная правінцыя|Заходне-Беларускай ландшафтнай правінцыі]]) і [[Заходняе Перадпалессе]] (частка [[Перадпалеская ландшафтная правінцыя|Перадпалескай правінцыі]]).

Тэрыторыя ў асноўным прымеркавана да [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Сучасны рэльеф сфарміраваны ў час сярэднечацвярцічнага зледзянення, пазней моцна перапрацаваны і зменены эразійна-дэнудацыйнымі працэсамі. Характэрна складаная ландшафтная структура з перавагай узвышаных (узгорыста-марэнна-эразійных, камава-марэнных) і сярэдневышынных (другасна-марэнных, водна-ледавіковых) ландшафтаў. Важнейшыя рэкі [[Нёман]], [[Бебжа]] і [[Нараў]], яны адносяцца да басейна [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]].

Найбольш тыповыя для ўзвышшаў [[дзярнова-падзолістыя глебы]], сустракаюцца дзярнова-палева-падзолістыя глебы на лёсападобных суглінках, на захадзе — [[бурыя лясныя глебы]]. [[Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы]] займаюць нізінныя мясцовасці. У далінах рэк тыповыя поймавыя дзярновыя забалочаныя і тарфяна-балотныя, у катлавінах — [[тарфяна-балотныя глебы]] нізіннага тыпу.

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|18-2|Фізіка-геаграфічнае раянаванне|[[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч|Марцінкевіч Г. І.]]}}
* ''Borzyszkowski J., Grzegorczyk I.'' Nizina Północnopodlaska (843.3) // Regionalna geografia fizyczna Polski / A. Richling i in. — Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2021. — S. 564-566. — ISBN 978-83-7986-381-5
* ''Kondracki J.'' Geografia regionalna Polski — Warszawa: PWN, 2002. — S. 212-214. — ISBN 83-01-13897-1</text>
      <sha1>4tucguz65vrmy0t2j84zqbsefq7gios</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыялекты беларускай мовы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89713</id>
    <revision>
      <id>5119727</id>
      <parentid>5114998</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5119727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8224" sha1="1hl1hzdyb8ez98m2wywt4bxka5qheg3" xml:space="preserve">[[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|250px|Дыялекты беларускай мовы&lt;ref&gt;Беларуская мова: энцыклапедыя // Пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1994. — C. 55.&lt;/ref&gt;: {{legend|#70BEC5|Паўночна-ўсходні}} {{legend|#FFAAAA|Паўднёва-заходні}} {{legend|#D29FE6|Сярэднебеларускія гаворкi}}&lt;hr /&gt;{{legend|#FFFF99|[[Загародскія гаворкі|Палескія (заходнепалескія) гаворкі]]}}&lt;hr /&gt;Лініі: &lt;br /&gt; {{legend|#FF0000|Мяжа беларускіх гаворак (1903, Карскі)}} {{legend|#3333FF|Усходняя мяжа заходняй групы рускіх гаворак (1967, Захарава, Арлова) }} {{legend|#339900|Мяжа беларускіх і ўкраінскіх гаворак (1980, Беўзенка)}}]]

Беларуская [[Дыялектная мова|народна-дыялектная мова]] падзяляецца вучонымі на два асноўныя [[дыялект]]ы, [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходні дыялект]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні дыялект]], падзеленыя пераходнымі [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускімі гаворкамі]]. Гаворкі беларускай [[Дыялектная мова|народна-дыялектнай мовы]] адрозніваюцца адна ад адной [[лексіка]]й, характарам [[аканне|акання]], наяўнасцю цвёрдага «[[Р (кірыліца)|Р]]» ва ўсякім становішчы або ў пэўных умовах, або змешваннем цвёрдага «[[Р (кірыліца)|Р]]» з мяккім, наяўнасцю або адсутнасцю [[дыфтонгі|дыфтонгаў]], [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]], змешвання «Ч» і «Ц» і г. д., а таксама ўяўляюць змешаныя [[Гаворка|гаворкі]] па суседстве з [[Украінская мова|украінскімі]], [[Руская мова|паўночна- і паўднёварускімі]].

Вялікі ўклад у вывучэнне асаблівасцей гаворак [[Беларуская мова|беларускай мовы]] ўнёс акадэмік Расійскай Імператарскай Акадэміі навук [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Інстытутам мовазнаўства [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук БССР]] сумесна з [[БДУ|Беларускім дзяржаўным універсітэтам]] і педагагічнымі інстытутамі савецкай рэспублікі было арганізавана падрабязнае і сістэматычнае вывучэнне гаворак беларускай мовы ў [[Дзяржава|дзяржаўных]] межах [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. На аснове сабраных матэрыялаў быў складзены падрабязны «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы]]», не ўсе [[мовы свету]] і нават не ўсе [[Мова|мовы]] [[Еўропа|Еўропы]] маюць такія навуковыя працы ў галіне [[Дыялекталогія|дыялекталогіі]].

У [[Беларусь|Беларусі]] таксама існуе такая з’ява, як ''[[трасянка]]''. Гэта — [[размоўная мова]] з пераважна [[Руская мова|рускай]] лексікай, але беларускай [[Граматыка|граматыкай]] і [[фанетыка]]й. Утварылася трасянка ў выніку змешвання народна-дыялектнай беларускай мовы з сучаснай [[Руская мова|рускай]] літаратурнай мовай. Адзначаецца, што трасянка пранікае і ў [[Публіцыстыка|публіцыстыку]]. [[Літаратурная мова|Літаратурная]] беларуская мова выкарыстоўваецца галоўным чынам гарадской [[інтэлігенцыя]]й; вялікая частка гарадскога насельніцтва карыстаецца сучаснай рускай [[Літаратурная мова|літаратурнай мовай]].

== Класіфікацыя беларускіх дыялектаў ==

Для беларускай мовы вылучаюць наступныя асноўныя групы дыялектаў&lt;ref&gt;Этнаграфія Беларусі: Энцыкл. (Беларус. Сав. Энцыкл.; Э91 Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с.:іл. ISBN 5-85700-014-9&lt;/ref&gt;:

* [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|Паўночна-ўсходні дыялект]] — Віцебская вобласць, паўночны ўсход і цэнтральная частка Магілёўскай вобласці
** [[Віцебская група гаворак]] — усход Віцебскай вобласці
** [[Полацкая група гаворак]] — заходняя і цэнтральная часткі Віцебскай вобласці і паўночны захад Магілёўскай вобласці
** [[Усходнемагілёўская група гаворак]] — усход і частка цэнтра Магілёўскай вобласці
* [[Сярэднебеларускія дыялекты]] — паласа праз поўнач Гродзенскай, цэнтр Мінскай, паўднёвы захад Магілёўскай і паўночны ўсход Гомельскай абласцей
* [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|Паўднёва-заходні дыялект]] — Гродзенская вобласць, поўдзень Мінскай вобласці і Гомельскай вобласці
** [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак]]— Гродзенская вобласць і поўнач Брэсцкай вобласці
** [[Слуцкая група гаворак]] — поўдзень і паўднёвы ўсход Мінскай вобласці, Гомельская вобласці
** [[Мазырская група гаворак]] — поўдзень Гомельскай вобласці
* [[Палеская група дыялектаў]] — паўднёвы захад Брэсцкай вобласці

== Гл. таксама ==
* [[Заходнепалеская мова]]
* [[Гальшанская мова]]
* [[Беларускі арабскі алфавіт]]
* [[Трасянка]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url = https://dialects.natatnik.by/|title = Аўдыязапісы дыялектаў беларускай мовы на карце Беларусі|publisher = dialects.natatnik.by|work = Dialects|archiveurl = https://web.archive.org/web/20191012094804/https://dialects.natatnik.by/|archivedate = 12 кастрычніка 2019|url-status = dead}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Славянскія мовы}}

[[Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія]]</text>
      <sha1>1hl1hzdyb8ez98m2wywt4bxka5qheg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119911</id>
      <parentid>5119727</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Афармленне, агульная характарыстыка, класіфікацыя</comment>
      <origin>5119911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16649" sha1="jgis0gomfg6yzr37xnovqx9gbywhc89" xml:space="preserve">[[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|250px|Дыялекты беларускай мовы&lt;ref&gt;Беларуская мова: энцыклапедыя // Пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1994. — C. 55.&lt;/ref&gt;: {{legend|#70BEC5|Паўночна-ўсходні}} {{legend|#FFAAAA|Паўднёва-заходні}} {{legend|#D29FE6|Сярэднебеларускія гаворкi}}&lt;hr /&gt;{{legend|#FFFF99|Заходнепалескія гаворкі}}&lt;hr /&gt;Лініі: &lt;br /&gt; {{legend|#FF0000|Мяжа беларускіх гаворак (1903, Карскі)}} {{legend|#3333FF|Усходняя мяжа заходняй групы рускіх гаворак (1967, Захарава, Арлова) }} {{legend|#339900|Мяжа беларускіх і ўкраінскіх гаворак (1980, Беўзенка)}}]]

'''Беларуская дыялектная мова''' — сукупнасць мясцовых тэрытарыяльных разнавіднасцей [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. [[Дыялектная мова]] складаецца з шэрага мясцовых тэрытарыяльных гаворак, што сфарміраваліся ў агульнаўсходнеславянскі і ўласнабеларускі гістарычныя перыяды і адрозніваюцца паміж сабой некаторымі рэгіянальнымі асаблівасцямі. Паводле падабенства мясцовыя [[Гаворка|гаворкі]] аб’ядноўваюцца ў групы, [[дыялект]]ы і дыялектныя зоны&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=107—108|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}&lt;/ref&gt;.

== Агульная характарыстыка ==
Гаворкі беларускай народна-дыялектнай мовы адрозніваюцца адна ад адной [[лексіка]]й, характарам [[аканне|акання]], наяўнасцю цвёрдага [р] ва ўсякім становішчы або ў пэўных умовах, або змешваннем цвёрдага [р] з мяккім, наяўнасцю або адсутнасцю [[дыфтонг]]аў, [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]], змешвання [ч] і [ц] і г.д., а таксама з’яўляюцца змешанымі [[гаворка]]мі па суседстве з [[Украінская мова|украінскімі]], [[Руская мова|паўночна- і паўднёварускімі]].

У XIX — пачатку XX стагоддзя дыялектная мова стала асновай сучаснай [[Літаратурная мова|літаратурнай]] беларускай мовы. Асаблівасці дыялектаў найбольш адлюстроўваюцца ў мове сельскага насельніцтва. Аднак у сувязі з яго інтэнсіўным пераразмеркаваннем разбураюцца тэрытарыяльныя аднароднасць груп гаворак і дыялектныя межы&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Дыялект|том=6|старонкі=309}}&lt;/ref&gt;. Для апошніх дзесяцігоддзяў XX — пачатку XXI стагоддзя характэрны працэсы актыўнага ўздзеяння літаратурнай мовы (найперш рускай) на беларускую дыялектную мову, праз што знікаюць некаторыя істотныя асаблівасці мясцовых гаворак&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Дыялектная мова|том=3|старонкі=559}}&lt;/ref&gt;.

== Даследаванні ==
Вялікі ўклад у вывучэнне асаблівасцей гаворак беларускай мовы ўнёс акадэмік Расійскай Імператарскай Акадэміі навук [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытутам мовазнаўства Акадэміі навук БССР]] сумесна з [[БДУ|Беларускім дзяржаўным універсітэтам]] і педагагічнымі інстытутамі савецкай рэспублікі было арганізавана падрабязнае і сістэматычнае вывучэнне гаворак беларускай мовы ў [[Дзяржава|дзяржаўных]] межах [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. На аснове сабраных матэрыялаў быў складзены падрабязны «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы]]», не ўсе [[мовы свету]] і нават не ўсе [[Мова|мовы]] [[Еўропа|Еўропы]] маюць такія навуковыя працы ў галіне [[Дыялекталогія|дыялекталогіі]].

== Класіфікацыя гаворак ==
Існуе дзве групоўкі гаворак: этнагенетычная і культурна-гістарычная.

=== Этнагенетычная групоўка гаворак ===
Этнагенетычная групоўка грунтуецца на адзінстве паходжання гаворак ад агульнай старажытнай асновы. Згодна з этнагенетычнай групоўкай беларуская дыялектная мова падзяляецца на два асноўныя дыялекты: [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходні дыялект]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні дыялект]]&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Паміж паўночна-ўсходнім і паўднёва-заходнім дыялектамі вылучаецца група [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх]] (пераходных) гаворак, якія склаліся ў працэсе ўзаеманакладання і «размывання» берагоў супрацьлеглых дыялектаў на іх стыку (у выніку змешвання іх «прыбярэжных» гаворак і ўзаемаўплыву). Паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні дыялекты разам з групай сярэднебеларускіх гаворак складаюць асноўны масіў гаворак беларускай нацыянальнай мовы&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot; /&gt;.

Мясцовыя беларускія гаворкі асноўнага масіву характарызуюцца і аб’ядноўваюцца значнай колькасцю структурных адметнасцей. Найбольш істотнымі і яркімі з’яўляюцца фанетычныя асаблівасці&lt;ref name=&quot;Беларуская мова&quot;&gt;{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Асноўны масіў беларускіх гаворак|старонкі=54}}&lt;/ref&gt;:
* цвёрдыя і мяккія [[зычныя]] гукі перад [[Галосныя|галоснымі]] [э] і [ы]/[і]: с''е́сці, клець, пе́ршы, сэ́рца, бэз, гэ́бель, зэ́длік, лі́па, лы́ка, ві́лы, вы́рай'';
* дзеканне і цеканне: ''дзень, дзя́дзька, цецяру́к, цяля́'';
* зычны гук [ў]: ''пра́ўда, жыў, воўк'';
* толькі цвёрдыя зычныя гукі [ж], [ш], [ч]: ''жы́та, шэсць, печ'';
* цвёрды зычны гук [ц]: ''цэ́лы, ме́сяц'';
* [[Пратэза|пратэтычныя]] зычныя гукі [в] або радзей [γ] перад галоснымі [о], [у] у пачатковым становішчы ў [[Склад (мова)|складзе]]: ''во́сень, ву́ліца, паву́к'';
* [[аканне]]/[[яканне]], недысімілятыўнае або [[Дысіміляцыя (мовазнаўства)|дысімілятыўнае]];

Характэрнымі і паказальнымі для гаворак асноўнага масіву з’яўляюцца таксама&lt;ref name=&quot;Беларуская мова&quot; /&gt;:
* асабовыя [[займеннік]]і ''ён, яна, яно, яны'' з пачатковым зычным [й];
* указальныя займеннікі ''гэ́ты'' або ''е́ты'' з пачатковым зычным [γ] або [й];
* ''той'' або ''тэй'';
* формы ''мае́, твае́, свае́'' прыналежных займеннікаў у [[Родны склон|родным склоне]] адзіночнага [[Граматычны лік|ліку]] жаночага [[Граматычны род|роду]]: ''мае́ дачкі́, твае́ сястры́, свае́ галавы́'';
* формы ''майго́, твайго́, свайго́'' ў родным склоне адзіночнага ліку мужчынскага і ніякага роду: ''майго́ бра́та, твайго́ сы́на, свайго́ чалаве́ка'';
* [[канчатак]] ''-у'' або ''-е'' ў [[Месны склон|месным склоне]] адзіночнага ліку [[назоўнік]]аў мужчынскага роду: ''аб сы́ну, па бра́ту або аб сы́не, па бра́це'';
* [[Чаргаванне гукаў|чаргаванне]] [z’] — [ž] у [[Асоба (мовазнаўства)|асабовых]] формах [[Дзеяслоў|дзеясловаў]]: ''ты хо́дзіш, ён хо́дзіць'', але ''я хаджу́''; ''ты сядзі́ш, ён сядзі́ць'', але ''я сяджу́'';
* мяккі зычны [ц’] у формах 3-й асобы адзіночнага і множнага ліку дзеясловаў: ''ён ро́біць, хо́дзіць, но́сіць'' і ''яны ро́бяць, хо́дзяць, но́сяць'';
* формы дзеясловаў у [[Інфінітыў|інфінітыве]] з асновай на галосныя з канцавым зычным [ц’]: ''рабі́ць, сядзе́ць, быць, браць, піса́ць''.

Асноўны масіў беларускіх гаворак супрацьпастаўляецца [[Заходнепалескія гаворкі|заходнепалескай групе гаворак]]. Апошняя з’яўляецца часткай дыялекту беларуска-ўкраінскага моўнага сумежжа, выяўляючы пры гэтым перавагу ўкраінскіх рыс у [[Фанетыка|фанетыцы]] і беларускіх — у [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і [[Лексіка|лексіцы]]&lt;ref name=&quot;Культура-Дыялект&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Дыялект|том=3|старонкі=556—557}}&lt;/ref&gt;.

=== Культурна-гістарычная групоўка гаворак ===
Культурна-гістарычная групоўка асноўваецца на моўных рысах, сфарміраваных у больш позні гістарычны перыяд свайго развіцця ў выніку разнастайных кантактаў з прадстаўнікамі іншых этнасаў&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У адпаведнасці з культурна-гістарычным прынцыпам адрозніваюць паўночна-заходнюю, паўднёва-ўсходнюю, заходнюю, усходнюю і цэнтральную дыялектныя зоны&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Этнагенетычная класіфікацыя ==
У беларускай мове вылучаюць наступныя дыялекты і групы гаворак&lt;ref name=&quot;Культура-Дыялект&quot; /&gt;:

* [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|Паўночна-ўсходні дыялект]] — Віцебская вобласць, паўночны ўсход і цэнтральная частка Магілёўскай вобласці.
** [[Віцебская група гаворак]] — усход Віцебскай вобласці.
** [[Полацкая група гаворак]] — заходняя і цэнтральная часткі Віцебскай вобласці і паўночны захад Магілёўскай вобласці.
** [[Усходнемагілёўская група гаворак]] — усход і частка цэнтра Магілёўскай вобласці.
* [[Сярэднебеларускія гаворкі]] — паласа праз поўнач Гродзенскай, цэнтр Мінскай, паўднёвы захад Магілёўскай і паўночны ўсход Гомельскай абласцей.
* [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|Паўднёва-заходні дыялект]] — Гродзенская вобласць, поўдзень Мінскай вобласці і Гомельскай вобласці.
** [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак]]— Гродзенская вобласць і поўнач Брэсцкай вобласці.
** [[Слуцкая група гаворак]] — поўдзень і паўднёвы ўсход Мінскай вобласці, паўночны захад Гомельская вобласці.
** [[Мазырская група гаворак]] — поўдзень Гомельскай вобласці.
* [[Заходнепалескія гаворкі]] — паўднёвы захад Брэсцкай вобласці.

== Трасянка ==
У [[Беларусь|Беларусі]] таксама існуе такая з’ява, як ''[[трасянка]]''. Гэта — размоўная мова з пераважна рускай лексікай, але беларускай [[граматыка]]й і [[фанетыка]]й. Утварылася трасянка ў выніку змешвання народна-дыялектнай беларускай мовы з сучаснай [[Руская мова|рускай]] літаратурнай мовай. Адзначаецца, што трасянка пранікае і ў [[Публіцыстыка|публіцыстыку]].

== Гл. таксама ==
* [[Заходнепалеская мова]]
* [[Гальшанская мова]]
* [[Беларускі арабскі алфавіт]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url = https://dialects.natatnik.by/|title = Аўдыязапісы дыялектаў беларускай мовы на карце Беларусі|publisher = dialects.natatnik.by|work = Dialects|archiveurl = https://web.archive.org/web/20191012094804/https://dialects.natatnik.by/|archivedate = 12 кастрычніка 2019|url-status = dead}}
* [https://corpus.by/DialectologicalMaps/?lang=be Дыялекталагічныя карты]
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Славянскія мовы}}

[[Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія]]</text>
      <sha1>jgis0gomfg6yzr37xnovqx9gbywhc89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вослепна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104387</id>
    <revision>
      <id>5119809</id>
      <parentid>4849218</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T03:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="kj3fsxg9bnni1hayuhscknohhvmnrca" xml:space="preserve">{{Возера2
|Назва        = Вослепна, Слепня
|Нацыянальная назва = 
|Выява        = 
|Подпіс   = 
|Упадаюць     = ручаі
|Выцякаюць    = пратока ў [[Вымна (возера)|возера Вымна]]
|Краіна       = Беларусь
|Пазіцыйная карта 1     = Беларусь
|Пазіцыйная карта 2    = Беларусь Віцебская вобласць
|Плошча       = 1,96
|Аб'ём        = 0,00852
|Вышыня над узроўнем мора = 154,8
|Сярэдняя глыбіня   = 4,5
|Найбольшая глыбіня = 8
|Даўжыня      =3,29
|Шырыня       =1,21
|Даўжыня берагавой лініі=9,92
|Салёнасць    =0,2
|Празрыстасць =1,2
|lat_deg= 55|lat_min= 29|lat_sec= 41.6|lat_dir=N
|lon_deg= 30|lon_min= 20|lon_sec= 54.60|lon_dir=E
|Плошча вадазбору        = 9,43
|Катэгорыя на Вікісховішчы = 
}}
'''Во́слепна, Сле́пня, Васле́пна&lt;ref name=&quot;bssr2&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т. Т.2|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонак=752|тыраж=15000}}&lt;/ref&gt;''' — возера ў [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў басейне ракі [[Лужаснянка]] (прыток [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]]). За 22 км на ўсход ад горада [[Гарадок]].

Плошча люстра возера складае 1,96&lt;ref name=&quot;ep&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1983|том=1|старонак=575|тыраж=10000}}&lt;/ref&gt; км², даўжыня 3,29&lt;ref name=&quot;ep&quot; /&gt; км, найбольшая шырыня 1,21&lt;ref name=&quot;ep&quot; /&gt; км. Даўжыня берагавой лініі 9,92&lt;ref name=&quot;ep&quot; /&gt; км. Найбольшая глыбіня 8 м, сярэдняя 4,5 м. Плошча [[вадазбор]]у 9,43&lt;ref name=&quot;ep&quot; /&gt; км².&lt;br /&gt;
[[Катлавіна]] возера складанага тыпу, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны пераважна стромкія, вышынёй 5—10 м. Берагавая лінія звілістая, утварае [[Заліў|залівы]] і [[мыс]]ы. Літаральная зона вузкая. Дно возера плоскае, выслана ілам і [[Сапрапель|сапрапелем]]. На возеры 7 [[Востраў|астравоў]] агульнай плошчай 7&lt;ref name=&quot;ep&quot; /&gt; [[Гектар|га]].&lt;br /&gt;Возера [[Эўтрафікацыя|эўтрофнае]], слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае пратока ([[ручай]]) у возера [[Вымна (возера)|Вымна]]. Зарастае каля 20 [[Працэнт|%]] плошчы возера. Надводная прыбярэжная расліннасць займае паласу шырынёй да 30 м і да глыбіні 2 м. Падводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 3 м.

У возеры водзяцца [[шчупак звычайны]], [[лешч]], [[акунь]], [[судак]], [[язь]], [[плотка]], [[лінь]], [[мянтуз]] і іншыя віды рыб. На возеры адзначаны гнездаванні [[Гогаль звычайны|гогаля звычайнага]].

Батанічны заказнік «Вослепна»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.spravka-jurist.com/base/part-hx/tx_rszjge.htm |title=О Программе социально-экономического развития Городокского района на 2006–2010 годы |access-date=24 студзеня 2012 |archive-date=22 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122152435/http://spravka-jurist.com/base/part-hx/tx_rszjge.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на беразе возера Вослепна знаходзіўся партызанскі аэрадром&lt;ref&gt;[http://www.pobeda.witebsk.by/poshuk/poisk_air2/ У партизанского аэродрома] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200924134626/http://www.pobeda.witebsk.by/poshuk/poisk_air2/ |date=24 верасня 2020 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Гл.таксама ==
* [[Азёры Беларусі]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1983|том=1|старонак=575|тыраж=10000}}
* {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т. Т.2|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонкі=|старонак=752|тыраж=15000}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=23|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10000|мова=ru}}
* {{кніга|загаловак=Витебская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. И. Н. Шлык|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=19|старонак=36|isbn=978-985-508-049-8|тыраж=5000|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* [http://www.ulov.zv.by/an.php?id=41 Озеро Вослепно]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна]]</text>
      <sha1>kj3fsxg9bnni1hayuhscknohhvmnrca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чак Беры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105742</id>
    <revision>
      <id>5119815</id>
      <parentid>4928952</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="0io14gb8s0ju76oijzpkvp9atpnmzw2" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Беры}}
{{Асоба}}
[[File:Rock, Rock, Rock! (1956).ogv|thumb|thumbtime=1368|start=1368|end=1533|upright=1.5|Chuck Berry, ''You can't catch me'', 1956.]]
'''Чак Беры''' ({{lang-en|Chuck Berry}}; поўнае імя — '''Чарлз Эдвард Андэрсан Беры'''; {{ДН|18|10|1926}}, [[ЗША]] — {{ДС|18|02|2017}}, [[ЗША]]) — амерыканскі спявак, гітарыст, аўтар песень. Адзін з родапачынальнікаў [[рок-н-рол]]у.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{вікіцытатнік}}
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]]</text>
      <sha1>0io14gb8s0ju76oijzpkvp9atpnmzw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Аднаўленне выдаленых старонак</title>
    <ns>4</ns>
    <id>112840</id>
    <revision>
      <id>5119696</id>
      <parentid>5118862</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Запыты на аднаўленне */Новы запыт</comment>
      <origin>5119696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5695" sha1="mdbjivtym7v52t051bt3w57bpqipymn" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:АВС}}
Тут прыведзены спіс заявак на '''аднаўленне''' ўжо сцёртых старонак. Калі старонка толькі прапануецца да выдалення, вядзіце дыскусію ў адпаведным [[Вікіпедыя:Да выдалення|раздзеле адмысловай старонкі]]. Падаць заяўку і прыняць удзел у абмеркаванні мэтазгоднасці аднаўлення можа любы ўдзельнік Вікіпедыі. Абмеркаванне заяўкі звычайна доўжыцца тыдзень, пасля чаго адзін з адміністратараў, грунтуючыся на прадстаўленых аргументах, падводзіць вынік па заяўцы і, у выпадку станоўчага рашэння, аднаўляе артыкул. У складаных дыскусіях або ў выпадку малой актыўнасці абмеркавання тэрмін разгляду заяўкі падаўжаецца.

= Запыты на аднаўленне =
==[[Ai Pin]]==
Прашу супольнасць разглядзець пытанне аднаўлення старонкі пра гаджэт. Ен стаў адным з піянераў прылад [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекта]] для паўсядзённага выкарыствння. Так, ён не стаў «забойцам смартфонаў», але відавочны рэзананс у свеце. Пасля яго пайшлі ў вытворчасць іншыя прылады-ШІ, такія як [[Rabbit r1]] і іншыя. У выдаленным артыкуле было ўсё добра з афармленнем і крыніцамі. Сама прылада ўзгадваецца, напрыклад, у базавым артыкуле [[:en:Virtual assistant]], што ўскосна паказвае яе эпахальнасць. За той час, пакуль прылада існуе, яна з’явілася ў шэрагу кніг:
*[https://www.google.pl/books/edition/Artificially_Intelligent/YOCSEQAAQBAJ?hl=be&amp;gbpv=0 Artificially Intelligent. The Very Human Story of AI. Аўтары: David Eliot · 2025]
*[https://books.google.pl/books?id=573JEQAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA239&amp;dq=Ai+Pin&amp;hl=be&amp;source=newbks_fb&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Ai%20Pin&amp;f=false Brand Power Built In: How Tech Products Really Win Hearts. Аўтары:  Lifang He · 2026]
*[https://www.google.pl/books/edition/Humane_s_AI_Pin/J0NY0AEACAAJ?hl=be Humane's AI Pin REDEFINING WEARABLE AI FOR EVERYDAY LIFE: A Comprehensive Exploration of Humane's $700 Smartphone Alternative - The Ai Pin Overview, Features, Functionality, and the Future of Tech. Аўтары: Toby T Arnold · 2023].
Я дапоўню артыкул пра прыладу новымі дадзенымі. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 1 красавіка 2026 (+03)

== [[Святлана Іванаўна Загнетава]] ==
{{закрыта}}
Хачу аспрэчыць выдаленне артыкула! мне ён дарагі, я яго даўно задумаў, нават незалежна ад марафона, і нямала часу на яго патраціў. там толькі даты нараджэння няма і іншых асабістых звестак мала, але ж можа з цягам часу высветліцца ўсё 

трэба разумець, што менавіта з яе першага рэцэпту, Нарачанскага (1986), пачалося адраджэнне нацыянальнай рэцэптуры выпечкі хлеба ў прамысловасці, і ўсялякія Траецкія і Радзівілаўскія - таксама яе заслуга. Лічу што гэта вельмі нават адпавядае крытэрыю значнасці
: Падпішыцеся, калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:09, 21 сакавіка 2026 (+03)
: Напішыце ў энцыклапедычным стылі хоць бы пару сказаў пра яе біяграфію і дзейнасць. З крыніцамі (!) у адпаведным абзацы &quot;Вядомыя асобы Смаргоні&quot;, каб можна было відавочна разумець ці ёсць там на агульны крэтырэй значнасці. Без метафарычнасці, звілістых сцежак жыцця, як цяжка было ў 1990-я, хлеба заставалася на тры дні і вось гэтага во ўсяго. Па фактах. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 21 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, старонка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:01, 30 сакавіка 2026 (+03)

= Архіў =
Радкі закрытых тэм перамяшчаюцца ў [[Вікіпедыя:Аднаўленне выдаленых старонак/Архіў|'''архіў''']].</text>
      <sha1>mdbjivtym7v52t051bt3w57bpqipymn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119698</id>
      <parentid>5119696</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ai Pin */</comment>
      <origin>5119698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5775" sha1="pk4co0695vxw7d7gst4v126x732dy76" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:АВС}}
Тут прыведзены спіс заявак на '''аднаўленне''' ўжо сцёртых старонак. Калі старонка толькі прапануецца да выдалення, вядзіце дыскусію ў адпаведным [[Вікіпедыя:Да выдалення|раздзеле адмысловай старонкі]]. Падаць заяўку і прыняць удзел у абмеркаванні мэтазгоднасці аднаўлення можа любы ўдзельнік Вікіпедыі. Абмеркаванне заяўкі звычайна доўжыцца тыдзень, пасля чаго адзін з адміністратараў, грунтуючыся на прадстаўленых аргументах, падводзіць вынік па заяўцы і, у выпадку станоўчага рашэння, аднаўляе артыкул. У складаных дыскусіях або ў выпадку малой актыўнасці абмеркавання тэрмін разгляду заяўкі падаўжаецца.

= Запыты на аднаўленне =
==[[Ai Pin]]==
Прашу супольнасць разглядзець пытанне аднаўлення старонкі пра гаджэт. Ен стаў адным з піянераў прылад [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекта]] для паўсядзённага выкарыствння. Так, ён не стаў «забойцам смартфонаў», але відавочны рэзананс у свеце. Пасля яго пайшлі ў вытворчасць іншыя прылады-ШІ, такія як [[Rabbit r1]] і іншыя. У выдаленным артыкуле было ўсё добра з афармленнем і крыніцамі. Сама прылада ўзгадваецца, напрыклад, у базавым артыкуле [[:en:Virtual assistant]], што ўскосна паказвае яе эпахальнасць. За той час, пакуль прылада існуе, яна з’явілася ў шэрагу кніг:
*[https://www.google.pl/books/edition/Artificially_Intelligent/YOCSEQAAQBAJ?hl=be&amp;gbpv=0 Artificially Intelligent. The Very Human Story of AI. Аўтары: David Eliot · 2025]
*[https://books.google.pl/books?id=573JEQAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA239&amp;dq=Ai+Pin&amp;hl=be&amp;source=newbks_fb&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Ai%20Pin&amp;f=false Brand Power Built In: How Tech Products Really Win Hearts. Аўтары:  Lifang He · 2026]
*[https://www.google.pl/books/edition/Humane_s_AI_Pin/J0NY0AEACAAJ?hl=be Humane's AI Pin REDEFINING WEARABLE AI FOR EVERYDAY LIFE: A Comprehensive Exploration of Humane's $700 Smartphone Alternative - The Ai Pin Overview, Features, Functionality, and the Future of Tech. Аўтары: Toby T Arnold · 2023].
Я дапоўню артыкул пра прыладу новымі дадзенымі. Даведка: {{Не перакладзена 5|Ai Pin|Ai Pin|d|Q123488283}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 1 красавіка 2026 (+03)

== [[Святлана Іванаўна Загнетава]] ==
{{закрыта}}
Хачу аспрэчыць выдаленне артыкула! мне ён дарагі, я яго даўно задумаў, нават незалежна ад марафона, і нямала часу на яго патраціў. там толькі даты нараджэння няма і іншых асабістых звестак мала, але ж можа з цягам часу высветліцца ўсё 

трэба разумець, што менавіта з яе першага рэцэпту, Нарачанскага (1986), пачалося адраджэнне нацыянальнай рэцэптуры выпечкі хлеба ў прамысловасці, і ўсялякія Траецкія і Радзівілаўскія - таксама яе заслуга. Лічу што гэта вельмі нават адпавядае крытэрыю значнасці
: Падпішыцеся, калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:09, 21 сакавіка 2026 (+03)
: Напішыце ў энцыклапедычным стылі хоць бы пару сказаў пра яе біяграфію і дзейнасць. З крыніцамі (!) у адпаведным абзацы &quot;Вядомыя асобы Смаргоні&quot;, каб можна было відавочна разумець ці ёсць там на агульны крэтырэй значнасці. Без метафарычнасці, звілістых сцежак жыцця, як цяжка было ў 1990-я, хлеба заставалася на тры дні і вось гэтага во ўсяго. Па фактах. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 21 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, старонка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:01, 30 сакавіка 2026 (+03)

= Архіў =
Радкі закрытых тэм перамяшчаюцца ў [[Вікіпедыя:Аднаўленне выдаленых старонак/Архіў|'''архіў''']].</text>
      <sha1>pk4co0695vxw7d7gst4v126x732dy76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5119714</id>
      <parentid>5119228</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+19 новых</comment>
      <origin>5119714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2116" sha1="4qcfo93e6j3wq5e0hvnxviquditxxc4" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Хэдэр Лэнгенкэмп|2026-04-01T14:31:44Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Вільгельм Загорскі|2026-04-01T14:21:37Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Уладзіслаў Вейтко|2026-04-01T13:09:15Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Мікола Сцепаненка|2026-04-01T12:41:34Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Какшароў|2026-04-01T12:28:18Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч (дэпутат)|2026-04-01T12:09:52Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|2026-04-01T09:21:24Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Ян Павел Аляксандр Сапега|2026-04-01T08:25:20Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Віктар Аляксандравіч Лебедзеў|2026-04-01T08:14:50Z|Anbork}}
{{Новы артыкул|Яўстах Сапега|2026-04-01T08:12:21Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Святлана Леанідаўна Рабава|2026-04-01T06:46:32Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Бернард Кангра|2026-04-01T06:17:29Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Карл Пярсімягі|2026-04-01T05:56:01Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Марк Стронг|2026-04-01T05:42:08Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Афоня (фільм)|2026-04-01T05:03:37Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Мацвей Слушчанскі|2026-03-31T20:50:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сцяпан Георгіевіч Лявонцьеў|2026-03-31T19:21:14Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Ігнацы Азевіч|2026-03-31T17:03:16Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Севярын Рымашэўскі|2026-03-31T16:28:29Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Хэдэр Грэм|2026-03-31T12:41:05Z|Feeleman}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4qcfo93e6j3wq5e0hvnxviquditxxc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шацк (Пухавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125259</id>
    <revision>
      <id>5119629</id>
      <parentid>5119349</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5119629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33910" sha1="7e15n7azntblocpqazpu5fnzhweywwu" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=тапонім|Шацк}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = аграгарадок
 |беларуская назва        = Шацк
 |выява                   = Центральная_площадь,_Шацк.jpg
 |подпіс                  = Цэнтральная плошча
 |вобласць                = Мінская
 |раён                    = Пухавіцкі
 |сельсавет               = Шацкі
 |ранейшыя назвы          = Шацк Белы&lt;br/&gt;Шацак
}}
'''Шацк'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ша́цак'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Šack}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0030243&amp;q_id=10274398|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 29 января 2010 года № 208 &quot;О преобразовании деревни Шацк Шацкого сельсовета в агрогородок&quot;|url-status=dead|access-date=8 студзеня 2025|archive-date=27 лістапада 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127151030/https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0030243&amp;q_id=10274398}}&lt;/ref&gt; у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Шаць]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]].

Месціцца за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], за 68 км ад [[Мінск]]а, за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]]; каля аўтамабільнай дарогі [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] — [[Узда]] — [[Негарэлае]].

== Назва ==
{{Асноўны артыкул|Шаць#Назва}}
Назва Шацк (таксама Шацк Белы{{sfn|SgKP|1890|s=755}}) пайшла ад ракі [[Шаць]]&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 408.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
[[Файл:Jan Radzivił. Ян Радзівіл (1733-37).jpg|міні|злева|Партрэт [[Ян Радзівіл (1492—1542)|Яна Радзівіла]].]]
У першай палове XV стагоддзя Шацк быў у валоданні [[Судзівой Валімонтавіч|Судзівоя Валімонтавіча]], а пазней яго сына Станькі&lt;ref&gt;''Насевіч В. Л.'' Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў 12-18 ст. — Мн.: БелЭН, 1993.&lt;/ref&gt;. Вялікі князь [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] 10 лістапада 1492 года перадаў Шацк разам з [[Нясвіж]]ам троцкаму ваяводзе [[Пётр Мантыгірдавіч Белы|Пятру «Беламу» Мантыгердавічу]]. У 1523 годзе Шацк упамінаецца як [[сяло]], цэнтр воласці, уласнасць старосты генеральнага жамойцкага [[Ян Радзівіл (1492—1542)|Яна Радзівіла]].

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Шацк увайшоў у склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. У XVI стагоддзі згадваецца [[Збор|кальвінскі збор]] паводле фундацыі віленскага харунжага [[М. Краштоўскі|М. Краштоўскага]].

30 жніўня 1582 года [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]] прадаў Шацк [[Шчасны Галоўчынскі|Шчаснаму Яраслававічу Галоўчынскаму]] за 10 000 коп [[Грош|грошай літоўскіх]]. У першай чвэрці XVII стагоддзя Шацк трымаў у застававым праве [[Андрэй Вінка]], які ў 1620 ці 1622 годзе маючы памежную спрэчку з маёнткам [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] зрабіў гвалтоўны [[Наезд (звычай)|наезд]] на маёнтак, разбурыў яго разам з фальваркам [[Кавалевічы (Пухавіцкі раён)|Кавалевічы]] і забіў уладальніка [[Януш Быхавец|Януша Быхаўца]]. Гэта справа вяла Андрэя Вінка да [[Інфамія|інфаміі]] (пазбаўлення праў) і [[Баніцыя|баніцыі]] (пазбаўленне праў і выгнанне), але скончылася палюбоўна з нашчадкамі забітага Быхаўца, якія атрымалі шчодрую кампенсацыю. 17 студзеня 1623 года Галоўчынскі сведчыць у [[Гродскі суд|гродскім судзе]] [[Менск|Менска]] аб праве вечнага продажу Шацка Андрэю Вінку за 10 000 коп грошай літоўскіх. Аднак у тым годзе Вінка, відаць знясілены працэсам з Быхаўцамі, аддае частку Шацка ў заставу [[Ян Цадроўскі|Яну Цадроўскаму]] за 2 000 коп грошай. 30 жніўня 1631 года ў менскім трыбунале быў прызнаны прадажны запіс на ўвесь маёнтак Шацк ад Вінкі [[Пётр Пякарскі|Пятру Пякарскаму]], які 10 верасня адмаўляецца ад сваіх праў на Шацк на карысць Крышкоўскага. Крышкоўскі ў 1636 годзе ў гродскім судзе Менска надае вечнае права [[Базыль Мазалеўскі|Базылю Мазалеўскаму]], але 2 траўня 1637 года Мазалеўскі зноў саступае свае правы Крышкоўскаму. Як адзначае гісторык і краязнавец [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]], гэта былі часы частых шляхецкіх судоў (пяняцтва), таму дакументы аб праве ўласнасці зблытаны з іншымі працэсуальнымі справамі, і цяпер цяжка вызначыць сапраўдную прычыну частых аперацый з маёнткам{{Sfn|SgKP|1890|s=755}}.

У 1654 годзе, верагодна, на праве заставы Шацкам валодалі [[Храптовічы]], у той жа час тут мелі спадчыну [[Валадковічы]]. Каля 1671 года на праве заставы ўласнасць [[Чыжы (род)|Чыжоў]], крыху пазней уласнасць [[Быхаўцы|Быхаўцаў]]. 29 верасня 1699 года [[Самуэль Дабрагост Банавентура Быхавец|Самуэль Дабрагост Быхавец]] і жонка яго Крысціна з Дэнгафаў запісваюць Шацк у вечнае права як [[Вена (права)|вена]] сваёй дачцэ Ганне, якая была замужам за [[Ежы Тызенгаўз|Ежы Тызенгаўзам]], але сыны Быхаўца судзіліся з бацькам у 1701 годзе за гэта завяшчанне. У пачатку XVIII стагоддзя спадчыну як атрымальнік заставы тут меў Янішэўскі, а 7 красавіка 1701 года разам з сялянамі саступіў Ежы Тызенгаўзу. Сужэнцы Тызенгаўзы 23 красавіка 1708 года перадалі частку сваіх праў [[Аранскія|Аранскім]], а тыя 10 сакавіка 1713 года перадалі ўлеўкавае права на Шацк Уніхоўскаму, пісару менскаму, якому ў той час Тызенгаўз аддаў рэшту Шацка з вёскай [[Серадзіна]] ў права заставы{{Sfn|SgKP|1890|s=755}}. Уніхоўскі валодаў Шацкам яшчэ ў 1719 годзе, а ў 1732 годзе трымаў яго ў заставе [[Гервазы Людвік Аскерка]]{{Sfn|SgKP|1890|s=755}}, у 1735 годзе Шацк быў куплены на імя Антонія Аскеркі, старасты мазырскага{{Sfn|SgKP|1890|s=755}}. 9 траўня 1750 года нададзены статус [[мястэчка]].
[[Файл:Askerka, Murdelijo. Аскерка, Мурдэліё (B. Starzyński, 1875-1900).jpg|міні|Герб [[Аскеркі|Аскеркаў]].]]
Да [[Дамен (зямля)|дамена]] (маёнтка) Шацк тады належалі: фальваркі [[Вялікая Малінаўка|Юзэфаў]], [[Вяркалы]], [[Габрыелеўка|Габрыэлеўка]] з прылеглымі землямі, больш за 400 [[Валока|валок]], шырокія пушчы, бабровыя гоны на рацэ Шаці; вёскі [[Задашчэнне]], [[Міхалевічы]], [[Сярэдзіна]], [[Слабада (Шацкі сельсавет)|Слабада]], [[Лявонавічы (Пухавіцкі раён)|Леановічы]], [[Вецярэвічы|Вечаровічы]], [[Пратасаўшчына (Пухавіцкі раён)|Пратасаўшчына]]; засценкі [[Савіна (Пухавіцкі раён)|Савін]], [[Сетна]], [[Старынкі (Пухавіцкі раён)|Старынкі]], [[Падказелле (Пухавіцкі раён)|Падказелле]] і іншыя. [[Юзаф Габрыэль Аскерка]], сын Антонія і Францішкі з Бжэзінскіх, падкаморый хелмінскі, атрымаўшы Вяркалы па айцу, аддаў яго ў заставу ў 1784 годзе [[Людвік Грушвіцкі|Людвіку]] і Зоф’і з Яварынскіх Грушвіцкім за 460 [[Дукат|дукатаў]]. Маці Юзафа Аскеркі мела пажыццёвае права на рэшту дамена. Шацк у той час арандаваў Пшаздзецкі, адміністратарам якога быў Алендскі. Нагляд іх быў слабым, аканом Пашкоўскі разам з ахмістрыняй Юхновічавай так уціскалі люд, што многа сялян збегла. Яны абкрадалі маёмасць уласнікаў, а ў 1786 годзе падчас застолля праз неасцярожнае абыходжанне з агнём згарэў палац з усёй багатай маёмасцю і архівамі. Уладальніца ўзбудзіла супраць іх суд, а ў 1788 годзе саступіла сваё пажыццёвае права на карысць сына Юзафа Габрыэля{{Sfn|SgKP|1890|s=756}}. Жонкай Юзафа Габрыэля Аскеркі была Ганна з [[Чапскія|Чапскіх]], у 1790 годзе яны збудавалі ў Шацку двухпавярховы мураваны палац, упрыгожаны звонку паркам{{Sfn|SgKP|1890|s=756}}.

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1795 годзе ў маёнтку Шацк было каля 150 сялянскіх двароў{{Sfn|SgKP|1890|s=756}}. У 1800 годзе была Ільінская царква, цагляны і чарапічны заводы, карчма, млын, вінакурня, сукнавальня. 

Жыццё Юзафа Габрыеля Аскеркі не па сродках вычарпала яго рэсурсы і прывяло да [[Эксдывізія|эксдывізіі]] ў канцы 1812 года, якая працягвалася да 1816 года. Эксдывізійны суд складаўся з Караля Тавянскага, Пятра Завадскага і Вінцэнта Павенскага{{Sfn|SgKP|1890|s=756}}. Эксдывізія аддзяліла ад Шацка фальваркі Габрыэлеўку і [[Стары Шацк]] з вёскай Задашчэнне (39 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]) на карысць крэдытораў [[Пуцяты (род)|Пуцятаў]]; Вяркалы і [[Міхалова (Пухавіцкі раён)|Міхалоў]] з вёскамі Слабада (12 дымоў), вёскай Вяркалы (19 дымоў) на карысць Грушвіцкіх; Юзафоў з вёскай Леановічы (30 дымоў) на карысць Качноўскіх; Уборак на карысць Брылеўскіх; [[Пчолка (Уздзенскі раён)|Пчолка]] на карысць Сабецкіх. Таксама атрымалі спадчыну: Дамброўскія, Юркевічы, Ачапоўскія, Матусевічы і іншыя{{Sfn|SgKP|1890|s=756}}. Пры Аскерках застаўся дамен Белы Шацк з мястэчкам (25 дымоў, у тым ліку 12 [[Яўрэі|жыдоўскіх]]), вёска Сярэдзіна пры мястэчку (15 дымоў) і вёска Міхалевічы (21 дым), водны млын, які з правам прапінацыі прыносіў 500 рублёў прыбытку. У 1845 годзе за ўласнасцю [[Ігнацы Аскерка|Ігнацыя Аскеркі]], сына Габрыэля, Шацк арандаваў Дамброўскі за 1300 рублёў{{Sfn|SgKP|1890|s=756}}. 

Пасля 1861 года цэнтр [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. 16 лістапада 1863 года адкрыта земская школа. 10 сакавіка 1881 года на базе земскай школы адкрываецца 2-класнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У 1882 годзе закладзены вінакурны завод. У 1886 годзе ёсць народнае вучылішча, царква Святога Іллі, валасное праўленне, вадзяны млын, бальніца, 5 крам, яўрэйская школа. З 1888 года адбываліся штотыднёвыя нядзельныя таржкі{{Sfn|SgKP|1890|s=757}}, штогадовы кірмаш у дзень Святога Іллі 20 ліпеня{{Sfn|SgKP|1890|s=757}}. У 1892 годзе ў школе 66 хлопчыкаў, 10 дзяўчынак. У 1897 годзе ў мястэчку ёсць царква, 2 сінагогі, народнае вучылішча, паштовае аддзяленне, 4 піцейныя дамы, 15 лавак; у маёнтку вінны завод. У 1900 годзе настаўніцай у народным вучылішчы была Васіліся Плышэўская.

У 1879 годзе ад Ігнація Аскеркі маёнтак Шацк перайшоў да Гамаліцкіх. Побач быў маёнтак [[Стары Шацк]]. На канец XIX стагоддзя архіў Шацка быў у [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]], у калекцыі [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]]{{Sfn|SgKP|1890|s=758}}. У 1889 годзе маёнткам Шацк валодаў дваранін Канстанцін Мікалаевіч Гамаліцкі, было 2244 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=81}}, у 1903 годзе ён жа{{sfn|Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи|1903|с=27}}. У 1913 годзе ў валоданні Канстанціна Гамаліцкага пры маёнтку Шацк было 18618 дзесяцін зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=102}}.

=== Найноўшы час ===
[[Файл:Šacak. Шацак (1927).jpg|міні|Шацк (Шацак) на карце 1927 г.]]
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёнтак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]]. У 1921 годзе адкрыта няпоўная сярэдняя школа, у якой у 1922 годзе было 5 настаўнікаў. З 17 ліпеня 1924 года да 4 жніўня 1927 года цэнтр [[Шацкі раён (БССР)|Шацкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]]. З 4 жніўня 1927 года да 6 ліпеня 1935 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), у 1935—1938 гадах у [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкім]] і [[Рудзенскі раён|Рудзенскім раёнах]], з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1935 годзе статус паселішча панізілі да вёскі.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Нямецкія войскі зайшлі ў Шацк 30 чэрвеня 1941 года. Адразу была расстраляная першая група жыхароў. Нямецкая адміністрацыя арганізавала яўрэйскае гета. Самая масавая акцыя па знішчэнні яўрэяў праведзена ў кастрычніку 1941 года. Ахвяры гэтых карных акцый пахаваны ў трох ямах на ўзлеску гаю з правага боку дарогі з Шацка ў бок вёскі [[Задашчэнне]]&lt;ref&gt;[http://www.gorka.by/?p=43271 Пройти дорогами памяти] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191129104349/http://www.gorka.by/?p=43271 |date=29 лістапада 2019 }}. // Пухавіцкія навіны, 8 мая 2018. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. За час акупацыі ў Шацку было забіта больш за 800 чалавек.

З 20 студзеня 1960 года ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім]], з красавіка 1960 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]]. 24 лістапада 1966 года вёскі [[Міхалевічы]], [[Стары Шацк]] і [[Сярэдзіна]] далучаны да Шацка.
&lt;center&gt;&lt;gallery caption=&quot;Шацк на старых фотаздымках&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Файл:Šacak, Askierka. Шацак, Аскерка (1927).jpg|Палац Аскеркаў, 1927 год
Файл:Šacak, Horka, Illinskaja. Шацак, Горка, Ільлінская (1927).jpg|Ільінская царква, 1927 год
Файл:Šacak, Zarečča. Шацак, Зарэчча (1927) (2).jpg|Школа, 1927 год
Файл:Šacak, Zarečča. Шацак, Зарэчча (1927).jpg|Бровар, 1927 год
Файл:Šacak, Šača. Шацак, Шача (1927).jpg|Рака Шача з боку вёскі Сярэдзіны, 1927 год
Файл:Šacak. Шацак (1920).jpg|Вуліца ў Шацку, 1920 год
Файл:Šacak, Pažarnaja. Шацак, Пажарная (1928).jpg|Пажарная вежа, 1928
Файл:Šacak, Rynak. Шацак, Рынак (1928).jpg|Рынак, 1928
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Насельніцтва ==
[[Файл:Ул. Михалевичи, Шацк.jpg|міні|Вуліца Міхалевічы, 2018 г.]]
* 1800 год — 29 двароў, 142 жыхары
* 1886 год — 27 двароў, 184 жыхары
* 1897 год — 130 двароў, 974 жыхары; маёнтак, 63 жыхары
* 1908 год — 240 двароў, 2350 жыхароў; маёнтак, 1 двор, 98 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=217}}
* 1917 год — 166 двароў, 1121 жыхар (з іх 217 [[Беларусы|беларусаў]] і 904 [[яўрэі]]); маёнтак, 1 двор, 88 жыхароў (усе беларусы){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=126}}
* 1939 год — 3120 жыхароў&lt;ref&gt;[http://shtetle.com/shtetls_minsk/shack/shooting.html Место расстрела евреев местечка Шацк]&lt;/ref&gt;
* 1960 год — 210 жыхароў
* 1999 год — 819 жыхароў
* 2002 год — 324 двары, 732 жыхары
* 2003 год — 773 жыхароў
* 2009 год — 669 жыхароў&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm Насельніцтва Мінскай вобласці па выніках перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |date=29 чэрвеня 2015 }}.&lt;/ref&gt;
* 2012 год — 285 двароў, 697 жыхароў
* 2019 год — 568 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура. Рэлігія ==
[[Файл:Шацк, около почты.jpg|міні|Каля пошты]]
Дзейнічае [[Шацкая сярэдняя школа]]. Ёсць Шацкая ўчастковая бальніца, якая была збудавана ў студзені 1953 года&lt;ref&gt;[http://mgorka-crb.by/o-bolnice/ Марьиногорская центральная районная больница. О больнице.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221121200739/http://mgorka-crb.by/o-bolnice/ |date=21 лістапада 2022 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У Шацку ёсць прыход праваслаўнай царквы Святога прарока Ільі і дом малітвы [[Евангельскія хрысціяне|Евангельскіх хрысціян]]&lt;ref&gt;[http://sobornevsky.by/blagochinie/istoriya-blagochiniya/ История Пуховичского благочиния]. // Белорусская православная церковь. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* [[Шацк (курганны могільнік)|Курганны могільнік]] (мясцовая назва Французская магіла)
* Парк пры колішняй сядзібе Аскеркаў (XIX ст.)
* Пабудовы сядзібы Пуцятаў Стары Шацк

=== Мемарыялы ===
[[Файл:Šack, žydoŭskija mohilki. Шацк, жыдоўскія могілкі (2022) 01.jpg|міні|Помнік загінулым яўрэям на могілках]]
* Помнікі: землякам, загінулым у гады Другой сусветнай вайны; настаўнікам Шацка, загінулым у гады Другой сусветнай вайны (устаноўлены мясцовым жыхаром Міхалам Тарасевічам у 1994 годзе); помнік на месцы яўрэйскага гета

=== Страчаная спадчына ===
* Царква Святога прарока Ільі (XIX ст.)
* Сінагога
* Сядзіба Аскеркаў (XIX ст.)
* Помнік загінулым яўрэям. Быў адкрыты 5 ліпеня 1964 года на месцы збору яўрэяў у цэнтры Шацка. Ініцыятарам яго стварэння быў мясцовы жыхар Абрам Іцкавіч Левін. Грошы збіралі яўрэі Шацка і выхадцы з Шацка ў іншых гарадах. Праз некалькі гадоў гэты помнік прыбралі.

== Вядомыя асобы ==
* [[Абрахам Мошэ Бернштэйн]] (1866—1932) — кантар і кампазітар.
* [[Таісія Іванаўна Доўнар]] (нар. 1944) — беларуская юрыстка, прафесар БДУ.
* [[Уладзімір Мікалаевіч Кісялёў]] (1931—2021) — беларускі краязнавец.
* [[Наталля Анатольеўна Клімовіч]] (нар. 1963) — дэпутатка Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.
* [[Іван Сцяпанавіч Лупіновіч]] (1900—1968) — беларускі вучоны, заснавальнік Беларускага геаграфічнага таварыства, доктар сельскагаспадарчых навук.
* [[Аляксандр Андрэевіч Мікульчык]] (1882 — пасля 1918) — беларускі паэт, аўтар «[[Беларуская марсельеза|Беларускай марсельезы]]».
* [[Ганна Піліпаўна Назарава]] (1921—2000) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
{{калонкі|2|малы=так}}
* ''[[Мікалай Васільевіч Азбукін|Азбукін М. В.]]'' Мястэчка Шацак Менскай акругі // Наш край. 1927. № 1 (16). — С. 44-50.
* {{Крыніцы/БЭ|17}}
* ''Вайцэховіч Н.'' Шацак: Краязнаўчыя нарысы. — Мінск: Пэйта, 1999. (З серыі «Ведаць свой край Беларусь»). ISBN 985-6024-20-X
* ''Вайцэховіч Н.'' Мае землякі. — 2005. ISBN 985-6718-37-6
* ''Вайцэховіч Н.'' Гісторыя побач: краязнаўчыя вандроўкі: [пра вёску Шацк Пухавіцкага раёна] / Наталля Вайцэховіч. ― Мінск, 2007. (1Н//41496(039))
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Шацк|196—197}}
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч В. Л.]]'' Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў 12-18 ст. — Мн.: БелЭН, 1993.
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{кніга|аўтар = |частка = Приложеніе. Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи, владѣющихъ 500 десятин. земли и болѣе|загаловак = Памятная книжка Минской губерніи на 1904 г.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго губернскаго статистическаго комитета|год = 1903|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|755—758|Szack|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}
* {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}}
{{калонкі/канец}}
== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Шацкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Шацкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Аграгарадкі Мінскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Шацк (Пухавіцкі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>7e15n7azntblocpqazpu5fnzhweywwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Публіцыстычны стыль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132400</id>
    <revision>
      <id>5119723</id>
      <parentid>4843615</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Асноўныя рысы */ вікіфікацыя</comment>
      <origin>5119723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6555" sha1="0q6tzxqbzhejqkycygzjarkqyy10hzx" xml:space="preserve">'''Публіцыстычны стыль''' - сістэма [[Мова|моўных]] сродкаў, прызначаная для абслугоўвання шырокай сферы грамадскіх зносін: палітыка-ідэалагічную, грамадска-эканамічную, культурную, спартыўную і г.д. Публіцыстычны [[Стыль (мова)|стыль]] рэалізуецца ў пісьмовай і вуснай формах, якія цесна ўзаемадзейнічаюць і збліжаюцця (на радыё дыктары чытаюць надрукаваны тэкст). Асноўныя функцыі гэтага стылю - паведамленне і ўздзеянне. 

==Падстылі==
# Газетна-публіцыстычны стыль;
# Агітацыйны;
# Масава-палітычны;
# Палітыка-ідэалагічны.

У газетна-публіцыстычным падстылі ўздзеянне, перакананне выступаюць як галоўная функцыя мовы, прычым уздзеянне мае канцэнтраваны, падкрэслена агітацыйны характар. Таму выкарыстанне моўных сродкаў у газеце вызначаецца ў значнай меры іх сацыяльна-ацэначнымі якасцямі і магчымасцямі з пункту гледжання эфектыўнага ўздзеяння на масавую аўдыторыю.

==Асноўныя рысы==
# Эканомія моўных сродкаў, лаканічнасць выкладання пры інфарматыўнай насычанасці.
# Адбор моўных сродкаў з устаноўкай на іх даходлівасць. Асновай лексікі з'яўляецца нейтральная і кніжная. Значную яе частку складае грамадска-палітычная, а таксама разнастайныя тэрміны, якія часта пераасэнсоўваюцца для патрэбнасцi публіцыстыкі (манеўры дыпламатыі, сяброўская атмасфера).
# Выкарыстанне моўных стэрэатыпаў, клішэ. Гэта спрыяе эканоміі намаганняў і часу, з'яўляецца палёгкай для камунікацыі. Аднак іншы раз клішэ пераўтвараюцца ў штампы і губляюць сваю першапачатковую вобразнасць (працаўнікі палёў, людзі ў белых халатах, белае золата). Асноўнай прычынай пераўтварэння сродкаў у клішэ з'яўляецца стандартызацыя, частая паўтараемасць вобразнага сродку з-за недастатковай маўленчай культуры журналістаў (пастаянная прапіска).
# Жанравая разнастайнасць і звязаная з гэтым разнастайнасць стылістычнага выкарыстання моўных сродкаў: мнагазначнасці слова, эмацыянальна-экспрэсіўнай лексікі, рэсурсаў словаўтварэння (аўтарскія неалагізмы).
# Сумяшчэнне рыс публіцыстычнага стылю з рысамі іншых стыляў (навуковым, афіцыйна-дзелавым, мастацкім, размоўным).
# Выкарыстанне вобразна-выяўленчых сродкаў мовы, у прыватнасці сродкаў стылістычнага сінтаксісу (рытарычнае пытанне, паралелізм будовы, паўторы, інверсія). Шырокае ўжыванне ў ім ацэначных слоў, прыказак, прымавак, афарызмаў.

Паколькі публіцыстычнае маўленне звернута да шматлікай аўдыторыі, яно павінна быць правільным, у ім не павінна быць [[дыялектызм]]аў, вузкаспецыяльных тэрмінаў, вялікай колькасці [[Запазычаныя словы|запазычаных слоў]].

==Марфалогія==
Марфалогія публіцыстычнага стылю не дае яркіх узораў стылістычнай замацаванасці. У ім шырока выкарыстоўваюцца аддзеяслоўныя назоўнікі, іншамоўныя [[суфікс]]ы. Прыватнай асаблівасцю публіцыстычнага стылю з'яўляецца выкарыстанне назоўнікаў у форме множнага ліку, якія не абазначаюць колькасць: пошукі, перагаворы, улады, часта выкарыстоўваюцца інфінітывы, дзеясловы загаднага ладу.

==Сінтаксіс==
У асноўным кніжны, са складанымі разгорнутымі канструкцыямі, іншы раз выкарыстоўваюцца элементы размоўнага [[сінтаксіс]]у - эліпсіс - бездзеяслоўныя фразы:

''Наш дэвіз - якасць.''

Часта сустракаюцца намінатыўныя сказы, далучальныя канструкцыі, парцэляцыя, якая заключаецца ў чляненні сказаў, пры якой змест выказвання рэалізуецца не ў адной, а ў другой ці некалькіх інтанацыйна-сэнсавых маўленчых адзінках, размешчаных адна за другой пасля паўзы: 

''Пасля абеду прыйшлі госці. Нечаканыя. Незапрошаныя.''

==Гл. таксама==
* [[Стыль (мова)|Стыль]]
* [[Стылістыка]]
* [[Літаратурная мова]]

{{няма крыніц}}

{{Функцыянальныя стылі маўлення}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Функцыянальныя стылі маўлення]]</text>
      <sha1>0q6tzxqbzhejqkycygzjarkqyy10hzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апаратнае забеспячэнне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144252</id>
    <revision>
      <id>5119797</id>
      <parentid>5004216</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5119797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5200" sha1="td74c3e5zzlzfj1sbyy1ocmgrpg1o33" xml:space="preserve">'''Апаратнае забеспячэнне''', '''апаратныя сродкі''', '''камп’ютарныя камплектуючыя''', ({{lang-en|hardware}}) — [[Электроніка|электронныя]] і механічныя часткі [[Камп’ютар|вылічальнай прылады]], якія уваходзяць у склад сістэмы ці сеткі, за выключэннем [[праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]] і даных (інфармацыі, якую вылічальная сістэма захоўвае і апрацоўвае). Апаратным забеспячэннем з’яўляюцца: камп’ютары і лагічныя прылады, вонкавыя прылады і дыягнастычная апаратура, энергетычнае абсталяванне, батарэі і акумулятары.

== Распаўсюджванне камп’ютараў ==
Вялікая колькасць камп’ютараў убудавана ў іншыя прылады, напрыклад, у бытавую тэхніку, медыцынскае абсталяванне, [[мабільны тэлефон|мабільныя тэлефоны]]. Толькі малая частка камп’ютараў (каля 0,2 % усіх камп’ютараў, вырабленых у 2003 годзе) — гэта настольныя і мабільныя [[Персанальны камп’ютар|персанальная камп’ютары]].

== Персанальны камп’ютар ==
Тыповы [[персанальны камп’ютар]] складаецца з [[Корпус камп'ютара|корпуса]] і наступных частак:

* [[мацярынская плата]], на якой усталяваны [[цэнтральны працэсар]] (CPU) уключаючы [[Кулер (сістэма астужэння)|сістэму астужэння]], [[Памяць з адвольным доступам|аператыўную памяць]] і іншыя часткі, а таксама слоты пашырэння
** [[Памяць з адвольным доступам|аператыўная запамінальная прылада]] (АЗП) і [[кэш]] (звычайна уваходзіць у склад CPU)
** [[Пастаянная запамінальная прылада]] (ПЗП)
** Шыны — [[PCI]], [[PCI-E]], [[USB]], [[FireWire]], [[AGP]] (састарэла), [[ISA]] (састарэла), [[EISA]] (састарэла)
* [[Блок сілкавання]]
* [[Мікракантролер|Кантролеры]] прылад захоўвання — [[ATA|IDE]], [[SCSI]], [[SATA]], [[Serial Attached SCSI|SAS]] ці іншых тыпаў, якія знаходзяцца непасрэдна на мацярынскай плаце (убудаваныя) альбо на платах пашырэння. Да кантролераў падлучаны [[цвёрды дыск]], прывад гнуткіх дыскаў, [[CD-ROM]] і іншыя прылады.
* Накапляльнікі на зменных носьбітах
** Прывады аптычных дыскаў
** прывад гнуткіх дыскаў
** [[стрымер]]
* Прылады захоўвання інфармацыі
** [[Цвёрды дыск|Цвёрдыя дыскі]] (часам з магчымасцю аб’яднання ў [[RAID]]-масіў)
* Відэакантролер (убудаваны ці ў выглядзе платы пашырэння — гл. [[графічная плата]]), перадае сігнал на [[Манітор (дысплей)|манітор]]
* Гукавы кантролер (гл. [[гукавая плата]])
* Сеткавы інтэрфейс(см. [[сеткавая плата]])

Акрамя таго, у апаратнае забеспячэнне таксама уваходзяць знешнія кампаненты — [[Перыферыйная прылада|перыферыйныя прылады]]:
* [[Прылада ўводу|Прылады ўводу]]
** [[Камп’ютарная клавіятура|Клавіятура]]
** [[Камп’ютарная мыш|Мыш]], [[трэкбол]] ці [[тачпад]]
** [[Джойстык]]
** [[Сканер выяў|Сканер]]
* [[Прылады вываду]]
** [[Манітор (прылада)]]
** Калонкі/завушніцы
** Прылады друку
*** [[Прынтар]]
*** [[Плотар]]
* Прылады захоўвання інфармацыі
** Знешні дыск — HDD або SSD
** [[USB-назапашвальнік|Флэшка]]
** Сеткавае сховішча 
* [[Мадэм]] — для доступу ў Інтэрнэт

== Гл. таксама ==
* [[Камп’ютар|Камп’ютарная тэхніка]]
{{Кампаненты камп'ютара}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Камп’ютарнае апаратнае забеспячэнне]]</text>
      <sha1>td74c3e5zzlzfj1sbyy1ocmgrpg1o33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Сцяпан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147020</id>
    <revision>
      <id>5119909</id>
      <parentid>5110233</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5119909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9352" sha1="iqm93aevngcgdj5c4t08tq3pfk4uv03" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сцепаненка}}
{{Мастак
 | працы = «Мінск», «Інфанта» 
}}

'''Уладзі́мір Сцяпа́н''', сапраўднае імя '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Сцепане́нка''' ({{ВДП}}) — беларускі [[Проза|празаік]], [[паэт]], [[кінасцэнарыст]], [[мастак]], [[журналіст]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Касцюкоўка|Касцюкоўцы]] (цяпер частка Гомеля) у сям’і рабочага. Скончыў [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучылішча]] (1977), [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]] (1983) па спецыяльнасці «жывапісец». Служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]] (1983—1985), быў мастаком аб’яднання камісійных крам (1985—1987).

З 1987 па 2003 год — у творчым аб’яднанні «Тэлефільм» [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Беларускага тэлебачання]]. Вёў праграмы «Літаратурная Беларусь», «Ліра», «У жывапісе, графіцы, скульптуры». Некаторы час быў аўтарам і вядучым у праграме «Крок». Займаўся мастацкім афармленнем твораў беларускіх пісьменнікаў. Узначальваў творчае аб’яднанне «Тэлефільм». Паводле яго сцэнарыяў зняты шэраг дакументальных і мастацкіх стужак.

Прынамсі з 2013 года супрацоўнік газеты «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия (СБ. Беларусь сегодня)]]»&lt;ref&gt;''Гнілазуб, В.'' «[https://www.sb.by/articles/znaysts-slovy-pra-tryvog-radasts-vyesk-.html Знайсці словы пра трывогі і радасці вескі]» : [пра творчасць А. Крэйдзіча] / Вера Гнілазуб // Белорусская нива. 2013. 14 ноября. — С. 15.&lt;/ref&gt;. Летам 2018 года з рэдакцыйнага задання напісаў матэрыял пра рэканструкцыю [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілак]] у Мінску&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/dela-ubeditelnee-razgovorov.html|title=О благоустройстве Военного кладбища в Минске|first=Владимир|last=СТЕПАН|website=www.sb.by|date=2018-07-12|access-date=2026-03-09}}&lt;/ref&gt;, публікацыя мела грамадскі рэзананс і крытыку ад валанцёраў, якія займаліся ўпарадкаваннем і аднаўленнем пахаванняў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=212876|title = Аўтар «Советской Белорусіі» Уладзімір Сцяпан: Выбачаюся перад валанцёрамі з Вайсковых могілак|author = |authorlink = |date = 18-7-2018|publisher = nashaniva.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190304133229/https://nn.by/?c=ar&amp;i=212876|archivedate = 4-3-2019|accessdate = 4-3-2019}}&lt;/ref&gt;. Уладзімір Сцяпан прызнаў, што выказаўся занадта рэзка, і выбачаўся перад валанцёрамі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У жніўні 2020 года звольніўся з «Советская Белоруссия (СБ. Беларусь сегодня)»&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://novychas.by/hramadstva/pismennica-ljudmila-rubleuskaja-zvolnilasja-z-sb|title = Пісьменніца Людміла Рублеўская звольнілася з «СБ. Беларусь сегодня»|author = |authorlink = |date = 22-9-2020|publisher = novychas.by|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = 25-1-2021}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Піша [[проза|прозу]], [[верш]]ы, [[Сцэнарый|кінасцэнарыі]], [[П’еса|п’есы]], абразкі, грэгерыі і [[хайку|хоку]].

Друкавацца пачаў у 1982 годзе (газета «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]»). Вершы публікаваліся ў часопісах «[[Беларусь (часопіс)|Беларусь]]», «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]», «[[Крыніца (часопіс)|Крыніца]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]», зборніку «Дзень паэзіі» (1984, 1991). Адзін з аўтараў калектыўных зборнікаў «Крыло», «Жнівеньскі праспект» (1988), «Тутэйшыя» (1989), «Паркан», «Літаратура».

Сябра былой суполкі «[[Таварыства Тутэйшыя|Тутэйшыя]]» і [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1991 года.

Аўтар зборнікаў прозы «Вежа» (1990), «Сам-насам» (1990), «Адна капейка» (2012), кнігі «Настаўнік. Сяргей Пятровіч Каткоў» (2013), «Папяровая шапка» (2018), «Хвалі» (2019). У 2008 годзе ў часопісе «Маладосць» друкаваўся прыгодніцкі раман Уладзіміра Сцяпана ў суаўтарстве з [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максімам Клімковічам]] «Цень анёла».

Свае новыя творы Уладзімір Сцяпан публікуе на сайце litara.net, у часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» і «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», а таксама ў сваім блогу.

На думку [[Лідзія Савік|Лідзіі Савік]], у вершах, эсэ, апавяданнях аўтар імкнецца спасцігнуць складаныя таямніцы ўнутранага жыцця чалавека (апавяданні «Я — Віця», «Шэры матылёк», «Чаканні цягніка»), спрабуе ўвасобіць асабісты і сацыяльны досвед свайго пакалення, яго адчужанасць («Колер хакі», «Шлягер», «Швэдар»).

=== Пераклады ===
У 2025 годзе выйшаў білінгва-зборнік [[хайку]] Уладзіміра Сцяпана «Чайкі над Мінскам = Mouettes au-dessus de Minsk», пераклад на французскую [[Яна Гульцяева|Яны Гульцяевай]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.editions-eres.com/ouvrage/5435/mouettes-au-dessus-de-minsk|title=Mouettes au-dessus de Minsk|website=www.editions-eres.com|access-date=2025-04-25}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Сцяпан Уладзімір // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 457. — 480 с ISBN 5-85700-168-4

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцяпан Уладзімір}}
[[Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскім раёне]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў]]</text>
      <sha1>iqm93aevngcgdj5c4t08tq3pfk4uv03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вестран</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157411</id>
    <revision>
      <id>5119662</id>
      <parentid>5109920</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7531" sha1="ke7run3qphqtxtymjbcaw1zbmbui65c" xml:space="preserve">{{Штучная мова}}

'''Вестрон''' (''Westron''), ці '''Усеагульная мова''' (''Common Speech'') — у творах [[Джон Рональд Руэл Толкін|Дж. Р. Р. Толкіна]] родная мова практычна ўсіх народаў заходняга [[Серадзем’е|Серадзем’я]].

== Паходжанне і развіццё ==
Першапачаткова мовы [[Людзі (Серадзем’е)|людзей]] былі шматлікімі і вельмі разнастайнымі. Частка з іх падверглася ўплыву [[Эльфы (Серадзем’е)|эльфійскіх]] моў, іншыя — [[Оркі (Серадзем’е)|оркаўскіх]] і [[Гномы (Серадзем’е)|гном’іх]] моў. Дзякуючы мудрацам [[Гандалін]]а захаваліся веды аб [[таліска]] — мове народаў [[Беор]]а, [[Халет]] і [[Хадор]]а, ад якой развілася [[адунаік|адунайская мова]] жыхароў [[Нуменор]]а.

Калі нуменорцы пачалі асвойваць заходняе ўзбярэжжа Серадзем’я, стала зразумела, што іх мова цесна звязана з мясцовымі. У выніку іх змяшэння і ўзнікла адзіная мова, пасля названая ''вестран''. Ад нуменорскіх застаў і ўмацаванняў вестран распаўсюдзіўся ў глыбіню мацерыка — [[Эрыядор]] і прылеглыя землі (у якіх адбываліся падзеі «[[Хобіт, або Туды і назад|Хобіта]]» і «[[Валадар пярсцёнкаў|Валадара пярсцёнкаў]]»). Народы [[Раваніён]]а, які знаходзіўся па-за [[Туманныя горы|Туманнымі гарамі]], слаба кантактавалі з нуменорцамі, таму там захаваліся іх уласныя мовы. Таксама вестран амаль не паўплываў на мовы гвайтурым ([[сіндарын|сінд.]] ''Gwathuirim'') — продкаў [[Спіс другасных геаграфічных аб'ектаў Арды#Дунланд|дунландцаў]] і народа [[Спіс другасных геаграфічных аб'ектаў Арды#Белыя горы|Белых гор]], якія часта змагаліся з Нуменорам.

Пасля гібелі вострава тыя, хто выжылі з ліку Верных, заснавалі ў Серадзем’і каралеўствы [[Арнор]] і [[Гондар]]. У адрозненне ад таго, як іх суродзічы некалі змагаліся супраць эльфаў, жыхары каралеўстваў засяродзіліся на вывучэнні і выкарыстанні эльфійскіх моў, што прывяло да пэўнага заняпаду Усеагульнай мовы. Пазней [[дунадан|дунэдайн]] дапоўнілі і ўзбагацілі вестран эльфійскімі запазычаннямі. Больш развітая мова стала мовай гандлю і дыпламатыі на ўсіх землях і гасцінцах каралеўстваў, закранаючы [[Спіс гарадоў Арды#Дэйл|Дэйл]] і [[Эрэбор]]. Нават оркі [[Саўран]]а ўжывалі скажоную форму вестрана для зносін паміж сабой.

== Згадкі ў творах Толкіна ==
Тэрмін ''вестран'' ужываецца як пераклад на англійскую мову арыгінальнай назвы '''Аду́ні''' (''Adûni''). У [[сіндарын]]е яна вядома як '''Анну́найд''' ([[сіндарын|сінд.]] ''Annúnaid'') ці '''Фала́трэн''' ([[сіндарын|сінд.]] ''Falathren''). Альтэрнатыўны тэрмін ''Усеагульная мова'' перадаецца вестранскім словазлучэннем '''Со́вал Фа́рэ''' (Sôval Phârë) у тым жа сэнсе.

У «Хобіце» і «Валадару пярсцёнкаў» вестранскія імёны і назвы перакладзены на англійскую мову. Гэта мае сур’ёзныя падставы: імёны ўласныя былі перакладзены для таго, каб найбольш дакладна перадаць сэнс, які яны маюць. Такія імёны і назвы, як ''Baggins'', ''Bagshot Row'', ''Peregrin'', ''Rivendell'', прыведзены не як сапраўдныя вестранскія, а як іх англійскі пераклад у тым жа сэнсе, у якім яны ўжываліся ў вестране.

Імя [[Мэрыядак Брэндзібак|Мэрыядака Брэндзібака]] ({{lang-en|Meriadok Brandybuck}}), верагодна, было ''Калімак Брандгамба'' (''Kalimak Brandgamba''), ці каротка ''Калі'' (''Kali''), у сэнсе «jolly, merry» («вясёлы»). Англамоўны варыянт ''Meriadok'', ці каротка ''Merry'', быў створаны, каб перадаць весялосць імя.

Аналагічна былі перакладзены імёны [[Перэгрын Тук|Перэгрына Тука]] (''Peregrin Took'') i [[Сэмуайз Гэмджы|Сэмуайза Гэмджы]] (''Samwise Gamgee''), арыгінальныя імёны якіх былі ''Разанур Тук'' (''Razanur Tûc'') і ''Баназір Галбасі'' (''Banazir Galbasi'') адпаведна. Арыгінальнае імя [[Фрода Торбінс]]а на хобіцкім дыялекце вестрана гучала як ''Маура Лабінгі'' (''Maura Labingi'').

Геаграфічныя назвы былі таксама перакладзены з вестрана на англійскую мову: напрыклад, ''[[Раздол]]'' (''Rivendell'') быў перакладам назвы ''Карнінгул'' (''Karningul''), а ''[[Бэг Энд]]'' — ''Лабін-нэк'' (''Labin-nec'').

== Структура ==
Аб вестране вядома не так ужо і шмат. Толкін практычна паўсюль пераклаў яе на англійскую мову. Некаторыя словы згадваюцца ў дадатках да «Валадара пярсцёнкаў», параўнальна болей — у «[[Народы Серадзем’я|Народах Серадзем’я]]».

== Спасылкі ==
* [http://folk.uib.no/hnohf/westron.htm Westron — the Common Speech] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210420121511/http://folk.uib.no/hnohf/westron.htm |date=20 красавіка 2021 }} {{ref-en}}
* [http://www.tolkien.ru/draguer/westron.htm Вестран — Усеагульная мова] {{ref-ru}}

{{Штучныя мовы}}
{{Мовы Серадзем’я}}

[[Катэгорыя:Серадзем’е]]
[[Катэгорыя:Мовы Серадзем’я]]</text>
      <sha1>ke7run3qphqtxtymjbcaw1zbmbui65c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калібры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165241</id>
    <revision>
      <id>5119808</id>
      <parentid>4427958</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T03:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vadzimzie</username>
        <id>30710</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2886" sha1="f1thbkvvslu05bm74hr3yr4m7qifel2" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Haeckel Trochilidae.jpg
 |image title       = 
 |image descr       = Разнастайнасць калібры&lt;ref&gt;Малюнак з кнігі [[Эрнст Генрых Гекель|Эрнста Гекеля]] «Kunstformen der Natur» ([[1904]]; «Мастацкія формы прыроды»). Гл. пералік усіх 12 відаў калібры на [[:Файл:Haeckel Trochilidae.jpg|старонцы выявы]].&lt;/ref&gt;
 |regnum            = Жывёлы
 |rang              = Сямейства
 |latin             = Trochilidae
 |author            = [[Vigors]], [[1825]]
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = Падсямействы
 |children          = 
* ''[[Phaethornithinae]]''
* ''[[Trochilinae]]''
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |wikispecies       = Trochiliformes
 |commons           = Category:Trochilidae
 |itis              = 553437
 |ncbi              = 9241
 |eol               = 
}}
'''Калібры''' (''Trochilidae'') — сямейства птушак, адзінае ў атрадзе калібрыпадобных (''Trochiliformes''). 

== Апісанне ==
Самыя дробныя птушкі на Зямлі. Даўжыня 5,7—30 см, маса 1,6—20 г. Апярэнне рознакаляровае, бліскучае. [[Дзюба]] доўгая, тонкая, у некаторых выгнугая. [[Палігамія|Палігамы]]. Нясуць 1—2 яйкі. Кормяцца на ляту кветкавым нектарам і часткова дробнымі насякомымі. Адносная маса сэрца найбольшая сярод птушак. Інтэнсіўны абмен рэчываў, тэмпература цела каля 43 °С. Ноччу і пры недахопе корму ўпадаюць у здранцвенне, тэмпература цела зніжаецца да 14,5 °С. Лётаюць хутка (да 80 км/гадз). Могуць завісаць у паветры і даваць задні ход. Дробныя віды робяць крыламі да 80 узмахаў за секунду.

== Пашырэнне ==
Каля 330 відаў. Пашыраны ў [[Амерыка|Амерыцы]] (ад паўднёвай [[Аляска|Аляскі]] і [[паўвостраў Лабрадор|Лабрадора]] да [[Вогненная Зямля|Вогненнай Зямлі]]). Жывуць у розных ландшафтах, пераважна аселыя.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|7|Калібры|Самусенка Э. Р.|}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Калібры| ]]
[[Катэгорыя:Атрады птушак]]</text>
      <sha1>f1thbkvvslu05bm74hr3yr4m7qifel2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Верхняя В’ена</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166270</id>
    <revision>
      <id>5119640</id>
      <parentid>3490023</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="3t8vp82lw6xiezkr8qet6p9q4l2s9wc" xml:space="preserve">{{Дэпартамент Францыі
|Дэпартамент    = Верхняя В'ена
|Дэпартамент-Фр = Haute-Vienne
|нумар          = 87
|рэгіён         = [[Лімузен]]
|прэфектура     = [[Лімож]]
|супрэфектуры   = [[Белак]]&lt;br /&gt;[[Рашэшуар]]
|насельніцтва      = 353,9 тыс.
|год            = 1999
|месца          = 62
 |шчыльнасць     = 64
|плошча        = 5520
 |акруга        = 4
 |кантоны       = 52
|камуны        = 373
|president      = Мары-Франсуаза Пероль-Дзюмон
|pres_party     = Сацыялістычная партыя Францыі
|img_coa        = Blason département fr Haute-Vienne.svg
}}

'''Ве́рхняя В'е́на''' ({{lang-fr|Haute-Vienne}}, {{lang-oc|Nauta-Vinhana}}) — [[Дэпартаменты Францыі|дэпартамент]] на захадзе [[Францыя|Францыі]], адзін з дэпартаментаў рэгіёна [[рэгіён Лімузен|Лімузен]]. Парадкавы нумар — 87. Адміністрацыйны цэнтр — [[Лімож]]. Насельніцтва — 353,9 тыс. чалавек (62-е месца сярод дэпартаментаў, даныя [[1999]] г.).

== Геаграфія ==
Плошча тэрыторыі 5520 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі [[рака В'ена|В'ена]], [[рака Шаранта|Шаранта]]. 

Дэпартамент уключае 2 акругі, 54 кантон і 293 камун.

== Гісторыя ==
Верхняя В'ена — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку [[1790]] г. Узнік на тэрыторыі былой правінцыі [[Лімузен]]. Назва паходзіць ад ракі [[рака В'ена|В'ена]].

== Спасылкі ==
* {{ref-fr}} [http://www.Haute-Vienne.pref.gouv.fr/ Préfecture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070103084423/http://www.haute-vienne.pref.gouv.fr/ |date=3 студзеня 2007 }}
* {{ref-fr}} [http://www.cg87.fr/ Conseil général]

{{Дэпартаменты Францыі}}

[[Катэгорыя:Верхняя В’ена| ]]</text>
      <sha1>3t8vp82lw6xiezkr8qet6p9q4l2s9wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вопыт Майкельсана — Морлі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170765</id>
    <revision>
      <id>5119806</id>
      <parentid>5070093</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T02:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15798" sha1="aqq2l6rhqnw7e5dte7e5prua0umlrlh" xml:space="preserve">[[Файл:Michelson 1881 1.jpeg|320px|міні|справа|Агульны выгляд інтэрферометра ў перспектыве. Выява з даклада А. Майкельсана па выніках яго эксперыментаў, выкананых ў [[1881]] г.&lt;ref&gt;Albert A. Michelson, Edward W. Morley. On the Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether. The American Journal of Science. III series. Vol. XXII, No. 128, P.120 — 129.&lt;/ref&gt;]]

[[Файл:AetherWind-ru.svg|250px|міні|справа|[[Рух]] [[Планета Зямля|Зямлі]] вакол [[Сонца]] і праз [[Эфір (фізіка)|эфір]].]]

[[Файл:Interferometre Michelson.svg|250px|міні|Выява эксперыментальнай устаноўкі]]

'''Вопыты Майкельсана''' — клас фізічных эксперыментаў, якія даследуюць залежнасць скорасці распаўсюджвання [[Святло|святла]] ад кірунку. На 2011 год дакладнасць вопытаў дазваляе знайсці адносныя адхіленні ізатропнасці [[скорасць святла|скорасці святла]] парадку 10&lt;sup&gt;−18&lt;/sup&gt;, аднак на гэтым узроўні адхіленняў не знойдзена. Вопыты Майкельсана з’яўляюцца эмпірычнай асновай прынцыпу інварыянтнасці скорасці святла, які ўваходзіць у [[Агульная тэорыя адноснасці|агульную тэорыю адноснасці]] (АТА) і [[Спецыяльная тэорыя адноснасці|спецыяльную тэорыю адноснасці]] (СТА).

== Тэорыя ==

Вылічаем агульны час &lt;math&gt;t_1&lt;/math&gt;, выкарыстоўваючы суму часоў двух шляхоў:

: &lt;math&gt;t_1 = \frac{L_1}{c + v} + \frac{L_1}{c - v} = \frac{2 c L_1}{c^2 - v^2} = \frac{2 L_1}{c} \frac {1}{1 - \frac{v^2}{c^2}} \approx \frac{2 L_1}{c} \left(1 + \frac{v^2}{c^2}\right).&lt;/math&gt;

Прыбліжэнне звязана з тым, што &lt;math&gt;(v^2/c^2) \ll 1&lt;/math&gt; (парадку &lt;math&gt;10^{-8}&lt;/math&gt;), калі бярэцца скорасць абітальнага руху Зямлі &lt;math&gt; v \approx 30&lt;/math&gt; км/с, якая пры наяўнасці эфіру была б скорасцю адносна эфіру.

Скорасць эфіру &lt;math&gt;c = \|\mathbf {v}+\mathbf {v_1}\|&lt;/math&gt;, а &lt;math&gt;v_1=\|\mathbf {v_1}\|&lt;/math&gt; скорасць хвалі у кірунку люстэрка. &lt;math&gt;c = \|\mathbf {v}+\mathbf {v_1}\| = \sqrt{v^2 + v_1^2}&lt;/math&gt; з гэтага вынікае, што:

: &lt;math&gt;v_1 ={\sqrt{c^2 - v^2 }} = {{c} \sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}}.&lt;/math&gt;

Улічваючы сіметрыю, мы можам зараз вылічыць:

: &lt;math&gt;t_2 = \frac{2 L_2}{c}\frac{1}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}} \approx \frac{2 L_2}{c} \left(1 + \frac {v^2}{2 c^2}\right)&lt;/math&gt;

Розніца фаз прапарцыянальная:

: &lt;math&gt;\delta =c (t_2 - t_1) = 2 \left({\frac{L_2}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}}-\frac{L_1}{1 - \frac{v^2}{c^2}}}\right)&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;S = |\delta + \delta^'|&lt;/math&gt;,
дзе &lt;math&gt;\delta^'&lt;/math&gt; прапарцыянальная рознасці фаз, пры павароце на &lt;math&gt;\frac{\pi}{2}&lt;/math&gt;:

: &lt;math&gt;S = |2 L_1 \left({\frac{1}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}}-\frac{1}{1 - \frac{v^2}{c^2}}}\right) + 2 L_2 \left({\frac{1}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}}-\frac{1}{1 - \frac{v^2}{c^2}}}\right)|\approx (L_1 + L_2)\frac{v^2}{c^2}&lt;/math&gt;

Было паказана, што з тэорыі [[Эфір (фізіка)|эфіру]] вынікае рознасць, якая паддаецца колькаснай ацэнцы і выяўляецца адпаведнымі сродкамі (інтэрферометр Майкельсана — Морлі (Michelson-Morley)).

== Гісторыя ==

=== Перадгісторыя ===

{{main|Эфір (фізіка)}}
Тэорыя распаўсюджання святла, якая ўключае ў сябе эфір, з’явілася ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]]. У [[1727]] годзе англійскі [[астраном]] [[Джэймс Брэдлі]] патлумачыў праз яе [[аберацыя святла|аберацыю святла]]. Эдуард Кетэлер і [[Томас Юнг]] некалькі развілі тэорыю эфіру. У 1868 Хук паставіў вопыт па праверцы тэорыі эфіру на эфекце аберацыі святла ад зямной крыніцы святла. У 1871—1872 гадах Эйры правёў серыю дакладных вопытаў з астранамічнай крыніцай святла, зрабіўшы з іх выснову аб тым, што арбітальны рух Зямлі цалкам захапляе эфір.

=== Эпоха Майкельсана ===

Упершыню такі дослед быў пастаўлены Альбертам Майкельсанам на сваім інтэрферометры ў [[1881]] годзе, з мэтай вымярэння залежнасці [[скорасць святла|скорасці святла]] ад руху [[Планета Зямля|Зямлі]] адносна [[Эфір (фізіка)|эфіру]]. Пад эфірам тады разумелася асяроддзе, аналагічнае абъёмна размеркаванай матэрыі, у якой святло распаўсюджваецца падобна гукавым ваганням. Вынік эксперыменту, на думку Майкельсана, быў адмоўным — зрушэнні палос не супадаюць па фазе з тэарэтычнымі, а ваганні гэтых зрушэнняў толькі крыху меншыя за тэарэтычныя.

Пазней, у 1887 Майкельсан, сумесна з Морлі, правёў аналагічны, але больш дакладны [[эксперымент]], вядомы як эксперымент Майкельсана-Морлі, і паказаў, што назіранае зрушэнне сапраўды менш {{Дроб|1|20}} тэарэтычнага і, верагодна, менш {{Дроб|1|40}}. У тэорыі незахапляемага эфіру зрушэнне павінна быць прапарцыянальным квадрату скорасці, таму вынікі раўназначныя таму, што адносная скорасць Зямлі ў эфіры менш {{Дроб|1|6}} яе арбітальнай скорасці і несумненна менш {{Дроб|1|4}}&lt;ref name=&quot;В1&quot;&gt;Экспериментальные основания теории относительности. С. И. Вавилов. Собрание сочинений, т.~4, АН СССР, М., 1956 г. (pdf, русс.)(Ч.II. Опыты Майкельсона, его повторения и аналоги.)&lt;/ref&gt;.

=== Вопыты Мілера ===

На думку прафесара Дэйтана К. Мілера (Кейсаўская школа прыкладных навук):
{{пачатак цытаты}}
Можна меркаваць, што эксперымент толькі паказаў, што эфір у канкрэтным падвальным памяшканні захапляецца ў падоўжным кірунку разам з ім. Мы збіраемся таму перамясціць апарат на пагорак, каб паглядзець, ці не выявіцца эфект там.
{{канец цытаты}}

К. Мілер з прафесарам Морлі сканструявалі інтэрферометр больш адчувальны, чым той, які прымяняўся ў першым эксперыменце, з даўжынёй аптычнага шляху 65,3 м, эквівалентнай прыкладна 130 млн [[Даўжыня хвалі|даўжынь хваль]]. К. Мілер чакаў убачыць зрушэнне ў 1,1 паласы&lt;ref name=&quot;М1&quot;&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1928ApJ....68..341M&amp;amp;data_type=PDF_HIGH&amp;amp;whole_paper=YES&amp;amp;type=PRINTER&amp;amp;filetype=.pdf (Conference on the Michelson-Morley experiment. Held at the Mount Wilson Observatory, Pasadena, California, February 4 and 5, 1927) //The Astrophysical Journal. December 1928. Vol. LXVIII, No. 5. P. 341—402.]&lt;/ref&gt;. Восенню [[1905]] Морлі і Мілер правялі эксперымент на Эўклідавых вышынях ў [[Кліўленд]]зе, якія знаходзяцца на вышыні каля 90 м над [[Эры (возера)|возерам Эры]] і каля 265 м вышэй за ўзровень мора. У 1905—1906 гг. было зроблена пяць серый назіранняў, якія далі пэўны станоўчы эфект — каля {{Дроб|1|10}} чаканага дрэйфу&lt;ref name=&quot;М2&quot;&gt;[http://ether-wind.narod.ru/glava14.htm (Conference on the Michelson-Morley experiment. Held at the Mount Wilson Observatory, Pasadena, California, February 4 and 5, 1927) //The Astrophysical Journal. December 1928. Vol. LXVIII, No. 5. P. 341—402.] Перевод с англ. В. А. Ацюковского и Л. С. Князевой&lt;/ref&gt;.

У сакавіку [[1921]] г. методыка і апарат былі некалькі зменены і атрыманы вынік у 10 км/c «эфірнага ветру». Вынікі былі старанна правераны на прадмет магчымай ліквідацыі недахопаў, звязаных з [[магнітастрыкцыя]]й і цеплавым выпрамяненнем. Напрамак кручэння апарата не аказваў уплыву на вынік эксперыменту&lt;ref name=&quot;М1&quot; /&gt;.

Больш познія даследаванні вынікаў, атрыманых Д. Мілерам, паказалі, што флуктуацыі, якія назіраліся ім і інтэрпрэтаваныя як наяўнасць «эфірнага ветру», з’яўляюцца следствам статыстычных памылак і няўліку тэмпературных эфектаў&lt;ref name=&quot;М2&quot; /&gt;.

=== Вопыты Кенэдзі ===

Доктар Рой Кенэдзі ([[Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут]]) пасля публікацый вынікаў вопыту Морлі-Мілера відазмяняе вопыт з мэтай праверкі. Інтэрферометр змяшчаецца ў металічны герметычны корпус, запоўнены [[Гелій|геліем]] пад ціскам 1 атм. Выкарыстоўваючы прыстасаванне, здольнае адрозніць вельмі малыя зрушэння інтэрферэнцыйнай карціны, стала магчымым скараціць памер плячэй да 4 м. Выкарыстоўвалася палярызаванае святло з мэтай выключыць наколькі магчыма рассейванне святла на люстэрках. Дакладнасць вопыту адпавядала зрушэнню палос на 2×10&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt; іх шырыні. На гэтым апараце скорасць 10 км/с, атрыманая Мілерам, давала б зрух, які адпавядае 8×10&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt; даўжыні хвалі зялёнага колеру, што ў чатыры разы больш найменшага вызначанага значэння. Эксперымент праводзіўся ў лабараторыі Норман Брыдж, у памяшканні з пастаяннай тэмпературай, у розны час дня. Для праверкі залежнасці скорасці эфірнага ветру ад вышыні мясцовасці вопыты праводзіліся таксама на Маўнт Вілсан ў будынку абсерваторыі. Эфект аказаўся не большым за 1 км/с для эфірнага ветру&lt;ref name=&quot;М2&quot; /&gt;.

=== Сучасныя варыянты ===

У 1958 годзе ў [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскім універсітэце]] (ЗША) быў праведзены яшчэ больш дакладны эксперымент з выкарыстаннем процінакіраваных прамянёў двух [[мазер]]аў, які паказаў нязменнасць [[Частата|частаты]] ад руху Зямлі з дакладнасцю каля 10&lt;sup&gt;−9&lt;/sup&gt;%.

Яшчэ больш дакладныя вымярэнні ў [[1974]] годзе давялі адчувальнасць да 0,025 м/с. Сучасныя варыянты эксперыменту Майкельсана выкарыстоўваюць аптычныя і крыягенныя мікрахвалевыя рэзанатары і дазваляюць выявіць адхіленне скорасці святла, калі б яно складала некалькі адзінак на 10&lt;sup&gt;−18&lt;/sup&gt;.

== Гл. таксама ==

* [[Гісторыя тэорыі адноснасці]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{З|ФЭ|загаловак=Майкельсона опыт|спасылка=http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2131.html}}
* {{артыкул
| аўтар         = Swenson, L. S.
| загаловак      = The Michelson-Morley-Miller Experiments before and after 1905
| спасылка        = http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1970JHA.....1...56S
| мова          = en
| выданне       = Journal for the History of Astronomy
| год           = 1970
| volume        = 1
| pages         = 56—78
| doi           =
}}

== Спасылкі ==

* Физическая энциклопедия, т. 3. — М.: Большая Российская Энциклопедия; [http://www.physicum.narod.ru/vol_3/027.pdf стр. 27] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120302001419/http://www.physicum.narod.ru/vol_3/027.pdf |date=2 сакавіка 2012 }} и [http://www.physicum.narod.ru/vol_3/028.pdf стр. 28] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050311202230/http://www.physicum.narod.ru/vol_3/028.pdf |date=11 сакавіка 2005 }}.
* ''Г. А. Лоренц''. [http://djvu-books.narod.ru/lorenz1895.htm Интерференционный опыт Майкельсона] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110425160618/http://djvu-books.narod.ru/lorenz1895.htm |date=25 красавіка 2011 }}. Из книги &quot;Versuch einer Theorie der elektrischen und optischen Erscheinungen in bewegten Körpern. Leiden, '''1895''', параграфы 89…92.
* [http://elementy.ru/trefil/21167 Об «опыте Майкельсона—Морли» простым языком].

[[Катэгорыя:Рэлятывісцкія і гравітацыйныя з’явы]]
[[Катэгорыя:Эксперыменты ў рэлятывісцкай фізіцы]]
[[Катэгорыя:Тэорыі эфіру]]</text>
      <sha1>aqq2l6rhqnw7e5dte7e5prua0umlrlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Прэзідэнты Партугаліі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>173126</id>
    <revision>
      <id>5119883</id>
      <parentid>5110655</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5119883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="s4jcxae73mb5yhvifcrewzkkp0uybgh" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Прэзідэнты Партугаліі
|выява                     = 
|загаловак                 = [[Спіс прэзідэнтаў Партугаліі|Прэзідэнты]] [[Партугалія|Партугаліі]]
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|стыль_загалоўкаў          = 
|клас_спісаў               = hlist

|загаловак1 = I Рэспубліка (1910—1926)
|спіс1   =
* [[Мануэл ды Арыяга]]
* [[Тэофілу Брага]]
* [[Бернардыну Машаду]]
* [[Сідоніу Бернардыну Кардозу да Сілва Паіш|Сідоніу Паіш]]
* [[Жуан ду Канту і Каштру]]
* [[Антоніу Жазэ ды Алмейда|ды Алмейда]]
* [[Мануэл Тэйшэйра Гоміш]]
* [[Бернардыну Луіш Машаду Гімарайнш|Бернардыну Машаду Гімарайнш]]
|загаловак2 = «Нацыянальная дыктатура» (1926—1933)
|спіс2 =
* [[Жазэ Мендыш Кабесадаш Жуніяр|Жазэ Мендыш Кабесадаш]]
* [[Мануэл ды Алівейра Гоміш да Кошта|Мануэл Гоміш да Кошта]]
* [[Антоніу Ошкар дэ Фрагозу Кармона|Ошкар ды Кармона]]
|загаловак3 = [[Новая дзяржава, Партугалія|Новая дзяржава]] (1933—1974)
|спіс3 =
* [[Антоніу Ошкар дэ Фрагозу Кармона|Ошкар ды Кармона]]
* [[Антоніу ды Алівейра Салазар]]
* [[Франсішку Кравейру Лопіш]]
* [[Амерыку Томаш]]
|загаловак4 = [[Рэвалюцыя гваздзікоў]] &lt;br&gt;і пераход да дэмакратыі (1974—1976)
|спіс4 =
* [[Антоніу ды Спінола]]
* [[Франсішку да Кошта Гоміш]]
|загаловак5 = III Рэспубліка (1976 — наш час)
|спіс5 =
* [[Антоніу душ Сантуш Рамалью Эаніш|Антоніу Рамалью Эаніш]]
* [[Марыу Суарыш]]
* [[Жоржы Фернанду Бранку ды Сампаю|Жоржы Сампаю]]
* [[Анібал Каваку Сілва]]
* [[Марселу Рэбелу ды Соза]]
* [[Антоніу Жазэ Сегуру]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Спісы прэзідэнтаў|Партугалія]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Партугалія]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4jcxae73mb5yhvifcrewzkkp0uybgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119891</id>
      <parentid>5119883</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5119891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="6xwpvfqlr1vlrvqni6ufjuqzpkertvo" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Прэзідэнты Партугаліі
|выява                     = 
|загаловак                 = [[Спіс прэзідэнтаў Партугаліі|Прэзідэнты]] [[Партугалія|Партугаліі]]
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|стыль_загалоўкаў          = 
|клас_спісаў               = hlist

|загаловак1 = I Рэспубліка (1910—1926)
|спіс1   =
* [[Мануэл ды Арыяга]]
* [[Тэофілу Брага]]
* [[Бернардыну Машаду]]
* [[Сідоніу Бернардыну Кардозу да Сілва Паіш|Сідоніу Паіш]]
* [[Жуан ду Канту і Каштру]]
* [[Антоніу Жазэ ды Алмейда|ды Алмейда]]
* [[Мануэл Тэйшэйра Гоміш]]
* [[Бернардыну Машаду]]
|загаловак2 = «Нацыянальная дыктатура» (1926—1933)
|спіс2 =
* [[Жазэ Мендыш Кабесадаш Жуніяр|Жазэ Мендыш Кабесадаш]]
* [[Мануэл ды Алівейра Гоміш да Кошта|Мануэл Гоміш да Кошта]]
* [[Антоніу Ошкар дэ Фрагозу Кармона|Ошкар ды Кармона]]
|загаловак3 = [[Новая дзяржава, Партугалія|Новая дзяржава]] (1933—1974)
|спіс3 =
* [[Антоніу Ошкар дэ Фрагозу Кармона|Ошкар ды Кармона]]
* [[Антоніу ды Алівейра Салазар]]
* [[Франсішку Кравейру Лопіш]]
* [[Амерыку Томаш]]
|загаловак4 = [[Рэвалюцыя гваздзікоў]] &lt;br&gt;і пераход да дэмакратыі (1974—1976)
|спіс4 =
* [[Антоніу ды Спінола]]
* [[Франсішку да Кошта Гоміш]]
|загаловак5 = III Рэспубліка (1976 — наш час)
|спіс5 =
* [[Антоніу душ Сантуш Рамалью Эаніш|Антоніу Рамалью Эаніш]]
* [[Марыу Суарыш]]
* [[Жоржы Фернанду Бранку ды Сампаю|Жоржы Сампаю]]
* [[Анібал Каваку Сілва]]
* [[Марселу Рэбелу ды Соза]]
* [[Антоніу Жазэ Сегуру]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Спісы прэзідэнтаў|Партугалія]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Партугалія]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xwpvfqlr1vlrvqni6ufjuqzpkertvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыялектызм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174886</id>
    <revision>
      <id>5119726</id>
      <parentid>4543454</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Віды</comment>
      <origin>5119726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="pm2fzcewt1qsdabe8ur8h4tysonjt5k" xml:space="preserve">'''Дыялекты́зм''' — слова або словазлучэнне якога-небудзь [[Дыялект|дыялекту (гаворкі)]], ужытае ў літаратурнай мове. У літаратуры дыялектызмы ўжываюцца для стварэння мясцовага [[каларыт]]у, моўнай характарыстыкі персанажаў. Падчас дыялектызмы абазначаюць рэаліі, назваў якіх няма ў [[Літаратурная мова|літаратурнай мове]]. У такім выпадку яны праз творы [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]] трапляюць у літаратурную мову, узбагачаюць, садзейнічаюць яе развіццю. Злоўжыванне дыялектызмамі вядзе да зацямнення сэнсу твора.

== Віды ==
Вылучаюць наступныя віды дыялектызмаў&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Дыялектызм|том=6|старонкі=311}}&lt;/ref&gt;:
* лексічныя (уласналексічныя і этнаграфічныя), якія служаць мясцовай назвай агульнавядомых або мясцовых прадметаў і з’яў;
* семантычныя, якія адрозніваюцца мясцовым значэннем;
* фразеалагічныя — мясцовыя выразы ўстойлівага характару;
* фанетычныя, якія адлюстроўваюць гукавыя асаблівасці мясцовых гаворак;
* словаўтваральныя, якія вызначаюцца словаўтваральнымі сродкамі мясцовых гаворак;
* граматычныя, якія маюць мясцовую марфалагічную або сінтаксічную структуру.

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар=[[Вячаслаў Рагойша]].|частка=|загаловак=Паэтычны слоўнік|арыгінал=|спасылка=http://www.belkabinet.by/load/0-0-0-61-20|адказны=[[Т. А. Гарбачэўская]]|выданне=3-е выд., дапрац. і дапоўн.|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]|год=2004|том=|старонкі=|старонак=576|серыя=|isbn=985-08-0598-6|тыраж=2000}}{{Недаступная спасылка}}
* {{Кніга|аўтар=Вячаслаў Рагойша.|частка=|загаловак=Тэорыя літаратуры ў тэрмінах|арыгінал=|спасылка=http://www.book-salon.by/be/books/belarusian_books/2994/|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя]]|год=2001|том=|старонкі=|старонак=384|серыя=|isbn=985-11-0197-4|тыраж=1000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306000120/http://www.book-salon.by/be/books/belarusian_books/2994/|archivedate=6 сакавіка 2016}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Стылістыка]]
[[Катэгорыя:Дыялекталогія]]</text>
      <sha1>pm2fzcewt1qsdabe8ur8h4tysonjt5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176519</id>
    <revision>
      <id>5119635</id>
      <parentid>5119579</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5119579|5119579]] аўтарства [[Special:Contributions/Voūk12|Voūk12]] ([[User talk:Voūk12|размовы]]) неабходна ствараць новы артыкул</comment>
      <origin>5119635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8984" sha1="ndcz7kv8dop289ifng4ua9x2uxsaa1s" xml:space="preserve">{{Шляхціч
 | беларускае імя = Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч
 | поўнае імя = 
 | арыгінальнае імя =
 | партрэт =
 | шырыня партрэта =
 | подпіс =
 | герб= POL COA Lis.svg
 | шырыня герба =
 | подпіс герба= [[Ліс (герб)|Герб «Ліс»]]

&lt;!-- ІНФАРМАЦЫЯ АБ ТЫТУЛАХ  --&gt;
| тытул =[[Барысаўскі павятовы маршалак]]
 | парадак = 
 | перыядпачатак = 1797
 | перыядканец   =1802
 | перыяд праўлення =
 | папярэднік = [[Міхал Міхалавіч Слізень]]
 | пераемнік = [[Юзаф Міхалавіч Слізень]]

| тытул_2 =[[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|Мінскі губернскі маршалак]]
 | парадак_2 = 
 | перыядпачатак_2 = 1802
 | перыядканец_2   =1808
 | перыяд праўлення_2 =
 | папярэднік_2 = [[Юзаф Матэвушавіч Ваньковіч]]
 | пераемнік_2 = [[Юзаф Міхалавіч Валадковіч]]

 | дата нараджэння = 
 | месца нараджэння = 
 | дата смерці = 
 | месца смерці = 
 | пахаваны = 
 | пахаваная =
 | род =[[Ваньковічы]]
 | бацька = 
 | маці = 
 | жонка = 
 | дзеці =  
| рэлігія = каталік
 | узнагароды =  
 | аўтограф =
 | Commons            = 
 | Rodovid=
}}
'''Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч''', '''Станіслаў-Нікадэм Аляксандравіч Ваньковіч''' ({{lang-pl|Stanisław Nikodem Wańkowicz}}, {{lang-ru|Станислав Александрович Ванькович}}) (? — {{ДС|||1812}}) — [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] (1802—1808), буйны землеўласнік [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].

== Біяграфія ==
=== Паходжанне ===
Належаў да каталіцкага [[Шляхта|шляхецкага]] роду [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] [[Ліс (герб)|гербу «Ліс»]], які паходзіў з [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]].

Нарадзіўся ў сям’і шляхціца-каталіка Аляксандра Янавіча Ваньковіча і яго жонкі Сафіі Грэгаровіч. Меў поўнае імя «Станіслаў-Нікадэм», з якіх звычайна карыстаўся імем «Станіслаў». Бацька Аляксандр Ваньковіч адносіўся да сярэднезаможнай каталіцкай шляхты [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], дзе займаў мясцовыя земскія пасады (мінскага чашніка і мінскага каптуровага суддзі (упамін. 1764)) і дзе меў маёнткі [[Вялікая Сляпянка]], [[Малая Сляпянка]], Семяньковічы і Слабодка.

=== Службовая дзейнасць ===
Мінскі чашнік (1766—1774), харунжы пяцігорскай харугвы (1780—1784), мінскі гродскі рэгент (з 1786), сянажацкі староста (з 1788), [[Камісіі парадкавыя цывільна-вайсковыя|цывільна-вайсковы камісар]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] (1790—1795), дэпутат дваранства [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] ў Мінскім дваранскім дэпутацкім сходзе (1795—1797), [[барысаўскі павятовы маршалак]] (1797—1802), [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] (1802—1808).

У [[1802]] атрымаў [[ордэн Святой Ганны]] 2 ступені.

== Маёнткі ==
Атрымаў у спадчыну маёнткі ў [[Мінскі павет|Мінскім]], [[Ігуменскі павет|Ігуменскім]] і [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у тым ліку — маёнтак Вялікая Сляпянка.

== Сям’я ==
Станіслаў Ваньковіч быў двойчы жанаты. Першы раз з Ганнай (Мартай) Русецкай, а другі раз — з Юдытай [[Род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Ад другой жонкі меў аднаго сына [[Эдвард Станіслававіч Ваньковіч|Эдварда (Эдварда-Уладзіслава-Антонія-Лукаша)]], хрышчанага [[20 кастрычніка]] [[1793]] у [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Заслаўе)|касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Заслаўе|Заслаўі]]. Сын [[Эдвард Станіслававіч Ваньковіч]] (1793—1872) ажаніўся з Міхалінай Станіславаўнай [[Род Манюшкаў|Манюшкай]], цёткай вядомага кампазітара [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] (1819—1872).

Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч быў прадзедам [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Адамавіча Вайніловіча]] (1847—1928), вядомага гаспадарчага і палітычнага дзеяча [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і [[Беларусь|Беларусі]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЭГБ|2}}
* Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]; сост.: Н. А. Голубева, Н. М. Усова, Л. В. Языкович; под научной редакцией В. И. Прокопцова. — Минск : БелЭн, 2012. — 442 с.
* ''Раюк, А.Р.'' Лёс і погляды мінскага губернскага прадвадзіцеля дваранства (1863–1877) Яўстаха Прушынскага на этнаканфесіянальную сітуацыю ў Беларусі / А.Р. Раюк // Беларуская этнаграфія, этналогія і антрапалогія : зб. навук. артыкулаў. — Мінск : Бел. навука, 2022. — Вып. 1. — С. 79—89.
* ''Раюк, А. Р.'' Нефармальныя сувязі паміж дваранствам Мінскай губерні ў 1795—1863 гг. / А. Р. Раюк // Гісторыя і грамадазнаўства. — 2020. — № 1. — С. 58—63.
* ''Раюк, А. Р.'' Нефармальныя сувязі паміж губернскім дваранствам у Беларусі ў 1795—1863 гг. / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фалькларыстыкі / Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы Нац. акад. навук Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2008. — Вып. 4. — С. 406—412.
* ''Чарняўскі, В. Ф.'' Ураднікі (пасады, тытулы) Менскага ваяводства XVI—XVIII стагоддзяў (Біяграфічны даведнік) / В. Ф. Чарняўскі. — Мн.: Олдеран, 2007. — 224 с.
* ''Konarski, S.'' Wańkowiczowie herbu Lis odmienny / S. Konarski. — Paryż, 1960.

{{Wikidata/Ancestors}}

{{DEFAULTSORT:Ваньковіч Станіслаў Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Ваньковічы|Станіслаў Аляксандравіч]]
[[Катэгорыя:Павятовыя маршалкі барысаўскія]]
[[Катэгорыя:Губернскія маршалкі мінскія]]</text>
      <sha1>ndcz7kv8dop289ifng4ua9x2uxsaa1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Войд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180081</id>
    <revision>
      <id>5119687</id>
      <parentid>3491196</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="b9oh5ns9qldi78gvjgy74npig0kftp4" xml:space="preserve">[[Выява:Superclusters_atlasoftheuniverse_rus.gif|thumb|Карта кластараў і войдаў]]
'''Войд''' ({{lang-en|void}} — пустэча) — прастора, вольная ад [[Скопішча галактык|скопішчаў галактык]] і [[Зорка|зораў]]. 
Яны ўпершыню былі выяўлены ў [[1977]] годзе Стэфанам Грэгары і Лаярдам А. Томпсанам у [[Нацыянальная абсерваторыя Кітт-Пік|Нацыянальнай абсерваторыі Кітт Пік]], а таксама [[Яан Эльмаравіч Эйнасто|Яанам Эйнасто]], М. Йыэвээрам і Э. Таго з [[Тартуская абсерваторыя|Тартускай астрафізічнай абсерваторыі]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Mihkel Jõeveer|загаловак=Jaan Einasto 70 |спасылка=http://books.google.com/books?id=fuKM9mP1A9oC&amp;pg=PA62&amp;lpg=PA62&amp;dq=void+einasto&amp;source=bl&amp;ots=-Wn_Z3WPOW&amp;sig=c8lOXlM_GySujaQA8zonOpR9O8c&amp;hl=ru&amp;ei=jFPzTdSCDpDasgbEst3bBg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CC8Q6AEwAzgK#v=onepage&amp;q=void%20einasto&amp;f=false|мова=en|выданне=Proceedings of the Estonian Academy of Sciences, Physics and Mathematics|год=1999|том=48|выпуск=3|старонкі=60—62|issn=1406-0086}}&lt;/ref&gt;. Памеры гэтых утварэнняў складаюць каля 10-30 [[Парсек|Мпк]]. Вялікія войды ({{lang-en|supervoids}}) могуць дасягаць у памерах 150 Мпк і меркавана займаюць каля 50% аб'ёму [[Сусвет]]у. У войдах магчыма наяўнасць [[цёмная матэрыя|«цёмнай матэрыі»]] і протагалактычных аблокаў.

Тэорыя, якая апісвае ўтварэнне гэтых структур, заснавана на так званай [[Джэймс Хопвуд Джынс|джынсаўскай]] нестабільнасці — [[Гравітацыйная няўстойлівасць|гравітацыйнай няўстойлівасці]] абурэнняў шчыльнасці матэрыі. Варта меркаваць, што на найранейшых стадыях эвалюцыі сусвету неаднастайнасці шчыльнасці ўже існавалі, хоцб і былі дробнымі велічынёй. Адзначым, што тэорыя гарачага [[Вялікі выбух|Вялікага выбуху]] не дае форму спектру гэты першасных абурэнняў — для яе яны з'яўляюцца [[праблема пачатковых значянняў у касмалогіі|пачатковымі данымі]], якія не вынікаюць з тэорыі. Дзеля тлумачэння іх узнікнення патрабуецца прыцягваць дадатковыя механізмы, найбольш зграбны з якіх маецца ў [[Інфляцыйная мадэль Сусвету|інфляцыйнай тэорыі]]. Адметна, што інфляцыйны механізм адпавядае ўсёй сукупнасці касмалагічных назіральных звестак.

==Гл. таксама==
* [[Рэліктавая халодная пляма|Супервойд (суперпустэча) у сузор'і Эрыдана]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.modcos.com Сайт аб сучаснай касмалогіі]
* [http://crydee.sai.msu.ru crydee.sai.msu.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220402004418/http://crydee.sai.msu.ru/ |date=2 красавіка 2022 }}
* [http://www.dvastronom.ru/universe-superclusters.php С. Грэгары, Л. Томпсон Свет галактык: Звышскопішча і пустэчы ў буйнамаштабнай структуры Сусвету]

{{rq|sources}}

{{Галактыкі}}

[[Катэгорыя:Касмалогія]]
[[Катэгорыя:Космас]]</text>
      <sha1>b9oh5ns9qldi78gvjgy74npig0kftp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спагеці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187873</id>
    <revision>
      <id>5119732</id>
      <parentid>5068809</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-62375-5</username>
        <id>166069</id>
      </contributor>
      <comment>Дададзены CVT</comment>
      <origin>5119732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="fvgf4scgpzx80sgvnhtk3043y3lq2if" xml:space="preserve">[[Выява:Spaghettoni.jpg|thumb|Спагеці]]
[[Выява:Spaghettata.JPG|200px|thumb|Спагеці з памідорамі і базілікам]]
'''Спагеці'''&lt;ref name=pr&gt;{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|2}}, С.399&lt;/ref&gt; ({{lang-it|Spaghetti}}; {{IPA|ʃpaˈɡɛti}}) — [[локшына]] з цвёрдай пшаніцы з круглым сячэннем, дыяметрам каля {{Convert|2|mm|abbr=on}} (пасля адваркі), і як правіла даўжынёй каля {{cvt|25|cm|in}}. Больш тонкія спагеці называюцца «спагеціні» ({{lang-it|Spaghettini}}), таксама [[капеліні]], тоўстыя спагеці — «спагетоні» ({{lang-it|Spaghettoni}}). Радзімай спагеці з'яўляецца [[Італія]], і яны шырока выкарыстоўваюцца ў [[Італьянская кухня|італьянскай кухні]], часта запраўляюцца таматным [[ссоус]]ам. З'яўляюцца асновай шматлікіх італьянскіх страў, напрыклад: ''Spaghetti Napoli'' (спагеці па-неапалітанску) — з таматным соусам, ''Spaghetti Bolognese'' (спагеці-[[баланьезэ]]) — з таматнай падліўкай і мясным фаршам, ''Spaghetti all’Aglio ed Olio'' (спагеці з часнаком і алеем) — з гарачым [[аліўкавы алей|аліўкавым алеем]] і крыху [[смажанне|абсмажаным]] у ім часнаком.

== Гісторыя ==
Радзімай спагеці з'яўляецца італьянскі горад [[Генуя]]. У горадзе Понтэдасіа, недалёка ад Генуі, адкрыты Музей спагеці, дзе сабраны рэцэпты прыпраў і соусаў. Таксама там захоўваецца Натарыяльны акт (з архіва Генуі) ад 4 лютага 1279 года, які пацвярджае існаванне кулінарнага вырабу з цеста пад назвай «макароніс».

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Італьянская кухня]]
[[Катэгорыя:Генуэзская кухня]]
[[Катэгорыя:Макаронныя вырабы]]</text>
      <sha1>fvgf4scgpzx80sgvnhtk3043y3lq2if</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119734</id>
      <parentid>5119732</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-62375-5</username>
        <id>166069</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5119732|5119732]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-62375-5|~2026-62375-5]] ([[User talk:~2026-62375-5|размовы]])</comment>
      <origin>5119734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2457" sha1="mlt7avoqem74d8pif5cinqvk7gv6l3f" xml:space="preserve">[[Выява:Spaghettoni.jpg|thumb|Спагеці]]
[[Выява:Spaghettata.JPG|200px|thumb|Спагеці з памідорамі і базілікам]]
'''Спагеці'''&lt;ref name=pr&gt;{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|2}}, С.399&lt;/ref&gt; ({{lang-it|Spaghetti}}; {{IPA|ʃpaˈɡɛti}}) — [[локшына]] з цвёрдай пшаніцы з круглым сячэннем, дыяметрам каля {{Convert|2|mm|abbr=on}} (пасля адваркі), і як правіла даўжынёй каля {{Convert|25|cm|abbr=on|in}}. Больш тонкія спагеці называюцца «спагеціні» ({{lang-it|Spaghettini}}), таксама [[капеліні]], тоўстыя спагеці — «спагетоні» ({{lang-it|Spaghettoni}}). Радзімай спагеці з'яўляецца [[Італія]], і яны шырока выкарыстоўваюцца ў [[Італьянская кухня|італьянскай кухні]], часта запраўляюцца таматным [[ссоус]]ам. З'яўляюцца асновай шматлікіх італьянскіх страў, напрыклад: ''Spaghetti Napoli'' (спагеці па-неапалітанску) — з таматным соусам, ''Spaghetti Bolognese'' (спагеці-[[баланьезэ]]) — з таматнай падліўкай і мясным фаршам, ''Spaghetti all’Aglio ed Olio'' (спагеці з часнаком і алеем) — з гарачым [[аліўкавы алей|аліўкавым алеем]] і крыху [[смажанне|абсмажаным]] у ім часнаком.

== Гісторыя ==
Радзімай спагеці з'яўляецца італьянскі горад [[Генуя]]. У горадзе Понтэдасіа, недалёка ад Генуі, адкрыты Музей спагеці, дзе сабраны рэцэпты прыпраў і соусаў. Таксама там захоўваецца Натарыяльны акт (з архіва Генуі) ад 4 лютага 1279 года, які пацвярджае існаванне кулінарнага вырабу з цеста пад назвай «макароніс».

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Італьянская кухня]]
[[Катэгорыя:Генуэзская кухня]]
[[Катэгорыя:Макаронныя вырабы]]</text>
      <sha1>mlt7avoqem74d8pif5cinqvk7gv6l3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193441</id>
    <revision>
      <id>5119712</id>
      <parentid>5119226</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+2 новых</comment>
      <origin>5119712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="jopqw5588gulrd3t82qp63qyoeq3nlm" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|2026-04-01T10:45:35Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Мацвей Слушчанскі|2026-03-31T20:50:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Амфітэатр (Маладзечна)|2026-03-31T15:01:15Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Краснаярскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна|2026-03-31T05:16:34Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Нарыльскі Запалярны тэатр драмы|2026-03-30T06:54:12Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Францішак Неміроўскі|2026-03-28T19:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Музей пры Горы-Горацкім земляробчым інстытуце|2026-03-25T14:12:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Гёхштэт (замак)|2026-03-25T12:17:38Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Ёханес Кэбін|2026-03-24T11:42:35Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Капліца Таварыства дабрачыннасці|2026-03-24T06:32:54Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Беларускі аддзел Славянскай бібліятэкі|2026-03-19T22:29:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Палац Аўгустовак ў Гародні|2026-03-18T08:47:14Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Бернард Мацяёўскі|2026-03-16T15:20:09Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Свята-Мікола-Сафійская царква (Бабруйск)|2026-03-15T19:58:27Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Фрыдэрык Ягелончык|2026-03-15T14:14:03Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Ілімская вуліца (Мінск)|2026-03-14T11:25:50Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Дагмар Нормет|2026-03-11T07:23:10Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Могілкі Рахумяэ|2026-03-11T06:01:50Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Яўрэйскі аддзел Беларускага дзяржаўнага музея|2026-03-11T05:36:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Аляксандра-Неўскія могілкі|2026-03-10T12:18:22Z|Rymchonak}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jopqw5588gulrd3t82qp63qyoeq3nlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Старажытная Грэцыя/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193442</id>
    <revision>
      <id>5119718</id>
      <parentid>5114531</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5119718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="b9tag6uv5s93qhmveig1rfgk9kga2lw" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Гіпакамп (міфалогія)|2026-03-30T21:23:31Z|Lš-k.}}
{{Новы артыкул|Пояс Іпаліты|2026-03-18T18:21:58Z|Selja}}
{{Новы артыкул|Дыярэза (вершаскладанне)|2026-03-16T20:04:48Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Вазапісец Дарыя|2026-02-21T20:33:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сатурн, які пажырае свайго сына|2026-02-19T19:50:42Z|StachLysy}}
{{Новы артыкул|Тындарэй|2026-02-02T09:52:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Арыстарх Самоскі|2026-01-04T15:29:50Z|SimondR}}
{{Новы артыкул|Карынфская вайна|2025-11-16T15:25:24Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Лісандр|2025-11-16T14:57:06Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Паўсаній (цар Спарты)|2025-11-16T14:46:16Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Канстанцінас Тасулас|2025-11-16T12:49:58Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Залаты асёл|2025-10-13T11:13:54Z|DzBar}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b9tag6uv5s93qhmveig1rfgk9kga2lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віленскія кансерватары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194853</id>
    <revision>
      <id>5119686</id>
      <parentid>5119613</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122383" sha1="4hzp1j279vn3shkvyvqjab44740r940" xml:space="preserve">{{значэнні|Зубр (значэнні)}}
[[Файл:Liteyny 39 - entrance hall - 2022-04-21 4.jpg|міні|Зубр. Сімвал групы земляўласнікаў — кансерватараў з былога ВКЛ у складзе ІІ Рэчы Паспалітай.]]

'''Ві́ленскія кансерва́тары''' ('''«зубры́»''', '''«ві́ленскія зубры́»''', '''«крэ́савыя зубры́»''') (польск.: ''Żubry'', ''Konserwatyści wileńscy'', ''Żubry wileńscy'', ''Żubry Kresowe'') — палітычная групоўка канстытуцыйна-[[манархізм|манархічнага]] і [[кансерватызм|кансерватыўнага]] характару ў Польшчы ў [[1918]]—[[1939]] гг., прадстаўленая галоўным чынам, карэнным каталіцкім і польскамоўным сярэднезаможным і заможным дваранствам [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і звязанай з ім [[інтэлігенцыя]]й{{sfn|Раюк|2023|с=296}}.

Віленскія кансерватары лічылі сябе нашчадкамі гісторыі і традыцый [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], выказваліся за аднаўленне манархічнай і федэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у межах 1772 года, за далучэнне да Польшчы тэрыторый былых Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай губерняў і стварэння пасля таго польска-беларускай федэрацыі. Яны выступалі праціўнікамі польскіх сацыялістаў і «эндэкаў»; патрабавалі павагі права прыватнай уласнасці, павагі каталіцызма і іншых веравызнанняў; выказваліся за дэцэнтралізацыю кіравання дзяржавай і развіццё мясцовага самакіравання; за стымуляванне эканамічнага развіцця Заходняй Беларусі і доступ [[беларусы|беларусам]] на дзяржаўныя пасады, за падтрымку праваслаўнай царквы і ўвядзенне беларускай мовы ў праваслаўнае набажэнства; прыхільна-нейтральна ставіліся да фармавання беларускай нацыянальнай свядомасці ў беларускамоўных сялян Польшчы, аднак самі канчаткова паланізаваліся і ўключаліся ў склад [[палякі|польскага этнасу]]{{sfn|Раюк|2023|с=304}}.

Падтрымалі [[Майскі пераварот (Польшча)|«майскі пераварот» (1926)]], мелі пэўны час двух міністраў ва ўрадзе, а таксама былі прадстаўлены ў сейме і сенаце Польшчы, дзе ўваходзілі ў склад [[Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам (BBWR)|Беспартыйнага блока супрацоўніцтва з урадам (BBWR)]], які падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. У [[1935]] г. з-за слабеючых палітычных пазіцый былі вымушаны пайсці на саюз з польскімі «эндэкамі». З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў [[1939]] г. перасталі існаваць як палітычная групоўка.

== Сацыяльнае паходжанне і складванне групоўкі (1918—1926) ==
[[Файл:Eustachy Kajetan Sapieha 1881-1963 - fotoed 1928 AD.jpg|thumb|князь [[Яўстах Сапега]] (1881—1963). Фота 1928 г.]]
«Віленскія кансерватары» [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай (Польшчы)]] у пэўнай ступені сталі пераемнікамі ліберальна-кансерватыўнай плыні [[краёўцы|краёўцаў]]. Па сацыяльным паходжанні яны былі, як правіла, заможнымі і сярэднезаможнымі каталіцкімі дваранамі-маянткоўцамі з былых [[Паўночна-Заходні край|паўночна-заходніх губерняў]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], хоць матэрыяльнае становішча многіх з іх было падарвана ў выніку папярэдніх трагічных падзей{{efn|Напрыклад, адзін з лідараў віленскіх кансерватараў князь Яўстах Сапега (1881—1963) па рашэнні суда Польшчы толькі ў 1934 г. канчаткова атрымаў правы на зямлю (палі і лясы) без палацаў у Гродзенскім ваяводстве, якая была канфіскавана расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] (1796—1855) у князёў Сапег, што прынялі ўдзел у паўстанні 1830—1831 гадоў{{sfn|Sapieha|2008|s=89}}.}}. Віленскія кансерватары атрымалі ў Другой Рэчы Паспалітай неафіцыйную мянушку «[[зубр]]ы» — з-за таго, што мясцовыя заможныя і сярэднезаможныя маянткоўцы Беларусі і самі сябе так называлі ў часы Расійскай імперыі{{sfn|Woyniłłowicz|1931|s=287}}. Некаторыя з іх былі раней членамі мясцовых таварыстваў сельскай гаспадаркі, займалі пасады ў Дзяржаўнай Думе і [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўным Савеце]] Расійскай імперыі і з’яўляліся дзеячамі ліберальна-кансерватыўнай плыні «[[краёўцы|краёвасці]]». Разам з тым у склад віленскіх кансерватараў увайшло і новае пакаленне землеўласнікаў (князь [[Яўстах Сапега]], князь Януш Радзівіл, князь [[Антоні Альбрэхт Радзівіл|Альбрыхт Радзівіл]], граф Ян Тышкевіч і інш.), мала звязаных з памяцю аб рэаліях жыцця мясцовага каталіцкага дваранства ў часы Расійскай імперыі.

У [[1918]]—[[1921]] гг. прадстаўнікі старога пакалення кансерватараў (граф [[Іпаліт Корвін-Мілеўскі]], [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]], [[Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч|Аляксандр Мяйштовіч]], [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]], граф [[Марыян Плятэр]], [[Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч|Станіслаў Ваньковіч]], [[Станіслаў Аляксандравіч Горват|Станіслаў Горват]], [[Станіслаў Ігнатавіч Лапацінскі|Станіслаў Лапацінскі]] і інш.) спрабавалі паўплываць на тое, каб усходнюю мяжу Польшчы (Другой Рэчы Паспалітай) правялі як мага далей наўсход (да ўсходніх меж былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] — да часу першага падзелу ў 1772 г.) і была заключана федэрацыйная ўнія паміж Польшчай і літоўска-беларускімі землямі (тэрыторыямі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]). Аднак, як паказалі пункты [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага дагавора (1921)]], па розным прычынам ніводны іх намер не сустрэў ніякай падтрымкі ў Варшавы (сярод польскіх «эндэкаў») і замежных урадаў{{sfn|Szpoper|1999|s=219—222}}{{efn|Аўтарам афіцыйнага мемарыялу віленскіх кансерватараў аб дзяржаўнай уніі (федэрацыі) быў граф [[Іпаліт Корвін-Мілеўскі]], які ў сваіх мемуарах аб сваім мемарыяле, паданым Юзафу Пілсудскаму, напісаў: «Як аказалася з тэксту Рыжскага дагавора, ніводнага ўплыву на лёсы справы не аказаў»{{sfn|Szpoper|1999|s=221}}&lt;/ref&gt;. Эдвард Вайніловіч таксама выказаўся тады за дзяржаўную ўнію Польшчы і Беларусі і ад свайго імя спрабаваў у студзені 1921 г. паслаць у Рыгу Рамана Скірмунта і Ігната Парэмбскага прадстаўляць інтарэсы Беларусі, што скончылася безвынікова. Вырашыла справу пагадненняў Рыжскага мірнага дагавора пазіцыя Станіслава Грабскага, неафіцыйнага лідара польскіх прадстаўнікоў у Рызе, які выказаўся за адмову ад зусім рэальнай польска-беларускай федэрацыі і прадастаўлення канцэсій беларусам, што здзівіла нават прадстаўніка савецкай Расіі Адольфа Іофе. Цікава, што ў час Мірнай канферэнцыі ў Рызе адбылося пэўнае змяненне планаў дзвюх супярэчных адна адной даваенных канцэпцый стварэння дзяржавы: менавіта Раман Дмоўскі, які выступаў да Першай сусветнай вайны за стварэнне ўнітарнай Польшчы выключна ў этнічных польскіх граніцах, дабіваўся для Польшчы прызнання ўсходніх меж часоў другога падзела Рэчы Паспалітай (1793) і, як вынік, далучэння мільёнаў няпольскага насельніцтва Заходняй і Цэнтральнай Беларусі і Заходняй Украіны; менавіта Юзаф Пілсудскі, які змагаўся за адраджэнне федэрацыйнай польска-літоўскай Рэчы Паспалітай як шматнацыянальнай супольнасці ў межах да першага падзелу (1772), прыняў (пасля пэўных ваганняў) межы новай унітарнай дзяржавы паводле Рыжскага мірнага дагавора, падзяляўшага Беларусь і Украіну. Міжваенная Другая Рэч Паспалітая не была гамагеннай у этнічнай сферы, як марыў Дмоўскі, і не была федэрацыяй свабодных народаў, як хацеў Пілсудскі, аднак у канечным выніку паступова перамагала (асабліва пасля смерці Пілсудскага) гамагенізуючая (монаэтнічная) канцэпцыя Дмоўскага, якая была прынята і камуністычнымі ўладамі Польшчы пасля Другой сусветнай вайны.}}. Гэта расцэньвалася мясцовым дваранствам як трагедыя і здрада былым традыцыям і супольнай гісторыі{{sfn|Szpoper|1999|s=147—148}}{{efn|[[Марыян Здзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтка Ракаў, вядомы навуковец і ў будучым рэктар (1925—1927) віленскага ўніверсітэта, у рэфераце, чытаным ў Вільні ў 1923 г. у часы Другой Рэчы Паспалітай, адзначыў: «Разнастайны этнічна наш край з’яўляецца часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакалення — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэнні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў „Літва, мая айчына“. У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі [[ВКЛ|Літвы]]. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі не толькі тых, якія будавалі Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя Вітаўта. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непаслядоўнасцю? І калі б мяне сёння запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам Вялікага Княства Літоўскага, непарыўнай уніяй звязанага з Польшчай. Калі я бачу сцяг з Арлом, але без [[Пагоня|Пагоні]], які развіваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду»{{sfn|Zdziechowski|1939|s=3}}.}}. Дзяржаўнай мовай у Польшчы стала толькі [[польская мова]]. Да [[Майскі пераварот (Польшча)|«майскага перавароту» (1926)]] віленскія кансерватары адыгрывалі нязначную ролю ў палітычным жыцці дзяржавы і шукалі саюзу з іншымі палітычнымі групоўкамі кансерватыўнай накіраванасці, адмовіўшыся ад сувязі з [[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|польскімі «эндэкамі»]].

У [[1919]] г. віленскія кансерватары ўвайшлі ў склад кансерватыўнай па ідэалогіі Партыі канстытуцыйнай працы (Stronnictwo Pracy Konstytucyjnej), перайменавай у [[1920]] г. у Правую нацыянальную партыю (Stronnictwo Prawicy Narodowej), і стварылі ў [[Вільнюс|Вільні]] ў 1920 г. адзел партыі, у якім яны згрупаваліся. Яны таксама звярталіся да традыцый «рэалістаў» (членаў былой варшаўскай кансерватыўнай па ідэалогіі [[Партыя рэальнай палітыкі|Партыі рэальнай палітыкі]]); падтрымлівалі ідэі аднаўлення [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у межах 1772 года і [[манархія|манархічнага ладу]] дзяржавы, а таксама лічылі сябе нашчадкамі гісторыі і традыцый [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

На чале віленскіх кансерватараў сталі князь [[Яўстах Каятан Сапега (1881)|Яўстах Сапега]] (1881—1963){{efn|Яўстах Сапега (1881—1963) быў старшынёй [[Гродзенскае таварыства сельскай гаспадаркі|Гродзенскага таварыства сельскай гаспадаркі]] ў часы Расійскай імперыі; у 1915—1916 гг. быў прэзідэнтам Гродна пры нямецкай акупацыі; вясной 1919 г. ваяваў у польскіх палках (побач з графам Янам Тышкевічам (1896—1939), князем Вітальдам Святаполк-Чацвярцінскім, Вітальдам Ваньковічам і Тадэвушам Сяменскім) на Гродзеншчыне; з 1920 г. быў міністрам замежных спраў Польшчы і падпісантам [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921); у Другой Рэчы Паспалітай быў таксама членам Гродзенскага і Віленскага таварыстваў сельскай гаспадаркі.}}, [[Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч|Аляксандр Мяйштовіч]] (1864—1943), [[Шыман Міхалавіч Мяйштовіч|Шыман Мяйштовіч]]{{efn|Жонкай Шымана Мяйштовіча была Марыя-Алівія Корвін-Мілеўская (1847—1934) — сястра графа [[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Іпаліта Оскаравіча Корвін-Мілеўскага]].}}, князь [[Януш Францішак Ксаверы Радзівіл|Януш Радзівіл]] (1880—1967), князь [[Альбрэхт Антоні Вільгельм Радзівіл|Альбрэхт Радзівіл]] (1885—1935), граф [[Ян Міхал Тышкевіч|Ян Тышкевіч]] (1896—1939), граф [[Артур Патоцкі]], граф [[Марыян Плятэр|Марыян Броель-Плятэр]], граф [[Эмерык Аўгуст Чапскі|Эмерык Чапскі]] (1897—1979), граф [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскі]] (1861—1930), [[Аляксандр Станіслававіч Хамінскі|Аляксандр Хамінскі]] (1859—1937), [[Людвік Аляксандравіч Хамінскі|Людвік Хамінскі]] (1890—1953){{efn|Сын Аляксандра Станіслававіча Хамінскага (1859—1937) і яго жонкі Ядвігі Аляксандраўны [[Горваты|Горват]].}}, [[Станіслаў Мацкевіч]] (1896—1966), [[Марыян Здзяхоўскі]] (1861—1938), [[Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч|Станіслаў Ваньковіч]] (1860—1937), [[Тадэвуш Дамбоўскі]] і інш.{{sfn|Szpoper|1999|s=152—154}}

З часу, калі ўплыў Правай нацыянальнай партыі (Stronnictwo Prawicy Narodowej) стаў слабець, віленскія кансерватары ў 1924 г. далучыліся да Хрысціянска-нацыянальнай партыі сельскай гаспадаркі (Chrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Rolnicze) і актыўна ўдзельнічалі ў распрацоўцы аграрнай рэформы і з’ездах манархістаў Польшчы{{sfn|Szpoper|1999|s=155, 170—172}}.

== Свая перыёдыка — газета «Słowo» ==
[[Файл:Stanislaw Mackiewicz (1896-1966) polish journalist.jpg|thumb|[[Станіслаў Мацкевіч]] (1896—1966)]]
У 1922 г. віленскія кансерватары заснавалі сваю газету «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (1922—1939), галоўным рэдактарам якой стаў малады журналіст [[Станіслаў Мацкевіч]] (1896—1966). Газета «Słowo» стала як бы працягам газеты краёўцаў-кансерватараў «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]» (1905—1915) і супраціўніцай газеты «Dziennik Wileński», выдаванай у [[Вільнюс|Вільні]] прыхільнікамі [[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|Польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыі («эндэкамі», «эндэцыяй»)]] з іх ідэямі польскага нацыяналізму — фарміравання монаэтнічнай дзяржавы і палітыкі асіміляцыі (паланізацыі) іншых этнічных груп у дзяржаве. Акрамя таго, «эндэкі» былі антыманархістамі. «Słowo» фінансавалася за кошт асігнавання мясцовых арыстакратаў (князь Яўстах Сапега, князь Альбрыхт Радзівіл, граф Ян Тышкевіч, граф Артур Патоцкі, граф Марыян Броель-Плятэр, [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслаў Ваньковіч]] і г.д.), [[Віленскі зямельны банк|Віленскага зямельнага банка]] (на чале якога стаяў яго старшыня Аляксандр Мяйштовіч) і іншых ахвяраванняў. У газеце стала друкавалі свае артыкулы не толькі былыя вядомыя аўтары газеты «Kurier Litewski» ([[Чэслаў Янкоўскі]], [[Тадэвуш Дамбоўскі]], [[Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч (1860)|Станіслаў Ваньковіч]], [[Марыян Здзяхоўскі]], [[Аляксандр Станіслававіч Хамінскі|Аляксандр Хамінскі]] і г.д.), але і новае пакаленне мясцовых публіцыстаў-кансерватараў — Станіслаў Мацкевіч, [[Ксаверый Прушынскі]], Казіміра Ілляковіч і г.д. Часам прысылалі свае артыкулы вядомыя публіцысты-кансерватары з іншых куткоў дзяржавы — [[Адольф Банчэўскі]], [[Аляксандр Бахенскі]], [[Альфонс Парчэўскі]]{{efn|У 1922—1924 гг. Альфонс Парчэўскі быў рэктарам [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]].}}, [[Казімір Галчынскі]], [[Уладзіслаў Студніцкі]]{{sfn|Szpoper|1999|s=152—154}}.

== Падтрымка Юзафа Пілсудскага і «санацыі» ==
[[Файл:Członkowie rządu J. Piłsudskiego 2.10.1926.jpg|left|thumb|Члены першага ўрада Юзафа Пілсудскага пасля прыняцця прысягі 2 кастрычніка 1926 г. Першы злева — [[Караль Канстанцінавіч Незабытоўскі|Караль Незабытоўскі]], першы справа — [[Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч|Аляксандр Мяйштовіч]]{{efn|На фота злева — направа: міністр сельскай гаспадаркі і дзяржаўных маёмасцей [[Караль Канстанцінавіч Незабытоўскі|Караль Незабытоўскі]] (Karol Niezabytowski), міністр грамадскіх работ Анджэй Марачэўскі (Jędrzej Moraczewski), міністр камунікацый Павел Рамоцкі (Paweł Romocki), міністр прамысловасці і гандлю Яўгеніуш Квяткоўскі (Eugeniusz Kwiatkowski), міністр скарбу (фінансаў) Габрыэль Чаховіч (Gabriel Czechowicz), міністр працы і грамадскай апекі Станіслаў Юркевіч (Stanisław Jurkiewicz), міністр рэформ сельскай гаспадаркі Вітальд Станевіч (Witold Staniewicz), міністр унутраных спраў Феліцыян Славой-Складкоўскі (Felicjan Sławoj Składkowski), міністр юстыцыі [[Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч|Аляксандр Мяйштовіч]] (Aleksander Meysztowicz).}}.]]
Кансерватары міжваеннай [[Польшча|Польшчы]] не стваралі адзінай плыні. Віленскія кансерватары, у адрозненне ад кракаўскіх, варшаўскіх і пазнаньскіх кансерватараў{{efn|У адрозненне ад віленскіх кансерватараў, якія свой кансерватызм выводзілі з ідэалогіі і традыцый землеўладальніцкага дваранства (у першую чаргу, з зямель былога Вялікага Княства Літоўскага) і адстойвалі ў першую чаргу інтарэсы землеўладальнікаў, погляды кракаўскіх кансерватараў прадстаўлялі сабой сумесь поглядаў і інтарэсаў прафесійнай і навуковай інтэлігенцыі, чыноўнікаў і часткова землеўладальнікаў{{sfn|Szpoper|1999|s=179}}.}}, рашуча падтрымалі [[Майскі пераварот (Польшча)|«майскі пераварот» (1926)]], у выніках якога бачылі гарантыю захавання дзяржаўнага ладу без усеўладдзя сейма (парламента); гарантыю ўзмацнення ролі прадстаўнічай улады; гарантыю цэласці дзяржавы (без партыкулярызма грамадства — па шматлікім партыям, якія ставілі партыйныя інтарэсы вышэй дзяржаўных); гарантыю ад звад, карупцыі і прыватных спраў дэпутатаў («паслоў»){{efn|«Пасламі» ў польскай палітычнай традыцыі называюцца дэпутаты парламента, а паслы ў замежныя дзяржавы — «амбасадарамі».}}; гарантыю ад сацыялістычных эксперыментаў «левых» партый; гарантыю захавання права прыватнай уласнасці, сямейных каштоўнасцей, рэлігійнасці. Акрамя таго, асаджэнне і перамога над «эндэкамі» былі галоўнай мэтай у час майскага перавароту [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і першага перыяда «[[Санацыя (Польшча)|санацыі]]» у Польшчы{{sfn|Samsonowicz|2006|s=576}}{{sfn|Szpoper|1999|s=171—172}}. Пілсудскі адразу хацеў наладзіць з асобнымі кансерватарамі супрацоўніцтва і прапанаваў ужо [[5 чэрвеня]] [[1926]] г. князю Янушу Радзівілу пасаду міністра замежных спраў, а [[Марыян Здзяхоўскі|Марыяну Здзяхоўскаму]] (ці князю [[Здзіслаў Любамірскі|Здзіславу Любамірскаму]]) — пасаду прэзідэнта, але тыя адмовіліся.

[[Файл:Slowo - 1926, nr 282 Organizacja Zachowawcza Pracy Panstwowej - p 1.jpg|thumb|Праграмная дэкларацыя [[Кансерватыўная арганізацыя дзяржаўнай працы|Кансерватыўнай арганізацыі дзяржаўнай працы]] ў газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 282, 1926 г.)]]
У той час віленскія кансерватары вырашылі стварыць асобную кансерватыўную арганізацыю, чым актыўна заняліся іх лідары — князь Яўстах Сапега, граф Ян Тышкевіч і Станіслаў Мацкевіч. [[4 ліпеня]] [[1926]] г. у Вільні на сходзе 100 асоб (пасля зачытання дакладаў прафесара Марыяна Здзяхоўскага і князя Яўстаха Сапегі) была створана [[Кансерватыўная арганізацыя дзяржаўнай працы]] (Organizacja Zachowawcza Pracy Państwowej), якая аб’яўлялася як грамадскае аб’яднанне, а не партыя. Старшынёй яе Галоўнай рады быў выбраны [[Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч|Аляксандр Мяйштовіч]], а яго намеснікамі — [[Іпаліт Канстанцінавіч Гечэвіч|Іпаліт Гечэвіч]] (1854—1935){{efn|Іпаліт Гечэвіч у 1900—1906 гг. быў першым віцэ-старшынёй Віленскага таварыства сельскай гаспадаркі, а пазней на працягу 10 год узначальваў Саюз землеўладальнікаў Віленскай зямлі. Быў праўнукам [[губернатары Мінскай губерні|мінскага губернатара]] (1818—1831) [[Вінцэнт Янавіч Гечэвіч|Вінцэнта Янавіча Гечэвіча]] (1770—1840).}} і [[Марыян Здзяхоўскі]]; на чале Галоўнага кіраўніцтва арганізацыі сталі князь [[Яўстах Сапега]], граф Ян Тышкевіч, [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслаў Ваньковіч]], Станіслаў Мацкевіч, прафесар Уладзіслаў Завадскі, Уладзіслаў Худзінскі і Міхал Абязерскі. Сход ухваліў рэзалюцыю, якая заклікала да сканчэння ў дзяржаве спрэчак адносна «майскага пераварота» (1926) і падтрымала пастулаты «санацыі» наконт паляпшэння ладу дзяржавы, гаспадарчых і грамадскіх адносін. У верасні [[1926]] г. арганізацыя ўжо налічвала каля 3000 членаў (у тым ліку, далучыліся магілёўскі арцыбіскуп (1917—1931) [[Эдвард Роп]] (1851—1939), князь [[Юзаф Геранімавіч Друцкі-Любецкі|Юзаф Друцкі-Любецкі]] (1897—1943), князь [[Людвік Уладзіміравіч Святаполк-Чацвярцінскі|Людвік Святаполк-Чацвярцінскі]] (1877—1941), граф Ян Красіцкі, Альгерд Крычынскі, Вітальд Свіда і інш.) і мела аддзелы ў [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскім]], [[Палескае ваяводства|Палескім]] і [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскім ваяводствах]], а яе праграма [[3 снежня]] [[1926]] г. была надрукавана ў газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 282, 1926 г.): падкрэслівалася павага да права прыватнай уласнасці, каталіцызма і іншых веравызнанняў; аб’яўлялася аб праве няпольскага насельніцтва (у тым ліку — [[яўрэі|яўрэяў]]) на ўласнае развіццё, калі іх інтарэсы не будуць супярэчыць з інтарэсамі польскага народа і дзяржавы; патрабавалася пераглядзець [[канстытуцыя|канстытуцыю]] ў кірунку абмежавання ўсеўладдзя сейма; аб’яўлялася аб неабходнасці эвалюцыйнага пераходу да [[манархія|манархічнага ладу]] дзяржавы, яе дэцэнтралізацыі і развіцця мясцовага самакіравання, і інш.{{sfn|Szpoper|1999|s=171—172}}

[[Файл:Wizyta Marszalka Polski Jozefa Pilsudskiego u ksiazat Radziwillow w Nieswiezu - 1926 AD.jpg|left|thumb|[[Юзаф Пілсудскі]] і «віленскія зубры» на банкеце ў час [[Нясвіжскі з’езд кансерватараў (1926)|з’езду віленскіх кансерватараў у Нясвіжы]], 25 кастрычніка 1926 г.]]
Падтрымка планаў «санацыі» і агульнае паразуменне стала прычынай таго, што Юзаф Пілсудскі 2 кастрычніка 1926 г. увёў двух «віленскіх кансерватараў» у новы ўрад, у якім маршал вырашыў гарманізаваць інтарэсы ўсіх сацыяльных груп, прымаючы з праграмы цэнтрыстаў і правых ідэю грамадскай салідарнасці{{sfn|Samsonowicz|2006|s=576}}. Так, [[Караль Канстанцінавіч Незабытоўскі|Караль Незабытоўскі]] (1865—1952), ураджэнец Гродзенскага павета, член [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]], член [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвай партыі Літвы і Беларусі]], дэпутат (1911—1912) ад Мінскай губерні ў Дзяржаўны Савет Расійскай імперыі (замест [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Рамана Скірмунта]]), член камітэта [[Польская рада Мінскай зямлі|Польскай рады Мінскай зямлі]] (чэрвень 1918 г.), стаў у міністрам сельскай гаспадаркі і дзяржаўных маёмасцей Польшчы (1926—1927), а пасля (па прычыне перайменавання пасады) міністрам сельскай гаспадаркі (1927—1929) і сенатарам (1928—1930) ад Палескага ваяводства. А [[Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч|Аляксандр Мяйштовіч]] (1864—1943), былы віцэ-старшыня [[Ковенскае таварыства сельскай гаспадаркі|Ковенскага таварыства сельскай гаспадаркі]] (1900—1904) і дэпутат (1909—1917) ад Ковенскай губерні ў Дзяржаўны Савет Расійскай імперыі, (ад імя Юзафа Пілсудскага) старшыня (1921—1922) Часовай урадавай камісіі [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і шматгадовы старшыня [[Віленскі зямельны банк|Віленскага зямельнага банка]], стаў міністрам юстыцыі Польшчы (1926—1928) у кабінетах Юзафа Пілсудкага і [[Казімеж Бартэль|Казімежа Бартэля]].

[[Файл:Маланка 1926 № 13 (Прагулка па Вільні. Вучыцель паказваючы вучням-экскурсантам &quot;здабыткі польскае культуры&quot; ў Вільні).jpg|250px|thumb|Карыкатура ў часопісе «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]» (1926 г., № 13) на газету «[[Słowo (1922)|Słowo]]»: ''Прагулка па Вільні. Вучыцель, паказваючы вучням-экскурсантам «здабыткі польскае культуры» ў Вільні: — Як кожны прававерны магаметанін павінен зведаць Мекку, гэтак кожны праўдзівы паляк павінен зведаць рэдакцыю «Дзенніка Віленскага», скуль пашыраецца фашызм, які ўратуе Польшчу. А цяпер трэба зведаць рэдакцыю «Слова», дзе рыхтуюць для Польшчы караля, які дасць нам збаўленне, а праклятых беларусаў гэтак прыцісне, што нават іх духу нідзе не будзе''.]]
[[25 кастрычніка]] [[1926]] г. [[Юзаф Пілсудскі]], з намерам атрымаць саюзнікаў супраць польскіх «эндэкаў», зрабіў [[Нясвіжскі з’езд кансерватараў (1926)|візіт у Нясвіж — у сядзібу князёў Радзівілаў]], куды спецыяльна (у ліку каля 200 асоб) з’ехаліся для сустрэчы з маршалам мясцовыя кансерватыўныя арыстакраты і заможныя маянткоўцы (з паўночна-усходніх ваяводстваў Польшчы — былых [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] і [[Мінская губерня|Мінскай губерняў]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]){{sfn|Samsonowicz|2006|s=576}}. [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] быў таксама запрошаны сваімі добрымі сябрамі нясвіжскімі [[Радзівілы|Радзівіламі]] на сустрэчу з Юзафам Пілсудскім, але Вайніловіч не паехаў, бо адышоў ад палітычнай дзейнасці і не ўступаў у палітычныя партыі.

Ад імя сабраных князь [[Яўстах Сапега]] (1881—1963) павітаў Пілсудскага, падкрэсліваючы ў сваёй прамове, што прадстаўляе як мясцовых землеўладальнікаў, так і іх арганізацыю — Кансерватыўную арганізацыю дзяржаўнай працы. Князь [[Яўстах Сапега]] з асаблівым задавальненнем адзначыў, што ім імпануе і мясцовае паходжанне маршалка: ''«Стасунак наш да цябе, пане маршалу, узмацняе той факт, што ты з крыві і косці ёсць адным з нас, з нас вырас і носіш на сябе, нягледзячы на дзіўныя змены лёсу твайго, кляймо шляхціца крэсавага{{efn|«Крэсамі» ў Другой Рэчы Паспалітай пачалі пазываць Галіцыю і тыя тэрыторыі былога [[Заходні край|Заходняга края]] Расійскай імперыі, якія ўвайшлі ў яе склад у выніку Рыжскага дагавора.}} і кляйма таго не хаваеш, а, наадварот, яўна яго паказваеш»''. Сам Юзаф Пілсудскі ў адказ на ўвагу, цёплы прыём і ўхвалу прамовіў тост у гонар «дому Радзівілаў». Візіт у [[Нясвіж]] меў вялікае значэнне для неабходнага росту падтрымкі Пілсудскага з боку землеўладальнікаў усёй дзяржавы. Рэдактар газеты «Słowo» Станіслаў Мацкевіч апалагезаваў Юзафа Пілсудскага, рэзка выступаў супраць [[камунізм]]у і лічыў [[СССР]] вялікай пагрозай для Польшчы{{sfn|Szpoper|1999|s=281—282}}.
&lt;gallery perrow=5&gt;
File:Slowo - 1926, nr 251 Zjezd u Niaswizhy - p 1.jpg|Адлюстраванне на старонках газеты «Słowo» (№251, 1926 г.) візіта Юзафа Пілсудскага ў [[Нясвіж]] у ходзе [[Нясвіжскі з’езд кансерватараў (1926)|з'езду віленскіх кансерватараў]] 25 кастрычніка 1926 г. Старонка 1.
File:Slowo - 1926, nr 251 Zjezd u Niaswizhy - p 2.jpg|Адлюстраванне на старонках газеты «Słowo» (№251, 1926 г.) візіта Юзафа Пілсудскага ў Нясвіж у ходзе з'езду віленскіх кансерватараў 25 кастрычніка 1926 г. Старонка 2.
File:Slowo - 1926, nr 251 Zjezd u Niaswizhy - p 3.jpg|Адлюстраванне на старонках газеты «Słowo» (№251, 1926 г.) візіта Юзафа Пілсудскага ў Нясвіж у ходзе з'езду віленскіх кансерватараў 25 кастрычніка 1926 г. Старонка 3.
&lt;/gallery&gt;

== Польская кансерватыўная арганізацыя дзяржаўнай працы ==
[[8 студзеня]] [[1927]] г. у [[Варшава|Варшаве]] адбылося аб’яднанне Кансерватыўнай арганізацыі дзяржаўнай працы і Польскай кансерватыўнай арганізацыі ў Польскую кансерватыўную арганізацыю дзяржаўнай працы, старшынёй якой быў выбраны князь [[Яўстах Сапега]], а віцэ-старшынёй — князь [[Здзіслаў Любамірскі]] (у той час — старшыня Польскай кансерватыўнай арганізацыі). Аднак самі арганізацыі, захаваныя як асобныя аддзелы, толькі аб’ядноўваліся пад агульным кіраўніцтвам — без поўнага зліцця{{sfn|Szpoper|1999|s=174}}.

== Удзел у разгроме Беларускай сялянска-работніцкай грамады ==
[[Файл:Маланка 1926 № 16 (&quot;Страва&quot; для віленскіх &quot;патрыятычных&quot; газетаў).jpg|250px|thumb|Карыкатура ў часопісе
«[[Маланка (часопіс)|Маланка]]» (1926 г., № 16) на газеты «[[Słowo (1922)|Słowo]]», «Dziennik Wileński» і «Kurier Wileński»: ''Прахожы з правінцыі: — Што гэта за смурод такі і чаго вось гэты абоз сабраўся тут сярод белага дня? Віленскі жыхар: — А, гэта нехапіла ў рэдакцыях чарніла, дык прывязлі новы «матэрыял», каб было чым запаўняць шпальты аб беларускай «[[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Грамадзе]]»''.]]
У час сваёй службы міністрам юстыцыі Аляксандр Мяйштовіч прыняў актыўныя рэпрэсіўныя захады ў студзені 1927 г. супраць пракамуністычнай арганізацыі [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]] (БСРГ, «Грамада») на чале з [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] (членам Камуністычнай партыі Польшчы (КПП) з [[1925]] г.), бо дзейнасць Грамады ў Польшчы з 1925 г. была накіравана не толькі на абарону праў сялян-беларусаў («Грамадой» засноўваліся структуры Таварыства беларускай мовы, чытальні, бібліятэкі, сельскагаспадарчыя кааператывы, пазыковыя касы, выказваліся патрабаванні беларускай аўтаноміі і г.д.), але і на змяненне прынцыповых падмуркаў капіталістычнага грамадства і дзяржавы («Грамада» патрабавала канфіскацыйнай зямельнай рэформы). «Грамада» таксама фінансавалася і кіравалася інструкцыямі з-за мяжы — камуністычнымі ўладамі [[СССР]]. Юзаф Пілсудскі спачатку не хацеў даваць згоду на ліквідацыю «Грамады», але пасля даў Мяйштовічу сябе пераканаць. Афіцыйныя ўлады аб’явілі, што «Грамада» наладзіла масавую шпіёнскую сетку (у тым ліку ў вайсковых адзінках) і рыхтавала ўзброенныя выступленні беларускіх сялян, жадаючы адарваць беларускія ваяводствы ад Польшчы і далучыць іх да [[БССР]]{{sfn|Szpoper|1999|s=201—204}}.

== Ідэі ўнутранай нацыянальнай палітыкі ==

=== Ідэя шматэтнічнасці Польшчы і «дзяржаўнай асіміляцыі» ===
Сябе віленскія кансерватары называлі «палякамі», «крэсавай шляхтай», «крэсаўцамі» і звязвалі гэта з сацыяльным статусам (землеўладальнікі) і шляхецкай культурай, але лічылі спадчыннікамі гісторыі і традыцый ВКЛ і выступалі за федэралізм{{sfn|Раюк|2023|с=296}}. [[Другая Рэч Паспалітая|Другую Рэч Паспалітую (г.зн. міжваенную Польшчу)]] лічылі за сваю дзяржаву, якую яны адбудавалі пасля «150 год няволі»{{sfn|Раюк|2023|с=296}}. У часы Расійскай імперыі карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губерняў]] і звязаная з ім інтэлігенцыя называлі сябе і «літоўцамі» (ці па-польску «літвінамі»), і «палякамі» (у палітанімічным значэнні). Пасля [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) і стварэння літоўскай і польскай дзяржаў новае, маладое пакаленне кансерватараў перастала вызначаць сябе ў прыватнай сферы як «літоўцы», пачало менаваць сябе толькі як «палякі» і ўцягвацца ў склад [[палякі|польскага этнасу]], а слова «палякі» перастала быць палітонімам і пачало набываць у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] выключна этнічны змест{{sfn|Смалянчук|2004|с=115—124, 360, 361—366}}. Гэта тлумачыцца тым, што са стварэннем літоўскай дзяржавы слова «літоўцы» ужо канчаткова стала адносіцца выключна ў адносінах да [[літоўцы|балтамоўнага насельніцтва]] міжваеннай [[Літва|Літвы]], а новае пакаленне не захацела адносіць сябе да [[балты|балтаў]]{{efn|Калі [[Марыян Здзяхоўскі]] (1861—1938), прадстаўнік старога пакалення кансерватараў, чытаў у Вільні ў 1923 г. свой рэферат «Польская ідэя на крэсах» і казаў, што людзей яго пакалення выхоўвалі як «літоўцаў» (у тым значэнні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч]], калі казаў «Літва, мая айчына»), то ў залі сярод сабраных землеўладальнікаў чулася выразнае незадаволенне карыстацца вызначэннем «літоўцы»{{sfn|Zdziechowski|1939|s=1}}.}}.

Віленскія кансерватары адназначна выказваліся супраць стварэння монаэтнічнай (польскай) дзяржавы і супраць дыскрымінацыі няпольскіх этнічных груп у Польшчы, бо ім імпанавала ідэя былой шматэтнічнай і манархічнай ягелонскай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], бо толькі вялікая (а таму — федэрацыйная) дзяржава здольна ўтрымацца паміж моцнай Германіяй і бальшавіцкім СССР{{sfn|Раюк|2023|с=296}}{{sfn|Szpoper|1999|s=226—227}}. Замест гэтага ўцэлым прапаноўвалася палітыка т.зв. «дзяржаўнай асіміляцыі» — палітыка павышэння грамадзянскай лаяльнасці розных этнічных супольнасцей да [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы (Другой Рэчы Паспалітай)]]{{sfn|Раюк|2023|с=296}}{{efn|Палітыка «дзяржаўнай асіміляцыі» ў адносінах да няпольскага насельніцтва дзяржавы прапаноўвалася і іншымі палітычнымі групамі міжваеннай Польшчы, таму такая палітыка стала дамінуючай у часы кіравання Юзафа Пілсудскага.}}.

У той жа час існавала таксама палеміка адносна канкрэтных прынцыпаў і метадаў унутранай нацыянальнай палітыкі, бо стаўленне віленскіх кансерватараў было розным да розных этнічных супольнасцей, вагалася (асабліва ў адносінах да [[яўрэі|яўрэяў]] — пачаткова ад сегрэгацыі, а пазней — да дэпартацыі яўрэяў) і ў многім залежала ад знешнепалітычнай сітуацыі (у першую чаргу, пагрозы ад [[СССР]] і [[Германія|Германіі]]){{sfn|Раюк|2023|с=296}}{{sfn|Szpoper|1999|s=237}}. Віленскія кансерватары былі супраць паланізацыі яўрэяў, а таксама і [[літоўцы|літоўцаў]], бо асноўны масіў рассялення літоўцаў уваходзіў у склад самастойнай Літвы (са сталіцай у [[Каўнас]]е) і з гэтай дзяржавай (у намерах віленскіх кансерватараў) планавалася стварыць федэрацыю. Адносна [[украінцы|ўкраінцаў]] пачаткова прапаноўвалі лібералізацыю ўрадавай палітыкі, а пасля контррэакцыю ўкраінскаму ірэдэнтызму. [[немцы|Немцаў]] і [[рускія|рускіх]] (як супольнасцей, не маючых адносін да былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) прапаноўвалі разумна і паступова паланізаваць, бо, да таго ж, самі немцы і рускія ў Польшчы лёгка паланізаваліся{{sfn|Szpoper|1999|s=232—234, 237—238}}{{sfn|Раюк|2023|с=297}}. Большасць рускіх у міжваеннай Польшчы былі прадстаўлены бежанцамі (дваранамі і антыбальшавістамі), таму небяспеку віленскія кансерватары бачылі толькі ў тых рускіх, якія падтрымлівалі сувязі з бальшавікамі, і ў тых, якія выдаюць сябе за беларусаў{{sfn|Раюк|2023|с=297}}{{sfn|Szpoper|1999|s=232—234}}.

=== Стаўленне да беларускага насельніцтва ===
[[Файл:Slowo - 1927, nr 66 - Stanislaw Mackiewicz - Powtarzamy stale.jpg|left|thumb|Артыкул [[Станіслаў Мацкевіч|Станіслава Мацкевіча]] «Паўтараем пастаянна» у газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 66, 1927 г.)]]
Самым разгорнутым у праграме і поглядах віленскіх кансерватараў было стаўленне да [[беларусы|беларусаў]]. З аднаго боку, самавызначэнне «беларусы» не стала папулярным у віленскіх кансерватараў. Пад уплывам ранейшай шматдзесяцігадовай прапаганды ў Расійскай імперыі (праз сістэму адукацыі і друк) замацаваўся погляд на сялян-беларусаў як на частку «[[Трыадзіны рускі народ|адзінага рускага народа]]» — галоўным чынам, нешляхецкіх слаёў насельніцтва (у абсалютнай большасці — сялян) з несфармаванай ці паслабленай этнічнай самасвядомасцю{{sfn|Раюк|2023|с=297}}. Калі ў другой палове XIX — пачатку XX ст. у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] многія мясцовыя землеўласнікі заяўлялі, што адчуваюць «супольнасць крыві» з мясцовым беларускамоўным сялянствам ([[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]], [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]], князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранім Друцкі-Любецкі]] і інш.), то з 1920-х гг. у Польшчы лаяльнае і прыхільнае стаўленне да паноў-«палякаў» з боку беларускамоўных сялян некаторымі прадстаўнікамі ўжо новага пакалення мясцовых сярэдніх і буйных землеўласнікаў пачало разглядацца як адвечная пасіўнасць і недахоп беларусаў, якія нічога не стварылі ў гісторыі{{sfn|Раюк|2023|с=297}}{{sfn|Woyniłłowicz|1931|s=210}}{{sfn|Szpoper|2009|s=310—314}}{{efn|Напрыклад, у артыкуле «Русь» у вядомай «Старапольскай энцыклапедыі» (пад рэд. А. Брукнера) пісалася, што ў Рэчы Паспалітай саюз польска-рускай культуры не вытрымаў выпрабоўкі часам, бо стварылася такая самая ці яшчэ большая, чым у Польскім Каралеўстве, розніца паміж шляхтай і сялянствам, а роды рускай шляхты вымерлі альбо зліліся з польскай яшчэ ў XVII ст. &lt;ref&gt;Ruś // Encyklopedia staropolska. — 1939. — Т.2. — С. 386—392.&lt;/ref&gt;}}. Аляксандр Мяйштовіч задаваўся пытаннем, ці можа беларускі рух па фарміраванні нацыянальнай свядомасці развіцца, колькі на тое патрэбна часу і ці не скончыцца ўздым беларускага руху ўсё роўна ў канечным выніку паланізацыяй. Ад адказаў на гэтыя пытанні, на думку Мяйштовіча, павінна фарміравацца стаўленне да беларусаў, але Мяйштовіч быў перакананы ў адным, што беларускае сялянства і інтэлігенцыю трэба абараняць ад бальшавіцкіх уплываў і ўлываў [[Літва|Літвы]]{{sfn|Szpoper|1999|s=233}}. Многія прадстаўнікі віленскіх кансерватараў таксама не мелі поўнай яснасці, ці з’яўляецца [[беларуская мова]] асобнай мовай, альбо не хацелі прызнаваць гэтую асобнасць{{sfn|Раюк|2023|с=298}}.

[[Файл:Antoni Albrecht Wilhelm Radziwill (siedzi z prawej) i uczestnicy polowania przy ustrzelonych gluszcach - w ordynacji Nieswiez - AD 1925-1935.jpg|thumb|Князь [[Альбрэхт Антоні Вільгельм Радзівіл|Альбрэхт Радзівіл]] (1885—1935) і ўдзельнікі [[паляванне|палявання]] побач з забітымі [[глушэц|глушцамі]] — у лясах каля [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|Нясвіжскага палаца]]. Сядзіць справа — князь Альбрэхт Радзівіл, стаіць злева ў [[лапці|лапцях]] — мясцовы работнік князя. Фота паміж 1925—1935 гг.]]
З другога боку, побач з Польшчай існавала [[БССР|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (БССР)]] як складовая частка агромнага, моцнага і цэнтралісцкага [[СССР]], які праводзіў агрэсіўную знешнюю палітыку. Само існаванне БССР і ўмовы ў ёй для нацыянальнага развіцця беларусаў, на думку віленскіх кансерватараў, мелі дэкларатыўны характар. Актыўнасць «[[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Грамады]]» разглядалася як праява дзеяння знешніх фактараў (пад уплывам і дырэктывамі «бальшавікоў»), а не ўласнабеларускіх{{sfn|Раюк|2023|с=298}}.

Праграма ўрадавай палітыкі адносна беларусаў у Польшчы, якая ў многім была адлюстраваннем поглядаў Станіслава Мацкевіча, Аляксандра Мяйштовіча, [[Яўстах Сапега|Яўстаха Сапегі]] і Яна Тышкевіча і якая была апублікавана [[22 сакавіка]] [[1927]] г. Мацкевічам у газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 66, 1927 г.) ад свайго імя амаль адразу пасля разгрому «Грамады» у артыкуле «Паўтараем пастаянна», на думку віленскіх кансерватараў, павінна была быць наступнай: не ставіць перашкод у паланізацыі тым беларусам, якія цягнуцца да паланізавання; адкрыццё беларусам доступу на пасады органаў кіравання і атрымання вышэйшай адукацыі (ва ўмовах дзяржаўнай [[польская мова|польскай мовай]]), што таксама было б спрыяльнай глебай асіміляцыі беларусаў; прыцягненне шырокіх матэрыяльных інвестыцый і годны падбор адміністрацыі ў [[Заходняя Беларусь|беларускія ваяводствы]]; саюз з беларускімі антыкамуністамі; пасіўнае, назіральнае і прыхільна-нейтральнае стаўленне да працэса фармавання беларускай нацыянальнай свядомасці і развіцця беларускай культуры; увядзенне [[беларуская мова|беларускай мовы]] ў праваслаўнае набажэнства (замест [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[руская мова|рускай]]); адмова ад урадавага стаўлення да праваслаўнай царквы толькі як да інструмента беларусізацыі (''«царква — не дама ў танцы; не можна ёй круціць і яе нагінаць да сваіх палітычных мэт»''), а хрысціянская павага і падтрымка праваслаўнай царквы{{efn|Віленскімі кансерватарамі прызнавалася, што сяляне-каталікі таксама могуць з’яўляцца беларусамі{{sfn|Szpoper|1999|s=233}}.}} як фактара, які можа абараніць ад маральнай дэградацыі, дэстабілізацыі ў грамадстве, распаўсюджання сацыялістычных поглядаў сярод беларусаў і можа быць прываблівым прыкладам для беларусаў у БССР{{efn|У БССР, як і ўцэлым у СССР, у міжваенны перыяд была барацьба з рэлігійнасцю і прапаганда атэізму.}}; падбор маральна годных іерархаў на пасады праваслаўнай царквы; прызнанне [[Заходняе Палессе|Заходняга Палесся]] як асобнай ад Беларусі тэрыторыі, своеасаблівасць якой трэба захоўваць. Беларускамоўная праваслаўная царква разглядалася як важны фактар узмацнення грамадзянскай лаяльнасці беларусаў да польскай дзяржавы, дэрусіфікацыі і пераняцця беларусамі [[заходняя культура|заходнеўрапейскай культуры]], а не ідэй бальшавізму (г. зн. адмаўленне манархізму, прыватнай уласнасці, рэлігіі, індывідуалізму, прыватнасці жыцця і г.д.){{sfn|Раюк|2023|с=299}}{{sfn|Szpoper|1999|s=232—234, 237}}.

Рэалізацыя праграмы, на думку Мацкевіча, павінна была зрабіць немажлівым стварэнне з [[БССР]] прывабнага цэнтра, да якога б імкнуліся [[беларусы]] Польшчы; а з беларускіх зямель Польшчы дазволіла б стварыць прастору, якая б паказвала, што Польшча выказвае сімпатыю надзеям беларусаў Польшчы на стварэнне сваёй дзяржаўнасці ў будучым{{efn|Цікава, што, шукаючы мажлівасці паўплываць на Польшчу на аснове этнічнага фактару, кіраўнікі СССР дэманстратыўна стварылі ў 1932 г. на базе Дзяржынскага раёна БССР (гэты раён непасрэдна межаваў з тэрыторыяй Польшчы) штучную польскую аўтаномію ў складзе БССР — [[Польскі нацыянальны раён імя Фелікса Дзяржынскага]] са сталіцай у Дзяржынску (каля Мінска). Кіраванне ў гэтым раёне ажыццяўлялася Польскім бюро пры ЦК КПСС. Жыхары аўтаноміі атрымалі магчымасць развіваць культуру і асвету, у тым ліку засноўваць школы, на польскай мове. Пасля сканчэння палітычнай патрэбы ў паказной польскай аўтаноміі польскі раён быў скасаваны савецкімі ўладамі ў 1938 г., а яе кіраўнікі — рэпрэсаваны.}}. Віленскія кансерватары былі супраць стварэння ў рамках Польшчы беларускай аўтаноміі (што магло б выклікаць у беларускіх сялян і інтэлігенцыі надзеі на злучэнне гэтай аўтаноміі з БССР і быць падставай для вайны з СССР), аднак лічылі, што ператварэнне Польшчы ў польска-беларускую федэрацыю і шырокае вырашэнне пытанняў «беларускай справы» мажліва ў выпадку атрымання Польшчай тэрыторый былых [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерняў]] (г.зн. часткі тагачаснай тэрыторыі [[СССР]]){{sfn|Раюк|2023|с=299}}{{sfn|Szpoper|1999|s=232—234, 237}}.

=== Палеміка Станіслава Мацкевіча з Эдвардам Вайніловічам ===
[[Файл:Edward Woynillowicz w fatelu.jpg|left|thumb|[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] у апошнія гады жыцця]]
Некаторыя пазіцыі з палітычных поглядаў Мацкевіча адносна беларускага сялянства і інтэлігенцыі выклікалі нязгоду 79-гадовага [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] (1847—1928), якому заставалася жыць 13 месяцаў. Неўзабаве Вайніловіч надрукаваў у газеце «Słowo» свой артыкул «Граніцы Польшчы ў 1771-м і 1920-м годзе» (№ 96 і № 97, 1927 г.), дзе выказаў сваё меркаванне наконт праблемы, што па сутнасці было палемікай з Аляксандрам Мяйштовічам, Янам Тышкевічам і [[Яўстах Сапега|Яўстахам Сапегам]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Woyniłłowicz|1927}}. Гэтыя ж погляды Эдвард Вайніловіч перанясе на старонкі сваіх мемуараў, рукапіс якіх быў скончаны 8 чэрвеня 1928 г. — за 8 дзён да смерці.&lt;/ref&gt;{{sfn|Раюк|2023|с=300}}.

Вайніловіч ''выказаўся катэгарычна супраць паланізацыі'' беларускамоўнага насельніцтва [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і ўказаў, што ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[шляхта]] [[ВКЛ]] ніколі не паланізавала беларускамоўных сялян. Ён нагадаў, што ў адрозненне ад украінскіх зямель [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага каралеўства]], куды шляхта перасялілася з карэннай Польшчы, у Беларусі мясцовая шляхта Вялікага Княства Літоўскага была пераважна карэннага паходжання і з той прычыны блізкая па крыві мясцоваму сялянству і дробнай шляхце, якая ў паўсядзённым жыцці карысталася беларускай мовай{{sfn|Раюк|2019|с=310}}. Вайніловіч адзначыў, што сам паходзіць ад «беларускіх баяр» і што паланізацыя шляхты мела павярхоўны характар — [[беларуская мова]] не забывалася, а існавала побач з польскай, якая дапамагала засвойваць набыткі заходнееўрапейскай культуры для сваёй карысці, што, напрыклад, рабілі нават зацятыя прыхільнікі [[праваслаўе|праваслаўя]] (князі [[Астрожскія]] і [[Алелькавічы]]){{sfn|Раюк|2019|с=310}}. Указаў, што [[Статут ВКЛ]] (''«векапомны твор [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Сапегі]]»''), шмат старадаўніх і пазнейшых дакументаў у ВКЛ былі напісаны на беларускай мове, а піянерамі [[беларуская літаратура|беларускамоўнай літаратуры]] ў XIX ст. былі менавіта мясцовыя шляхціцы ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Ян Чачот]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Аляксандр Каралевіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] і інш.), а не сяляне{{sfn|Раюк|2023|с=300}}{{sfn|Раюк|2019|с=310}}. Вайніловіч даказваў, што адраджэнне беларускамоўнай культуры і літаратуры (нягледзячы на пэўнае яе згасанне з канца XVII ст. па сярэдзіну XIX ст. і рост узамен уплыва польскай мовы ў культуры) з пачатка XIX ст. толькі нарастала і было падтрымана і прадоўжана ў канцы XIX ст. літаратарамі ўжо з беларускамоўнага сялянства{{sfn|Раюк|2019|с=310}}{{efn|Некаторыя гістарычныя схемы і падыходы, якія ў сваім артыкуле выкарыстоўвае Вайніловіч (напрыклад, што беларусы прынялі хрысціянства за 500 год да хросту Літвы (у канцы XIV ст.) вялікім князем літоўскім [[Ягайла]]м і інш.), сугучны з тымі гістарычнымі схемамі і канцэпцыямі, якія былі выпрацаваны ідэолагамі беларускага нацыянальна-дэмакратычнага (сацыялістычнага) руху, што ўказвае на знаёмства Вайніловіча з ідэалагічнымі падыходамі і гістарычнымі ўяўленнямі дзеячоў беларускага нацыянальна-дэмакратычнага (сацыялістычнага) руху{{sfn|Цвикевич|1919}}. Сучасныя беларускія этнолагі адносяць фарміраванне беларускага этнасу не раней XIII ст. і ўказваюць на ўдзел у працэсе этнаўтварэння беларусаў не толькі славянскага кампанента, але, у тым ліку, і балцкага насельніцтва.}}. Вайніловіч сказаў, што сам у пачатку XX ст. прымаў удзел у падтрымцы таварыстваў па адраджэнні беларускай мовы і культуры, але адхіліўся ад іх, калі яны пачалі ўзнімаць сацыялістычныя ідэі, і пачаў падтрымліваць больш кансерватыўныя беларускія арганізацыі, а ў 1919 г. разам з [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі|Львом Вітан-Дубейкаўскім]] вызваліў з лагероў ваеннапалонных шмат беларусаў, якія не па ўласнай волі ваявалі на Вісле супраць польскіх войск.

[[Файл:Slowo - 1927, nr 96 Edward Woynillowicz article - p 3.jpg|thumb|Артыкул [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] «Граніцы Польшчы ў 1771-м і 1920-м годзе» у газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 96, 1927 г.)]]
Вайніловіч аспрэчыў, што саюз Польшчы і Беларусі (як унія «роўных з роўнымі, вольных з вольнымі») напярэдадні [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора (1921)]] быў немагчымы і што не ўдалося б утрымаць усе беларускія землі ў складзе [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]], бо, працуючы ў [[земства|земстве]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] з 1911 г., адчуваў поўную падтрымку і спачуванне з боку беларускіх сялян, якія бачылі, што мясцовыя землеўласнікі стараюцца (у адрозненне ад рускай губернскай адміністрацыі) дзеля дабрабыта края і ўсіх. На думку Вайніловіча, менавіта адмова польскіх «эндэкаў» стварыць польска-беларускую дзяржаўную ўнію і ўключэнне толькі часткі Беларусі ў склад Польшчы з’яўляюцца прычынамі заходнебеларускага [[ірэдэнтызм]]а і таму штурхае заходнебеларускае сялянства ў пракамуністычныя арганізацыі («грамады»){{sfn|Раюк|2023|с=300}}. Ён адзначыў, што саюз дзвюх дзяржаў (Польшчы і Беларусі) быў бы аптымальным і ўзаемакарысным, даваў бы Беларусі выхад да мора. І дадаў, што тая павярхоўная паланізаванасць не азначала, што нельга вярнуць ранейшую сітуацыю (status quo ante), калі шляхта Беларусі вярнулася б да пастаяннага выкарыстання беларускай мовы. Вайніловіч прывёў у прыклад [[Чэхія|Чэхію]], дзе дэнацыяналізацыя арыстакратычных радоў («wynarodawianie się rodów możnowładczych») не была непаваротнай стратай і дзе са стварэннем самастойнай чэшскай дзяржавы (у 1918 г.) адбываецца працэс дэгерманізацыі панямечанага дваранства, і лічыў, што тое самае магло б адбыцца ў беларускай дзяржаве — дэпаланізацыя і беларусізацыя мясцовага дваранства і інтэлігенцыі (т.зв. «палякаў»){{sfn|Раюк|2023|с=300}}{{sfn|Раюк|2019|с=310—311}}{{sfn|Woyniłłowicz|1927}}.

Вайніловіч таксама выказаўся за змяншэнне падаткаў у Заходняй Беларусі, што давала б, на яго думку, магчымасць гаспадаркам мясцовых сялян і бедных дваран (засцянкоўцаў) праз куплю пустуючых абшараў зямлі павялічваць свае зямельныя ўладанні, а не выстаўляць на вымушаны продаж з-за разарэння. Прапанаваў таксама, што [[асаднікі|ваенныя асаднікі-перасяленцы]] павінны набываць зямлю толькі за грошы, а не бясплатна{{sfn|Woyniłłowicz|1927}}{{sfn|Раюк|2019|с=311}}.

У адказ Станіслаў Мацкевіч напісаў у газеце, што артыкулы такіх паважаных «зуброў» як Эдвард Вайніловіч павінны ўважліва разглядацца з [[лупа]]й у руках як найкаштоўнейшыя дакументы найцікавейшых архіваў; згадзіўся з заклікамі яго артыкула, аднак дазволіў сабе зрабіць некалькі заўваг{{sfn|Раюк|2023|с=300}}. Ён адзначыў, што Эдвард Вайніловіч паўтарае старую ідэю паразумення землеўласнікаў з сялянамі і не прапануе канкрэтных планаў на будучае, а дзяржава жыве ў рэаліях, акрэсленых Рыжскім мірным дагаворам, хоць газета «Słowo» з’яўляецца адзіным перыядычным выданнем, якое выступае за вяртанне граніц 1772-га года і [[федэрацыя|федэралізм]]{{sfn|Раюк|2023|с=300}}. Мацкевіч паўтарыў свае довады, пашырана аргументуючы, што побач існуе [[БССР]] у складзе [[СССР]], дзе пануе «лозунг кнута сацыяльнай барацьбы»; што палітыку ў БССР вызначае не мясцовае сялянства, а сацыялістычная партыйная эліта, у якой пераважаюць [[яўрэі]], [[рускія]] і [[палякі]]; што дзейнасць [[Камінтэрн]]а ў Польшчы з’яўляецца пагрозай для тэрытарыяльнай цэласці дзяржавы, а лозунгі сацыяльнай барацьбы, якія былі ўзняты «[[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Грамадой]]», не могуць быць ні цэментам паміж сялянствам і землеўласнікамі, ні мастом паміж Польшчай і Беларуссю; што ўласная прапанаваная праграма адносна беларускага сялянства з’яўляецца адзіна мажлівай, бо мясцовыя землеўласнікі ніколі не адмаўляліся ад выказаных Вайніловічам поглядаў і прынцыпаў, але для ўтрымання заходнебеларускіх зямель у спакоі ім не хапае сіл і ўраду прыходзіцца нават карыстацца тут ваеннымі [[асаднікі|асаднікамі]]{{sfn|Раюк|2023|с=300—301}}&lt;ref&gt;Падрабязней гл.: {{harvnb|Mackiewicz|1927|s=1}}.&lt;/ref&gt;. За традыцыйныя ідэі феадальнага патэрналізму ў адносінах да сялян і прабеларускія погляды Эдвард Вайніловіч атрымаў ад Станіслава Мацкевіча тытул «апошні беларускі баярын»{{sfn|Раюк|2023|с=301}}{{efn|Выраз «апошні беларускі баярын» ужыты Мацкевічам па аналогіі з выразам «апошні грамадзянін Вялікага Княства Літоўскага», які меў ужытак пасля Рыжскага мірнага дагавора (1921) і абазначаў выміраючую і адыходзіўшую ў гісторыю катэгорыю людзей, звязаных з традыцыяй і гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага.}}. Смерць Эдварда Вайніловіча ў [[1928]] г. у [[Быдгашч]]ы па сутнасці азнаменавала змену пакаленняў і прадстаўленняў у асяроддзі мясцовых землеўласнікаў-кансерватараў{{sfn|Szpoper|1999|s=176—177}}.

Цікава, што паводле сведчанняў Эльжбеты Сапегі-Руфенер (1921—2008) — дачкі князя [[Яўстах Сапега|Яўстаха Сапегі]] (1881—1963) — узаемаадносіны паміж яе бацькамі і мясцовымі сялянамі былі цудоўныя, а маці Эльжбеты княгіня Тэрэза Сапега (з [[Любамірскія|роду Любамірскіх]]) у [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы]] 15 год абіралася сялянамі (галоўным чынам, беларусамі) на пасаду члена гміннай рады вёскі Камёнка (пад [[Гродна]]м) і прадстаўніцай (на выбар сялян) ад гмінных рад у [[Навагрудак]]{{sfn|Раюк|2023|с=301}}{{sfn|Sapieha|2008|s=553}}{{efn|З пачаткам нападу немцаў у верасні 1939 г. на Польшчу князі Сапегі вырашылі пакінуць краіну, але перад выездам пастанавілі, што не могуць ад’ехаць, не развітаўшыся абавязкова з сялянамі, якія са слязьмі ўпрашалі князёў не пакідаць маёнткі{{sfn|Sapieha|2008|s=554}}.}}. На думку гісторыка [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандра Смаленчука]], у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў міжваенны час сацыяльнае мела больш значнасці, чым нацыянальнае&lt;ref&gt;[http://fly-uni.org/intelektualnaya-prastora/gutarka-z-alesem-smalyanchukom.html#more-4200 Мінулае і сучаснасць у межах адной «гісторыі». Гутарка напярэдадні публічнай лекцыі «Палессе і Скірмунты» з Алесем Смаленчуком пра вусную гісторыю, яе спецыфіку і месца ў сучаснай гістарыяграфіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140805182823/http://fly-uni.org/intelektualnaya-prastora/gutarka-z-alesem-smalyanchukom.html#more-4200 |date=5 жніўня 2014 }}.&lt;/ref&gt;.

== Палеміка з краёўцамі-дэмакратамі ==
[[Файл:Slowo - 1928, nr 228 - Stanislaw Mackiewicz - WKL.jpg|thumb|Артыкул [[Станіслаў Мацкевіч|Станіслава Мацкевіча]] «Вялікае Княства Літоўскае» у газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 228, 1928 г.)]]
Віленскія кансерватары адхілялі папрокі [[краёўцы|краёўца-дэмакрата]] [[Людвік Абрамовіч|Людвіка Абрамовіча]] (1879—1939) у свой адрас, што менавіта яны (мясцовая землеўладальная шляхта) былі прычынай нерэалізацыі праекта адраджэння [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], бо пачалі пад канец [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], паводле слоў Абрамовіча, «аглядацца на Варшаву»{{sfn|Раюк|2023|с=301}}. Станіслаў Мацкевіч, адлюстроўваючы погляды маянткоўцаў, у артыкуле «Вялікае Княства Літоўскае», апублікаваным у сваёй газеце «Słowo» (№ 228, 1928 г.), адказаў Абрамовічу, што ў шмат большай ступені ў гэтым вінавата «нацыянальна-дэмакратычная прапаганда» літоўскага і беларускага сялянскіх рухаў{{sfn|Раюк|2023|с=301}}. У ацэнцы віленскіх кансерватараў менавіта мясцовая землеўладальная [[шляхта|шляхта (дваранства)]] была той групай, якая стварала гісторыю Вялікага Княства Літоўскага і знітоўвала сабой яго рэгіёны, а ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] на землях былога Вялікага Княства Літоўскага выказвала яго (Княства) ідэалогію і захоўвала яго адвечныя традыцыі, што было магчымым дзякуючы валоданню зямлёй: ''«Вялікае Княства Літоўскае існавала так доўга, як доўга існавала матэрыяльная сіла шляхты»''. А пасля Першай сусветнай вайны, на думку Мацкевіча, дзяржаўнасць Вялікага Княства Літоўскага не адрадзілася таму, што ''«шляхта, з-за дамінуючага нацыяналістычна-дэмакратычнага фактара, была вынесена за дужкі»''&lt;ref&gt;Падрабязней гл.: {{harvnb|Mackiewicz|1928|s=1}}.&lt;/ref&gt;{{sfn|Szpoper|1999|s=179}}{{sfn|Раюк|2023|с=302}}.

== Парламенцкая дзейнасць ==
[[Файл:Raman Skirmunt 1868-1939 senator - foto before 1935 AD.jpg|left|thumb|Сенатар [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] ''(высокі стары мужчына на пярэднім плане злева)''. Фота 1930-х гг.]]
Прадстаўнікі віленскіх кансерватараў выбіраліся дэпутатамі («пасламі») і сенатарамі Польшчы (князь [[Яўстах Сапега|Яўстах Сапега,]] князь [[Януш Францішак Ксаверы Радзівіл|Януш Радзівіл]], граф [[Ян Міхал Тышкевіч|Ян Тышкевіч]], граф [[Эмерык Аўгуст Чапскі|Эмерык Чапскі]], [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслаў Ваньковіч]] і інш.), як правіла, уваходзячы ў склад [[Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам (BBWR)|Беспартыйнага блока супрацоўніцтва з урадам (BBWR)]], які дамінаваў у парламенце да смерці Пілсудскага, і крытыкуючы ненармальныя праявы грамадскага жыцця («[[Брэсцкі працэс (1931)|брэсцкі працэс]]», [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер|лагер у Бярозе-Картузскай]], узмацненне цэнзуры, паланізацыю няпольскага насельніцтва і інш.).

Часам у іх коле раздавалася крытыка — не столькі адносна мэт, а метадаў і стыля кіравання Юзафа Пілсудскага, якімі часам «не падымае духа народа», а спецыяльна «абурае і раздражняе»{{sfn|Szpoper|1999|s=176—177}}. [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] (1868—1939), які пасля няўдачы ўмацаваць дзяржаўнасць [[БНР]] ці стварыць польска-беларускую федэрацыю, адышоў, як і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]], ад палітыкі, займаўся гаспадаркай ва ўласным маёнтку Парэчча (у Палескім ваяводстве), прысвяціў сябе [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўству]] і займаў у [[1923]]—[[1928]] гг. выбарную пасаду суддзі Пінскага акруговага суда. Толькі пасля [[Майскі пераварот (Польшча)|«майскага пераварота» (1926)]] у яго вярнулася цікавасць да палітыкі, бо ён меў надзеі, што нешта можа змяніцца ў лепшы бок па «беларускім пытанні»: у 1929 г. Раман Скірмунт увайшоў у склад Рады Кансерватыўнай арганізацыі дзяржаўнай працы, а ў 1930 г. быў выбраны сенатарам, далучыўшыся да [[Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам (BBWR)|Беспартыйнага блока супрацоўніцтва з урадам]]. Аднак надзеі не апраўдаліся і Скірмунт займаў назіральную і пасіўную пазіцыю ў палітычным жыцці Польшчы. З 1930 г. кансерватары (у тым ліку — віленскія) паступова пачалі адыгрываць усё меншую палітычную ролю ў лагеры «санацыі», бо яны не здолелі стаць важным саюзнікам для Пілсудскага ў барацьбе з «эндэкамі» і левымі партыямі на выбарах, чаму прычынай быў, у тым ліку, і [[Вялікая дэпрэсія|сусветны эканамічны крызіс (1929—1933)]], які ў Польшчы моцна закрануў сельскую гаспадарку і працягваўся аж да 1935 г.{{sfn|Szpoper|1999|s=250}}

Віленскія кансерватары (князь [[Яўстах Сапега]] і Станіслаў Мацкевіч) таксама прынялі актыўны ўдзел у распрацоўцы новай канстытуцыі Польшчы (прынятай [[23 красавіка]] [[1935]] г.). [[28 жніўня]] [[1933]] г. у [[Вільнюс|Вільні]] ў будынку [[Віленскі зямельны банк|Віленскага зямельнага банка]] адбыўся сход, скліканы Кансерватыўнай арганізацыяй дзяржаўнай працы, на якім князь [[Яўстах Сапега]] (1881—1963), які яшчэ ў 1930 г. напісаў трактат «Канстытуцыя дзяржаўных інтарэсаў» («Konstytucja racji stanu»), зачытаў даклад аб юрыдычных рашэннях, прапануемых у новую канстытуцыю. Узначальваў і кіраваў сходам сенатар [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] (1868—1939). У дыскусіі, якая падсумоўвала даклад Сапегі, прынялі ўдзел дэпутат граф [[Ян Міхал Тышкевіч|Ян Тышкевіч]] (1896—1939), дэпутат граф [[Эмерык Аўгуст Чапскі|Эмерык Чапскі]] (1897—1979), [[Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч|Станіслаў Ваньковіч]] (1860—1937) і дэпутат [[Станіслаў Мацкевіч]] (1896—1966){{sfn|Szpoper|1999|s=299}}.

== Паслабленне палітычных пазіцый ==
[[Файл:Slowo - 1934, nr 127 Roman Skirmunt - Panie z muru - p 3.jpg|thumb|Артыкул [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Рамана Скірмунта]] «Панны з [[Палац Бутрымовічаў|Муру]]» у газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 127, 1934 г.)]]
З-за слабеючых пазіцый у палітычным жыцці дзяржавы кансерватары пачалі шукаць мажлівасць хоць яшчэ і не саюзу, але ўжо дыялога з [[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|польскімі «эндэкамі»]]. З сярэдзіны 1930-х гг. сярод «зуброў» пачалі дамінаваць тэндэнцыі, адзначаныя ў прынятай [[30 мая]] [[1934]] г. палітычнай праграме кансерватараў Польшчы (у тым ліку — віленскіх), аб жаданні прыняцця няпольскімі этнічнымі групамі прыярытэта польскіх нацыянальных і дзяржаўных інтарэсаў, узамен чаго гарантаваўся ўлік інтарэсаў і патрэб няпольскага насельніцтва{{sfn|Раюк|2023|с=302}}{{sfn|Szpoper|1999|s=238}}.

У [[1934]] г. 66-гадовы [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] у артыкуле-некралоге «Панны з [[Палац Бутрымовічаў|Муру]]» у газеце «Słowo» (№ 127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, аналізуючы наступствы сувязі Польскага Каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага ў супольнай федэрацыйнай і талерантнай для народаў і рэлігій Рэчы Паспалітай, што польская культура нясе гуманістычныя ідэалы, а саюз з Польшчай ратуе ад Германіі і [[бальшавікі|бальшавікоў]]: ''«[[Ягайла]] выбраў і злучыў нас з той культурай, якая найбольш яшчэ магла захаваць нашу індывідуальнасць і выратаваць на будучае народную душу. Германская культура, як цяпер, так і тады, прыносілася ў жалезнай руцэ і пры крывавым мячы. &lt;…&gt; Хмурны свет [[Расія|усходняй культуры]], сапсаваны ў глыбіні духа „візантызмам“, авеяны маровым подыхам знішчаючай мангольскай расы, скажаў у зародку развіццё чалавечай душы і ламаў народы пад уладай дэспатаў. Польская культура — чыста славянская і найбольш хрысціянская — звязвала таксама народы ў адну дзяржаву, але дзялілася з імі дабром чалавечнасці, прызнавала роўнасць і свабоду народаў, несла людзям грамадзянскія правы. Ягайла, злучаючы Літву з Польшчай, увёў нас у сферу цывілізацыі, трымаючай неаспрэчнае першынства па духоўным каштоўнасцям сярод еўрапейскіх народаў, у сферы [[Заходняя цывілізацыя|каталіцкай і лацінскай цывілізацыі]]»''{{sfn|Раюк|2023|с=302}}{{sfn|Skirmuntt|1934|s=3}}{{efn|Раман Скірмунт пад гуманізмам польскай культуры, якая стала карыснай і плённай для грамадства [[ВКЛ]], найперш меў на ўвазе абмежаванне вярхоўнай дзяржаўнай улады канстытуцыяй, талерантнасць да розных народаў, рэлігій і моў, традыцыі самакіравання, павага да асобы, каштоўнасць чалавечага жыцця і годнасці, індывідуалізм і прыватнасць жыцця, сямейныя каштоўнасці, ахова прыватнай уласнасці, рэлігійнасць і іншае, што выгодна адрознівала лад жыцця [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ад самадзяржаўнай Расійскай імперыі ў мінулым, а [[Другая Рэч Паспалітая|Другую Рэч Паспалітую]] ад таталітарных і рэпрэсіўных рэжымаў [[Фашысцкая Германія|фашысцкай Германіі]] і [[СССР]] з 1930-х гг.}}. І, ацэньваючы сучасную сітуацыю незацікаўленасці [[беларуская мова|беларускай мовай]] і адасаблення мясцовай польскамоўнай эліты ад інтарэсаў беларускага сялянства і інтэлігенцыі, Скірмунт выказаў вялікае шкадаванне: ''«Ці добра, калі эліта, аднога з простым народам паходжання, хоць мовячая іначай, адмяжоўваецца ад яго, як бы належачая да асобнага народа? Ці не лепей, калі, творачы з ім адну еднасць, пабуджаць яго да культурнай эвалюцыі, у якой сама на працягу вякоў знаходзілася?»''{{sfn|Skirmuntt|1934|s=3}}{{sfn|Раюк|2023|с=302—303}}.

Шкадаванні Скірмунта былі выкліканы назіраннямі за зменамі ў грамадскім жыцці [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. У міжваенны перыяд адбывалася канчатковая культурная ўніфікацыя і этнічная асіміляцыя (паланізацыя) мясцовых польскамоўных землеўласнікаў і інтэлігенцыі — уключэнне ў склад [[палякі|польскага этнаса]], а таксама аддаленне ад інтарэсаў беларускамоўнага сялянства{{sfn|Раюк|2023|с=303}}. Гэтаму, сярод іншага, спрыяў не толькі суб’ектыўны погляд на беларускае сялянства як непрывабную частку [[Трыадзіны рускі народ|рускага народа, адзінага ў трох галінах (вялікарусах, маларусах і беларусах)]], якія не маюць дачынення да стварэння [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і яго гісторыі, але і заключэнне шлюбаў прадстаўнікамі новых пакаленняў мясцовых землеўласнікаў і інтэлігенцыі з прадстаўнікамі ўласна польскага дваранства і інтэлігенцыі{{sfn|Раюк|2023|с=303}}.

Так, напрыклад, з дзяцей лідара віленскіх кансерватараў князя [[Яўстах Сапега|Яўстаха Сапегі]] (1881—1963), які сам быў з [[1909]] г. жанаты з князёўнай Тэрэзай Любамірскай, Ян Сапега ўзяў шлюб з Марыяй Здзяхоўскай (з польскай галіны роду){{efn|Марыя Сапега (з польскай галіны роду Здзяхоўскіх) у інтэрв’ю 2008 г. адкрыта адмежавалася ад беларускасці Сапег, заяўляючы, што яе сям’я польская з польска-літоўскімі каранямі; а пра свайго мужа Яна Сапегу (1910—1989) у мемуарах напісала, што ён быў адкрытым «неаматарам простага народу»{{sfn|Sapieha|2008|s=329}}&lt;ref&gt;Князёўна Марыя Сапега: [http://news.tut.by/society/114109.html «Я б з радасцю вярнулася ў Ружаны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129033618/http://news.tut.by/society/114109.html |date=29 лістапада 2014 }} // Абажур.&lt;/ref&gt;.}}, Элеанора — з Крыштафам Чарнецкім (нашчадкам вядомага кароннага вялікага гетмана Стэфана Чарнецкага), Леў — з польскай графіняй Сафіяй Шэмбек, Яўстах — з полькай Антанінай Сяменскай{{sfn|Раюк|2023|с=303}}{{efn|Яўстах Севярын Сапега (1916—2004), сын Яўстаха Каятана Сапегі (1881—1963), у інтэрв’ю 1999 г. [[Міхась Скобла|Міхасю Скоблу]] на пытанне пра этнічную прыналежанасць цяперашніх Сапег адказаў: «Усе мы, Сапегі, і я ў тым ліку, былі грамадзянамі Вялікага Княства Літоўскага, што ўваходзіла ў склад Рэчы Паспалітай. І я адчуваю сябе грамадзянінам Рэчы Паспалітай, але, бясспрэчна, паходжаннем з Вялікага Княства Літоўскага. Цяпер тут Літва, Беларусь, Украіна… Мы ж былі грамадзянамі Вялікага Княства Літоўскага. І потым, заўважце, мы, Сапегі, 400 гадоў змагаліся за незалежнасць свайго Краю, мы не хацелі быць жыхарамі Польскага Каралеўства»{{sfn|Сапега|1999}}. Князь Яўстах Севярын Сапега дадаў, што хацеў бы, каб у Беларусі вярнулася права прыватнай уласнасці на зямлю: «Раней мы не ведалі, што такое [[калгас|„калхозы“]], іх не было. Я хацеў бы бачыць вольных людзей, якія працуюць на сваёй зямлі, а не працаўнікоў [[калгас]]аў»{{sfn|Сапега|1999}}.}}. Іх дзеці пачалі лічыць сябе этнічнымі палякамі і нават у сваіх мемуарах ці ў нарысах пра сябе пісаць і адзначаць, што і іх продкі таксама былі [[палякі|этнічнымі палякамі]]&lt;ref&gt;Гл., напрыклад, мемуары Сапег, Тышкевічаў, Святаполк-Чацвярцінскіх і іншых арыстакратаў і нарысы аб іх:
* ''Czetwertyński, A.'' Czetwertyńscy : na wozie i pod wozem / Albert Czetwertyński. — Warszawa : Twój Styl, 2004. — 308 s.;
* ''Narkowicz, L.'' Tyszkiewiczowie z Waki / Liliana Narkowicz. — Warszawa : DiG, 2010. — 476 s.;
* ''Sapieha, M.'' Moje życie, mój czas / M. Sapieha. — Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2008. — 575 s.;
і інш.&lt;/ref&gt;.

== Саюз з польскімі «эндэкамі» (1935) і заняпад ==
Пасля смерці Юзафа Пілсудскага [[12 мая]] [[1935]] г. пазіцыі віленскіх кансерватараў пачалі яшчэ больш слабець з-за разгорнутай барацьбы ўнутры «[[Санацыя (Польшча)|санацыйнага лагеру]]». На выбарах у верасні 1935 г. ад віленскіх кансерватараў толькі граф [[Эмерык Аўгуст Чапскі|Эмерык Чапскі]] атрымаў дэпутацкі мандат, а сенатарам стаў толькі [[Канстанцін Рдултоўскі]] (1880—1953){{sfn|Szpoper|1999|s=306}}. Граф [[Ян Міхал Тышкевіч|Ян Тышкевіч]], хоць і атрымаў абсалютную большасць галасоў у найбліжэйшых акругах вакол свайго [[Мікрараён Вака|маёнтка Вака]]{{efn|Маёнтак Вака цяпер з’яўляецца складовай часткай горада Вільнюс і даў назву адпаведнаму раёну горада.}} (пад [[Вільнюс|Вільняй]]), але іх не хапіла для атрымання мандата{{sfn|Szpoper|1999|s=306}}.

Таму ў [[1935]]—[[1937]] гг. віленскія кансерватары далучыліся да апазіцыі, шукаючы кампраміс з былымі апанентамі — з [[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|«эндэкамі» (членамі Польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыі)]]. Як палітычная плынь віленскія кансерватары перасталі існаваць з пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і ліквідацыяй [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]]{{sfn|Szpoper|1999|s=308—309, 320}}.

З-за вайны значная частка мясцовага заможнага і сярэднезаможнага дваранства ([[Радзівілы]], [[Сапегі]], [[Тышкевічы]], [[Ваньковічы]] і інш.) вымушна была пакінуць [[Заходняя Беларусь|Заходнюю Беларусь]] і [[Польшча|Польшчу]], асесці ў іншых краінах свету ([[Вялікабрытанія]], [[Францыя]], [[ЗША]] і інш.) і адаптавацца да новых умоў{{sfn|Раюк|2023|с=303}}.

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{h|Сапега|1999|3=Вяртанне Сапегаў / Сапега Яўстах Северын; гутарыў [[Міхась Скобла]] // ЛіМ. — 1999. — 12 лістап. — С. 14—15.}}
* ''Ладысеў, У. Ф.'' На пераломе эпох: станаўленне беларускай дзяржаўнасці (1917—1920 гг.) / У. Ф. Ладысеў, П. І. Брыгадзін. — Мінск : БДУ, 1999. — 128 с.
* {{h|Раюк|2019|''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_26.pdf Чэшскі вопыт адраджэння ў асэнсаванні каталіцкіх дваран-кансерватараў Беларусі ў канцы ХІХ — пачатку ХХ ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2019. — Вып. 26. — С. 307—312.}}
* {{h|Раюк|2023|3=''Раюк, А. Р.'' [https://belcentre.by/Sborniki/pytanni_33.pdf Этнакультурныя працэсы і палітыка ў Заходняй Беларусі ў 1921—1939 гг. у праграмах і рэаліях «віленскіх кансерватаў»] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2023. — Вып. 33. — С. 296—306.}}
* {{h|Смалянчук|2004|3=[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|''Смалянчук, А. Ф.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с.}}
* ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Разгром «Грамады»: за кулісамі палітычнага скандалу / А. Ф. Смалянчук // Гістарычны альманах / пад. рэд. [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|А. К. Краўцэвіча]]. — Гродна: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2003. — Т. 8. — С. 214—227.
* ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А.]]'' Беларускае пытанне і польскі рух / А. Смалянчук // Полымя. — 1994. — № 6.
* ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Краёвая ідэя і беларускі нацыянальны рух у Заходняй Беларусі ў 1920—1930-я гг. / А. Ф. Смалянчук // Homo Historicus 2012. Гадавік антрапалагічнай гісторыі / пад. рэд. А. Ф. Смаленчука. — Вільня: ЕГУ, 2012. — С. 380—405.
* ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Разгром «Грамады» на старонках польскага віленскага друку («Пшэглёнд Віленьскі», «Кур’ер Віленьскі», «Слова») / А. Ф. Смалянчук // Гістарычны альманах / пад. рэд. [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|А. К. Краўцэвіча]]. — Гродна: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2006. — Т. 12. — С. 79—86.
* ''[[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Тарашкевіч, Б.]]'' Выбранае: Крытыка, публіцыстыка, пераклады / Б. Тарашкевіч; укладанне, уступ, камент. [[Арсень Ліс|А. Ліса]]. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1991. — 319 с.
* {{h|Цвикевич|1919|3=[[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|''Цвикевич, А.'']] Беларусь: политический очерк (перевод с белорусского) / А. Цвикевич. — Берлин : Издание Чрезвычайной дипломатической миссии БНР, 1919. — 33 с.}}
* ''Шчэрбік, Д. В.'' [http://pdf.kamunikat.org/20071-9.pdf Палітычныя ідэі ў праекце статута Сярэдняй Літвы Станіслава Мацкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022014/http://pdf.kamunikat.org/20071-9.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / Д. В. Шчэрбік // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — 2011. — № 12. — С. 157—164.
* Шчэрбік, Д. Перад абліччам краху / Д.Шчэрбік // Беларуская думка. — № 4, красавік 2016.
* Шчэрбік, Д. В. Кансерватызм як альтэрнатыва бальшавізму, нацыяналізму, і дэмакратыі ў творах Марыяна Здзяхоўскага / Д. В. Шчэрбік // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия D. Экономические и юридические науки. — 2014. — № 14. — С.28-31.
* Шчэрбік, Д. В. Эвалюцыя поглядаў кансерватыўнай шляхты земляў Вялікага княства Літоўскага у пачатку і першай трэці ХХ стагоддзя па пытаннях дэцэнтралізацыі і мясцовага самакіравання /Д. В. Шчэрбік // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия D. Экономические и юридические науки. — 2011. — № 6.- С.105-108.
* ''Buchowski, K.'' Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s.
* {{h|Mackiewicz|1927|3=''Cat (Stanisław Mackiewicz)''. Ostatni bojar białoruski / Cat // Słowo. — 1927. — № 96. — S. 1.}}
* ''Cat (Stanisław Mackiewicz)''. Powtarzamy stale / Cat // Słowo. — 1927. — № 66. — S. 1.
* {{h|Mackiewicz|1928|3=''Cat (Stanisław Mackiewicz)''. Wielkie Księstwo Litewskie / Cat // Słowo. — 1928. — № 228. — S. 1.}}
* ''Czetwertyński, A.'' Czetwertyńscy : na wozie i pod wozem / Albert Czetwertyński. — Warszawa : Twój Styl, 2004. — 308 s.
* ''[[Яанна Героўска-Калаур|Gierowska-Kałłaur, J.]]'' Zarząd cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 — 9 września 1920) / J. Gierowska-Kałłaur. — Warszawa : Neriton, 2003. — 455 s.
* ''Narkowicz, L.'' Tyszkiewiczowie z Waki / Liliana Narkowicz. — Warszawa : DiG, 2010. — 476 s.
* {{h|Samsonowicz|2006|3=Polska na przestrzeni wieków / H. Samsonowicz [i in.]; redactor wydania J. Tazbir. — 2-e wyd. — Warszawa : WPN, 2006. — 803 s.}}
* ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 1995. — Cz. 1. — 804 s.
* ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 2008. — Cz. 2, Ikonografia. — 447 s.
* ''[[Яўстах Севярын Сапега|Sapieha, J.S.]]'' Tak było: Niedemokratyczne wspomnienia Eustachego Sapiehy / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : Świat Książki, 2012. — 416 s.
* {{h|Sapieha|2008|3=[[Марыя Сапега (1910)|''Sapieha, M.'']] Moje życie, mój czas / M. Sapieha. — Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2008. — 575 s.}}
* {{h|Skirmuntt|1934|3=[[Раман Аляксандравіч Скірмунт|''Skirmuntt, R.'']] Panie z Muru / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.}}
* {{h|Szpoper|2009|3=[[Дарыуш Шпопер|''Szpoper, D.'']] Gente Lithuana, Natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851—1934) / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 2009. — 487 s.}}
* {{h|Szpoper|1999|3=[[Дарыуш Шпопер|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.}}
* {{h|Woyniłłowicz|1927|[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Granice Polski w 1771-m i w 1920-m roku / Edward Woyniłłowicz // Słowo. — 1927. — № 96, 97.}}
** [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1927,_nr_96_Edward_Woynillowicz_article_-_p_3.jpg Частка I (№ 96)] (не вельмі якасны пераклад на беларускую мову: [http://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/210_Vainilovich.pdf «Межы Польшчы ў 1771 і 1920 гадах»])
** [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1927,_nr_97_Edward_Woynillowicz_article_-_p_3.jpg Частка II (№ 97)]
* {{h|Woyniłłowicz|1931|''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — Cz. 1. — 368 s.}}
* {{h|Zdziechowski|1939|3=[[Марыян Здзяхоўскі|''Zdziechowski, M.'']] Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17.}}

== Спасылкі ==
* ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Smaliańczuk, A.]]'' [http://www.pogon.lt/powiadomienia-z-bialorusi/318-aleksander-smalianczuk-bialorusini-w-gronie-krajowcow.html Białorusini w gronie krajowców] — інтэрнэт-версія артыкула Аляксандра Смаленчука са сборніка «Ostatni obywatele Wielkiego Księstwa Litewskiego» (red. Tadeusz Bujnicki i Krzysztof Stępnik. Wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Składowskiej, Lublin, 2005)
* Zygmunt Jasłowski. [http://budujemydwor.pl/rozwaania-na-temat-moliwoci-restytucji-monarchii-w-polsce-w-wietle-publicystyki-imci-pana-stanisawa-cata-mackiewicza-i-jemu-podobnych-kresowych-szlagonow/ Rozważania na temat możliwości restytucji monarchii w Polsce w świetle publicystyki Imci Pana Stanisława Cata-Mackiewicza i jemu podobnych kresowych szlagonów] // budujemydwor.pl

[[Катэгорыя:Віленскія кансерватары| ]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Заходняя Беларусь]]</text>
      <sha1>4hzp1j279vn3shkvyvqjab44740r940</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шмуэль Нігер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205142</id>
    <revision>
      <id>5119749</id>
      <parentid>5114867</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ілля Касакоў</username>
        <id>21245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4786" sha1="02t03tsw3qebha79tu4b1qgbqdedej1" xml:space="preserve">{{Пісьменнік
| Імя                = Шмуэль Нігер
| Арыгінал імя       = Шмуэль Вольфавіч Чарны
| Псеўданімы = Ш. Нуар, А. Вільнер, А. Бакантэр, Ш. Н., Аўрэмль, Владимиров
}}
'''Шмуэль Нігер''' ({{ДН|15|06|1883}}, в. [[Дукора]], [[Пухавіцкі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|24|12|1955}}) — {{крытык|Расійскай імперыі|ЗША|Беларусі}}, {{празаік|Расійскай імперыі|ЗША|на ідыш}} і {{публіцыст|Расійскай імперыі|ЗША|Беларусі}}.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і ўладальніка крамы, любавіцкага хасіда Вольфа Чарнага і Брохі Гурвіч, якая вяла свой род ад пражскага рабіна. Бацька два разы ў год ездзіў да цодыка, і расказваў пачутыя навіны, у 1889 годзе неспадзявана памёр ад сухотаў. Маці засталася з дзяцьмі: пяцю хлопчыкамі і дзяўчынкай, — вядомыя браты Шмуіл, [[Барух Нахман Чарны|Борух]] і [[Даніэль Чарны|Доня]] былі за ўсіх меншымі. Маці была пісьменнай (што не дзіўна), шукала дзецям лепшых настаўнікаў.

Вучыўся ў хедары з настаўнікамі, з 13 гадоў — у [[Беразіно|бярэзінскім]] ешыбоце, які скончыў таксама [[Г. Лейвік]], у юнацтве адчуваў уплыў [[хасідызм]]у, вывучаў кнігі [[Шнеер Залман з Лядоў|Старога рэбэ]] «Танія», «Лікутэ тора», зацікавіўся свецкімі навукамі.

У 1896 г. (прыблізная дата) пераехаў у Мінск, дзе вучыўся да 17 гадоў самастойна і ў сінагозе на Татарскай вуліцы, нейкі час правёў з [[мусарнікі|мусарнікамі]] ў [[Камароўка (Мінск)|Камароўцы]], мог бы зрабіцца рабінам, стаў экстэрнам. Яго ўвагу прыцягнуў духоўны сіянізм Ахад Гаама, руская літаратура і рэвалюцыйны рух. Ён пазнаёміўся з віднымі сіяністамі, у хуткім часе далучыўся да гурткоў [[Паалей Цыён]]а, пазней быў сярод заснавальнікаў партыі сіяністаў-сацыялістаў у Адэсе. Удзельнічаў у нелегальнай агітацыйнай дзейнасці, пісаў рэвалюцыйныя пракламацыі і артыкулы (ананімна ці пад рознымі псеўданімамі). Неаднаразова арыштоўваўся (у Варшаве, Дзвінску, Адэсе) і падвяргаўся катаванням.

Першыя працы пісаў на іўрыце і рускай мове, пасля рэвалюцыі 1905 г. перайшоў на [[ідыш]]. У 1908—1909 гг. — Рэдактар віленскага часопіса «Літэрарышэ манатшрыфтн» («Literarische Monatschriften»), заснаванага ім сумесна з А. Вайтэрам і Шмар’е Гарэлікам.

У 1918 г. у Маскве рэдагаваў штотыднёвік «Култур ун білдунг», у 1919 г. у Вільні — штомесячнік «Дзі нае велт». У 1919 г. пасля пагрому ў Вільні, у якім быў забіты А. Вайтэр, эміграваў у ЗША. Да канца жыцця працаваў у газеце «Тог», дзе публікаваў штотыднёвыя крытычныя нарысы. У 1941—1947 гг. быў таксама сурэдактар літаратурнага штомесячніка «Дзі цукунфт». У 1954 г. удзельнічаў у рэдагаванні «Лексікон фун дэр найер ідышэр літаратур» («[[Слоўнік новай яўрэйскай літаратуры]]»).

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{ЭЯЭ|12969|Нигер Шмуэль}}
* [https://congressforjewishculture.org/people/2684/Niger-Shmuel Niger, Shmuel]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Нігер Шмуэль}}</text>
      <sha1>02t03tsw3qebha79tu4b1qgbqdedej1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мілан Лах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206718</id>
    <revision>
      <id>5119735</id>
      <parentid>4439051</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SajoR</username>
        <id>34193</id>
      </contributor>
      <comment>герб SVG</comment>
      <origin>5119735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9130" sha1="549rulwtz1gi94637y8bwk5fv65qg0t" xml:space="preserve">{{Іерарх
| беларускае імя                  = Мілан Лах
| арыгінальнае імя                = {{lang-sk|Milan Lach}}
| беларускае імя пры нараджэнні   = Мілан Лах
| арыгінальнае імя пры нараджэнні = {{lang-sk|Milan Lach}}
| партрэт                         = Milan Lach SJ.JPG
| шырыня партрэта                 = 
| подпіс                          = 
| герб                            = Coat of arms of Milan Lach (Bratislava).svg
| подпіс герба                    = 
| шырыня герба                    = 200px
| тытул                           = [[Дапаможны біскуп|Дапаможны епіскап]] [[Прэшаўская архіепархія|Прэшаўскай архіепархіі]]
| парадак                         = 
| сцяг                            = 
| царква                          = [[Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква]]
| абшчына                         =
| абранне                         = 
| інтранізацыя                    = 
| каранацыя                       = 
| перыядпачатак                   = [[1 чэрвеня]] [[2013]] года
| перыядканец                     = 
| перыяд праўлення                = 
| папярэднік                      = [[Мілан Хаўтур]]
| пераемнік                       = 
| адрачэнне                       = 
| каментар                        = 
| адукацыя                        = 
| дата нараджэння                 = 18.11.1973
| месца нараджэння                = 
| дата смерці                     = 
| месца смерці                    = 
| пахаваны                        = 
| дынастыя                        = 
| бацька                          = 
| маці                            = 
| прыняцце манаства               = [[1997]] год
| сан                             = [[1 ліпеня]] [[2001]] года
| хіратанія                       = [[1 чэрвеня]] [[2013]] года
| кардынал                        =
| жонка                           = 
| дзеці                           = 
| аўтограф                        = 
| манаграма                       = 
| узнагароды                      = 
| Commons                         = 
}}
Уладыка '''Мі́лан Лах''' ({{lang-sk|Milan Lach}}; нар. {{ДН|18|11|1973}}, [[Кежмарак]]) — [[Славакія|славацкі]] [[Рэлігія|рэлігійны]] [[Уніяцтва|ўніяцкі]] дзеяч, [[дапаможны біскуп|дапаможны епіскап]] [[Прэшаўская архіепархія|Прэшаўскай архіепархіі]] [[Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква|Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы]], [[іераманах]] [[Ордэн Езуітаў|Ордэна Езуітаў]].

== Біяграфія ==
У [[1992]] г. Мілан Лах быў залічаны ў грэка-каталіцкую духоўную семінарыю. У [[1995]] г. уступіў у навіцыят [[Ордэн Езуітаў|Ордэна Езуітаў]] у [[Трнава|горадзе Трнава]]. Ён працягнуў вучобу на факультэце [[Тэалогія|тэалогіі]] ў [[Трнаўскі ўніверсітэт|Трнаўскім універсітэце]]. [[11 лістапада]] [[2000]] г. прыняў [[дыякан]]скія свячанні. Мілан Лах быў высвечаны ў сан [[святар]]а [[11 ліпеня]] [[2001]] г. у Кафедральным саборы Нараджэння Прасвятой Багародзіцы ў [[Кошыцы|горадзе Кошыцы]] уладыкам Міланам (Хаўтурам). У [[2003]]—[[2004]] гг. быў прызначаны на пасаду кіраўніка Цэнтра духоўнасці «Усход—Захад» у [[Кошыцы|Кошыцах]].

З [[2004]] г. вучыўся ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] ў [[Рым]]е. У [[2006]] г. атрымаў [[Ліцэнзіят тэалогіі|званне ліцэнзіята тэалогіі]] ў галіне ўсходніх царкоўных навук, а ў [[2009]] г. — званне [[доктар]]а. У [[2009]] г. Мілан Лах ізноў пачаў працаваць у Цэнтры духоўнасці «Усход—Захад» імя [[Міхал Лацк|Міхала Лацка]]. Адзін [[семестр]] вывучаў хрысціянскую духоўнасць Усходу на факультэце тэалогіі Каталіцкага ўніверсітэта ў Кошыцах. З [[1 снежня]] [[2011]] г. да [[1 чэрвеня]] [[2013]] г. працаваў у Трнаўскім універсітэце ў якасці намесніка [[дэкан]]а па міжнародных сувязях і развіцці. Ён выкладаў там хрысціянскую духоўнасць і духоўнасць хрысціянскага Усходу — менавіта тыя прадметы, у якіх сам меў грунтоўныя і прафесійныя веды.

Мілан Лах прымаў актыўны ўдзел у [[Федэрацыя скаўтаў Еўропы|Федэрацыі скаўтаў Еўропы]] ў якасці нацыянальнага духоўнага памочніка. Бегла размаўляе [[італьянская мова|па-італьянску]], свабодна валодае [[англійская мова|англійскай]] і [[руская мова|рускай]] мовамі, пасіўна — [[французская мова|французскай]] мовай.

[[19 красавіка]] [[2013]] г. быў прызначаны [[Францыск (Папа Рымскі)|Папам Францішкам]] на пасаду [[дапаможны біскуп|дапаможнага епіскапа]] [[Прэшаўская архіепархія|Прэшаўскай архіепархіі]] [[Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква|Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы]]&lt;ref&gt;[http://tkkbs.sk/view.php?cisloclanku=20130419020 Svätý Otec František menoval prešovského pomocného biskupa]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;. [[1 чэрвеня]] [[2013]] г. прэшаўскі [[архіепіскап]] і [[мітрапаліт]], кіраўнік Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы, уладыка [[Ян Баб’як]] высвяціў і прывёў да ўлады дапаможнага епіскапа ў [[Базіліка Успення Прасвятой Багародзіцы|Базіліцы Успення Прасвятой Багародзіцы]] ў Люціне — галоўным паломніцкім месцы Прэшаўскай архіепархіі. Саслужылі епіскап [[Кошыцкая епархія|Кошыцкай епархіі]] ўладыка [[Мілан Хаўтур]] і епіскап [[Браціслаўская епархія|Браціслаўскай епархіі]] ўладыка [[Пэтэр Руснак]]&lt;ref&gt;[http://grkatba.sk/v-lutine-bol-vysvateny-pomocny-biskup-pre-presovsku-archieparchiu/ V Ľutine bol vysvätený pomocný biskup pre Prešovskú archieparchiu]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://grkatba.sk/vladyka-milan-lach-novy-pomocny-biskup-presovskej-archieparchie/ Milan Lach – nový pomocný biskup prešovskej archieparchie]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://grkatpo.sk/?akcie&amp;id=315 Termín a miesto biskupskej vysviacky Mons. Milana Lacha SJ]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;.

[[30 жніўня]] [[2014]] г., знаходзячыся з візітам у [[Беларусь|Беларусі]], уладыка Мілан Лах узначаліў урачыстую [[архірэй]]скую [[Літургія|Літургію]] ў грэка-каталіцкім цэнтры Святога і Праведнага Язэпа ў [[Мінск]]у, пресвечаную памяці ўладыкі [[Часлаў Сіповіч|Часлава Сіповіча]] — стагоддзю з дня яго нараджэння.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Постаці славацкага ўсходняга каталіцтва]]
[[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Славакіі]]
[[Катэгорыя:Езуіты Славакіі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кежмарку]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Папскага ўсходняга інстытута]]</text>
      <sha1>549rulwtz1gi94637y8bwk5fv65qg0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119894</id>
      <parentid>5119735</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне, ачыстка карткі</comment>
      <origin>5119894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6423" sha1="lr9aidiktrevihta7iab92hk5dsgt57" xml:space="preserve">{{Іерарх}}

Уладыка '''Мі́лан Лах''' ({{lang-sk|Milan Lach}}; {{ВДП}}) — [[Славакія|славацкі]] [[Рэлігія|рэлігійны]] [[Уніяцтва|ўніяцкі]] дзеяч, [[дапаможны біскуп|дапаможны епіскап]] [[Прэшаўская архіепархія|Прэшаўскай архіепархіі]] [[Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква|Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы]], [[іераманах]] [[Ордэн Езуітаў|Ордэна Езуітаў]].

== Біяграфія ==
У [[1992]] г. Мілан Лах быў залічаны ў грэка-каталіцкую духоўную семінарыю. У [[1995]] г. уступіў у навіцыят [[Ордэн Езуітаў|Ордэна Езуітаў]] у [[Трнава|горадзе Трнава]]. Ён працягнуў вучобу на факультэце [[Тэалогія|тэалогіі]] ў [[Трнаўскі ўніверсітэт|Трнаўскім універсітэце]]. [[11 лістапада]] [[2000]] г. прыняў [[дыякан]]скія свячанні. Мілан Лах быў высвечаны ў сан [[святар]]а [[11 ліпеня]] [[2001]] г. у Кафедральным саборы Нараджэння Прасвятой Багародзіцы ў [[Кошыцы|горадзе Кошыцы]] уладыкам Міланам (Хаўтурам). У [[2003]]—[[2004]] гг. быў прызначаны на пасаду кіраўніка Цэнтра духоўнасці «Усход—Захад» у [[Кошыцы|Кошыцах]].

З [[2004]] г. вучыўся ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] ў [[Рым]]е. У [[2006]] г. атрымаў [[Ліцэнзіят тэалогіі|званне ліцэнзіята тэалогіі]] ў галіне ўсходніх царкоўных навук, а ў [[2009]] г. — званне [[доктар]]а. У [[2009]] г. Мілан Лах ізноў пачаў працаваць у Цэнтры духоўнасці «Усход—Захад» імя [[Міхал Лацк|Міхала Лацка]]. Адзін [[семестр]] вывучаў хрысціянскую духоўнасць Усходу на факультэце тэалогіі Каталіцкага ўніверсітэта ў Кошыцах. З [[1 снежня]] [[2011]] г. да [[1 чэрвеня]] [[2013]] г. працаваў у Трнаўскім універсітэце ў якасці намесніка [[дэкан]]а па міжнародных сувязях і развіцці. Ён выкладаў там хрысціянскую духоўнасць і духоўнасць хрысціянскага Усходу — менавіта тыя прадметы, у якіх сам меў грунтоўныя і прафесійныя веды.

Мілан Лах прымаў актыўны ўдзел у [[Федэрацыя скаўтаў Еўропы|Федэрацыі скаўтаў Еўропы]] ў якасці нацыянальнага духоўнага памочніка. Бегла размаўляе [[італьянская мова|па-італьянску]], свабодна валодае [[англійская мова|англійскай]] і [[руская мова|рускай]] мовамі, пасіўна — [[французская мова|французскай]] мовай.

[[19 красавіка]] [[2013]] г. быў прызначаны [[Францыск (Папа Рымскі)|Папам Францішкам]] на пасаду [[дапаможны біскуп|дапаможнага епіскапа]] [[Прэшаўская архіепархія|Прэшаўскай архіепархіі]] [[Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква|Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы]]&lt;ref&gt;[http://tkkbs.sk/view.php?cisloclanku=20130419020 Svätý Otec František menoval prešovského pomocného biskupa]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;. [[1 чэрвеня]] [[2013]] г. прэшаўскі [[архіепіскап]] і [[мітрапаліт]], кіраўнік Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы, уладыка [[Ян Баб’як]] высвяціў і прывёў да ўлады дапаможнага епіскапа ў [[Базіліка Успення Прасвятой Багародзіцы|Базіліцы Успення Прасвятой Багародзіцы]] ў Люціне — галоўным паломніцкім месцы Прэшаўскай архіепархіі. Саслужылі епіскап [[Кошыцкая епархія|Кошыцкай епархіі]] ўладыка [[Мілан Хаўтур]] і епіскап [[Браціслаўская епархія|Браціслаўскай епархіі]] ўладыка [[Пэтэр Руснак]]&lt;ref&gt;[http://grkatba.sk/v-lutine-bol-vysvateny-pomocny-biskup-pre-presovsku-archieparchiu/ V Ľutine bol vysvätený pomocný biskup pre Prešovskú archieparchiu]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://grkatba.sk/vladyka-milan-lach-novy-pomocny-biskup-presovskej-archieparchie/ Milan Lach — nový pomocný biskup prešovskej archieparchie]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://grkatpo.sk/?akcie&amp;id=315 Termín a miesto biskupskej vysviacky Mons. Milana Lacha SJ]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;.

[[30 жніўня]] [[2014]] г., знаходзячыся з візітам у [[Беларусь|Беларусі]], уладыка Мілан Лах узначаліў урачыстую [[архірэй]]скую [[Літургія|Літургію]] ў грэка-каталіцкім цэнтры Святога і Праведнага Язэпа ў [[Мінск]]у, пресвечаную памяці ўладыкі [[Часлаў Сіповіч|Часлава Сіповіча]] — стагоддзю з дня яго нараджэння.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Постаці славацкага ўсходняга каталіцтва]]
[[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Славакіі]]
[[Катэгорыя:Езуіты Славакіі]]</text>
      <sha1>lr9aidiktrevihta7iab92hk5dsgt57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119895</id>
      <parentid>5119894</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6322" sha1="1q4xc1eifsoz0609nd0ii7ce58ftee1" xml:space="preserve">{{Іерарх}}

Уладыка '''Мі́лан Лах''' ({{lang-sk|Milan Lach}}; {{ВДП}}) — [[Славакія|славацкі]] [[Рэлігія|рэлігійны]] [[Уніяцтва|ўніяцкі]] дзеяч, [[дапаможны біскуп|дапаможны епіскап]] [[Прэшаўская архіепархія|Прэшаўскай архіепархіі]] [[Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква|Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы]], [[іераманах]] [[Ордэн Езуітаў|Ордэна Езуітаў]].

== Біяграфія ==
У 1992 г. Мілан Лах быў залічаны ў грэка-каталіцкую духоўную семінарыю. У 1995 г. уступіў у навіцыят [[Ордэн Езуітаў|Ордэна Езуітаў]] у [[Трнава|горадзе Трнава]]. Ён працягнуў вучобу на факультэце [[Тэалогія|тэалогіі]] ў [[Трнаўскі ўніверсітэт|Трнаўскім універсітэце]]. 11 лістапада 2000 г. прыняў [[дыякан]]скія свячанні. Мілан Лах быў высвечаны ў сан [[святар]]а 11 ліпеня 2001 г. у Кафедральным саборы Нараджэння Прасвятой Багародзіцы ў [[Кошыцы|горадзе Кошыцы]] уладыкам Міланам (Хаўтурам). У 2003—2004 гг. быў прызначаны на пасаду кіраўніка Цэнтра духоўнасці «Усход—Захад» у [[Кошыцы|Кошыцах]].

З 2004 г. вучыўся ў [[Папскі ўсходні інстытут|Папскім усходнім інстытуце]] ў [[Рым]]е. У 2006 г. атрымаў [[Ліцэнзіят тэалогіі|званне ліцэнзіята тэалогіі]] ў галіне ўсходніх царкоўных навук, а ў 2009 г. — званне [[доктар]]а. У 2009 г. Мілан Лах ізноў пачаў працаваць у Цэнтры духоўнасці «Усход—Захад» імя [[Міхал Лацк|Міхала Лацка]]. Адзін [[семестр]] вывучаў хрысціянскую духоўнасць Усходу на факультэце тэалогіі Каталіцкага ўніверсітэта ў Кошыцах. З 1 снежня 2011 г. да 1 чэрвеня 2013 г. працаваў у Трнаўскім універсітэце ў якасці намесніка [[дэкан]]а па міжнародных сувязях і развіцці. Ён выкладаў там хрысціянскую духоўнасць і духоўнасць хрысціянскага Усходу — менавіта тыя прадметы, у якіх сам меў грунтоўныя і прафесійныя веды.

Мілан Лах прымаў актыўны ўдзел у [[Федэрацыя скаўтаў Еўропы|Федэрацыі скаўтаў Еўропы]] як нацыянальны духоўны памочнік. Бегла размаўляе [[італьянская мова|па-італьянску]], свабодна валодае [[англійская мова|англійскай]] і [[руская мова|рускай]] мовамі, пасіўна — [[французская мова|французскай]] мовай.

19 красавіка 2013 г. быў прызначаны [[Францыск (Папа Рымскі)|Папам Францішкам]] на пасаду [[дапаможны біскуп|дапаможнага епіскапа]] [[Прэшаўская архіепархія|Прэшаўскай архіепархіі]] [[Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква|Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы]]&lt;ref&gt;[http://tkkbs.sk/view.php?cisloclanku=20130419020 Svätý Otec František menoval prešovského pomocného biskupa]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;. [[1 чэрвеня]] [[2013]] г. прэшаўскі [[архіепіскап]] і [[мітрапаліт]], кіраўнік Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквы, уладыка [[Ян Баб’як]] высвяціў і прывёў да ўлады дапаможнага епіскапа ў [[Базіліка Успення Прасвятой Багародзіцы|Базіліцы Успення Прасвятой Багародзіцы]] ў Люціне — галоўным паломніцкім месцы Прэшаўскай архіепархіі. Саслужылі епіскап [[Кошыцкая епархія|Кошыцкай епархіі]] ўладыка [[Мілан Хаўтур]] і епіскап [[Браціслаўская епархія|Браціслаўскай епархіі]] ўладыка [[Пэтэр Руснак]]&lt;ref&gt;[http://grkatba.sk/v-lutine-bol-vysvateny-pomocny-biskup-pre-presovsku-archieparchiu/ V Ľutine bol vysvätený pomocný biskup pre Prešovskú archieparchiu]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://grkatba.sk/vladyka-milan-lach-novy-pomocny-biskup-presovskej-archieparchie/ Milan Lach — nový pomocný biskup prešovskej archieparchie]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://grkatpo.sk/?akcie&amp;id=315 Termín a miesto biskupskej vysviacky Mons. Milana Lacha SJ]{{ref-sk}}&lt;/ref&gt;.

30 жніўня 2014 г., знаходзячыся з візітам у [[Беларусь|Беларусі]], уладыка Мілан Лах узначаліў урачыстую [[архірэй]]скую [[Літургія|Літургію]] ў грэка-каталіцкім цэнтры Святога і Праведнага Язэпа ў [[Мінск]]у, пресвечаную памяці ўладыкі [[Часлаў Сіповіч|Часлава Сіповіча]] — стагоддзю з дня яго нараджэння.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Постаці славацкага ўсходняга каталіцтва]]
[[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Славакіі]]
[[Катэгорыя:Езуіты Славакіі]]</text>
      <sha1>1q4xc1eifsoz0609nd0ii7ce58ftee1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мадонна Бенуа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210731</id>
    <revision>
      <id>5119758</id>
      <parentid>4435317</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oursana</username>
        <id>33379</id>
      </contributor>
      <comment>/* Апісанне */ -+LEONARDO-DA-VINCI - MADONNA-MIT-DER-NELKE-7779 917154 BSTGS.jpg</comment>
      <origin>5119758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18287" sha1="7xn70sc39jkkhtfu3o5m76619q3bgbt" xml:space="preserve">{{твор мастацтва
|тып             = карціна
|выява            = Leonardo da Vinci Benois Madonna.jpg
|памер          = 225px
|назва        = Мадонна Бенуа
|арыгінал        = Madonna Benois
|аўтар           = [[Леанарда да Вінчы]]
|год             = [[1478]]—[[1480]]
|матэрыял        = Палатно (пераведзеная з дрэва)
|тэхніка         = [[Алейны жывапіс|Алей]]
|вышыня          = 48
|шырыня          = 31,5
|месцазнаходжанне = Санкт-Пецярбург&lt;br/&gt;(інв. 2773)
|музей           = [[Эрмітаж]]
}}
'''«Мадонна Бенуа»''' ці '''«Мадонна з кветкай»''' ([[1478]]—[[1480]]) — ранняя [[карціна]] [[Леанарда да Вінчы]], меркавана засталася няскончанай. У [[1914]] годзе яна была набыта [[Эрмітаж|Імператарскім Эрмітажам]] у Марыі Аляксандраўны, жонкі прыдворнага архітэктара [[Лявонцій Мікалаевіч Бенуа|Лявонція Мікалаевіча Бенуа]].

== Апісанне ==

«Мадонна з кветкай» — адна з першых прац маладога Леанарда. У [[Галерэя Уфіцы|галерэі Уфіцы]] ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]] захоўваецца малюнак з наступным запісам&lt;ref name=&quot;Hermitage&quot;&gt;Усе цытаты прыведзены паводле выдання {{кніга|аўтар = О.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Махо|загаловак =  Леонардо да Винчи. «Мадонна с цветком»|год= 2007| месца= СПб.| выдавецтва= Государственный Эрмитаж| старонак=20|старонкі=|isbn=5-93572-246-1}}&lt;/ref&gt;:

{{цытата|... 1478 пачаў дзве Панны Марыі}}

Лічыцца, што адной з іх з’яўляецца «Мадонна Бенуа», а другой «{{нп3|Мадонна з гваздзіком||ru|Мадонна с гвоздикой}}» з [[Мюнхен]]а.

Цалкам верагодна, што абедзве карціны былі першымі працамі Леанарда як самастойнага жывапісца. На той момант яму было ўсяго 26 гадоў і ўжо шэсць гадоў, як ён пакінуў майстэрню свайго настаўніка [[Андрэа дэль Верок'ё]]. У яго ўжо быў уласны стыль, але, зразумела, ён у вялікай ступені абапіраўся на вопыт фларэнтыйца XV стагоддзя. Таксама не падлягае сумневу той факт, што Леанарда ведаў пра карціну «Мадонна з дзіцем», выкананай яго настаўнікам у [[1466]]—[[1470]] гадах. Як следства, для абедзвюх карцін агульнымі рысамі з’яўляюцца як трохчацвяртны паварот тэл, так і падабенства вобразаў: маладосць абедзвюх Мадонн і буйныя голавы немаўлятаў.
[[Файл:Madonna Benois cut.jpg|thumb|250px|Кветка ў руцэ Мадонны]]

Да Вінчы змяшчае Мадону з Дзіцем у паўцёмным пакоі, дзе адзінай крыніцай святла з’яўляецца размешчанае ў глыбіні падвойнае акно. Яго зялёнае святло не можа рассеяць змрок, але ў той жа самы час з’яўляецца дастатковым, каб высвяціць постаць Мадоны і юнага Хрыста. Асноўную «працу» здзяйсняе святло, што льецца злева зверху. Дзякуючы яму ў майстра атрымліваецца ажывіць карціну гульнёй святлаценю і вылепіць аб’ём двух постацяў.

«Адну з першых самастойных работ маладога жывапісца адрознівае навізна трактоўкі сюжэту, рашэнне як жыццёвая сцэна, дзе маладая маці, апранутая ў касцюм сучасніц Леанарда і зачасаная па модзе тых гадоў, гуляючы з сынам, працягвае яму кветку&lt;!--[[крестоцветные|крестоцвета]] — не ведаю, як перакласці кветку--&gt;. Традыцыйны сімвал [[распяцце Хрыстова|распяцця]] ўспрымаецца як нявінная цацка, да якой па-дзіцячы няёмка цягнецца немаўля Ісус, выклікаючы ўсмешку юнай мадонны, якая мілуецца першымі спробамі сына асвоіць свет»&lt;ref&gt;[http://www.hermitagemuseum.org/html_Ru/03/hm3_3_1e.html Мадонна Бенуа на афіцыйным сайце Эрмітажа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140521031815/http://www.hermitagemuseum.org/html_Ru/03/hm3_3_1e.html |date=21 мая 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У працы над «Мадонyай Бенуа» Леанарда выкарыстаў тэхніку алейнага жывапісу, якую да таго ў Фларэнцыі практычна ніхто не ведаў. І хоць фарбы за пяць стагоддзяў непазбежна змяніліся, стаўшы менш яркімі, усё ж выразна прыкметна, што малады Леанарда адмовіўся ад традыцыйнай для Фларэнцыі стракатасці фарбаў. Замест гэтага ён шырока выкарыстоўвае магчымасці алейных фарбаў, каб дакладней перадаць фактуру матэрыялаў і нюансы святлаценю. Блакітнавата-зялёная гама выцесніла з карціны чырвоны колер, у які звычайна апраналі Мадону. У той жа час для рукавоў і плашча быў абраны вохрысты колер, які гарманізуе суадносіны халодных і цёплых адценняў.

«Мадонна» працы Леанарда была шырока вядомая мастакам таго часу. І не толькі італьянскія майстры выкарыстоўвалі ў сваіх працах прыёмы маладога да Вінчы, але і жывапісцы з Нідэрландаў. Лічыцца, што не менш за дзясятак работ выканана пад яго уплывам. Сярод іх карціна {{нп3|Ларэнца дзі Крэдзі||ru|Лоренцо ди Креди}} «Мадонна з Дзіцем і Янам Хрысціцелем» з [[Галерэя старых майстроў|Дрэздэнскай карціннай галерэі]], а таксама «{{нп3|Мадонна з гваздзікамі||ru|Мадонна с гвоздиками}}» працы [[Рафаэль Санці|Рафаэля]]. Аднак затым яе сляды згубіліся, і на працягу стагоддзяў карціна Леанарда лічылася страчанай.

{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |+
 |width=&quot;33%&quot;|[[Файл:LEONARDO-DA-VINCI - MADONNA-MIT-DER-NELKE-7779 917154 BSTGS.jpg|center|190px]]
 |width=&quot;33%&quot;|[[выява:Andrea del Verrocchio - Mary with the Child - Google Art Project.jpg|180px|center]]
 |width=&quot;33%&quot;|[[выява:Raphael Madonna of the Pinks.jpg|200px|center]]
 |
|-
 |«{{нп3|Мадонна з гваздзіком||ru|Мадонна с гвоздикой}}» працы Леанарда да Вінчы. 1478. [[Старая пінакатэка]], [[Мюнхен]]
 |«Мадонна з Дзіцем» працы Андрэа Верок'ё. 1466-1470. [[Берлінская карцінная галерэя]].
 |«{{нп3|Мадонна з гваздзікамі||ru|Мадонна с гвоздиками}}» [[Рафаэль Санці|Рафаэля]], каля 1506-7. [[Лонданская нацыянальная галерэя]], [[Лондан]]
 |
|}

== Гісторыя карціны ==
Да гэтага часу няма дакладных звестак пра ранні лёс карціны. Лічыцца, што менавіта пра яе гаварыў М. Ф. Бокі ў сваёй кнізе «Славутасці горада Фларэнцыі», выдадзенай у [[1591]] годзе&lt;ref name=&quot;Hermitage&quot;/&gt; {{цытата|Дошчачка, распісаная алеем рукой Леанарда да Вінчы, выдатная па прыгажосці, дзе намаляваная мадонна ў вышэйшай ступені па-майстэрску і старанна. Фігура Хрыста, прадстаўленага немаўляткам, выдатная і дзіўная, яго падняты твар адзіны ў сваім родзе і дзіўны па складанасці задумы і таму, як гэты задума ўдала вырашана.}}

[[Файл:Vasily Tropinin 37.jpg|thumb|Аляксандр Аляксандравіч Сапожнікаў, бацька Марыі Бенуа (на партрэце працы Васіля Трапініна)]]

Сваю мянушку карціна, сляды якой губляліся да XIX стагоддзя, атрымала па апошніх уладальніках — рускай мастацкай дынастыі {{нп3|Бенуа, сям'я|Бенуа|ru|Бенуа (семья)}}. У [[1914]] годзе яна была набыта [[Эрмітаж|Імператарскім Эрмітажам]] у жонкі прыдворнага архітэктара [[Лявонцій Мікалаевіч Бенуа|Л. М. Бенуа]] — Марыі Аляксандраўны (1858—1938), у дзявоцтве Сапожнікавай. Да яе карціна перайшла ў спадчыну ад яе бацькі, купца-мільянера і мецэната А. А. Сапожнікава (сына ўладальніка карціннай галерэі [[Аляксандр Пятровіч Сапожнікаў|А. П. Сапожнікава]]). У сям’і хадзіла паданне, быццам карціна была набытая ў бадзяжных італьянскіх музыкаў у Астрахані, дзе [[Сапожнікавы, купцы|Сапожнікавы]] мелі буйны рыбны промысел. Іншых звестак пра лёс карціны ў пачатку XX стагоддзя не мелася.

У [[1908]] годзе {{нп3|Эрнст Карлавіч Ліпгарт|Э. К. Ліпгарт|ru|Липгарт, Эрнст Карлович}} пісаў&lt;ref name=&quot;Hermitage&quot;/&gt;: {{цытата|[Карціна] ўваходзіла ў склад  старадаўняга збору князёў Куракіных, а цяпер належыць М. А. Бенуа, жонцы вядомага архітэктара.}}
Праз некалькі гадоў ён паправіў сябе:&lt;ref name=&quot;Hermitage&quot;/&gt; {{цытата|Цесць г-на Бенуа купіў яе [карціну] у італьянскіх балаганшчыкаў пры пераездзе праз Астрахань.}} Гэтая версія шырока тыражаваліся і іншымі аўтарамі. Часта без усялякіх спасылак на крыніцы дадавалі, што праца калісьці знаходзілася ў зборы графаў {{нп3|Род Канаўніцыных|Канаўніцыных|ru|Коновницыны}}.

Толькі ў [[1974]] годзе былі апублікаваныя дакументальныя дадзеныя аб тым, калі і пры якіх абставінах «Мадонна з кветкай» трапіла да Сапожнікава. У Дзяржаўным архіве [[Астраханская вобласць|Астраханскай вобласці]] быў выяўлены «Рэестр карцінам г-на Аляксандра Пятровіча Сапожнікава, складзены ў 1827 годзе». У вопісе за першым нумарам лічыцца ''«Божая Маці, якая трымала спрадвечнага Дзіцятка на левай руцэ… Уверсе з авалам. Майстар Леанарда да Вінчы… З калекцыі генерала Корсакава»''. Такім чынам, высветлілася, што карціна паступіла з калекцыі калекцыянера і сенатара {{нп3|Аляксей Іванавіч Корсакаў|Аляксея Іванавіча Корсакава|ru|Корсаков, Алексей Иванович}} (1751/53-1821).

У XIX стагоддзі «Мадонна з кветкай» была паспяхова перакладзеная з дошкі на палатно, пра што існуе згадка ў «Рэестры карцінам г-на Аляксандра Пятровіча Сапожнікава, складзеным у 1827»:

{{цытата|Першапачаткова пісаная на дрэве, але паверхня таго перакладзена на палатно акадэмікам Караткова у 1824 годзе… Пры перакладцы на палатно апынуўся на малюнку абрыс, абведзены чарніламі, і ў немаўля тры рукі, чаму зняты літаграфічны малюнак, які знаходзіцца пры ёй.}}

Мяркуюць, што майстрам, які ажыццявіў пераклад, быў былы супрацоўнік Імператарскага Эрмітажа і выпускнік Акадэміі Майстэрстваў Яўграф Кароткі. Няма яснасці, ці была на той момант карціна ўсё яшчэ ў зборы генерала Корсакава ці ўжо была набытая Сапожнікавым.

У [[1912]] годзе Бенуа вырашылі прадаць «Мадону з кветкай» і з гэтай мэтай вывезлі яе ў Еўропу для правядзення экспертызы, дзе лонданскі антыквар {{нп3|Джозеф Дзювін, 1-шы барон Дзювін|Джозеф Дзювін|en|Joseph Duveen, 1st Baron Duveen}} ацаніў яе ў 500 тыс. франкаў. Атрыбуцыю палатна Леанарда неахвотна пацвердзіў найбуйнейшы аўтарытэт таго часу — [[Бернард Берансан]]:

{{цытата|У адзін няшчасны дзень мяне запрасілі аглядаць «Мадону Бенуа». На мяне глядзела маладая жанчына з лысым ілбом і апухлымі шчокамі, бяззубай усмешкай, міяпічнымі вачыма і маршчыністай шыяй! Жудаснаваты прывід старой гуляе з дзіцём: яго твар нагадвае пустую маску, а да яе прыроблены раздутае цельца і канечнасці. Бездапаможныя ручкі, бесталкова-марныя зморшчыны скуры, колер нібыта сыроватка. І ўсё ж мне прыйшлося прызнаць, што гэта жудаснае стварэнне належыць Леанарда да Вінчы…&lt;ref&gt;{{нп3|Эрнест Самуэльс|Ernest Samuels|en|Ernest Samuels}}, Jayne Samuels. ''Bernard Berenson, The Making of a Legend''. 2nd edition. Harvard University Press, 1987. ISBN 9780674067790. Page 216.&lt;/ref&gt;}}

Грамадскасць хацела, каб карціна засталася ў Расіі. М. А. Бенуа жадала таго ж, а таму саступіла «Мадону» за 150 тыс. рублёў Эрмітажу. Сума выплачвалася часткамі, і апошнія плацяжы былі здзейснены ўжо пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга
|аўтар        = Махо О. Г.
|загаловак     = Леонардо да Винчи. «Мадонна с цветком»
|год          = 2007
|месца        = СПб.
|выдавецтва = Государственный Эрмитаж
|старонак      = 20
|isbn         = 5-93572-246-1
}}

== Спасылкі ==

* [http://www.hermitagemuseum.org/html_Ru/03/hm3_3_1e.html Мадонна Бенуа на афіцыйным сайце Эрмітажа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140521031815/http://www.hermitagemuseum.org/html_Ru/03/hm3_3_1e.html |date=21 мая 2014 }} {{ref-ru}}
* [http://www.abc-people.com/data/leonardov/022pic.htm Мадонна Бенуа] {{ref-ru}}

{{Леанарда да Вінчы}}

[[Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы]]
[[Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа]]
[[Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі]]
[[Катэгорыя:Род Бенуа]]</text>
      <sha1>7xn70sc39jkkhtfu3o5m76619q3bgbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Перыферыйная прылада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214868</id>
    <revision>
      <id>5119791</id>
      <parentid>5004202</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>удакладненне спасылкі</comment>
      <origin>5119791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4407" sha1="kq5c0loobzx7f85xjojccje0bvwhagp" xml:space="preserve">'''Перыферыйная прылада''' ({{lang-en|Peripheral device}}) — апаратура, якая дазваляе ўводзіць інфармацыю ў камп’ютар альбо выводзіць яе з яго&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Laplante|first1=Philip A.|title=Dictionary of Computer Science, Engineering and Technology|date=Dec 21, 2000|publisher=CRC Press|isbn=0-8493-2691-5|page=366|url=http://books.google.com/books?id=U1M3clUwCfEC&amp;pg=PA133&amp;dq=computer+peripheral+definition&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xOGgU5LRG5WgyASYjIGYCA&amp;ved=0CDUQ6AEwATge#v=onepage&amp;q=peripheral&amp;f=false|accessdate=June 17, 2014}} «device that is used to put information into or get information out of the computer.»&lt;/ref&gt;.

Перыферыйныя прылады з’яўляюцца апцыянальнымі і тэхнічна могуць быць адключаны ад камп’ютара без страты яго працаздольнасці. Аднак пераважная большасць камп’ютараў выкарыстоўваецца разам з тымі ці іншымі перыферыйнымі прыладамі.

Вылучаюць тры асноўныя тыпы перыферыйных прылад:
* [[Прылада ўводу|Прылады ўводу]] ({{lang-en|input device}}), якія ўжываюцца для ўводу інфармацыі ў камп’ютар: [[Камп’ютарная мыш|мыш]], [[Камп’ютарная клавіятура|клавіятура]], сэнсарны экран, [[сканер]], вэб-камера ці прылада відэазахопу
* [[Прылада вываду|Прылады вываду]] ({{lang-en|output device}}), напрыклад, [[Манітор (прылада)|маніторы]], [[прынтар]]ы
* [[Прылады захоўвання]], якія патрэбны для захоўвання інфармацыі, апрацаванай камп’ютарам:
** [[Цвёрды дыск]] ({{lang-en|Hard Disk Drive, HDD}})
** Цвёрдацельны назапашвальнік ({{lang-en|Solid-State Drive, SSD}})
** Накапляльнік на гнуткіх магнітных дысках (НГМД)
** Стужкавыя і дыскавыя накапляльнікі
** [[USB-накапляльнік]]
** Сеткавае сховішча ({{lang-en|Network Attached Storage, NAS}})

Часам перыферыйная прылада належыць да некалькіх тыпаў, напрыклад, [[Прылада ўводу-вываду]].

== Прыклады ==
Звычайна перыферыйнай прыладай завуць дапаможнае абсталяванне, такое як [[камп’ютарная мыш]] альбо клавіятура, якія тым ці іншым спосабам падключаюцца да камп’ютара і працуюць сумесна з ім. Карткі пашырэння, нават відэакарткі&lt;ref&gt;http://www.pcworld.com/article/200349/Adding_RAM_and_Cards_to_a_PC.html&lt;/ref&gt;, таксама належаць да перыферыі, яны падключаюцца па шынах ISA, PCI, PCI-X, PCI-express і іншых.

[[Памяць з адвольным доступам|Аператыўная памяць]] (RAM, памяць з адвольным доступам) з’яўляецца памежным выпадкам. Нягледзячы на тое, што яна часта падключаецца да [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] і сервераў у выглядзе асобных плат (з інтэрфейсам SDRAM, DDR, DDR2 і інш.), яна з’яўляецца абавязковым кампанентам, без якога камп’ютар не можа функцыянаваць.

== Гл. таксама ==
* [[Архітэктура фон Нэймана]]
* [[Гарвардская архітэктура]]
* [[Камп'ютарная памяць]]
* [[Супрацэсар]]

{{зноскі}}
{{Тэхналогіі CPU}}
{{кампаненты камп'ютара}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Архітэктура камп’ютараў]]
[[Катэгорыя:Вылічальная тэхніка]]</text>
      <sha1>kq5c0loobzx7f85xjojccje0bvwhagp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119792</id>
      <parentid>5119791</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>удакладненне спасылкі</comment>
      <origin>5119792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4411" sha1="18ujaidu9ilw3e6uj95pjjc3u1a2t67" xml:space="preserve">'''Перыферыйная прылада''' ({{lang-en|Peripheral device}}) — апаратура, якая дазваляе ўводзіць інфармацыю ў камп’ютар альбо выводзіць яе з яго&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Laplante|first1=Philip A.|title=Dictionary of Computer Science, Engineering and Technology|date=Dec 21, 2000|publisher=CRC Press|isbn=0-8493-2691-5|page=366|url=http://books.google.com/books?id=U1M3clUwCfEC&amp;pg=PA133&amp;dq=computer+peripheral+definition&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xOGgU5LRG5WgyASYjIGYCA&amp;ved=0CDUQ6AEwATge#v=onepage&amp;q=peripheral&amp;f=false|accessdate=June 17, 2014}} «device that is used to put information into or get information out of the computer.»&lt;/ref&gt;.

Перыферыйныя прылады з’яўляюцца апцыянальнымі і тэхнічна могуць быць адключаны ад камп’ютара без страты яго працаздольнасці. Аднак пераважная большасць камп’ютараў выкарыстоўваецца разам з тымі ці іншымі перыферыйнымі прыладамі.

Вылучаюць тры асноўныя тыпы перыферыйных прылад:
* [[Прылада ўводу|Прылады ўводу]] ({{lang-en|input device}}), якія ўжываюцца для ўводу інфармацыі ў камп’ютар: [[Камп’ютарная мыш|мыш]], [[Камп’ютарная клавіятура|клавіятура]], сэнсарны экран, [[сканер]], вэб-камера ці прылада відэазахопу
* [[Прылада вываду|Прылады вываду]] ({{lang-en|output device}}), напрыклад, [[Манітор (прылада)|маніторы]], [[прынтар]]ы
* [[Прылады захоўвання]], якія патрэбны для захоўвання інфармацыі, апрацаванай камп’ютарам:
** [[Цвёрды дыск]] ({{lang-en|Hard Disk Drive, HDD}})
** Цвёрдацельны назапашвальнік ({{lang-en|Solid-State Drive, SSD}})
** Накапляльнік на гнуткіх магнітных дысках (НГМД)
** Стужкавыя і дыскавыя накапляльнікі
** [[USB-назапашвальнік]]
** Сеткавае сховішча ({{lang-en|Network Attached Storage, NAS}})

Часам перыферыйная прылада належыць да некалькіх тыпаў, напрыклад, [[Прылада ўводу-вываду]].

== Прыклады ==
Звычайна перыферыйнай прыладай завуць дапаможнае абсталяванне, такое як [[камп’ютарная мыш]] альбо клавіятура, якія тым ці іншым спосабам падключаюцца да камп’ютара і працуюць сумесна з ім. Карткі пашырэння, нават відэакарткі&lt;ref&gt;http://www.pcworld.com/article/200349/Adding_RAM_and_Cards_to_a_PC.html&lt;/ref&gt;, таксама належаць да перыферыі, яны падключаюцца па шынах ISA, PCI, PCI-X, PCI-express і іншых.

[[Памяць з адвольным доступам|Аператыўная памяць]] (RAM, памяць з адвольным доступам) з’яўляецца памежным выпадкам. Нягледзячы на тое, што яна часта падключаецца да [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] і сервераў у выглядзе асобных плат (з інтэрфейсам SDRAM, DDR, DDR2 і інш.), яна з’яўляецца абавязковым кампанентам, без якога камп’ютар не можа функцыянаваць.

== Гл. таксама ==
* [[Архітэктура фон Нэймана]]
* [[Гарвардская архітэктура]]
* [[Камп'ютарная памяць]]
* [[Супрацэсар]]

{{зноскі}}
{{Тэхналогіі CPU}}
{{кампаненты камп'ютара}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Архітэктура камп’ютараў]]
[[Катэгорыя:Вылічальная тэхніка]]</text>
      <sha1>18ujaidu9ilw3e6uj95pjjc3u1a2t67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ворлікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219965</id>
    <revision>
      <id>5119807</id>
      <parentid>4828193</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T03:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="qux22gee7figvgx1zhgywj378npormo" xml:space="preserve">{{Таксон
| name = Ворлікі
| image file = Aquilegia vulgaris 100503b.jpg
| image title = 
| image descr = {{bt-bellat|Ворлікі звычайныя|Aquilegia vulgaris|[[L.]]}}&amp;nbsp;— [[тыпавы від]] роду Ворлікі.  &lt;br /&gt;Агульны выгляд групы квітнеючых раслін
| regnum = Расліны
| parent = Isopyroideae
| rang = Род
| latin = Aquilegia
| author = [[L.]], 1753
| typus = {{bt-latbel|Aquilegia vulgaris|Ворлікі звычайныя}}
| children = Гл. тэкст
| wikispecies = Aquilegia
| commons = Category:Aquilegia
| grin = 884
}}
[[Файл:Aquilegia columbine magpie cultivar 2.jpg|273px|thumb|Сорт 'Magpie']]
[[Файл:Schwarzviolette Akelei (Aquilegia atrata) 02.jpg|273px|thumb|''[[Aquilegia atrata]]'']]
[[Файл:Aquilegia flabellata1.jpg|273px|thumb|''[[Aquilegia flabellata]]'']]
[[Файл:Aquilegia pyrenaica1JUSA.jpg|273px|thumb|''[[Aquilegia pyrenaica]]'']]
'''Ворлікі'''&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|17}}&lt;/ref&gt;, '''Аквілегія'''&lt;ref name=pr&gt;{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|1}}, С.41&lt;/ref&gt; (''Aquilégia'') — [[род]] [[травы|травяністых]] [[шматгадовыя расліны|шматгадовых раслін]] сямейства [[казяльцовыя]].

== Віды ==

Вядома 60-70 [[Біялагічны від|відаў]], якія растуць у [[Паўночнае паўшар’е|Паўночным паўшар’і]]&lt;ref&gt;Dezhi, Fu; Robinson, Orbélia R. (2001): 19. Aquilegia. In: Wu, Z. Y.; Raven, Peter Hamilton &amp; Hong, D.Y. (eds.): Flora of China (Vol. 6: Caryophyllaceae through Lardizabalaceae): 278. Science Press, Beijing &amp; Missouri Botanical Garden Press, St. Louis. ISBN 1-930723-25-3&lt;/ref&gt; (паводле іншых даденых, 75&lt;ref&gt;[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?884 USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network — (GRIN) [Online Database&amp;#93;]. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland {{V|13|2|2010}}&lt;/ref&gt;). Згодна сайта [[The Plant List]], род налічвае 101&lt;ref name=&quot;TPL&quot;&gt;[http://www.theplantlist.org/browse/A/Ranunculaceae/Aquilegia/ Species of Aquilegia паводле сайта [[The Plant List]]] {{ref-en}}{{ref-la}} {{V|27|5|2013}}&lt;/ref&gt; [[Біялагічны від|відаў]].

Каля 35 відаў уведзена ў культуру&lt;ref name=&quot;особенности&quot;&gt;[http://flower.onego.ru/other/aquile_b.html Аквилегия. Биологические особенности. Энциклопедия декоративных садовых растений.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100630143328/http://flower.onego.ru/other/aquile_b.html |date=30 чэрвеня 2010 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

{{кал}}
* {{bt-latbel|Aquilegia alpina|aut=[[L.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia atrata|aut=[[Koch]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia atrovinosa|aut={{Popov}} ex [[Gamajun.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia caerulea|aut=[[E.James]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia flabellata|aut=[[Siebold]] &amp; [[Zucc.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia formosa|aut=[[Fisch.]] ex [[DC.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia glandulosa|aut=[[Fisch.]] ex [[Link.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia karelinii|aut=([[Baker]]) [[O.Fedtsch.]] &amp; [[B.Fedtsch.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia lactiflora|aut=[[Kar.]] &amp; [[Kir.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia nigricans|aut=[[Baumg.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia olympica|aut=[[Boiss.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia oxysepala|aut=[[Trautv.]] &amp; [[C.A.Mey.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia parviflora|aut=[[Ledeb.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia sibirica|aut=[[Lam.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia skinneri|aut=[[Hook.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia viridiflora|aut=[[Pall.]]|}}
* {{bt-latbel|Aquilegia vulgaris|aut=[[L.]]|Ворлікі звычайныя}}
{{канец кал}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==

* {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00014/33000.htm|title=Водосбор}} {{V|24|7|2009}}
* [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&amp;GENUS_XREF=Aquilegia&amp;SPECIES_XREF=&amp;TAXON_NAME_XREF=&amp;RANK=species Flora Europaea: ''Aquilegia'']
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AQUIL USDA PLant Profile: ''Aquilegia''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130512111949/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AQUIL |date=12 мая 2013 }}
* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=102388 Flora of China: ''Aquilegia'']

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Казяльцовыя]]
[[Катэгорыя:Флора Еўразіі]]
[[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]]
[[Катэгорыя:Клумбавыя расліны]]</text>
      <sha1>qux22gee7figvgx1zhgywj378npormo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Счастливое число</title>
    <ns>3</ns>
    <id>222427</id>
    <revision>
      <id>5119927</id>
      <parentid>5112813</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>Папярэджанне</comment>
      <origin>5119927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17681" sha1="4a0lwthqhvd3kw4ss0r24lfg0d9r98g" xml:space="preserve">{{Удзельнік пакінуў праект|Прычына: палітыка адміністрацыі і нязгода з рашэннямі супольнасці}}

{{прывітанне}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:47, 22 чэрвеня 2013 (UTC)
'''Архівы размоў''': '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2013-2014|2013-2014]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2015|2015]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2016|2016]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2017|2017]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2018|2018]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2019-2020|2019-2020]]'''
----

== [[Вікіпедыя:Месяц Азіі|Месяц Азіі]] ==

Втаю!

Бачу, што вы вырашылі сысці з праекта. Мне шкада гэтага, але гэта ваша рашэнне. Адзінае, што хачу папрасіць: ці маглі б вы праверыць [https://fountain.toolforge.org/editathons/asian-month-2020-be/ артыкулы], што я стварыў для Месяца Азіі?

З павагай, [[Удзельнік:НСНУ|НСНУ]] ([[Размовы з удзельнікам:НСНУ|размовы]]) 22:57, 5 снежня 2020 (+03)
: Вітаю. Зроблена, некалькі памылак у артыкуле пра 39 бачу. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]&lt;/font&gt; 23:03, 5 снежня 2020 (+03)
:: Дзякуй! — [[Удзельнік:НСНУ|НСНУ]] ([[Размовы з удзельнікам:НСНУ|размовы]]) 16:13, 6 снежня 2020 (+03)

== Wikipedia Asian Month 2020 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
Dear Participants, Jury members and Organizers,

Congratulations!

It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! 

* This form will be closed at February 15.
* For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|this page]]'''.

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&amp;oldid=20923776 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2020 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
Dear Participants and Organizers,

Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]].

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&amp;oldid=20923776 --&gt;

== Імёны па бацьку ў назвах артыкулаў ==

Запрашаю прыняць удзел у галасаванні [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Найменне артыкулаў з імем па бацьку]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:48, 26 лютага 2021 (+03)

==Вікі любіць Зямлю-2021==
{| width=&quot;700&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center; border:3px solid Yellow;-moz-border-radius:7px;-webkit-border-radius:5px; background:YellowGreen; color:DarkBlue;&quot;
|-
|[[Файл:Wiki Loves Earth map marker.svg|140пкс|link=:be-tarask:Вікіпэдыя:Праект:Вікі любіць Зямлю]]
| &lt;div style=&quot;font-size:16pt;  text-align: center;&quot;&gt;&lt;big style=&quot;color: DarkBlue;&quot;&gt;'''Запрашэньне на «[[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2021 in Belarus|Вікі любіць Зямлю]]»'''&lt;/big&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:13pt;&quot;&gt;
{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Паважаны вікіпэдыст!|Паважаная вікіпэдыстка!}} Ад імя ўдзельніц і ўдзельнікаў '''міжнароднага&lt;/br&gt;спаборніцтва «[[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2021 in Belarus|Вікі любіць Зямлю-2021]]»'''&lt;/br&gt;маем гонар запрасіць Вас да супрацы.&lt;/br&gt;Калі ласка, запішыцеся ў [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Праект:Вікі любіць Зямлю-2021/Удзел|сьпіс удзельніц і ўдзельнікаў]].
|}
--[[Удзельнік:W]] 22:22, 30 траўня 2021 (UTC+3)

== Cэрвіс WRating - ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць ==

'''Аўтаматычны пераклад''' Добры дзень. Украінскі сэрвіс WRating (https://wrating.ukrface.org), які ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць, цяпер працуе з беларускім раздзелам.&lt;br&gt;
Сістэма ўжо ацаніла ваш уліковы запіс ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&amp;lang=be&amp;lang_envirement=be&amp;user_name=Artificial123 ).&lt;br&gt;
Дзякуючы вашым праўкам
Вікіпедія (be.wikipedia.org) за май 2021 года атрымала +24 941 праглядаў.
А гэта 2.2006% ад агульнай колькасці праглядаў.
Ваша пазіцыя ў рэйтынгу паднялася на 46, цяпер 9 месца.
Калі ўзяць ваш унёсак толькі за май то +5 праглядаў.


'''Оригінал''' Добрий день. Український сервіс WRating ( https://wrating.ukrface.org ), який оцінює внесок дописувачів Вікіпедії в її популярність, тепер працює і з білоруським розділом.&lt;br&gt;
Система вже оцінила ваш акаунт ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&amp;lang=be&amp;lang_envirement=be&amp;user_name=Artificial123 ).&lt;br&gt;
Завдяки вашим дописам
Вікіпедія (be.wikipedia.org) за травень 2021 року отримала +24 941 переглядів.
А це 2.2006% від загальної кількості переглядів.
Ваша позиція в рейтингу піднялася на 46, зараз 9 місце.
Якщо взяти ваш внесок тільки за травень то +5 переглядів.
[[Удзельнік:UkrFace|UkrFace]] ([[Размовы з удзельнікам:UkrFace|размовы]]) 19:43, 8 чэрвеня 2021 (+03)

== Wikipedia Asian Month 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants!
Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team.
# Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''.
# Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!!
# If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:'''

# Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones.
# The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!)
# Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status.

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&amp;#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021

Sincerely yours,

[[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=20538644 --&gt;

== Леанід Александровіч Далгучыц ==
Вітаю. Буду вдячним, якщо перекладете та доповните сторінку про Леанід Александровіч Далгучыц.  
https://uk.wikipedia.org/wiki/Долгучиц_Леонід_Олександрович
[[Удзельнік:Kholodovsky|Kholodovsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Kholodovsky|размовы]]) 16:16, 5 верасня 2022 (+03)

== You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]]  for organizers. Please remember to:

# use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs &amp; Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''.
# Inform your community members WAM 2022 is coming!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. 
#	The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022

Sincerely yours,

 [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=23975688 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:16, 3 мая 2024 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&amp;oldid=26721206 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Artificial123.

Can you translate and upload the article [[:be-x-old:Сымбаль манату]]/[[:ru:Символ азербайджанского маната]] in Belarusian Wikipedia?

Yours sincerely, [[Удзельнік:Oirattas|Oirattas]] ([[Размовы з удзельнікам:Oirattas|размовы]]) 09:26, 16 верасня 2024 (+03)

== Папярэджанне ==
За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;oldid=5119861 абразу] ўдзельніка, зробленую 2 красавіка 2026 года, выношу Вам папярэджанне. Калі падобныя паводзіны будуць паўтарацца, Ваш уліковы запіс можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:56, 2 красавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>4a0lwthqhvd3kw4ss0r24lfg0d9r98g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119932</id>
      <parentid>5119927</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Счастливое число</username>
        <id>36149</id>
      </contributor>
      <comment>/* Папярэджанне */ Адказ</comment>
      <origin>5119932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18092" sha1="rq52nlkihwppa2kug4uvnapbkkwsitv" xml:space="preserve">{{Удзельнік пакінуў праект|Прычына: палітыка адміністрацыі і нязгода з рашэннямі супольнасці}}

{{прывітанне}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:47, 22 чэрвеня 2013 (UTC)
'''Архівы размоў''': '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2013-2014|2013-2014]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2015|2015]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2016|2016]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2017|2017]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2018|2018]]''', '''[[Размовы з удзельнікам:Artificial123/Архіў/2019-2020|2019-2020]]'''
----

== [[Вікіпедыя:Месяц Азіі|Месяц Азіі]] ==

Втаю!

Бачу, што вы вырашылі сысці з праекта. Мне шкада гэтага, але гэта ваша рашэнне. Адзінае, што хачу папрасіць: ці маглі б вы праверыць [https://fountain.toolforge.org/editathons/asian-month-2020-be/ артыкулы], што я стварыў для Месяца Азіі?

З павагай, [[Удзельнік:НСНУ|НСНУ]] ([[Размовы з удзельнікам:НСНУ|размовы]]) 22:57, 5 снежня 2020 (+03)
: Вітаю. Зроблена, некалькі памылак у артыкуле пра 39 бачу. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]&lt;/font&gt; 23:03, 5 снежня 2020 (+03)
:: Дзякуй! — [[Удзельнік:НСНУ|НСНУ]] ([[Размовы з удзельнікам:НСНУ|размовы]]) 16:13, 6 снежня 2020 (+03)

== Wikipedia Asian Month 2020 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
Dear Participants, Jury members and Organizers,

Congratulations!

It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! 

* This form will be closed at February 15.
* For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|this page]]'''.

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&amp;oldid=20923776 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2020 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
Dear Participants and Organizers,

Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]].

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&amp;oldid=20923776 --&gt;

== Імёны па бацьку ў назвах артыкулаў ==

Запрашаю прыняць удзел у галасаванні [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Найменне артыкулаў з імем па бацьку]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:48, 26 лютага 2021 (+03)

==Вікі любіць Зямлю-2021==
{| width=&quot;700&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center; border:3px solid Yellow;-moz-border-radius:7px;-webkit-border-radius:5px; background:YellowGreen; color:DarkBlue;&quot;
|-
|[[Файл:Wiki Loves Earth map marker.svg|140пкс|link=:be-tarask:Вікіпэдыя:Праект:Вікі любіць Зямлю]]
| &lt;div style=&quot;font-size:16pt;  text-align: center;&quot;&gt;&lt;big style=&quot;color: DarkBlue;&quot;&gt;'''Запрашэньне на «[[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2021 in Belarus|Вікі любіць Зямлю]]»'''&lt;/big&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:13pt;&quot;&gt;
{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Паважаны вікіпэдыст!|Паважаная вікіпэдыстка!}} Ад імя ўдзельніц і ўдзельнікаў '''міжнароднага&lt;/br&gt;спаборніцтва «[[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2021 in Belarus|Вікі любіць Зямлю-2021]]»'''&lt;/br&gt;маем гонар запрасіць Вас да супрацы.&lt;/br&gt;Калі ласка, запішыцеся ў [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Праект:Вікі любіць Зямлю-2021/Удзел|сьпіс удзельніц і ўдзельнікаў]].
|}
--[[Удзельнік:W]] 22:22, 30 траўня 2021 (UTC+3)

== Cэрвіс WRating - ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць ==

'''Аўтаматычны пераклад''' Добры дзень. Украінскі сэрвіс WRating (https://wrating.ukrface.org), які ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць, цяпер працуе з беларускім раздзелам.&lt;br&gt;
Сістэма ўжо ацаніла ваш уліковы запіс ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&amp;lang=be&amp;lang_envirement=be&amp;user_name=Artificial123 ).&lt;br&gt;
Дзякуючы вашым праўкам
Вікіпедія (be.wikipedia.org) за май 2021 года атрымала +24 941 праглядаў.
А гэта 2.2006% ад агульнай колькасці праглядаў.
Ваша пазіцыя ў рэйтынгу паднялася на 46, цяпер 9 месца.
Калі ўзяць ваш унёсак толькі за май то +5 праглядаў.


'''Оригінал''' Добрий день. Український сервіс WRating ( https://wrating.ukrface.org ), який оцінює внесок дописувачів Вікіпедії в її популярність, тепер працює і з білоруським розділом.&lt;br&gt;
Система вже оцінила ваш акаунт ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&amp;lang=be&amp;lang_envirement=be&amp;user_name=Artificial123 ).&lt;br&gt;
Завдяки вашим дописам
Вікіпедія (be.wikipedia.org) за травень 2021 року отримала +24 941 переглядів.
А це 2.2006% від загальної кількості переглядів.
Ваша позиція в рейтингу піднялася на 46, зараз 9 місце.
Якщо взяти ваш внесок тільки за травень то +5 переглядів.
[[Удзельнік:UkrFace|UkrFace]] ([[Размовы з удзельнікам:UkrFace|размовы]]) 19:43, 8 чэрвеня 2021 (+03)

== Wikipedia Asian Month 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants!
Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team.
# Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''.
# Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!!
# If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:'''

# Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones.
# The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!)
# Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status.

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&amp;#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021

Sincerely yours,

[[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=20538644 --&gt;

== Леанід Александровіч Далгучыц ==
Вітаю. Буду вдячним, якщо перекладете та доповните сторінку про Леанід Александровіч Далгучыц.  
https://uk.wikipedia.org/wiki/Долгучиц_Леонід_Олександрович
[[Удзельнік:Kholodovsky|Kholodovsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Kholodovsky|размовы]]) 16:16, 5 верасня 2022 (+03)

== You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]]  for organizers. Please remember to:

# use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs &amp; Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''.
# Inform your community members WAM 2022 is coming!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. 
#	The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022

Sincerely yours,

 [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=23975688 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:16, 3 мая 2024 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&amp;oldid=26721206 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Artificial123.

Can you translate and upload the article [[:be-x-old:Сымбаль манату]]/[[:ru:Символ азербайджанского маната]] in Belarusian Wikipedia?

Yours sincerely, [[Удзельнік:Oirattas|Oirattas]] ([[Размовы з удзельнікам:Oirattas|размовы]]) 09:26, 16 верасня 2024 (+03)

== Папярэджанне ==
За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;oldid=5119861 абразу] ўдзельніка, зробленую 2 красавіка 2026 года, выношу Вам папярэджанне. Калі падобныя паводзіны будуць паўтарацца, Ваш уліковы запіс можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:56, 2 красавіка 2026 (+03)

:Нічога страшнага, можаце блакіраваць. &lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 13:18, 2 красавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>rq52nlkihwppa2kug4uvnapbkkwsitv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жанчыны-агенты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230439</id>
    <revision>
      <id>5119851</id>
      <parentid>3307309</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Акцёры і ролі */</comment>
      <origin>5119851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="kn7wcdf4ud769npokiphpatjkaug8qf" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Жанчыны-агенты»''' ({{lang-fr|Les Femmes de l'ombre}}) — кінафільм, гістарычная драма рэжысёра Жан-Поля Саламэ. Сусветная прэм’ера адбылася [[8 лютага]] [[2008]] года.

== Сюжэт ==
Дзеянне фільма адбываецца падчас [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], напярэдадні высадкі саюзнікаў у Нармандыі, і апавядае пра спецыяльны атрад, які складаецца з 5 жанчын і аднаго мужчыны.

== Акцёры і ролі ==
* [[Сафі Марсо]] — Луіза Дэфантэн
* [[Жулі Дэпардзьё]] — Жанна Фоса
* Мары Жыле — Сюзі Дзепрэ
* [[Франсуа Дэбора]] — Гаэль Леменек
* [[Морыц Бляйбтрой]] — палкоўнік СС Карл Хайндрых
* Мая Санса — Марыя Луцата
* Жульен Буаселье — П’ер Дэфонтэн
* Фолькер Брух — лейтэнант Бейкер

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусветную вайну]]</text>
      <sha1>kn7wcdf4ud769npokiphpatjkaug8qf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119852</id>
      <parentid>5119851</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Акцёры і ролі */</comment>
      <origin>5119852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="ttrgqqgm8anqu4ar0nabqie4msc170j" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Жанчыны-агенты»''' ({{lang-fr|Les Femmes de l'ombre}}) — кінафільм, гістарычная драма рэжысёра Жан-Поля Саламэ. Сусветная прэм’ера адбылася [[8 лютага]] [[2008]] года.

== Сюжэт ==
Дзеянне фільма адбываецца падчас [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], напярэдадні высадкі саюзнікаў у Нармандыі, і апавядае пра спецыяльны атрад, які складаецца з 5 жанчын і аднаго мужчыны.

== Акцёры і ролі ==
* [[Сафі Марсо]] — Луіза Дэфантэн
* [[Жулі Дэпардзьё]] — Жанна Фоса
* Мары Жыле — Сюзі Дзепрэ
* [[Дэбора Франсуа]] — Гаэль Леменек
* [[Морыц Бляйбтрой]] — палкоўнік СС Карл Хайндрых
* Мая Санса — Марыя Луцата
* Жульен Буаселье — П’ер Дэфонтэн
* Фолькер Брух — лейтэнант Бейкер

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусветную вайну]]</text>
      <sha1>ttrgqqgm8anqu4ar0nabqie4msc170j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Верхняе Крывіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233690</id>
    <revision>
      <id>5119638</id>
      <parentid>5087624</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5781" sha1="md5uh54yk3nwva18u5ve69aw0iq0rwt" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Верхняе Крывіна
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 01|lat_sec = 47
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 31|lon_sec = 26
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Бешанковіцкі
|сельсавет             = Верхнякрывінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|OpenStreetMap         = 243038461
}}

'''Ве́рхняе Кры́віна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Vierchniaje Kryvina}}, {{lang-ru|Верхнее Кривино}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0037601&amp;q_id=3960722|title=Решение Бешенковичского районного Совета депутатов от 31 декабря 2010 года № 36 &quot;О преобразовании сельских населенных пунктов Бешенковичского района в агрогородки&quot;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Верхнякрывінскі сельсавет|Верхнякрывінскага сельсавета]].

== Геаграфія ==
На рацэ [[Крывінка|Крывінцы]], за 3 км на паўднёвы ўсход ад [[Бешанковічы|Бешанковіч]], за 54 км на паўднёвы захад ад [[Віцебск]]а, на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-by|Р|113}} (Бешанковічы—[[Сянно]]).

== Гісторыя ==
Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бешанковіцкі сельсавет|Бешанковіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1995 — 360 жыхароў, 132 двары&lt;ref name=&quot;b4&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі  — Гальфстрым|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=111|старонак=480|isbn=985-11-0090-0|тыраж=10&amp;nbsp;000}}&lt;/ref&gt;.

== Памятныя мясціны ==

* Помнік землякам (1968).
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі  — Гальфстрым|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=111|старонак=480|isbn=985-11-0090-0|тыраж=10&amp;nbsp;000}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=31|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Верхнякрывінскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Верхнякрывінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёна]]</text>
      <sha1>md5uh54yk3nwva18u5ve69aw0iq0rwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тэофілу Брага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266707</id>
    <revision>
      <id>5119888</id>
      <parentid>4461923</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5119888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5420" sha1="pxx5avwycysm17k7e2rtqe7w0ssn90f" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Брага}}
{{Дзяржаўны дзеяч
| імя                = Жуакін Тэофілу Фернандыш Брага
| арыгінал імя     = Joaquim Teófilo Fernandes Braga
| выява        = Teofilo Braga.jpg
| шырыня             = 
| апісанне выявы = Тэофілу Брага
| пасада          = [[Прэм'ер-міністр Партугаліі|Старшыня Часовага ўрада Партугаліі]]
| сцяг               = Flag of Portugal.svg
| перыядпачатак       = [[6 кастрычніка]] [[1910]]
| перыядканец        = [[24 жніўня]] [[1911]] &lt;small&gt;(як кіраўнік дзяржавы)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[3 верасня]] [[1911]] &lt;small&gt;(як прэм'ер-міністр)&lt;/small&gt;
| папярэднік = [[Мануэл II]] &lt;small&gt;(кароль)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Антоніу Тэйшэйра ды Соза]] &lt;small&gt;(прэм'ер-міністр)&lt;/small&gt;
| пераемнік = [[Мануэл ды Арыяга]] &lt;small&gt;(прэзідэнт)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Жуан Піньейру Шагаш]] &lt;small&gt;(прэм'ер-міністр)&lt;/small&gt;
| пасада_2 = [[Прэзідэнт Партугаліі]]
| парадак_2 = 2
| сцяг_2 =Flag of the President of Portugal.svg
| перыядпачатак_2 = [[29 мая]] [[1915]]
| перыядканец_2 = [[5 кастрычніка]] [[1915]]
| папярэднік_2 = [[Мануэл ды Арыяга]]
| пераемнік_2       = [[Бернардыну Машаду]]
| дата нараджэння    = 
| месца нараджэння   = 
| дата смерці      = 
| месца смерці     = 
| партыя = 
| прафесія = пісьменнік, лектар, філосаф, этнограф
| адукацыя = [[Каімбрскі ўніверсітэт]]
| бацька =
| маці =
| жонка = Марыя ду Карму Шаўер
| дзеці = Жуакін, Марыя да Граса, Тэофілу
| аўтограф =
}}
'''Жуакі́н Тэо́філу Ферна́ндыш Бра́га''' ({{lang-pt|Joaquim Teófilo Fernandes Braga}}; [[24 лютага]] [[1843]], [[Понта-Дэлгада]], [[Азорскія астравы]] — [[28 студзеня]] [[1924]], [[Лісабон]]) — [[Партугалія|партугальскі]] пісьменнік ({{паэт|Партугаліі|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}, {{драматург|XX стагоддзя|Партугаліі|XIX стагоддзя}}), навуковец і палітык.

== Біяграфія ==
Выдаў свой першы зборнік вершаў ''Зялёнае лісце'' ({{lang-pt|Folhas Verdes}}) у [[1864]] годзе. Атрымаўшы юрыдычная адукацыя ў [[Каімбрскі ўніверсітэт|Каімбрскім універсітэце]], пераехаў у [[1872]] годзе ў [[Лісабон]], дзе заняўся літаратурнай дзейнасцю, выдаючы як зборнікі вершаў, так і этнаграфічную (даследаванні народных песень) і філасофскую літаратуру.

У [[1878]] Брага быў абраны ў партугальскі парламент, дзе далучыўся да рэспубліканцаў-федэралістаў. Уступіўшы ў Партугальскую Рэспубліканскую партыю, [[1 студзеня]] [[1910]] года ўвайшоў у склад яе Палітычнай дырэкторыі. Пасля [[Партугальская рэвалюцыя, 1910|перавароту 5 кастрычніка]], які зрынуў [[Манархія|манархію]], стаў [[6 кастрычніка]] [[1910]] [[Прэм'ер-міністр Партугаліі|старшынёй Часовага ўрада Партугальскай Рэспублікі]] і выконваючым абавязкі кіраўніка дзяржавы. [[24 жніўня]] [[1911]] ён склаў абавязкі прэзідэнта, а [[3 верасня]] прэм'ер-міністра. Аднак пасля адстаўкі [[Мануэл ды Арыяга|Мануэла ды Арыягі]] ён у [[1915]] годзе быў абраны часавым прэзідэнтам, каб завяршыць яго тэрмін. Пахаваны ў [[Кляштар еранімітаў|Кляштары еранімітаў]] у [[Лісабон]]е.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Брага, Теофило}}
* Философская энциклопедия. — {{М.}}, 1960. — Т. 1. — С. 188.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a3929 Творы Тэофілу Брагі ў праекце «Гутэнберг»]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэзідэнты Партугаліі}}
{{Прэм’ер-міністры Партугаліі}}

[[Катэгорыя:Прэзідэнты Партугаліі]]
[[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі]]
[[Катэгорыя:Філосафы Партугаліі]]
[[Катэгорыя:Этнографы Партугаліі]]
{{DEFAULTSORT:Брага Тэофілу}}</text>
      <sha1>pxx5avwycysm17k7e2rtqe7w0ssn90f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Войстам (аграгарадок)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276078</id>
    <revision>
      <id>5119781</id>
      <parentid>5052013</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16110" sha1="r5nczer73t3w3rmykd2lgrpfoujte7b" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Войстам}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Войстам
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Войстам. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (01).jpg
|подпіс                = [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Войстам)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]]
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Смаргонскі
|сельсавет2            = Вішнеўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Во́йстам'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Vojstam}}, {{lang-ru|Войстом}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910r0029703&amp;q_id=4336049|title=Решение Сморгонского районного Совета депутатов от 29 января 2010 года № 154 &quot;О преобразовании некоторых населенных пунктов Сморгонского района в агрогородки&quot;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Нарачанка]]. Уваходзіць у склад [[Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]].

Да 2016 года Войстам быў цэнтрам [[Войстамскі сельсавет|Войстамскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Гродненский%20облсовет/type-Решение/143-31.05.2016.htm РЕШЕНИЕ ГРОДНЕНСКОГО ОБЛАСТНОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 31 мая 2016 г. № 143 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Сморгонского района Гродненской области]&lt;/ref&gt;. Насельніцтва 238 чал. ([[2004]]). Знаходзіцца за 20 км на паўночны ўсход ад [[Смаргонь|Смаргоні]].

== Гісторыя ==
Першы пісьмовы ўспамін пра Войстам (пад назвай ''Ушакова'') датуецца [[1460]], калі Вайдыла і Ядалговічы заснавалі тут касцёл. Пачынаючы з [[16 стагоддзе|XVI ст.]] паселішча згадваецца пад сучаснай назвай. У розныя часы Войстам знаходзіўся ў валоданні [[Зяновічы|Зяновічаў]], [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Пшаздзецкія|Пшаздзецкіх]], Талвошавічаў, Буцвіловічаў, Рачыевічаў, Яновічаў, Зяновічаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) мясцовасць увайшла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]].

на карце [[Тамаш Макоўскі|Тамаша Макоўскага]] ([[1613]]) Войстам значыцца як [[мястэчка]]. Паводле прывілея [[Спіс польскіх манархаў|караля]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Вішнявецкага]] ад [[1672]] тут пачалі праводзіцца [[кірмаш]]ы. У [[18 стагоддзе|XVIII ст.]] мясцовасць знаходзілася ў валоданні [[Храпавіцкія|Храпавіцкіх]], [[Бужынскія|Бужынскіх]].

У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Войстам апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам [[воласць|воласці]] Ашмянскага, з [[1842]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У пач. [[19 стагоддзе|XIX ст.]] мястэчка перайшло да [[Пшаздзецкія|Пшаздзецкіх]]. У [[1860]] тут адкрылася [[Земскае вучылішча|земскае народнае вучылішча]]. Станам на [[1886]] — 17 двароў, касцёл, царква, валасная ўправа, пошта, вінная крама, праводзілася два [[год|рэгулярныя]] кірмашы. Да мястэчка належала каля 360 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцінаў]] зямлі, побач існавалі аднайменныя [[фальварак]], які належаў каталіцкай царкве, і [[ферма, сельская гаспадарка|ферма]], уласнасць Шжамчужынга. На [[1906]] у земскай народнай вучылішча налічвалася 117 вучняў (з іх 18 дзяўчынак){{sfn|З гісторыі населеных пунктаў / Памяць. Смаргонскі раён|2004}}.
[[File:Капліца прыдарожная ў Войстаме.jpg|thumb|злева|Капліца прыдарожная]]
У [[1920]] Войстам апынуўся ў [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літве]], з [[1922]] — у складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Свянцянскім павеце Віленскага ваяводства.

У [[1939]] Войстам увайшоў у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на [[1970]] тут было 112 двароў, на [[1992]] — 118 двароў, на [[1 студзеня]] [[2004]] — 106 двароў.
[[File:Помнік ахвярам Другой сусветнай вайны.jpg|thumb|Помнік ахвярам Другой сусветнай вайны]]
== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1886]] — 189 чал. у ''мястэчку Войстам'', 7 чал. у ''фальварку Войстам'' і 8 чал. на ''ферме Войстам''
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1970]] — 306 чал.{{sfn|ЭГБ|1994|с=349}}; [[1992]] — 346 чал.{{sfn|ЭГБ|1994|с=348}}
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[1 студзеня]] [[2004]] — 238 чал.{{sfn|З гісторыі населеных пунктаў / Памяць. Смаргонскі раён|2004}}

=== Інфраструктура ===
У вёсцы працуюць сярэдняя школа, бальніца сястрынскага дагляду, медыцынская амбулаторыя, бібліятэка, сельскі дом культуры, пошта.

== Эканоміка ==
Сялянска-фермерская гаспадарка «Войстам». Працуюць 2 крамы, аддзяленне [[Беларусбанк|АСБ «Беларусбанк»]]{{sfn|З гісторыі населеных пунктаў / Памяць. Смаргонскі раён|2004}}.

== Транспарт ==
Мае рэгулярнае аўтобуснае злучэнне са Смаргонню. За некалькі кіламетраў ад Войстама праходзіць рэспубліканская аўтамабільная дарога {{таблічка-by|Р|63}}.

== Турыстычная інфармацыя ==
[[File:Войстам. Гарадзішча 01.jpg|thumb|Войстамскае гарадзішча]]
[[File:Войстамскі валун.jpg|thumb|Войстамскі валун]]Дзейнічае краязнаўчы музей Войстамскай сярэдняй школы — экспазіцыі прысвячаюцца гісторыі вёскі, перыяду Другой сусветнай вайны.

=== Славутасці ===
* [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Войстам)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] — пабудаваны ў [[1927]]—[[1939]] гадах з цэглы і бутавага камення. Уяўляе сабой выцягнутае прамавугольнае ў плане збудаванне, накрытае двухсхільным бляшаным [[дах]]ам [[вальмавы дах|вальмай]] над [[алтар]]най часткай. Галоўны [[фасад]] завяршае двух'ярусная [[Шацёр (архітэктура)|шатровая]] вежа. Унутраны аб'ём пакрывае цыліндрычнае [[скляпенне]]. Алтарная частка і [[хоры]] адкрываюцца шырокімі [[арка]]мі. Помнік архітэктуры стылю [[мадэрн]]{{sfn|З матэрыяльнай і духоўнай спадчыны / Памяць. Смаргонскі раён|2004}}.
* Старыя каталіцкія могілкі. На могілках пахаваны [[Ігнат Ходзька]] — пісьменнік, мемуарыст, грамадскі дзеяч XIX ст.
* [[Прыдарожная капліца|Капліца прыдарожная]] канца ХІХ – пачатку ХХ ст.
* Помнік ахвярам Другой сусветнай вайны (па загінулым 34 землякам, усталяваны ў 1967 г.).
* [[Гарадзішча]] жалезнага веку [[6 стагоддзе|VI]]—[[8 стагоддзе|VIII ст. н. э.]] (за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі, каля дарогі на Смаргонь) — пляцоўка дыяметрам 50 метраў на ўзгорку вышынёй 5—6 метраў. Даследавалася Ф. Пакроўскім, [[Уладзімір Галубовіч|У. Галубовічам]] і [[Георгій Штыхаў|Г. Штыхавым]]. Культурны пласт 1,3 метры, знойдзена ляпная [[кераміка]] [[7 стагоддзе да н.э.|VII ст. да н.э.]] і гладкасценная VI—VIII&amp;nbsp;ст.&amp;nbsp;н.&amp;nbsp;э. ([[Банцараўская культура|банцараўскай культуры]]). Вакол гарадзішча — [[Селішча (археалогія)|селішча]] таго ж перыяду, плошча каля 3 гектараў{{sfn|Помнікі археалогіі / Памяць. Смаргонскі раён|2004}}.
* [[Войстамскі валун]] — геалагічны помнік прыроды мясцовага значэння.

== Вядомыя асобы ==
* [[Генадзь Пашкоў]] — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], [[публіцыст]]. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (1977). З 1996 года галоўны рэдактар выдавецтва «[[Беларуская энцыклапедыя]]». Скончыў Войстамскую сярэднюю школу.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|2|Войстам|[[Валерый Шаблюк|Шаблюк В.]]}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|761|Wojstom}}
* {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Гродзенская|старонкі=324}}
* {{Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён}}
** {{Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён|Помнікі археалогіі Смаргоншчыны|36—37|Звяруга Я. Г.|ref=Помнікі археалогіі / Памяць. Смаргонскі раён}}
** {{Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён|З матэрыяльнай і духоўнай спадчыны. Помнікі каталіцкай архітэктуры|572||ref=З матэрыяльнай і духоўнай спадчыны / Памяць. Смаргонскі раён}}
** {{Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|609|Дулеба Г. І.|ref=З гісторыі населеных пунктаў / Памяць. Смаргонскі раён}}
== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.radzima.org/be/miesca/voystam.html Войстам] на сайце [[Radzima.org]]
* [http://globustut.by/vojstom/index.htm#kostel Войстам] на сайце [http://globustut.by Globustut.by]

{{Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён}}

[[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]]
[[Катэгорыя:Войстам (аграгарадок)| ]]
[[Катэгорыя:Бужынскія]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]]</text>
      <sha1>r5nczer73t3w3rmykd2lgrpfoujte7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савічыкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279665</id>
    <revision>
      <id>5119760</id>
      <parentid>5089353</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5119760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4437" sha1="0df3d963ygp8eunelx7xm5sr90fmkgx" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|скасаваны             = так
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Савічыкі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 43
 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 50|lon_sec = 53
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Браткаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243004254
}}

'''Саві́чыкі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Savičyki}}, {{lang-ru|Савичики}}) — былы [[пасёлак]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Браткаўскі сельсавет|Браткаўскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У пачатку XX стагоддзя [[маёнтак]] адносіўся да Цімкавіцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1917 года населены пункт атрымаў статус пасёлка&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Савічыкі|610|}}&lt;/ref&gt;. Ліквідаваны ў 2009 годзе&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2009-242/2009_242_9_26579.pdf Решение Копыльского районного Совета депутатов от 16 сентября 2009 г. № 107 Об упразднении сельского населенного пункта (поселка) Савичики Братковского сельсовета Копыльского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210924090359/https://pravo.by/pdf/2009-242/2009_242_9_26579.pdf|date=24 верасня 2021}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* Пачатак XX стагоддзя — 1 двор, 25 жыхароў
* 1924 год — 143 жыхары
* 1997 год — 2 двары, 3 жыхары

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|610|Новікава Г. М.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Заліўка НП-Беларусь}}</text>
      <sha1>0df3d963ygp8eunelx7xm5sr90fmkgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279680</id>
    <revision>
      <id>5119764</id>
      <parentid>4851885</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5119764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="djzuenor5xldtmzmc6rafw8pql8r35r" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Садавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 56|lat_sec = 20
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 08|lon_sec = 22
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Бучацінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|OpenStreetMap         = 243007873
}}
'''Са́давічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sadavičy}}, {{lang-ru|Садовичи}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бучацінскі сельсавет|Бучацінскага сельсавета]].

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за 32 км у напрамку на поўдзень ад горада [[Капыль]], за 147 км ад [[Мінск]]а, за 23 км ад чыгуначнай станцыі [[Цімкавічы (станцыя)|Цімкавічы]]{{sfn|БелЭн|2002}}. Каля вёскі працякае рака [[Волка (прыток Морачы)|Волка]].

== Гісторыя ==
У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Чапліцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1909 годзе дзейнічала земскае народнае вучылішча&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Садавічы|610|}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1886 год — 72 двары, 688 жыхароў
* 1909 год — 174 двары, больш за 1 тысячу жыхароў
* 1997 год — 169 двароў, 408 жыхароў
* 2001 год — 154 двары, 397 жыхароў{{sfn|БелЭн|2002}}

== Памятныя мясціны ==
* Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Іван Клімавіч Германовіч]] (1928—2001) — [[мовазнавец]].
* [[Мікалай Ігнатавіч Холад]] (нар. 1937) — беларускі [[эканаміст]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Садавічы||76}}
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|610—611|Новікава Г. М.}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=31|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бучацінскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бучацінскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]]
[[Катэгорыя:Садавічы| ]]</text>
      <sha1>djzuenor5xldtmzmc6rafw8pql8r35r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савічы (Капыльскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279698</id>
    <revision>
      <id>5119759</id>
      <parentid>4922265</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5119759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="5n99g0vp8xfhtc9ym0heaqpg1yey4b0" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Савічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Савічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 =Savichy village - road to - 2014 AD.jpg 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 04|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 53|lon_sec = 42
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Цімкавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243004302
}}

'''Са́вічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Savičy}}, {{lang-ru|Савичи}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цімкавіцкі сельсавет|Цімкавіцкага сельсавета]].
[[Файл:Cimkowicze.png|міні]]

== Гісторыя ==
У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Вайніловічы|Вайніловічаў]]. У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Цімкавіцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1913 годзе дзейнічала земскае народнае вучылішча, якое пасля 1917 года атрымала статус пачатковай школы. У пачатку 1930-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «8-е Сакавіка», працавалі вінзавод і кузня&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Савічы|610|}}&lt;/ref&gt;. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Вялікараёўскі сельсавет|Вялікараёўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=31 сакавіка 2016}}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1886 год — 25 двароў, каля 140 жыхароў
* 1997 год — 52 двары, 130 жыхароў

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|610|Новікава Г. М.}}
* [[Раман Афтаназы|''Aftanazy, R.'']] Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s.
* [[Антоні Урбанскі|''Urbański, A'']]. [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show-content/publication/edition/18165?id=18165 Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi] / A. Urbański. — Warszawa : St. Niemiry Syn, 1928. — 161 s.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Цімкавіцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]]</text>
      <sha1>5n99g0vp8xfhtc9ym0heaqpg1yey4b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вобчын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280824</id>
    <revision>
      <id>5119677</id>
      <parentid>5048638</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6694" sha1="tv4g8rirdlf7ciy0s2jp4s4v1hqpvc1" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вобчын
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 45|lat_sec = 46
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 54|lon_sec = 25
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Любанскі
|сельсавет             = Рачэнскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243016107
}}

'''Во́бчын'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''О́бчын'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Vobčyn}}, {{lang-ru|Обчин}}) — [[вёска]] ў [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рачэнскі сельсавет|Рачэнскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
15 кастрычніка 1976 года да вёскі далучаны пасёлкі [[Дараганаўка]], [[Камень (Любанскі раён)|Камень]] і [[Новы (Любанскі раён)|Новы]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва-паняцце ''агульнае («общее»)'' або ''апчак («общак»)'' — вясковая паша або ўгоддзі агульнага карыстання.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://orda.of.by/.lib/zhuchkevich/ktsb/|title=Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии|website=orda.of.by|access-date=2024-01-02}}&lt;/ref&gt;

Падобнае паняцце ён знайшоў у жывой гаворцы Навагрудчыны. Там ''апчаком'' называлі месца пасьбы вясковай жывёлы.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Пры наступнай трансфармацыі назвы набылі розную форму і рознае напісанне: Обчак, Абчак, Апчак і г. д.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Славутасці ==
Мясцовы песенны стыль традыцыйных абрадавых і паза абрадавых песень аўтэнтычнымі фальклорнымі гуртамі «Журавушка», «Глыбокія крыніцы», «Павалякі» (вёскі [[Ямінск]], [[Закальное]], Обчын Любанскага раёна) як элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны ў 2008 годзе ўключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://heritage.gov.by/catalog/miastcovy-pesenny-styl-vykanannia-tradytcyinykh-abradavykh-i-pazaabradavykh-pesen-autentychnymi-falklornymi-gurtami-zhuravushka-glybokiia-krynitcy-pavaliaki|title=Мясцовы песенны стыль выканання традыцыйных абрадавых і пазаабрадавых песень аўтэнтычнымі фальклорнымі гуртамі &quot;Журавушка&quot;, &quot;Глыбокія крыніцы&quot;, &quot;Павалякі&quot; - Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь|website=heritage.gov.by|access-date=2025-10-22|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210024155/https://heritage.gov.by/catalog/miastcovy-pesenny-styl-vykanannia-tradytcyinykh-abradavykh-i-pazaabradavykh-pesen-autentychnymi-falklornymi-gurtami-zhuravushka-glybokiia-krynitcy-pavaliaki|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Анатоль Паўлавіч Дастанка]] (1937—2024) — беларускі вучоны ў галіне цвердацелай мікраэлектронікі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Рачэнскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна]]</text>
      <sha1>tv4g8rirdlf7ciy0s2jp4s4v1hqpvc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вомельна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283169</id>
    <revision>
      <id>5119805</id>
      <parentid>5008367</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T02:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16483" sha1="8b69o9x1q3mfq2nxym1g0p3am59l0bf" xml:space="preserve">{{не блытаць|Амельна}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вомельна
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Пухавіцкі
|сельсавет2            = Дубраўскі
|OpenStreetMap         = 243020963
}}
'''Во́мельна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''О́мельна, Во́мелен, м. (каля Во́мелена)'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Vomieĺna}}, {{lang-ru|Омельно}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0039994&amp;q_id=1522241|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 4 марта 2011 года № 59 &quot;О преобразовании деревни Омельно Дубровского сельсовета в агрогородок&quot;|access-date=8 студзеня 2025|archive-date=12 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212055513/https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0039994&amp;q_id=1522241|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дубраўскага сельсавета]].

== Назва ==
На думку географа [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва паходзіць ад кустоў [[Амяла|амялы]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}}&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
Месціцца за 18 км на паўднёвы захад ад Мар’інай Горкі, 73 ад Мінска, 20 км ад [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай]] [[Пухавічы (станцыя)|станцыі Пухавічы]] на лініі [[Мінск]] — [[Асіповічы]], на аўтамабільнай дарозе Мар’іна Горка — [[Шышчыцы]], непадалёк ад ракі [[Пціч (рака)|Пціч]].

Каля аграгарадка месціцца [[Амяльнянскі біялагічны заказнік]].

У сярэдзіне XIX сяло акружалі дубовыя, грабавыя і кляновыя лясы, невялікім каналам вёска была злучана з ракой Пціч{{Sfn|Памяць|2003|с=711}}.

== Гісторыя ==

=== Ранняя гісторыя ===
[[Файл:Vomieĺna, vulica. Вомельна, вуліца (1905).jpg|міні|злева|Вуліца ў Вомельне. Фота [[Вячаслаў Костка|Вячаслава Косткі]], 1905 г.]]
У пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагоддзя. У 1598 годзе [[сяло]] ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Радзівілы|Радзівілаў]].

У 1744 года [[маёнтак]] М. Агінскай-Завішы, быў млын. Пазней у складзе маёнтка [[Навасёлкі (Пухавіцкі раён)|Навасёлкі]] ўласнасці [[Барэцкія|Барэцкай]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2023-12-15|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У 1716 годзе была пабудавана [[Уніяцкая царква на Беларусі|ўніяцкая]] царква.

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].

У 1800 годзе сяло, шляхецкая ўласнасць, былі Вазнясенская царква і карчма. У 1860 годзе царква была перабудавана. У 1863 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. З 1860-х гадоў цэнтр [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1879 годзе — цэнтр праваслаўнага прыходу (1,3 тыс. вернікаў), пры царкве было папячыцельства. У 1886 годзе дзейнічала школа, праваслаўная царква, валасное праўленне. У 1892 годзе ў школе вучыліся 32 хлопчыкі, 14 дзяўчынак. У 1900 годзе школу наведваў 71 вучань, настаўнікам быў Барыс Мяцельскі.

Пэўны час было ўласнасцю [[Бурзынскія|Бурзынскіх]], пазней уласнасць [[Ратынскія|Ратынскіх]]{{Sfn|SgKP|1886|с=530}}. У 1888 годзе памешчык Ратынскі заснаваў тут крухмальны завод, на якім ў 1889 годзе працавалі 4 рабочыя.
[[Файл:806-27. Валасны сход, Ігуменскі павет. 1905 год.jpg|міні|[[Валасны сход]] у Вомельне (цэнтр [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]]), 1905 г.]]
У 1897 годзе ў сяле дзейнічалі праваслаўная царква (больш за 1 тыс. прыхаджан), валасное праўленне, народнае вучылішча, [[хлебазапасны магазін]], лаўка, піцейны дом, побач аднайменны маёнтак.

Насельніцтва ў асноўным займалася земляробствам і жывёлагадоўляй{{Sfn|Памяць|2003|с=23}}, рабілі рагожкі з бярозавага лыка, простыя колы і сані{{Sfn|SgKP|1886|с=530}}.

&lt;gallery caption=&quot;Вомельна на здымках [[Вячаслаў Костка|Вячаслава Косткі]], 1905 г.&quot; widths=&quot;150&quot; heigths=&quot;150&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Vomieĺna, vulica. Вомельна, вуліца (1905) 2.jpg|Вуліца
Vomieĺna, žorny. Вомельна, жорны (1905).jpg|Жанчына з жорнамі
Vomieĺna, kuźnia. Вомельна, кузня (1905).jpg|Кузня
Vomieĺna, kuźnia. Вомельна, кузня (1905) 2.jpg|Кузня, вастрэнне новай сякеры
&lt;/gallery&gt;

=== Найноўшы час ===
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Вомельны і Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.&lt;/ref&gt;. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёнтак быў нацыяналізаваны, на яго месцы заснаваны пасёлак [[Востраў (Амяльнянскі сельсавет)|Востраў]]. У 1924—1939 гадах — цэнтр [[Кнорынскі сельсавет|Кнорынскага сельсавета]], у 1939—1962 гадах — цэнтр [[Варашылаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Варашылаўскага сельсавета]]. У пачатку 1920-х гадоў працавала школа 1-й ступені, у 1922 годзе былі 3 настаўнікі і 80 вучняў.

У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] імя Кнорына, працавала кузня і сталярня. У 1938 годзе нададзены статус вёскі.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У Вомельне месціўся штаб савецкай партызанскай брыгады «[[Партызанская брыгада «Буравеснік»|Буравеснік]]». У траўні 1944 года Вомельна была спалена ў час нямецкай [[карная аперацыя «Півоня»|карнай аперацыі «Півоня»]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/3296|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2023-12-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/tak-ubivali-lyudey-11.html|title=Так убивали людей|first=СБ-Беларусь|last=|website=www.sb.by|date=2009-06-17|access-date=2023-12-15}}&lt;/ref&gt;.

У 1962—1965 гадах вёска ў складзе [[Сінчанскі сельсавет|Сінчанскага сельсавета]], у 1965—1972 гадах яго цэнтр. У 1972—1984 гадах — цэнтр [[Амяльнянскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Амяльнянскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 26 (1796).&lt;/ref&gt;. У 1976 годзе да Вомельны была далучана вёска [[Востраў (Амяльнянскі сельсавет)|Востраў]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 мая, 10 і 25 чэрвеня, 15 і 29 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).&lt;/ref&gt;{{Sfn|Памяць|2003|с=23}} (колішні маёнтак Вомельна).

Паводле перапісу 1976 года мела статус [[Пасёлак|пасёлка]].

== Насельніцтва ==
* 1744 год — 32 двары, 89 жыхароў мужчынскага полу
* 1816 год — 36 двароў, 170 жыхароў
* 1858 год — 112 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]]
* 1886 год — 58 двароў, 372 жыхары
* 1897 год — сяло, 92 двары, 576 жыхароў; маёнтак, 8 жыхароў
* 1908 год — 99 двароў, 688 жыхароў; маёнтак, 1 двор, 61 жыхар
* 1917 год — сяло, 131 двор, 684 жыхары; маёнтак, 41 жыхар
* 1960 год — 465 жыхароў
* 2002 год — 148 двароў, 355 жыхароў
* 2012 год — 109 гаспадарак, 232 жыхары
* 2019 год — 186 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30}}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==

=== Культура і грамадства ===
* Бібліятэкі
* Клуб

=== Медыцына ===
* Акушэрскі пункт
* Ветэрынарны ўчастак

=== Эканоміка ===
* Механічныя майстэрні
* Аддзяленне сувязі
* Ашчадная каса
* Крама

== Славутасці ==

=== Страчаная спадчына ===
* [[Спаса-Узнясенская царква (Вомельна)|Царква Ушэсця Гасподняга]] (1897—1943)

== Вядомыя асобы ==
* [[Юлія Уладзіміраўна Хіраска]] (1906—1985)— беларуская артыстка балета.
* [[Віктар Іванавіч Барысевіч]] (нар. 1939) — беларускі вучоны-эканаміст.
* [[Таіса Іванаўна Сушко]] (нар. 1949) — беларускі эканаміст, кандыдат эканамічных навук&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-NLB-ar495566&amp;strq=l_siz=20|title=Таіса Сушко|website=unicat.nlb.by|access-date=2023-12-15}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Омельна|164—165}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|530|Omelno|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}}

[[Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Вомельна| ]]
[[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]]</text>
      <sha1>8b69o9x1q3mfq2nxym1g0p3am59l0bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сямён Пятровіч Герус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292663</id>
    <revision>
      <id>5119650</id>
      <parentid>5102156</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5119650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6936" sha1="d3ogidwdt0l6k3k4hdyrh1xylfwzrp6" xml:space="preserve">{{мастак}}
{{цёзкі2|Герус}}
'''Сямён Пятровіч Герус''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мастак]]-графік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў вёсцы Кунічна [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Наваградскага павета]] тагачаснай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] ([[Заходняя Беларусь]]) у сялянскай сям’і&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://artmuseum.by/events-news/siamen-gerus-da-100-goddzia-mastaka|title=Сямён Герус. Да 100-годдзя мастака|website=Нацыянальны Мастацкі Музей Рэспублікі Беларусь|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;. Цяпер у складзе вёскі [[Прымень]] [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]].

Скончыў [[Навагрудскае педагагічнае вучылішча]] (1945), [[Віленскі мастацкі інстытут]] (1952). У 1953 годзе па запрашэнні [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута]] пераехаў з [[Вільня|Вільні]] ў [[Мінск]] для стварэння кафедры графікі і эстампнай майстэрні. Сямён Герус быў першым выкладчыкам графічнага аддзялення мастацкага факультэта, навучаў тэхнікам графічнага мастацтва — [[лінарыт]]у, [[дрэварыт]]у, [[літаграфія|літаграфіі]], [[афорт]]у, [[сухая іголка|сухой іголцы]], [[акватынта|акватынце]] і інш., заахвочваў звяртацца да гістарычнай тэматыкі. Працаваў у інстытуце да 1967 года. Сярод вучняў Сямёна Геруса — [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлен Кашкурэвіч]], [[Наталля Мікалаеўна Паплаўская|Наталля Паплаўская]], [[Людвіг Пятровіч Асецкі|Людвіг Асецкі]], [[Рыгор Антонавіч Віткоўскі|Рыгор Віткоўскі]].

== Творчасць ==
Працаваў у [[Станковая графіка|станковай графіцы]]. Першым сярод беларускіх мастакоў у паваенныя гады ўзняў гістарычную тэматыку ў выяўленчым мастацтве. Цыкл графічных твораў Сямёна Геруса, прысвечаных [[Кастусь Каліноўскі|Кастусю Каліноўскаму]] і [[Францыск Скарына|Францыску Скарыну]], быў заўважаны. Графічны твор «Кастусь Каліноўскі» (1953), выкананы вугалем, адзін з найбольш удалых і лепшых у гэтай серыі. Постаць Каліноўскага паказана на фоне паўстанцаў-касінераў, у вобразе падкрэслены моц, воля, рашучасць і мужнасць. Удала выкарыстаны на аркушы эфект асвятлення, які надае малюнку трывожны настрой. У 1965 годзе Сямён Герус паўтарае гэтую работу з адпаведнымі дапаўненнямі і перапрацоўкай у [[Лінагравюра|лінагравюры]], а ў 1985 — у [[Аўталітаграфія|аўталітаграфіі]]&lt;ref&gt;Кастусь Каліноўскі і Студзеньскае паўстанне 1863 года на Беларусі. — Мн., 1989. — С. 8;&lt;/ref&gt;. Графічны партрэт Францыска Скарыны, створаны вугалем у 1954 годзе вылучаецца дакладнасцю перадачы і глыбінёй псіхалагічнага вобраза асветніка, паказвае яго засяроджаным у час працы ў друкарні. У другім партрэце Францыска Скарыны (1967), зробленым у той жа тэхніцы, мастак хаця і засяроджвае ўвагу на іканаграфічным падабенстве, але стварае свой вобраз друкара&lt;ref&gt;Францішак Скарына і яго час. — Мн., 1989. — С. 14-15;&lt;/ref&gt;.

У розных тэхніках (лінагравюра, [[літаграфія]], [[афорт]], [[малюнак]]) выканаў партрэты [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўгена Цікоцкага]] (1957), [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (1967), [[Адам Герасімавіч Русак|Адама Русака]] (1971), [[Максім Танк|Максіма Танка]] (1975), [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] (1977), [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] (1981), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] (1982), [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Андрэя Бембеля]] (1983), [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталлі Арсенневай]], [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]], [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргея Грахоўскага]] (усе 1996), дэлегатаў 6-га Сусветнага фестываля студэнтаў і моладзі ў Маскве (1957, серыя), пейзажы «Плошча Перамогі» (1972), «Стары Мінск» (1995-96, серыя), тэматычныя кампазіцыі «Мы — беларусы» (1968), «[[Янка Купала]] ў Вязынцы» (1982) і інш.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998. — Мн., 1998. — С. 124.

{{DEFAULTSORT:Герус Сямён}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Вільнюскай мастацкай акадэміі]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Мастакі СССР]]
[[Катэгорыя:Графікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Дэканы мастацкага факультэта БДАМ]]</text>
      <sha1>d3ogidwdt0l6k3k4hdyrh1xylfwzrp6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119653</id>
      <parentid>5119650</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5119653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6942" sha1="0xojyqqo4ix8pdzvzgkpx0mdwhg6qvn" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Герус}}
{{мастак}}
'''Сямё́н Пятро́віч Ге́рус''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мастак]]-графік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў вёсцы Кунічна [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Наваградскага павета]] тагачаснай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] ([[Заходняя Беларусь]]) у сялянскай сям’і&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://artmuseum.by/events-news/siamen-gerus-da-100-goddzia-mastaka|title=Сямён Герус. Да 100-годдзя мастака|website=Нацыянальны Мастацкі Музей Рэспублікі Беларусь|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;. Цяпер у складзе вёскі [[Прымень]] [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]].

Скончыў [[Навагрудскае педагагічнае вучылішча]] (1945), [[Віленскі мастацкі інстытут]] (1952). У 1953 годзе па запрашэнні [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута]] пераехаў з [[Вільня|Вільні]] ў [[Мінск]] для стварэння кафедры графікі і эстампнай майстэрні. Сямён Герус быў першым выкладчыкам графічнага аддзялення мастацкага факультэта, навучаў тэхнікам графічнага мастацтва — [[лінарыт]]у, [[дрэварыт]]у, [[літаграфія|літаграфіі]], [[афорт]]у, [[сухая іголка|сухой іголцы]], [[акватынта|акватынце]] і інш., заахвочваў звяртацца да гістарычнай тэматыкі. Працаваў у інстытуце да 1967 года. Сярод вучняў Сямёна Геруса — [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлен Кашкурэвіч]], [[Наталля Мікалаеўна Паплаўская|Наталля Паплаўская]], [[Людвіг Пятровіч Асецкі|Людвіг Асецкі]], [[Рыгор Антонавіч Віткоўскі|Рыгор Віткоўскі]].

== Творчасць ==
Працаваў у [[Станковая графіка|станковай графіцы]]. Першым сярод беларускіх мастакоў у паваенныя гады ўзняў гістарычную тэматыку ў выяўленчым мастацтве. Цыкл графічных твораў Сямёна Геруса, прысвечаных [[Кастусь Каліноўскі|Кастусю Каліноўскаму]] і [[Францыск Скарына|Францыску Скарыну]], быў заўважаны. Графічны твор «Кастусь Каліноўскі» (1953), выкананы вугалем, адзін з найбольш удалых і лепшых у гэтай серыі. Постаць Каліноўскага паказана на фоне паўстанцаў-касінераў, у вобразе падкрэслены моц, воля, рашучасць і мужнасць. Удала выкарыстаны на аркушы эфект асвятлення, які надае малюнку трывожны настрой. У 1965 годзе Сямён Герус паўтарае гэтую работу з адпаведнымі дапаўненнямі і перапрацоўкай у [[Лінагравюра|лінагравюры]], а ў 1985 — у [[Аўталітаграфія|аўталітаграфіі]]&lt;ref&gt;Кастусь Каліноўскі і Студзеньскае паўстанне 1863 года на Беларусі. — Мн., 1989. — С. 8;&lt;/ref&gt;. Графічны партрэт Францыска Скарыны, створаны вугалем у 1954 годзе вылучаецца дакладнасцю перадачы і глыбінёй псіхалагічнага вобраза асветніка, паказвае яго засяроджаным у час працы ў друкарні. У другім партрэце Францыска Скарыны (1967), зробленым у той жа тэхніцы, мастак хаця і засяроджвае ўвагу на іканаграфічным падабенстве, але стварае свой вобраз друкара&lt;ref&gt;Францішак Скарына і яго час. — Мн., 1989. — С. 14-15;&lt;/ref&gt;.

У розных тэхніках (лінагравюра, [[літаграфія]], [[афорт]], [[малюнак]]) выканаў партрэты [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўгена Цікоцкага]] (1957), [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (1967), [[Адам Герасімавіч Русак|Адама Русака]] (1971), [[Максім Танк|Максіма Танка]] (1975), [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] (1977), [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] (1981), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] (1982), [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Андрэя Бембеля]] (1983), [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталлі Арсенневай]], [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]], [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргея Грахоўскага]] (усе 1996), дэлегатаў 6-га Сусветнага фестываля студэнтаў і моладзі ў Маскве (1957, серыя), пейзажы «Плошча Перамогі» (1972), «Стары Мінск» (1995-96, серыя), тэматычныя кампазіцыі «Мы — беларусы» (1968), «[[Янка Купала]] ў Вязынцы» (1982) і інш.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998. — Мн., 1998. — С. 124.

{{DEFAULTSORT:Герус Сямён}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Вільнюскай мастацкай акадэміі]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Мастакі СССР]]
[[Катэгорыя:Графікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Дэканы мастацкага факультэта БДАМ]]</text>
      <sha1>0xojyqqo4ix8pdzvzgkpx0mdwhg6qvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119654</id>
      <parentid>5119653</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5119654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7020" sha1="tk253d89ltt43i737jold8e9njgxcm7" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Герус}}
{{мастак}}
'''Сямё́н Пятро́віч Ге́рус''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мастак]]-графік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў вёсцы Кунічна [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Наваградскага павета]] тагачаснай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] ([[Заходняя Беларусь]]) у сялянскай сям’і&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://artmuseum.by/events-news/siamen-gerus-da-100-goddzia-mastaka|title=Сямён Герус. Да 100-годдзя мастака|website=Нацыянальны Мастацкі Музей Рэспублікі Беларусь|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;. Цяпер у складзе вёскі [[Прымень]] [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]].

Скончыў [[Навагрудскае педагагічнае вучылішча]] (1945), [[Віленскі мастацкі інстытут]] (1952). У 1953 годзе па запрашэнні [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута]] пераехаў з [[Вільня|Вільні]] ў [[Мінск]] для стварэння кафедры графікі і эстампнай майстэрні. Сямён Герус быў першым выкладчыкам графічнага аддзялення мастацкага факультэта, навучаў тэхнікам графічнага мастацтва — [[лінарыт]]у, [[дрэварыт]]у, [[літаграфія|літаграфіі]], [[афорт]]у, [[сухая іголка|сухой іголцы]], [[акватынта|акватынце]] і інш., заахвочваў звяртацца да гістарычнай тэматыкі. Працаваў у інстытуце да 1967 года. Сярод вучняў Сямёна Геруса — [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлен Кашкурэвіч]], [[Наталля Мікалаеўна Паплаўская|Наталля Паплаўская]], [[Людвіг Пятровіч Асецкі|Людвіг Асецкі]], [[Рыгор Антонавіч Віткоўскі|Рыгор Віткоўскі]].

== Творчасць ==
Працаваў у [[Станковая графіка|станковай графіцы]]. Першым сярод беларускіх мастакоў у паваенныя гады ўзняў гістарычную тэматыку ў выяўленчым мастацтве. Цыкл графічных твораў Сямёна Геруса, прысвечаных [[Кастусь Каліноўскі|Кастусю Каліноўскаму]] і [[Францыск Скарына|Францыску Скарыну]], быў заўважаны. Графічны твор «Кастусь Каліноўскі» (1953), выкананы вугалем, адзін з найбольш удалых і лепшых у гэтай серыі. Постаць Каліноўскага паказана на фоне паўстанцаў-касінераў, у вобразе падкрэслены моц, воля, рашучасць і мужнасць. Удала выкарыстаны на аркушы эфект асвятлення, які надае малюнку трывожны настрой. У 1965 годзе Сямён Герус паўтарае гэтую работу з адпаведнымі дапаўненнямі і перапрацоўкай у [[Лінагравюра|лінагравюры]], а ў 1985 — у [[Аўталітаграфія|аўталітаграфіі]]&lt;ref&gt;Кастусь Каліноўскі і Студзеньскае паўстанне 1863 года на Беларусі. — Мн., 1989. — С. 8;&lt;/ref&gt;. Графічны партрэт Францыска Скарыны, створаны вугалем у 1954 годзе вылучаецца дакладнасцю перадачы і глыбінёй псіхалагічнага вобраза асветніка, паказвае яго засяроджаным у час працы ў друкарні. У другім партрэце Францыска Скарыны (1967), зробленым у той жа тэхніцы, мастак хаця і засяроджвае ўвагу на іканаграфічным падабенстве, але стварае свой вобраз друкара&lt;ref&gt;Францішак Скарына і яго час. — Мн., 1989. — С. 14-15;&lt;/ref&gt;.

У розных тэхніках (лінагравюра, [[літаграфія]], [[афорт]], [[малюнак]]) выканаў партрэты [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўгена Цікоцкага]] (1957), [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (1967), [[Адам Герасімавіч Русак|Адама Русака]] (1971), [[Максім Танк|Максіма Танка]] (1975), [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] (1977), [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] (1981), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] (1982), [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Андрэя Бембеля]] (1983), [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталлі Арсенневай]], [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]], [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргея Грахоўскага]] (усе 1996), дэлегатаў 6-га Сусветнага фестываля студэнтаў і моладзі ў Маскве (1957, серыя), пейзажы «Плошча Перамогі» (1972), «Стары Мінск» (1995-96, серыя), тэматычныя кампазіцыі «Мы — беларусы» (1968), «[[Янка Купала]] ў Вязынцы» (1982) і інш.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|5|Герус Сямён Пятровіч||200}}
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998. — Мн., 1998. — С. 124.

{{DEFAULTSORT:Герус Сямён}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Вільнюскай мастацкай акадэміі]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Мастакі СССР]]
[[Катэгорыя:Графікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Дэканы мастацкага факультэта БДАМ]]</text>
      <sha1>tk253d89ltt43i737jold8e9njgxcm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Пясочніца</title>
    <ns>4</ns>
    <id>336791</id>
    <revision>
      <id>5119821</id>
      <parentid>5119065</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20139-18</username>
        <id>166089</id>
      </contributor>
      <origin>5119821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="h9tg6qiwomx0az02zeythi07ut0dszm" xml:space="preserve">{{Index box}}

А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона?

Падыдзе

Як пражыць без акаўнта

Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы

Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў!

Кропка Я ўмею пісаць па беларуску

На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць

https://www.imagebam.com/view/ME1BRXEM Image generation</text>
      <sha1>h9tg6qiwomx0az02zeythi07ut0dszm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119822</id>
      <parentid>5119821</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20139-18</username>
        <id>166089</id>
      </contributor>
      <origin>5119822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="3a06lldguq2x4cmqhoruhbifld7b9qr" xml:space="preserve">{{Index box}}

А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона?

Падыдзе

Як пражыць без акаўнта

Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы

Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў!

Кропка Я ўмею пісаць па беларуску

На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць

https://www.imagebam.com/view/ME1BRXEM Image generation 2 Ap 2026</text>
      <sha1>3a06lldguq2x4cmqhoruhbifld7b9qr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119823</id>
      <parentid>5119822</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20139-18</username>
        <id>166089</id>
      </contributor>
      <origin>5119823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="euy57uck5h4nowhsdo0pde1bmqfbmvg" xml:space="preserve">{{Index box}}

А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона?

Падыдзе

Як пражыць без акаўнта

Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы

Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў!

Кропка Я ўмею пісаць па беларуску

На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць

https://www.imagebam.com/view/ME1BRXEM Image generation 2 Apr 2026</text>
      <sha1>euy57uck5h4nowhsdo0pde1bmqfbmvg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119824</id>
      <parentid>5119823</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20139-18</username>
        <id>166089</id>
      </contributor>
      <origin>5119824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="2go5yrgs0kowsb14fvchf2ybqo2aytp" xml:space="preserve">{{Index box}}

А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона?

Падыдзе

Як пражыць без акаўнта

Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы

Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў!

Кропка Я ўмею пісаць па беларуску

На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць

https://www.imagebam.com/view/ME1BRXEM Generated 2 Apr 2026</text>
      <sha1>2go5yrgs0kowsb14fvchf2ybqo2aytp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119830</id>
      <parentid>5119824</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20139-18</username>
        <id>166089</id>
      </contributor>
      <origin>5119830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="774" sha1="iddhhqg302cttriy91smmev5wn2s9sc" xml:space="preserve">{{Index box}}

А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона?

Падыдзе

Як пражыць без акаўнта

Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы

Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў!

Кропка Я ўмею пісаць па беларуску

На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць

[https://www.imagebam.com/view/ME1BRXEM 2 Apr 2026]</text>
      <sha1>iddhhqg302cttriy91smmev5wn2s9sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амністыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>341940</id>
    <revision>
      <id>5119774</id>
      <parentid>4712081</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T22:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>Амністыя 1841 года</comment>
      <origin>5119774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4038" sha1="2o6v59apnt4bck781sylq9g2jyrq71z" xml:space="preserve">'''Амні́стыя''' (ад {{lang-el|αμνηστια}} — забыццё, дараванне) — {{нп3|Вызваленне ад крымінальнай адказнасці|вызваленне|ru|Освобождение от уголовной ответственности}} ад [[Крымінальная адказнасць|крымінальнай адказнасці]], замена назначанага [[суд]]ом [[пакаранне|пакарання]] больш мяккім або зняцце [[судзімасць|судзімасці]]. Ажыццяўляецца на аснове [[акт]]а вышэйшага [[прадстаўнічы орган|прадстаўнічага органа]] дзяржаўнай улады ці [[кіраўнік дзяржавы|кіраўніка дзяржавы]]. Можа быць агульнай для ўсіх асоб, засуджаных або прыцягнутых да крымінальнай адказнасці па шэрагу артыкулаў [[крымінальны закон|крымінальнага закону]], або частковай (адносіцца да асоб, якія ўчынілі [[злачынства|злачынствы]] толькі пэўнай катэгорыі). Ад амністыі адрозніваюць [[памілаванне]].

== Беларусь ==
Да 1997 года права амніставаць у Беларусі меў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]]. Паводле Закона Рэспублікі Беларусь ад 1 ліпеня 2010 году «Аб амністыі ў сувязі з 65-годдзем перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] 1941—1945 гадоў», у Беларусі з [[турма]]ў выйшлі каля 2,5 тыс. зняволеных. Яшчэ 8,5 тыс. асуджаным скарацілі тэрмін пазбаўлення волі. Паводле 12-га па ліку закона аб амністыі ў незалежнай Беларусі ад 9 ліпеня 2012 года, вызвалілі каля 10% агульнага ліку зняволеных у краіне&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=|загаловак=«Амністыя — гэта праяўленне гуманізму з боку дзяржавы да асоб, якія зрабілі памылку ў жыцці»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98496|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=13 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-13 111 (27226)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98493/13cher-1.indd.pdf 1]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Гл. таксама

[[Амністыя 1841 года]]

{{зноскі}}
== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|1|Амні́стыя||320}}
* {{ВСЭ3|Амни́стия|том=1|старонкі=522—523|аўтар=Новиков С. Г.}}
* Амни́стия // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 49. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).{{ref-ru}}
* ''Келина С. Г.'' Амни́стия // Юридическая энциклопедия / Отв. ред. Б. Н. Топорнин. — М.: Юристь, 2001. — С. 40. — 1272 с. — 8000 экз. — ISBN 5-7975-0429-4 (в пер.){{ref-ru}}

{{Крымінальнае права}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вызваленне ад крымінальнай адказнасці і пакарання]]
[[Катэгорыя:Скасаваныя судовыя выракі]]</text>
      <sha1>2o6v59apnt4bck781sylq9g2jyrq71z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119775</id>
      <parentid>5119774</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T22:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя ==</comment>
      <origin>5119775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="8ze3xuuvw9xt9rog23swyu38083p0oo" xml:space="preserve">'''Амні́стыя''' (ад {{lang-el|αμνηστια}} — забыццё, дараванне) — {{нп3|Вызваленне ад крымінальнай адказнасці|вызваленне|ru|Освобождение от уголовной ответственности}} ад [[Крымінальная адказнасць|крымінальнай адказнасці]], замена назначанага [[суд]]ом [[пакаранне|пакарання]] больш мяккім або зняцце [[судзімасць|судзімасці]]. Ажыццяўляецца на аснове [[акт]]а вышэйшага [[прадстаўнічы орган|прадстаўнічага органа]] дзяржаўнай улады ці [[кіраўнік дзяржавы|кіраўніка дзяржавы]]. Можа быць агульнай для ўсіх асоб, засуджаных або прыцягнутых да крымінальнай адказнасці па шэрагу артыкулаў [[крымінальны закон|крымінальнага закону]], або частковай (адносіцца да асоб, якія ўчынілі [[злачынства|злачынствы]] толькі пэўнай катэгорыі). Ад амністыі адрозніваюць [[памілаванне]].

== Беларусь ==
Да 1997 года права амніставаць у Беларусі меў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]]. Паводле Закона Рэспублікі Беларусь ад 1 ліпеня 2010 году «Аб амністыі ў сувязі з 65-годдзем перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] 1941—1945 гадоў», у Беларусі з [[турма]]ў выйшлі каля 2,5 тыс. зняволеных. Яшчэ 8,5 тыс. асуджаным скарацілі тэрмін пазбаўлення волі. Паводле 12-га па ліку закона аб амністыі ў незалежнай Беларусі ад 9 ліпеня 2012 года, вызвалілі каля 10% агульнага ліку зняволеных у краіне&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=|загаловак=«Амністыя — гэта праяўленне гуманізму з боку дзяржавы да асоб, якія зрабілі памылку ў жыцці»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98496|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=13 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-13 111 (27226)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98493/13cher-1.indd.pdf 1]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==

[[Амністыя 1841 года]]

{{зноскі}}
== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|1|Амні́стыя||320}}
* {{ВСЭ3|Амни́стия|том=1|старонкі=522—523|аўтар=Новиков С. Г.}}
* Амни́стия // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 49. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).{{ref-ru}}
* ''Келина С. Г.'' Амни́стия // Юридическая энциклопедия / Отв. ред. Б. Н. Топорнин. — М.: Юристь, 2001. — С. 40. — 1272 с. — 8000 экз. — ISBN 5-7975-0429-4 (в пер.){{ref-ru}}

{{Крымінальнае права}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вызваленне ад крымінальнай адказнасці і пакарання]]
[[Катэгорыя:Скасаваныя судовыя выракі]]</text>
      <sha1>8ze3xuuvw9xt9rog23swyu38083p0oo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119893</id>
      <parentid>5119775</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5119893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4073" sha1="rs1gjw0xbty8fes7i0nph009lgmcjfv" xml:space="preserve">'''Амні́стыя''' (ад {{lang-el|αμνηστια}} — забыццё, дараванне) — {{нп3|Вызваленне ад крымінальнай адказнасці|вызваленне|ru|Освобождение от уголовной ответственности}} ад [[Крымінальная адказнасць|крымінальнай адказнасці]], замена назначанага [[суд]]ом [[пакаранне|пакарання]] больш мяккім або зняцце [[судзімасць|судзімасці]]. Ажыццяўляецца на аснове [[акт]]а вышэйшага [[прадстаўнічы орган|прадстаўнічага органа]] дзяржаўнай улады ці [[кіраўнік дзяржавы|кіраўніка дзяржавы]]. Можа быць агульнай для ўсіх асоб, засуджаных або прыцягнутых да крымінальнай адказнасці па шэрагу артыкулаў [[крымінальны закон|крымінальнага закону]], або частковай (адносіцца да асоб, якія ўчынілі [[злачынства|злачынствы]] толькі пэўнай катэгорыі). Ад амністыі адрозніваюць [[памілаванне]].

== Беларусь ==
Да 1997 года права амніставаць у Беларусі меў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]]. Паводле Закона Рэспублікі Беларусь ад 1 ліпеня 2010 году «Аб амністыі ў сувязі з 65-годдзем перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] 1941—1945 гадоў», у Беларусі з [[турма]]ў выйшлі каля 2,5 тыс. зняволеных. Яшчэ 8,5 тыс. асуджаным скарацілі тэрмін пазбаўлення волі. Паводле 12-га па ліку закона аб амністыі ў незалежнай Беларусі ад 9 ліпеня 2012 года, вызвалілі каля 10 % агульнага ліку зняволеных у краіне&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=|загаловак=«Амністыя — гэта праяўленне гуманізму з боку дзяржавы да асоб, якія зрабілі памылку ў жыцці»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98496|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=13 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-13 111 (27226)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98493/13cher-1.indd.pdf 1]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==

* [[Амністыя 1841 года]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|1|Амні́стыя||320}}
* {{ВСЭ3|Амни́стия|том=1|старонкі=522—523|аўтар=Новиков С. Г.}}
* Амни́стия // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 49. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).{{ref-ru}}
* ''Келина С. Г.'' Амни́стия // Юридическая энциклопедия / Отв. ред. Б. Н. Топорнин. — М.: Юристь, 2001. — С. 40. — 1272 с. — 8000 экз. — ISBN 5-7975-0429-4 (в пер.){{ref-ru}}

{{Крымінальнае права}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вызваленне ад крымінальнай адказнасці і пакарання]]
[[Катэгорыя:Скасаваныя судовыя выракі]]</text>
      <sha1>rs1gjw0xbty8fes7i0nph009lgmcjfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Іванаўна Чупрыс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>474402</id>
    <revision>
      <id>5119798</id>
      <parentid>5050918</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:56:51Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5119798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24666" sha1="iv9cu16mfm4h2n3druxx8n4dtl6kes5" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Чупрыс}}
{{Вучоны 
 |Імя                  = Вольга Іванаўна Чупрыс
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = Чуприс О.И..jpg
 |Дата нараджэння      = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Навуковая сфера      = [[юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыя]]
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = {{Навуковая ступень|доктар|юрыдычных навук}}
 |Навуковае званне     = {{Навуковае званне||0}}
 |Альма-матар          = 
 |Сайт                 = https://www.bsu.by/ru/main.aspx?guid=279851
}}
'''Вольга Іванаўна Чупрыс''' (нар. {{ДН|9|12|1969}}, [[Мінск]]) — беларускі юрыст, намеснік кіраўніка [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], былы прарэктар па вучэбнай рабоце і адукацыйных інавацыях БДУ, [[Доктар навук|доктар юрыдычных навук]], [[прафесар]]. Першая жанчына-прарэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] за 97 гадоў існавання самага буйнога ўніверсітэта Беларусі&lt;ref&gt;[https://www.bsu.by/ru/main.aspx?guid=279851 Профиль О. И. Чуприс на сайте БГУ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://law.bsu.by/contacts/sovet-yuridicheskogo-fakulteta/39-chupris-olga-ivanovna.html |title=Профиль О. И. Чуприс на сайте Юридического факультета БГУ |access-date=30 студзеня 2019 |archive-date=28 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120135/https://law.bsu.by/contacts/sovet-yuridicheskogo-fakulteta/39-chupris-olga-ivanovna.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://wuz.by/forum/threads/v-bgu-utverzhdeny-novye-kadrovye-naznachenija.157915/ В БГУ утверждены новые кадровые назначения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190202044949/http://wuz.by/forum/threads/v-bgu-utverzhdeny-novye-kadrovye-naznachenija.157915/ |date=2 лютага 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
У 1992 годзе скончыла юрыдычны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Правазнаўства».

З красавіка па лістапад 1992 года працавала дзяржаўным натарыусам дзяржаўнай натарыяльнай канторы Маскоўскага раёна Мінска Упраўлення юстыцыі выканкама Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.

З 1992 па 1997 гады была аспіранткай [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]].

З 1997 па 2019 гады працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. З 1997 па 2000 гады працавала выкладчыкам, старшым выкладчыкам кафедры канстытуцыйнага права юрыдычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 2000 года працавала дацэнтам гэтай жа кафедры.

З 2004 па 2005 гады працавала намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце Юрыдычнага каледжа Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 2005 па 2010 гады працавала дацэнта кафедры канстытуцыйнага права юрыдычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 2005 па 2006 гады была намеснікам дэкана юрыдычнага факультэта па выхаваўчай рабоце, а з 1 сакавіка 2010 года па 1 верасня 2016 года — намеснікам дэкана юрыдычнага факультэта па адукацыйных інавацыях і вучэбна-метадычнай рабоце.

З верасня 2009 года па 2016 год узначальвала вучэбна-метадычную камісію юрыдычнага факультэта.

З 27 жніўня 2015 года па 9 студзеня 2018 года была загадчыкам кафедрай дзяржаўнага кіравання юрыдычнага факультэта.

З 10 студзеня 2018 года па 6 снежня 2019 года была прарэктарам па вучэбнай рабоце і навуковых інавацыях [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]].

[[6 снежня]] [[2019]] года прызначана намеснікам кіраўніка [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 2019-12-06|url = http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=P31900447&amp;p1=1|title = Указ Президента Республики Беларусь от 6 декабря 2019 г. № 447 «Об О. И. Чуприс»|format = |work = |publisher = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь|accessdate = 2019-12-06|language = ru|postscript = }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

31 жніўня 2020 года Чупрыс уключана ў спіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у [[Латвія|Латвію]], пяцігадовая забарона на ўезд у [[Эстонія|Эстонію]] і забарона на ўезд у [[Літва|Літву]] ў сувязі з тым, што ''«сваімі дзеяннямі яна арганізавала і падтрымала фальсіфікацыю [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня]] і наступнае гвалтоўнае задушэнне [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|мірных пратэстаў]]»''&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30812996.html Латвія, Літва і Эстонія ўключылі Лукашэнку і яшчэ 29 чыноўнікаў ў спіс пэрсон нон-грата. ПОЎНЫ СЬПІС]&lt;/ref&gt;.

== Навуковая дзейнасць ==
У 1998 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Канстытуцыйна-прававыя праблемы грамадзянства ў краінах Садружнасці Незалежных Дзяржаў: параўнальна-прававы аналіз».

З 2006 па 2008 год выконвала навукова-даследчую работу «Правесці комплексны аналіз сучаснага заканадаўства Рэспублікі Беларусь, які рэгулюе прыярытэтныя і сацыяльна значныя галіны грамадскіх адносін; падрыхтаваць новы прававы класіфікатар, які забяспечвае аптымальную пабудову заканадаўства па галінах, цэласнасць і ўзгодненасць прававых норм, і стварыць на базе гэтага класіфікатара „пакетныя“ зборнікі прававых актаў у электронным выглядзе».

У 2010 годзе абараніла дысертацыю на суісканне вучонай ступені [[Доктар навук|доктара юрыдычных навук]] на тэму: «Тэарэтычныя праблемы прававога рэгулявання дзяржаўнай службы Рэспублікі Беларусь» &lt;ref&gt;&lt;sup&gt;[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-BSU-ar330259869&amp;strq=l_siz=10 База данных Ученые Беларуси]&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt;.

У складзе працоўнай групы ўдзельнічала ў распрацоўцы Канцэпцыі праекта Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб дзяржаўным кіраванні і мясцовым самакіраванні, удзельнічала ў распрацоўцы праектаў законаў аб унясенні змен і дапаўненняў у [http://kodeksy.by/koap Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190125183205/http://kodeksy.by/koap |date=25 студзеня 2019 }} і [http://kodeksy.by/pikoap Працэсуальна-выканаўчы кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190125183120/http://kodeksy.by/pikoap |date=25 студзеня 2019 }} . Таксама была ўдзельніцай у распрацоўцы праекта Канцэпцыі [http://kodeksy.by/kodeks-ob-obrazovanii Кодэкса аб адукацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190125130858/http://kodeksy.by/kodeks-ob-obrazovanii |date=25 студзеня 2019 }}. З 2013 па 2014 гады В. І. Чупрыс удзельнічала ў [http://eurasia.by/blog/areas_of_work/regionalnoe-razvitie/ праекце міжнароднай тэхнічнай дапамогі «Садзейнічанне рэгіянальнаму развіццю ў рамках еўрарэгіёнаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190128015933/http://eurasia.by/blog/areas_of_work/regionalnoe-razvitie/ |date=28 студзеня 2019 }}. У 2018 годзе ў складзе рабочай групы ўдзельнічала ў падрыхтоўцы заканадаўчага акта па пытаннях дзяржаўнай службы&lt;ref&gt;[http://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2019/january/32226 Вольга Чупры с у Вольга Чупрыс на нарадзе пасля канцэптуальнага разгляду новага законапраекта «Аб дзяржаўна службе»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190325162951/http://www.pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2019/january/32226 |date=25 сакавіка 2019 }}/&lt;/ref&gt;. Вольга Іванаўна з’яўляецца кіраўніком падгрупы групы экспертаў у галіне права пры Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;&lt;sup&gt;[http://pravo.by/novosti/novosti-pravo-by/2017/july/24940/ При Администрации Президента Республики Беларусь создана группа экспертов в области права] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190131023605/http://www.pravo.by/novosti/novosti-pravo-by/2017/july/24940 |date=31 студзеня 2019 }}&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt;, членам Навукова-кансультатыўных саветаў пры Міністэрстве юстыцыі Рэспублікі Беларусь і Вышэйшым Судзе Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;&lt;sup&gt;[http://www.court.gov.by/ru/sup_court/sovet/sost/ Состав Научно-консультативного совета при Верховном Суде Республики Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190307042758/http://www.court.gov.by/ru/sup_court/sovet/sost |date=7 сакавіка 2019 }}&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt; і членам савета па абароне дысертацый пры Нацыянальным цэнтры заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь. Была таксама членам Навукова-кансультатыўнага савета Вышэйшым Гаспадарчым Судзе Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;[http://pravo.newsby.org/belarus/postanov8/pst540.htm Постановление Пленума Высшего Хозяйственного Суда Республики Беларусь от 30.01.2009 № 4 «Об утверждении состава научно-консультативного совета при Высшем Хозяйственном Суде Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328115936/http://pravo.newsby.org/belarus/postanov8/pst540.htm |date=28 сакавіка 2019 }}&lt;/ref&gt;.

У 2011—2018 гады падрыхтавала 3 [[Кандыдат навук|кандыдата юрыдычных навук]], 6 магістраў юрыдычных навук, з’яўляецца кіраўніком тэм навукова-даследчых работ у Нацыянальным цэнтры заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь: «Праблемы судовага вырашэння адміністрацыйна-прававых спрэчак у сацыяльнай сферы» (2014—2015 г.г.), «Адміністрацыйна-прававы прымус у дзяржаўным кіраванні Рэспублікі Беларусь» (2016—2017 г.г.), «Удасканаленне адміністрацыйна-дэліктнага заканадаўства Рэспублікі Беларусь ва ўмовах лібералізацыі эканомікі» (2018—2019 г.г.), з’яўляецца кіраўніком тэмы навукова-даследчых работ у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]: «Удасканаленне нарматыўных прававых асноў і механізмаў дзяржаўнага кіравання ва ўмовах прававой інтэграцыі дзяржаў» (2016—2017 г.г.).

Аўтар больш за 150 навуковых публікацый.
[https://scholar.google.com/citations?user=yqZjNYMAAAAJ&amp;hl=ru&amp;oi=ao Спіс апублікаваных работ.]

'''Манаграфіі'''
* [https://law.bsu.by/pub/26/11_Chupris.doc Чуприс, О. И. Теоретико-правовые проблемы государственной службы Республики Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140812110942/http://www.law.bsu.by/pub/26/11_Chupris.doc |date=12 жніўня 2014 }} / О. И. Чуприс ; Национальный центр законодательства и правовых исследований Республики Беларусь. — Минск : Право и экономика, 2009. — 310 с.
* Чуприс, О. И. Регистрация субъектов предпринимательской деятельности: Россия и СНГ: Отв. ред. Засл. юрист РФ, д.ю.н. Р. А. Адельханян. — М.: Статут ФБУ ГРП при Минюсте России, 2012. — Пар. 2 гл. 3 (Салей,Е. А., Чуприс, О. И. Особенности государственной регистрации субъектов хозяйствования в Республике Беларусь).
* Чуприс, О. И., Гасан, Л. И. Теория меры административного взыскания и ее нормативно-правовая реализация. — Минск : БГУ, 2014 — 99 с.
* Чуприс О. И. Административно-правовые споры в социальной сфере: теоретико-прикладные вопросы / О. И. Чуприс [и др. ]; под общ. ред. О. И. Чуприс. — Минск: БГУ, 2016. — 267 с. (в соавт.).
* Административно-правовое принуждение в государственном управлении Республики Беларусь / О. И. Чуприс [и др.]. — Минск : Четыре четверти, 2018. — 384 с. (в соавт.).

'''Навучальныя, вучэбна-метадычныя выданні'''
* Административное право. Часть 2 Административно-деликтное право. Особенная часть : учеб. пособие / А. Н. Крамник, Н. А. Крамник, Т. В. Телятицкая, К. В. Хомич, О. И. Чуприс; под ред. А. Н. Крамника. — Минск: Изд. Центр БГУ, 2010. — 394 с.
* Юридический справочник для населения : С. М. Ананич, Е. И. Астапов, О. И. Чуприс [и др.]; Национ. центр законодательства и правовых исследований Респ. Беларусь. — Минск : ГИУСТ БГУ, 2011. — 759 с.
* Чуприс, О. И. Административное право Республики Беларусь: конспект лекций: в 2-х ч. Ч.1 Управленческое право. — Минск: Изд. Центр БГУ, 2013.
* Чуприс О. И. Административное право Республики Беларусь: конспект лекций: в 2-х ч. Ч.2 Административно-деликтное право. Процессуально-исполнительное право. -Минск: Изд. Центр БГУ, 2013.
* А. Н. Крамник, О. И. Чуприс Административное право. В 2 ч. Ч. 1 Управленческое право : учебник. — Минск: Изд-во БГУ, 2013.- 567 с.
* Административное право: учебник для студ. вузов по спец. «Правоведение» / Л. М. Рябцев [и др.]; под общ. ред. Л. М. Рябцева.- Минск : Амалфея, 2013. −416 с.
* Административное право: Учебник для учреждений среднего спец. образования по специальности «Правоведение» / Л. М. Рябцев [и др.]; под общ ред. Л. М. Рябцева. — Минск: Адукацыя і выхаванне. 2014. — 320 с.
* Чуприс, О. И., Червякова Т. А. Практикум по административному праву / О. И. Чуприс, Т. А. Червякова. — Минск: Изд. центр БГУ, 2016. — 150 с.
* Административно-деликтное и процессуально-исполнительное право : учеб. пособие. В 2 ч. / Л. М. Рябцев [и др.]; под ред. Л. М. Рябцева, О. И. Чуприс. — Минск : Вышэйшая школа, 2017. Ч. 1 Административно-деликтное право / Л. М. Рябцев [и др.]. — 327 с.
* Административно-деликтное и процессуально-исполнительное право : учеб. пособие. В 2 ч. / Л. М. Рябцев [и др.]; под ред. Л. М. Рябцева, О. И. Чуприс. — Минск : Вышэйшая школа, 2017. Ч. 2 Процессуально-исполнительное право / Л. М. Рябцев [и др.]. — 239 с.

'''Публікацыі ў замежных крыніцах'''
* [http://www.elib.bsu.by/handle/123456789/75243 Чуприс, О. И. Административные меры стимулирования использования возобновляемых источников энергии в Республике Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190304235854/http://elib.bsu.by/handle/123456789/75243 |date=4 сакавіка 2019 }} // Erneuerbare Energien und rechtsstaatliche Politik Belarussische und deutsche Positionen : Schriftenreihe der Deutsch-Belarussischen Juristenvereinigung; G. Gornig, H.-D. Horn, E. Weiler. — Marburg: Klages Verlag, 2013. — B. 2. — Р. 29-41.
* [http://journals.ku.lt/index.php/RFDS/article/view/821 Volha I. Chuprys, Alena A. Dastanka Euroregions as a Part of Trans-Border Cooperation of Belarus: Legal and Sociological Aspects] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190103210340/http://journals.ku.lt/index.php/RFDS/article/view/821 |date=3 студзеня 2019 }} // Regional Formation and Development Studies. — 2014. — Vol 13. — № 2. — р. 16-24

== Узнагароды і званні ==
* Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2020)&lt;ref&gt;[http://president.gov.by/by/news_by/view/padzjaka-prezidenta-respubliki-belarus-abjaulena-dyrektaru-ntszpd-vadzimu-ipatavu-i-namesniku-kiraunika-24144/ Падзяка Прэзідэнта аб’яўлена дырэктару НЦЗПД Вадзіму Іпатаву і Намесніку Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Вользе Чупрыс]&lt;/ref&gt;.
* [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]] (2022)&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3961&amp;p0=P32200132 Указ Президента Республики Беларусь от 31 марта 2022 г. № 132 «Аб узнагароджанні»] // Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://times.bntu.by/faculties/1199-mezhdunarodnyy-forum-zhenshchin-liderov Ольга Чуприс в открытии форума и панельной дискуссии высокого уровня второго Международного форума женщин-лидеров]{{Недаступная спасылка}};
* [http://ncpi.gov.by/news/ezhegodnoe-vruchenie-vysshey-yuridicheskoy-premii-femida-/ Ольга Чуприс — лауреат высшей юридической премии «Фемида»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190202011955/http://ncpi.gov.by/news/ezhegodnoe-vruchenie-vysshey-yuridicheskoy-premii-femida- |date=2 лютага 2019 }};
* [http://www.urspectr.info/news/press_center/2015/the-ceremony-of-awarding-the-winners-of-the-contest-for-the-prize-named-after-v-d-spasovich-establis/ Ольга Чуприс в церемонии награждения победителей конкурса на приз имени В. Д. Спасовича];
* [https://www.psu.by/nauka/novosti-nauki/10682-traditsii-i-innovatsii-v-prave Выступление Ольги Чуприс на Международной научно-практической конференции «Традиции и инновации в праве»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171113163911/http://www.psu.by/nauka/novosti-nauki/10682-traditsii-i-innovatsii-v-prave |date=13 лістапада 2017 }}.

{{DEFAULTSORT:Чупрыс Вольга Іванаўна}}
[[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]]</text>
      <sha1>iv9cu16mfm4h2n3druxx8n4dtl6kes5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Флэш-памяць</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532347</id>
    <revision>
      <id>5119795</id>
      <parentid>5030308</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5119795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71252" sha1="17se3sfowjrybewwu0fnypu2gjaiyyi" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
{{Не блытаць|Карта памяці|картамі памяці}}{{Не блытаць|USB-флэш-назапашвальнік|USB-флэш-назапашвальнікамі}}
[[Файл:USB_flash_drive.JPG|міні|USB-флэш-назапашвальнік. На пярэднім плане бачная мікрасхема NAND флэш-памяці, на заднім — яе кантролер]]
'''Флэш-памяць''' ({{Lang-en|flash memory}}) — разнавіднасць [[паўправаднік]]овай тэхналогіі электрычна перапраграмуемай памяці ([[EEPROM]]). Гэтае ж слова выкарыстоўваецца ў электроннай схематэхніцы для абазначэння тэхналагічна скончаных рашэнняў [[Пастаянная запамінальная прылада|пастаянных запамінальных прылад]] у выглядзе мікрасхем на базе гэтай паўправадніковай тэхналогіі. У побыце гэта словазлучэнне замацавалася за шырокім класам цвёрдацельных прылад захоўвання інфармацыі.

Дзякуючы кампактнасці, таннасці, механічнай трываласці, вялікаму аб’ёму, хуткасці працы і нізкага энергаспажывання, флэш-памяць шырока выкарыстоўваецца ў лічбавых партатыўных прыладах і носьбітах інфармацыі. Сур’ёзным недахопам дадзенай тэхналогіі з’яўляецца абмежаваны тэрмін эксплуатацыі носьбітаў&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Simona Boboila, Peter Desnoyers|загаловак=Write Endurance in Flash Drives: Measurements and Analysis|спасылка=http://static.usenix.org/event/fast10/tech/full_papers/boboila.pdf|мова=en|выданне=FAST|месца=San Jose, California|выдавецтва=Northeastern University|год=2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Hasso Plattner, Alexander. Zeier|загаловак=In-Memory Data Management: Technology and Applications|спасылка=https://books.google.ru/books?id=zzlY9glKPfkC|выданне=SpringerLink : Bücher|выдавецтва=Springer|год=2012|старонкі=45|старонак=267|isbn=3-642-29575-4}}&lt;/ref&gt;, а таксама адчувальнасць да электрастатычнага разраду.

== Гісторыя ==
Папярэднікамі тэхналогіі флэш-памяці можна лічыць ультрафіялетава сціраныя пастаянныя запамінальныя прылады ([[EPROM]]) і электрычна сціраныя ПЗП ([[EEPROM]]). Гэтыя прыборы таксама мелі матрыцу транзістараў з плаваючым затворам, у якіх інжэкцыя электронаў у плавае затвор («запіс») ажыццяўлялася стварэннем вялікай напружанасці [[Электрычнае поле|электрычнага поля]] ў тонкім дыэлектрыку. Аднак плошча разводкі кампанентаў у матрыцы рэзка павялічвалася, калі патрабавалася стварыць поле зваротнай напружанасці для зняцця электронаў з плаваючага затвора («пры спробе ачысціць»). Таму і паўстала два класа прылад: у адным выпадку ахвяравалі ланцугамі пры спробе ачысціць, атрымліваючы памяць высокай шчыльнасці з аднаразовай запісам, а ў іншым выпадку рабілі поўнафункцыянальную прыладу з значна меншай ёмістасцю.

Адпаведна намаганні інжынераў былі накіраваны на рашэнне праблемы шчыльнасці кампаноўкі ланцугоў пры спробе ачысціць. Яны ўвянчаліся поспехам вынаходствам інжынера кампаніі [[Toshiba]] Фуджы Масуокой ў 1984 годзе. Назва «флэш» была прыдумана таксама ў Toshiba калегам Фуджы, Сёдзі Арыідзумі, бо працэс пры спробе ачысціць змесціва памяці яму нагадаў фатаўспышку ({{Lang-en|flash}}). Масуока прадставіў сваю распрацоўку на IEEE 1984 International Electron Devices Meeting (IEDM), якая праходзіла ў [[Сан-Францыска]], [[Каліфорнія]].

У 1988 годзе [[Intel]] выпусціла першы камерцыйны флэш-чып NOR-тыпу.

NAND-тыпу флэш-памяці быў анансаваны Toshiba ў 1989 годзе на International Solid-State Circuits Conference.

== Прынцып працы ==
[[Файл:Floating-gate-transistor.svg|міні|400x400пкс|Транзістар з плаваючым затворам]]
Асноўным кампанентам у флэш-памяці з’яўляецца [[транзістар]] з плаваючым затворам, які з’яўляецца разнавіднасцю МОП-транзістараў. Яго адрозненне ў тым, што ў яго ёсць дадатковы затвор (плаваючы), размешчаны паміж кіруючым затворам і p-пластом. Плаваючы затвор ізаляваны і паміж старонак у ім адмоўны зарад будзе заставацца надоўга.

=== SLC- і MLC-прылады ===
Адрозніваюць прыборы, у якіх элементарная вочка захоўвае адзін біт інфармацыі і некалькі біт. У аднабітавых вочках адрозніваюць толькі два ўзроўні зараду на плаваючым затворы. Такія ячэйкі называюцца аднаўзроўневымі ({{Lang-en2|single-level cell, SLC}}). У мнагабітавых ячэйках адрозніваюць больш узроўняў зарада; іх называюць шматузроўневымі ({{Lang-en2|multi-level cell, MLC}}&lt;ref name=&quot;IntelTLC&quot;&gt;[http://www.ixbt.com/news/all/index.shtml?13/64/42 iXBT.com :: Все новости :: Intel и Micron освоили выпуск 3-битной флэш-памяти типа NAND по нормам 25 нм]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;). MLC-прыборы танней і больш ёмістыя, чым SLC-прыборы, аднак маюць больш высокую час доступу і прыкладна на парадак меншае максімальную колькасць перазапісаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.demartek.com/reports_free/demartek_sdchicago2013_dennismartin_solidstatestorage_whatsnew.pdf#page=7|title=NAND Flash – Endurance|author=Dennis Martin|publisher=Demartek, Storage Decisions Conference|date=11-12 June 2013|quote=MLC typical life 10,000 or fewer write cycles &amp;#61607; MLC-2: 3,000 – 10,000 write cycles &amp;#61607; MLC-3: 300 – 3,000 write cycles|accessdate=2015-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109080643/http://www.demartek.com/reports_free/demartek_sdchicago2013_dennismartin_solidstatestorage_whatsnew.pdf#page=7|archivedate=9 студзеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Звычайна пад MLC разумеюць памяць з 4 ўзроўнямі зарада (2 біта) на кожную ячэйку. Больш танную ў пераліку на аб’ём памяць з 8 ўзроўнямі (3 біта) часцей называюць TLC ({{Lang-en2|Triple Level Cell}})&lt;ref name=&quot;anand12.tlc&quot;&gt;Kristian Vättö,[http://www.anandtech.com/print/5067/understanding-tlc-nand Understanding TLC NAND] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130725092427/http://www.anandtech.com/print/5067/understanding-tlc-nand |date=25 ліпеня 2013 }} // Anandtech, February 23, 2012&lt;/ref&gt; або {{Lang-en2|3bit MLC}} (MLC-3)&lt;ref&gt;[http://www.tomshardware.com/news/NAND-128Gb-Mass-Production-3-bit-MLC,21986.html Samsung Mass Producing 128Gb 3-bit MLC NAND Flash] Kevin Parrish // Tom’s Hardware, 11 April 2013&lt;/ref&gt;. Існуюць эксперыментальныя прылады з 16 ўзроўнямі на ячэйку (4 біта), 16LC&lt;ref&gt;[http://nvmw.ucsd.edu/2010/documents/Trinh_Cuong.pdf A 7.8MB/s 64Gb 4-Bit/Cell NAND Flash Memory on 43nm CMOS Technology] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150109075956/http://nvmw.ucsd.edu/2010/documents/Trinh_Cuong.pdf |date=9 студзеня 2015 }} // Sandisk, NVMW — UCSD, 11-13 April 2010: «4-Bit/Cell (16LC)»&lt;/ref&gt; або QLC, аднак з памяншэннем тэхпрацэсу іх масавае вытворчасць малаверагодна з-за надзвычай нізкай надзейнасці захоўвання&lt;ref&gt;{{Cite news|title=SanDisk’s collosal 4TB SSD: Does this mean SSDs will soon provide more storage than hard drives?|url=http://www.extremetech.com/computing/181809-sandisks-collosal-4tb-ssd-does-this-mean-ssds-will-soon-provide-more-storage-than-hard-drives/2|lang=en|language=en|publisher=ExtremeTech|date=May 5, 2014|accessdate=2015-01-09|quote=but no one is even talking about QLC (quad-level cell) NAND — there’s just no way to store voltage at that fine-grained level while retaining enough write cycles to deploy the tech effectively.}}(англ.)&amp;nbsp;&lt;span id=&quot;cxmwAUA&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;, &lt;/span&gt;''ExtremeTech''&lt;span id=&quot;cxmwAUA&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;small id=&quot;cxmwAUA&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;(May 5, 2014)&lt;/small&gt;&lt;span id=&quot;cxmwAUA&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;small id=&quot;cxmwAUA&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;Праверана 9 студзеня 2015.&lt;/small&gt;&amp;nbsp;&lt;span id=&quot;cxmwAUA&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;«but no one is even talking about QLC (quad-level cell) NAND — there’s just no way to store voltage at that fine-grained level while retaining enough write cycles to deploy the tech effectively.».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

Да 2016 годзе шматузроўневая памяць дамінуе на рынку. Тым не менш SLC вырабы, нягледзячы на шматкроць меншую ёмістасць, працягваюць распрацоўвацца і выпускацца для асабліва адказных ужыванняў.&lt;ref&gt;[http://www.3dnews.ru/939735?from=related-grid&amp;from-source=942382 Toshiba начала выпуск 16-Гбит SLC NAND повышенной надёжности]&lt;/ref&gt;

==== Аўдыёпамяць ====
Натуральным развіццём ідэі MLC-ячэек была думка запісаць у ячэйку [[аналагавы сігнал]]. Найбольшая прымяненне такія аналагавыя флэш-мікрасхемы атрымалі ў прайграванні адносна кароткіх гукавых фрагментаў у танных тыражуецца вырабах. Такія мікрасхемы могуць прымяняцца ў самых простых цацках, гукавых паштоўках і г. д.&lt;ref&gt;http://www.nuvoton.com/NuvotonMOSS/Community/ProductInfo.aspx?tp_GUID=d2589477-840d-4046-9c3a-2e0e457048b3 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110707003820/http://www.nuvoton.com/NuvotonMOSS/Community/ProductInfo.aspx?tp_GUID=d2589477-840d-4046-9c3a-2e0e457048b3 |date=7 ліпеня 2011 }} ISD ChipCorder&lt;/ref&gt;

=== NOR- і NAND-прыборы ===
[[Файл:NOR_flash_layout.svg|міні|350x350пкс|Кампаноўка шасці ячэек NOR flash]]
[[Файл:Nand_flash_structure.svg|міні|350x350пкс|Структура аднаго слупка NAND flash з 8 ячэйкамі]]
Флэш памяць адрозніваецца метадам злучэння ячэек у масіў.

Канструкцыя NOR выкарыстоўвае класічную двухмерную матрыцу праваднікоў, у якой на скрыжаванні радкоў і слупкоў ўстаноўлена па адной ячэйцы. Пры гэтым праваднік радкоў падключаўся да сцёку транзістара, а слупкоў — да другога затвору. Выток падключаўся да агульнай для ўсіх падкладцы.

Канструкцыя NAND — трохмерны масіў. У аснове тая ж самая матрыца, што і ў NOR, але замест аднаго транзістара ў кожным скрыжаванні усталёўваецца слупок з паслядоўна ўключаных ячэек. У такой канструкцыі атрымліваецца шмат затворных ланцугоў ў адным скрыжаванні. Шчыльнасць кампаноўкі можна рэзка павялічыць (бо да адной ячэйкі ў стоўбцах падыходзіць толькі адзін праваднік затвору), аднак алгарытм доступу да ячэйках для чытання і запісы прыкметна ўскладняецца. Таксама ў кожнай лініі ўстаноўлена два МОП-транзістара. Кіраўнік транзістар разраднай лініі ({{Lang-en|bit line select transistor}}), размешчаны паміж калонкі вочак і разраднай лініяй. І кіраўнік транзістар зазямлення, размешчаны перад зямлёй ({{Lang-en|ground select transistor}}).

Тэхналогія NOR дазваляе атрымаць хуткі доступ індывідуальна да кожнай ячэйкі, аднак плошчу ячэйкі вялікая. Наадварот, NAND маюць малую плошчу ячэйкі, але адносна працяглы доступ адразу да вялікай групе ячэек. Адпаведна, адрозніваецца вобласць прымянення: NOR выкарыстоўваецца як непасрэдная [[Пастаянная запамінальная прылада|памяць]] праграм мікрапрацэсараў і для захоўвання невялікіх дапаможных дадзеных.

Назвы [[NOR]] і [[NAND]] адбыліся ад асацыяцыі схемы ўключэння ячэек у масіў са схематэхнікай мікрасхем КМОП-логікі.

NAND часцей за ўсё ўжываецца для [[USB]] флэш-назапашвальнікаў, [[карта памяці|карт памяці]], SSD. NOR у сваю чаргу ва ўбудавальных сістэмах.

Існавалі і іншыя варыянты аб’яднання ячэек у масіў, але яны не прыжыліся.&lt;gallery&gt;
 Flash-Programming.svg|Праграмаванне флэш-памяці
 Flash erase.svg|Сціранне флэш-памяці
&lt;/gallery&gt;

=== Чытанне ===
Для чытання падаецца станоўчы зарад на кіруючы затвор. Калі ў плаваючым затворы адсутнічае зарад, то транзістар пачне праводзіць ток. У адваротным выпадку ток паміж вытокам і сцёкам не ўзнікае. Для MLC ячэекк неабходна вырабіць некалькі вымярэнняў.

==== NOR ====
Для чытання пэўнай ячэйкі памяці неабходна падаць на яе кіруючы затвор прамежкавы ток (дастатковы для праводнасці транзістара толькі пры адсутнасці зарада ў плавючым затворы). На астатнія вочкі ў лініі варта падаць мінімальны ток для выключэння праводнасці гэтых ячэекк. Калі ў цікавіць нас вочку адсутнічае зарад, то паўстане ток паміж разраднай лініяй ({{Lang-en|bit line}}) і зямлёй.

==== NAND ====
У дадзенай кампаноўцы таксама падаецца прамежкавы ток на кіруючы затвор пэўнай ячэйкі. На астатнія кіраўнікі замыканняў на лініі падаецца павышаная напружанне, каб яны гарантавана праводзілі ток. Такім чынам, паўстане ток паміж зямлёй і лініяй, калі ў ячэйке, якая цікавіць нас адсутнічае зарад.

=== Запіс ===
Для запісу зарады павінны патрапіць у плаваючы затвор, аднак ён ізаляваны пластом аксіду. Для перанясення зарадаў можа выкарыстоўвацца [[Тунэльны эфект|эфект тунэлявання]]. Для разраду неабходна падаць вялікі станоўчы зарад на кіруючы затвор: адмоўны зарад з дапамогай тунэльнага эфекту пакіне плаваючы затвор. І наадварот, для зарада плаваючага затвору неабходна падаць вялікі адмоўны зарад.

Таксама запіс можа быць рэалізаваная з дапамогай інжэкцыі гарачых носьбітаў. Пры праходжанні току паміж вытокам і сцёкам павышанага напружання электроны могуць пераадольваць пласт аксіду і заставацца ў плаваючым затворы. Пры гэтым неабходна, каб на кіруючым затворы прысутнічаў станоўчы зарад, які ствараў бы патэнцыял для інжэкцыі.

У MLC для запісу розных значэнняў выкарыстоўваюцца розныя напружання і час падачы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cse.scu.edu/~tschwarz/coen180/LN/flash.html|title=Floating Gate Basics|author=Thomas Schwarz|accessdate=3 кастрычніка 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171001060059/http://www.cse.scu.edu/~tschwarz/coen180/LN/flash.html|archivedate=1 кастрычніка 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Кожны запіс наносіць невялікі ўрон аксіднаму пласту, таму лік запісаў абмежаваны.

Запіс у NOR і NAND кампаноўцы складаецца з двух стадый: спачатку ўсе транзістары ў лініі ўсталёўваюцца ў 1 (адсутнасць зарада), затым патрэбныя ячэйкі ўсталёўваюцца ў 0.

На першай стадыі ачыстка ячэек адбываецца з дапамогай тунэльнага эфекту: на ўсе кіраўнікі замкі падаецца моцнае напружанне. Для ўстаноўкі канкрэтнай ячэйкі ў 0 выкарыстоўваецца інжэкцыя гарачых носьбітаў. На разрадную лінію падаецца вялікае напружанне. Другім важным умовай гэтага эфекту з’яўляецца наяўнасць станоўчых зарадаў на кіруючым затворы. Станоўчае напружанне падаецца толькі на некаторыя транзістары, на астатнія транзістары падаецца адмоўнае напружанне. Такім чынам нуль запісваецца толькі ў ячэйкі, якія цікавяць нас.

Першая стадыя ў NAND аналагічная NOR. Для ўстаноўкі нуля ў ячэйку выкарыстоўваецца тунэльны эфект, у адрозненне ад NOR. На кіруючыя затворы, якія цікавяць нас падаецца вялікае адмоўнае напружанне.

=== 3D NAND ===
[[Файл:Fig_6_-_BiCS.JPG|міні|3D NAND. Чырвоныя гарызанталі — затворы. Чырвоная вертыкаль&amp;nbsp;— каналы палявых транзістараў. Жоўтая палоска&amp;nbsp;— плаваючыя затворы.]]
Схематэхніка NAND апынулася зручная для пабудовы вертыкальнай кампаноўкі блока ячэек на крышталі.&lt;ref&gt;[http://www.3dnews.ru/934753 Обзор Samsung 850 EVO второй версии: с 48-слойной TLC 3D V-NAND внутри]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newatlas.com/samsung-v-nand-flash-chip-ssd/28655/ Samsung moves into mass production of 3D flash memory]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.3dnews.ru/942382 Новый завод Toshiba по производству 3D NAND начнёт работу летом 2018 года]&lt;/ref&gt; На крышталь папластова напыляют праводзячыя і ізалявальныя пласты, якія ўтвараюць праваднікі затвораў і самі затворы. Затым у гэтых пластах фармуюць мноства адтулін на ўсю глыбіню слаёў. На сценкі адтулін наносяць структуру палявых транзістараў — ізалятары і плаваючыя затворы. Такім чынам фармуюць слупок кольцападобных палявых транзістараў з плаваючымі затворамі.

Такая вертыкальная структура апынулася вельмі ўдалая і забяспечыла якасны рывок шчыльнасці флэш-памяці. Некаторыя кампаніі прасоўваюць тэхналогію пад сваімі гандлёвымі маркамі, напрыклад V-NAND, BiCS. На 2016 год колькасць слаёў топавых вырабаў дасягнула 64-х.&lt;ref&gt;[http://www.toshiba.co.jp/about/press/2016_07/pr2701.htm?fromRSS=IR2016072701 Toshiba Starts World’s First Sample Shipment of 64-Layer 3D Flash Memory]&lt;/ref&gt;

=== Многакрыстальныя мікрасхемы ===
Для эканоміі месца ў адну мікрасхему флэш-памяці можа пакаваць некалькі паўправадніковых пласцін (крышталяў), да 16 штук&lt;ref&gt;[http://www.xbitlabs.com/news/memory/display/20120405124852_Mosaid_Creates_World_s_First_512Gb_16_Die_NAND_Flash_Stack.html «Многокристальный модуль флеш-памяти NAND со стеком из 16-ти кристаллов NAND (NAND flash MCP (multi-chip package) with a 16-die NAND stack)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120604032128/http://www.xbitlabs.com/news/memory/display/20120405124852_Mosaid_Creates_World_s_First_512Gb_16_Die_NAND_Flash_Stack.html |date=4 чэрвеня 2012 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Тэхналагічныя абмежаванні ==
Запіс і чытанне ячэек адрозніваюцца ў энергаспажыванні: прылады флэш-памяці спажываюць вялікі ток пры запісу для фарміравання высокіх напружанняў, тады як пры чытанні выдаткі энергіі адносна малыя.

=== Рэсурс запісу ===
Змена зарада спалучана з назапашваннем незваротных зменаў у структуры і таму колькасць запісаў для ячэйкі флэш-памяці абмежаваны. Тыповыя колькасці цыклаў сцірання-запісу складаюць ад дзясяткаў і сотняў тысяч да тысячы ці менш, у залежнасці ад тыпу памяці і тэхналагічнага працэсу. Гарантаваны рэсурс значна больш нізкі пры захоўванні некалькіх біт у ячэйку (MLC і TLC) і пры выкарыстанні тэхпрацэсаў класа «30 нм» і больш сучасных.

Адна з прычын дэградацыі — немагчымасць індывідуальна кантраляваць зарад плаваючага затвора ў кожнай ячэйке. Справа ў тым, што запіс і сціранне вырабляюцца над мноствам ячэек адначасова — гэта неад’емная ўласцівасць тэхналогіі флэш-памяці. Аўтамат запісу кантралюе дастатковасць інжэкцыі зарада па рэферэнснай ячэйке або па сярэдняй велічыні. Паступова зарад асобных ячэек рассагласуецца і ў некаторы момант выходзіць за дапушчальныя межы, якія можа скампенсаваць інжэкцыяй аўтамат запісу і ўспрыняць прылада чытання. Зразумела, што на рэсурс ўплывае ступень ідэнтычнасці ячэек. Адно з наступстваў гэтага — з памяншэннем тапалагічных нормаў паўправадніковай тэхналогіі ствараць ідэнтычныя элементы ўсё цяжэй, таму пытанне рэсурсу запісу становіцца ўсё вастрэй.

Іншая прычына — узаемная дыфузія атамаў ізалявальных і праводзяць абласцей паўправадніковай структуры, паскораная градыентам электрычнага поля ў галіне кішэні і перыядычнымі электрычнымі прабоямі ізалятара пры запісе і спробе ачысціць. Гэта прыводзіць да размывання межаў і пагаршэння якасці ізалятара, памяншэння часу захоўвання зарада.

Першапачаткова, у 2000-х гадах для 5х нм памяці такі рэсурс сціранняў складаў да 10 тыс. раз для MLC-прылад і да 100 тыс. раз для SLC-прылад, аднак з памяншэннем техпроцессов колькасць гарантаваных сціранняў зніжалася. Для 3х нм памяці (пачатак 2010-х гадоў) звычайная 2-бітная MLC гарантавала каля 3-5 тысяч, а SLC — да 50 тысяч.&lt;ref&gt;[http://www.lenovo.com/images/products/system-x/pdfs/white-papers/XSW03082USEN.PDF Comparison of NAND Flash Technologies Used in SolidState Storage], IBM 2010 «Table 1. Endurance performance for various technology nodes»&lt;/ref&gt; У 2013 асобныя мадэлі гарантавалі парадку адзінак тысяч цыклаў для MLC і менш за тысячу (некалькі сотняў) для TLC да пачатку дэградацыі&lt;ref&gt;http://www.altec-cs.com/downloads/altec_white_paper/WP_Avoiding_premature_failures_of_NAND_Flash_memory_for_duplex-printing_e10.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304072534/http://www.altec-cs.com/downloads/altec_white_paper/WP_Avoiding_premature_failures_of_NAND_Flash_memory_for_duplex-printing_e10.pdf |date=4 сакавіка 2016 }} «Resulting from the continuous reduction of the structure size of the flash memory chips, 2-bit MLC and 3-bit MLC (TLC) NAND flash memory …sometimes only allows 1,000 P/E cycles (MLC) and/or only a few hundred P/E cycles (TLC) per flash memory cell before degradation»; «Table 1: Typical P/E cycles …»&lt;/ref&gt;.

Ідуць даследаванні эксперыментальнай тэхналогіі аднаўлення ячэйкі флэш-памяці шляхам лакальнага нагрэву ізалятара затвору да 800 °C на працягу некалькіх мілісекунд.&lt;ref&gt;[http://spectrum.ieee.org/semiconductors/memory/flash-memory-survives-100-million-cycles Flash Memory Survives 100 Million Cycles — IEEE Spectrum]&lt;/ref&gt;

=== Тэрмін захоўвання дадзеных ===
Ізаляцыя кішэні неідэальная, зарад паступова змяняецца. Тэрмін захоўвання зарада, заяўляе большасцю вытворцаў для бытавых вырабаў, не перавышае 10-20 гадоў,{{Крыніца?|10|10|2013}} хоць гарантыя на носьбіты даецца не больш чым на 5 гадоў. Пры гэтым памяць MLC мае меншыя тэрміны, чым SLC.

Спецыфічныя знешнія ўмовы, напрыклад, павышаныя тэмпературы або [[Іанізавальнае выпраменьванне|радыяцыйнае апрамяненне]] (гама-радыяцыя і часціцы высокіх энергій), могуць катастрафічна скараціць тэрмін захоўвання дадзеных.

У сучасных мікрасхем NAND пры чытанні магчыма пашкоджанне дадзеных на суседніх старонках у межах блока. Ажыццяўленне вялікай колькасці (сотні тысяч і больш) аперацый чытання без перазапісу можа паскорыць ўзнікненне памылкі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://download.micron.com/pdf/technotes/nand/tn2917.pdf |title=Design and Use Considerations for NAND Flash memory |access-date=3 кастрычніка 2017 |archive-date=19 ліпеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719170510/http://download.micron.com/pdf/technotes/nand/tn2917.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hec07&quot;&gt;[https://www.micron.com/-/media/documents/products/presentation/winhec_cooke.pdf Flash Memory Technology Direction] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140911051353/https://www.micron.com/-/media/documents/products/presentation/winhec_cooke.pdf |date=11 верасня 2014 }}, Jim Cooke, 2007 Reducing Read Disturb &quot;&quot;«Rule of thumb for excessive reads per block between ERASE operations: SLC — 1,000,000 READ cycles; MLC — 100,000 READ cycles»&lt;/ref&gt;.

Па дадзеных [[Dell]], працягласць захоўвання дадзеных на SSD, адключаных ад харчавання, моцна залежыць ад колькасці мінулых цыклаў перазапісу (P/E) і ад тыпу флэш-памяці і ў горшых выпадках можа складаць 3-6 месяцаў&lt;ref&gt;[http://www.dell.com/downloads/global/products/pvaul/en/solid-state-drive-faq-us.pdf Solid State Drive (SSD) FAQ] // Dell: «6. I have unplugged my SSD drive and put it into storage. How long can I expect the drive to retain my data without needing to plug the drive back in? … In MLC and SLC, this can be as low as 3 months and best case can be more than 10 years»&lt;/ref&gt;.

=== Іерархічная структура ===
Сціранне, запіс і чытанне флэш-памяці заўсёды адбываецца адносна буйнымі блокамі рознага памеру, пры гэтым памер блока сцірання заўсёды больш, чым блок запісу, а памер блока запісу не менш, чым памер блока чытання. Уласна гэта — характэрная адметная прыкмета флэш-памяці па адносінах да класічнай памяці [[EEPROM]].

Як следства — усё мікрасхемы флэш-памяці маюць ярка выяўленую іерархічную структуру. Памяць разбіваецца на блокі, блокі складаюцца з сектараў, сектары з старонак. У залежнасці ад прызначэння канкрэтнай мікрасхемы глыбіня іерархіі і памер элементаў можа змяняцца.

Напрыклад, NAND-мікрасхема можа мець памер сціраемага блока ў сотні кбайт, памер старонкі запісу і чытання — 4 кбайт. Для NOR-мікрасхем памер сціраемага блока вар’іруецца ад адзінак да сотняў кбайт, памер сектара запісу — да сотняў байт, старонкі чытання — адзінкі—дзясяткі байт.

=== Хуткасць чытання і запісу ===
Хуткасць пры сціранні вар’іруецца ад адзінак да сотняў мілісекунд у залежнасці ад памеру сціраемага блока. Хуткасць запісу — дзясяткі-сотні мікрасекунд.

Звычайна хуткасць чытання для NOR-мікрасхем нармуецца ў дзясяткі нанасекунд. Для NAND-мікрасхем хуткасць чытання складае дзясяткі мікрасекунд.

=== Тэхналагічнае маштабаванне ===
[[Файл:Fig_4_-_Process_History.JPG|справа|міні|350x350пкс|Маштабаванне тэхпрацэсу вырабу флэш-памяці NAND ў 2004—2013 гадах. Паказаны максімальныя магчымыя аб’ёмы дадзеных для крышталяў, якія выкарыстоўваюць аднабітныя (SLC) або двухбітныя (MLC) ячэйкі. Таксама паказаная прыблізная плошчу ячэйкі.]]
З-за сваёй высокарэгулярнай структуры і высокага попыту на вялікія аб’ёмы тэхпрацэс пры вырабе флэш-памяці NAND памяншаецца больш хутка, чым для менш рэгулярнай DRAM-памяці і амаль нерэгулярнай логікі (ASIC). Высокая канкурэнцыя паміж некалькімі вядучымі вытворцамі толькі паскарае гэты працэс&lt;ref name=&quot;NEA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://techon.nikkeibp.co.jp/NEA/solutions/0808002.pdf|title=TECHNOLOGY FOR MANAGING NAND FLASH|last=Kawamatus|first=Tatsuya|publisher=Hagiwara sys-com co., LTD|accessdate=1 August 2011}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. У варыянце закона Мура для лагічных мікрасхем падваенне колькасці транзістараў на адзінку плошчы адбываецца за тры гады, тады як NAND-флэш паказвала падваенне за два гады. У 2012 годзе 19 нм тэхпрацэс быў асвоены сумесным прадпрыемствам Toshiba і SanDisk. У лістападзе 2012 года&lt;ref&gt;Clarke, Peter (20 November 2012). [http://www.eetimes.com/design/memory-design/4401791/Samsung-takes-NAND-memory-below-20-nm «Samsung takes NAND memory below 20-nm»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121128125722/http://www.eetimes.com/design/memory-design/4401791/Samsung-takes-NAND-memory-below-20-nm |date=28 лістапада 2012 }} eetimes.com. Retrieved 21 December 2012.&lt;/ref&gt; Samsung таксама пачала вытворчасць па тэхпрацэсу 19 нм (актыўна выкарыстоўваючы ў маркетынгавых матэрыялах фразу «10нм-клас», абазначаўшую нейкі працэс з дыяпазону 10-19 нм)&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Samsung SSD 840 EVO Review: 120GB, 250GB, 500GB, 750GB &amp; 1TB Models Tested|last=Anand|first=Lal Shimpi|url=http://www.anandtech.com/show/7173/samsung-ssd-840-evo-review-120gb-250gb-500gb-750gb-1tb-models-tested|publisher=AnandTech|date=July 25, 2013|accessdate=9 January 2015|archive-date=9 студзеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109094803/http://www.anandtech.com/show/7173/samsung-ssd-840-evo-review-120gb-250gb-500gb-750gb-1tb-models-tested|url-status=dead}} «''Samsung calls its latest NAND process 10nm-class or 1x-nm, which can refer to feature sizes anywhere from 10nm to 19nm but we’ve also heard it referred to as 19nm TLC.''»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://objective-analysis.com/uploads/2014-07-01_Objective_Analysis_Alert_-_Samsung_Samples_3D_NAND_SSD.pdf|title=Samsung samples 3D NAND SSD|publisher=&quot;ObjectiveAnalysis&quot;|date=July, 2014|accessdate=9 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109085810/http://objective-analysis.com/uploads/2014-07-01_Objective_Analysis_Alert_-_Samsung_Samples_3D_NAND_SSD.pdf|archivedate=9 студзеня 2015|url-status=dead}}: «''.Samsung introduced its 19nm NAND by calling it a „10nm-class“ product. Once again, the press misunderstood and broadcast to the world that Samsung was ahead of all of its competitors''»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Samsung’s 840 EVO SSD family: Fast, large, and in charge|url=http://www.pcworld.com/article/2045163/samsungs-840-evo-ssd-family-fast-large-and-in-charge.html|publisher=PCWorld|date=7/25/2013|accessdate=9 January 2015}}: «''the 19nm manufacturing process used to produce the NAND. Samsung for some reason is calling this 10nm-class, or 1x NAND, but they assured us that it’s 19nm.''»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.itrs.net/Links/2010ITRS/2010Update/ToPost/ERD_ERM_2010FINALReportMemoryAssessment_ITRS.pdf Assessment of the Potential &amp; Maturity of Selected Emerging Research Memory Technologies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120418122542/http://www.itrs.net/Links/2010ITRS/2010Update/ToPost/ERD_ERM_2010FINALReportMemoryAssessment_ITRS.pdf |date=18 красавіка 2012 }} // ITRS 2010&lt;/ref&gt;.
{| border=&quot;1&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! ITRS або кампаніі
! 2010
! 2011
! 2012
! 2013
! 2014
! 2015*
! 2016*
|-
| ITRS Flash Roadmap 2011&lt;ref name=&quot;ti-roadmap2013-04&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.techinsights.com/uploadedFiles/Public_Website/Content_-_Primary/Marketing/2013/Nand_Flash_Roadmap/NAND-Flash-Roadmap.ppt|title=Technology Roadmap for NAND Flash Memory|publisher=techinsights|date=April 2013|accessdate=9 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109095122/http://www.techinsights.com/uploadedFiles/Public_Website/Content_-_Primary/Marketing/2013/Nand_Flash_Roadmap/NAND-Flash-Roadmap.ppt|archivedate=9 студзеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 32 нм
| 22 нм
| 20 нм
| 18 нм
| 16 нм
|-
| ITRS Flash Roadmap 2013&lt;ref&gt;[http://www.itrs.net/Links/2013ITRS/2013TableSummaries/2013ORTC_SummaryTable.pdf Table ORTC1 Summary 2013 ORTC Technology Trend Targets] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150121163906/http://www.itrs.net/Links/2013ITRS/2013TableSummaries/2013ORTC_SummaryTable.pdf |date=21 студзеня 2015 }} // ITRS из [http://www.itrs.net/Links/2013ITRS/Home2013.htm ITRS 2013 EDITION] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140921053040/http://www.itrs.net/Links/2013ITRS/Home2013.htm |date=21 верасня 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ti-roadmap2014-04&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.techinsights.com/uploadedFiles/NAND-Flash-Roadmap-2014.ppt|title=Technology Roadmap for NAND Flash Memory|publisher=techinsights|date=April 2014|accessdate=9 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109095119/http://www.techinsights.com/uploadedFiles/NAND-Flash-Roadmap-2014.ppt|archivedate=9 студзеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 17 нм
| 15 нм
| 14 нм
|-
| Samsung&lt;br /&gt;
Samsung 3D NAND (CTF)
| 35-32 нм
| 27 нм
| 21 нм (MLC, TLC)
| 19&amp;nbsp;nm
| 19-16 нм&lt;br /&gt;
V-NAND (24L)
| 12 нм&lt;br /&gt;
V-NAND (32L)
| 12 нм
|-
| Micron, Intel
| 34-25 нм
| 25 нм
| 20 нм (MLC + HKMG)
| 20 нм (TLC)
| 16 нм
| 12 нм&lt;br /&gt;
3D-NAND
| 3D-NAND Gen2
|-
| Toshiba, Sandisk
| 43-32 нм
| 24 нм
| 19 нм (MLC, TLC)
| A-19 нм
| 15 нм
| 3D NAND BiCS
| 3D NAND BiCS
|-
| SK Hynix
| 46-35 нм
| 26 нм
| 20 нм (MLC)
| 20 нм
| 16 нм
| 3D V1
| 12 нм
|}
Памяншэнне тэхпрацэсу дазваляла хутка нарошчваць аб’ёмы чыпаў памяці NAND-флэш. У 2000 годзе флэш-памяць па тэхналогіі 180 нм мела аб’ём дадзеных у 512 Мбіт на крышталь, у 2005 — 2 Гбіт пры 90 нм. Затым адбыўся пераход на MLC, і ў 2008 чыпы мелі аб’ём 8 Гбіт (65 нм). На 2010 год каля 35 %-25 % чыпаў мелі памер 16 Гбіт, 55 % — 32 Гбіт. У 2012—2014 гадах у новых прадуктах шырока выкарыстоўваліся крышталі аб’ёмам 64 Гбіт, і пачыналася ўкараненне 128 Гбіт модуляў (10 % на пачатак 2014 года), вырабленых па техпроцессам 24-19 нм&lt;ref name=&quot;fms-2012-ed-densities&quot;&gt;Edward Grochowski, Robert E.Fontana, [http://www.flashmemorysummit.com/English/Collaterals/Proceedings/2012/20120821_S102A_Grochowski.pdf Future Technology Challenges For NAND Flash and HDD Products] // Flash Memory Summit, 2012(англ.)&amp;nbsp;: slide 6 «Projected NAND Flash Memory Circuit Density Roadmap»&lt;/ref&gt;.

Па меры памяншэння тэхпрацэсу і яго набліжэнню да фізічных межаў бягучых тэхналогій вырабу, у прыватнасці, фоталітаграфіі, далейшае павелічэнне шчыльнасці дадзеных можа быць забяспечана пераходам на большую колькасць біт у ячэйку (напрыклад, пераход з 2-бітнай MLC на 3-бітную TLC), заменай FG-тэхналогіі ячэек на CTF тэхналогію або пераходам на трохмерную кампаноўку ячэек на пласціне (3D NAND, V-NAND; аднак пры гэтым павялічваецца крок тэхпрацэсу). Напрыклад, прыблізна ў 2011—2012 гадах усімі вытворцамі былі ўкаранёны паветраныя прамежкі паміж кіруючымі лініямі, якія дазволілі працягнуць маштабаванне далей 24-26 нм&lt;ref name=&quot;EETimes-2013-AG&quot;&gt;{{Cite news|title=Comparing Leading-Edge NAND Flash Memories|author=Jeongdong Choe (TechInsights)|url=http://www.eetimes.com/author.asp?section_id=36&amp;doc_id=1319041|lang=en|language=en|publisher=EETimes|date=2013-07-25|accessdate=2015-01-11|quote=All the NAND manufacturers adopted an air-gap process to achieve high performance and reliability. Toshiba implemented an air-gap process on its 19nm NAND device, while Samsung adopted it on 21nm. IMFT has used a more mature air-gap process on both the wordline and bitline structure since its 25nm NAND technology.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;below20nm-2013-eetasia&quot;&gt;{{Cite news|title=NAND flash scaling: 20nm node and below. Here are some of the fundamental cell design issues considered and addressed to arrive at this planar cell technology.|author=Nirmal Ramaswamy, Thomas Graettinger, (Micron)|url=http://www.eetasia.com/STATIC/PDF/201307/EEOL_2013JUL05_STOR_TA_01.pdf?SOURCES=DOWNLOAD|lang=en|language=en|publisher=EE Times-Asia|date=2013-07-05|accessdate=2015-01-11|quote=This had already become a problem at the 25nm node requiring the deployment of airgap between the cells to reduce interference|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112133552/http://www.eetasia.com/STATIC/PDF/201307/EEOL_2013JUL05_STOR_TA_01.pdf?SOURCES=DOWNLOAD|archivedate=12 студзеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, а Samsung з 2013—2014 года пачала масавы выпуск 24 — і 32-слойной 3D NAND&lt;ref name=&quot;eetimes-3d-trans-2014-08&quot;&gt;{{Cite news|title=NAND, DRAM 3D-Transition Roadmaps|author=Peter Clarke|url=http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1323644|lang=en|language=en|publisher=EETimes|date=2014-08-25|accessdate=2015-01-11}}&lt;/ref&gt; на базе тэхналогіі CTF&lt;ref name=&quot;chipworks-samsung-vnand-ctf-2014&quot;&gt;{{Cite news|title=The Second Shoe Drops – Samsung V-NAND Flash|author=Dick James|url=http://www.chipworks.com/en/technical-competitive-analysis/resources/blog/samsung-v-nand-flash/|lang=en|language=en|publisher=ChipWorks|date=August 5, 2014|accessdate=2015-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101180807/http://www.chipworks.com/en/technical-competitive-analysis/resources/blog/samsung-v-nand-flash/|archivedate=1 студзеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку, у варыянце з 3-х бітнымі (TLC) вочкамі&lt;ref name=&quot;samsung-3dvnand32-tlc-2014&quot;&gt;{{Cite news|title=Samsung Tips 3-Bit Vertical NAND. Korean giant starts smart storage initiative|author=Rick Merritt|url=http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1323386|lang=en|language=en|publisher=EETimes|date=2014-08-05|accessdate=2015-01-11}}&lt;/ref&gt;. Памяншэнне зносаўстойлівасці (рэсурсу сцяранняў), якое выяўляецца з памяншэннем тэхпрацэсу, а таксама павелічэнне тэмпу бітавых памылак запатрабавала прымяненне больш складаных механізмаў карэкцыі памылак і зніжэння гарантаваных аб’ёмаў запісу і гарантыйных тэрмінаў&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Micron’s ClearNAND: 25nm + ECC, Combats Increasing Error Rates|last=Lal Shimpi|first=Anand|url=http://www.anandtech.com/show/4043/micron-announces-clearnand-25nm-with-ecc|publisher=Anandtech|date=2 December 2010|accessdate=2 December 2010|archive-date=3 снежня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203082325/http://www.anandtech.com/show/4043/micron-announces-clearnand-25nm-with-ecc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Аднак, нягледзячы на прымаемыя меры, верагодна, што магчымасці далейшага маштабавання NAND-памяці будуць эканамічна не апраўданыя&lt;ref name=&quot;exterme-doomed12ms&quot;&gt;{{Cite news|title=Current solid-state drive technology is doomed, says Microsoft Research|author=Ed Oswald|url=http://www.extremetech.com/computing/118909-current-solid-state-drive-technology-is-doomed-researchers-say|lang=en|language=en|publisher=ExtremeTech|date=February 20, 2012|accessdate=2015-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bleak12ms&quot;&gt;{{Артыкул|год=2012}}&lt;/ref&gt; або фізічна немагчымыя. Даследуецца мноства магчымых замен тэхналогіі флэш-памяці, у прыватнасці, FeRAM, MRAM, PMC, PCM, ReRAM і т . п.&lt;ref name=&quot;future&quot;&gt;{{Cite book|last=Kim|last2=Koh|first=Kinam|first2=Gwan-Hyeob|date=16 May 2004|publication-date=2004-05|title=Future Memory Technology including Emerging New Memories|url=http://ieeexplore.ieee.org/iel5/9193/29143/01314646.pdf?tp=&amp;isnumber=&amp;arnumber=1314646|pages=377–384|place=Serbia and Montenegro|publisher=Proceedings of the 24th International Conference on Microelectronics|accessdate=15 August 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;future-2014-ed&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.snia.org/sites/default/files/Coughlin-Grochowski-Thanks_for_the_Memories.pdf|title=Thanks for the Memories: Emerging Non-Volatile Memory Technologies|author=Tom Coughlin|coauthors=Ed Grochowski|lang=en|publisher=Coughlin Associates; SNIA 2014 Storage Developer Conference|date=September 15, 2014|accessdate=2015-01-09}}(англ.)&amp;nbsp;&lt;span id=&quot;cxmwAeU&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span id=&quot;cxmwAeU&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; Coughlin Associates; SNIA 2014 Storage Developer Conference&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span id=&quot;cxmwAeU&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;(September 15, 2014).&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;small id=&quot;cxmwAeU&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;Праверана 9 студзеня 2015.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4182445/ Overview of emerging nonvolatile memory technologies] // Nanoscale Res Lett. 2014; 9(1): 526. Sep 25, 2014. [[doi:10.1186/1556-276X-9-526]]&lt;/ref&gt;

== Асаблівасці прымянення ==
Імкненне дасягнуць гранічных значэнняў ёмістасці для NAND-прылад прывяло да «стандартызацыі браку» — праве выпускаць і прадаваць мікрасхемы з некаторым адсоткам бракаваных ячэек і без гарантыі нез’яўлення новых «bad-блокаў» ў працэсе эксплуатацыі. Каб мінімізаваць страты дадзеных, кожная старонка памяці забяспечваецца невялікім дадатковым блокам, у якім запісваецца кантрольная сума, інфармацыя для [[Выяўленне і выпраўленне памылак|аднаўлення]] пры адзіночных бітавых памылак, інфармацыя аб збойных элементах на гэтай старонцы і колькасці запісаў на гэтую старонку.

Складанасць алгарытмаў чытання і дапушчальнасць наяўнасці некаторай колькасці бракаваных ячэек вымусіла распрацоўшчыкаў абсталяваць NAND-мікрасхемы памяці спецыфічным камандным інтэрфейсам. Гэта азначае, што трэба спачатку падаць адмысловую каманду пераносу названай старонкі памяці ў спецыяльны буфер ўнутры мікрасхемы, дачакацца заканчэння гэтай аперацыі, лічыць буфер, праверыць цэласнасць дадзеных і, пры неабходнасці, паспрабаваць аднавіць іх.

Слабое месца флэш-памяці — колькасць цыклаў перазапісу ў адной старонцы. Сітуацыя пагаршаецца таксама ў сувязі з тым, што стандартныя [[Файлавая сістэма|файлавыя сістэмы]] — тое ёсць стандартныя сістэмы кіравання файламі для шырока распаўсюджаных файлавых сістэм — часта запісваюць дадзеныя ў адно і тое ж месца. Часта абнаўляецца каранёвы каталог файлавай сістэмы, так што першыя сектары памяці выдаткуюць свой запас значна раней. Размеркаванне нагрузкі дазволіць істотна падоўжыць тэрмін працы памяці. Больш падрабязную інфармацыю пра задачу раўнамернага размеркавання зносу&lt;ref&gt;[http://docs.aboutnetapp.ru/FAQ_flash_drive_wear_leveling.pdf Flash Wear-Leveling] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160624020734/http://docs.aboutnetapp.ru/FAQ_flash_drive_wear_leveling.pdf |date=24 чэрвеня 2016 }}&lt;/ref&gt; гл.: Wear leveling.

Больш падрабязную інфармацыю аб праблемах кіравання NAND-памяццю, выкліканых розным памерам старонак і пры спробе ачысціць запісы, гл.: Write amplification.

=== NAND-кантралёры ===
Для спрашчэння прымянення мікрасхем флэш-памяці NAND-тыпу яны выкарыстоўваюцца сумесна са спецыяльнымі мікрасхемамі — NAND-кантролерамі. Гэтыя кантралёры павінны выконваць усю чарнавую працу па абслугоўванні NAND-памяці: пераўтварэнне інтэрфейсаў і пратаколаў, віртуалізацыя адрасавання (з мэтай абыходу збойных вочак), праверка і аднаўленне дадзеных пры чытанні, клопат аб розным памеры блокаў і пры спробе ачысціць запісы, клопат аб перыядычным абнаўленні запісаных блокаў (ёсць і такое патрабаванне), раўнамернае размеркаванне нагрузкі на сектары пры запісу (Wear leveling).

Аднак задача раўнамернага размеркавання зносу не абавязковая, таму ў самых танных вырабах дзеля эканоміі могуць ўсталёўвацца найбольш простыя кантралёры. Такія флэш-карты памяці і USB-бірулькі хутка выйдуць з ладу пры частай перазапісу, або пры выкарыстанні файлавай сістэмы, якая адрозніваецца ад той, на якую разлічаны кантролер. Пры неабходнасці вельмі частай запісу дадзеных на флэшкі пераважна не змяняць штатную файлавую сістэму і выкарыстоўваць дарагія вырабы з больш зносаўстойлівасць памяццю (MLC замест TLC, SLC замест MLC) і якаснымі кантролерамі.

На дарагія NAND-кантралёры таксама можа ўскладацца задача «паскарэння» мікрасхем флэш-памяці шляхам размеркавання дадзеных аднаго файла па некалькіх мікрасхемамі. Час запісу і чытання файла пры гэтым моцна памяншаецца.{{Also|:en:Flash memory controller}}

=== Спецыяльныя файлавыя сістэмы ===
Часцяком ва ўбудавальных ужываннях флэш-памяць можа падлучацца да прылады напрамую — без кантролера. У гэтым выпадку задачы кантролера павінен выконваць праграмны NAND-драйвер ў аперацыйнай сістэме. Каб не выконваць залішнюю працу па раўнамерным размеркаванні запісу па старонках, імкнуцца эксплуатаваць такія носьбіты са адмысловымі файлавымі сістэмамі: JFFS2&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.linuxdevices.com/articles/AT7478621147.html|title=ELJonline:Flash Filesystems for Embedded Linux Systems&amp;#160;— Linux For Devices Articles&amp;#160;— Linux for Devices&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archiveurl=https://archive.today/20121205174214/http://www.linuxfordevices.com/c/a/Linux-For-Devices-Articles/ELJonlineBRFlash-Filesystems-for-Embedded-Linux-Systems/|archivedate=5 снежня 2012|accessdate=3 кастрычніка 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і YAFFS&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.linuxdevices.com/articles/AT9680239525.html|title=Introducing YAFFS, the first NAND-specific flash file system&amp;#160;— News&amp;#160;— Linux for Devices&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archiveurl=https://archive.today/20120912081826/http://www.linuxfordevices.com/c/a/News/Introducing-YAFFS-the-first-NANDspecific-flash-file-system/|archivedate=12 верасня 2012|accessdate=3 кастрычніка 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; для [[Linux]] і інш.

== Прымяненне ==
Існуе два асноўных спосабу прымянення флэш-памяці: як мабільны носьбіт інфармацыі і як сховішча [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]] («прашыўкі») лічбавых прылад. Часцяком гэтыя два прымянення сумяшчаюцца ў адной прыладзе.

Пры захоўванні ў флэш-памяці, магчыма, простае абнаўленне прашывак прылад у працэсе эксплуатацыі.

Прымяненне NOR-флэшы, прылады энерганезалежнай памяці адносна невялікага аб’ёму, якія патрабуюць хуткага доступу па выпадковым адрасах і з гарантыяй адсутнасці збойных элементаў:
* Убудавальная памяць праграм аднакрыштальных мікракантролераў. Тыпавыя аб’ёмы — ад 1 кбайта да 1 Мбайта.
* Стандартныя мікрасхемы [[Пастаянная запамінальная прылада|ПЗУ]] адвольнага доступу для працы разам з мікрапрацэсарам.
* Спецыялізаваныя мікрасхемы пачатковай загрузкі камп’ютараў ([[POST (аппаратнае забеспячэнне)|POST]] і [[BIOS]]), працэсараў ЦОС і праграмуемай логікі. Тыпавыя аб’ёмы — адзінкі і дзесяткі мегабайт.
* Мікрасхемы захоўвання сярэдняга памеру дадзеных, напрыклад, DataFlash. Звычайна забяспечваюцца інтэрфейсам SPI і пакуюцца ў мініяцюрныя карпусы. Тыпавыя аб’ёмы — ад сотняў кбайт да тэхналагічнага максімуму.
Максімальнае значэнне аб’ёмаў мікрасхем NOR — да 256 Мбайт&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.micron.com/products/nor-flash/ |title=Micron Technology, Inc. — NOR Flash {{!}} Memory and Storage |access-date=3 кастрычніка 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910114333/https://www.micron.com/products/nor-flash |archivedate=10 верасня 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Flash_memory_cards_size.jpg|міні|213x213пкс|Флэш-карты розных тыпаў ([[запалка]] для параўнання маштабаў)]]
Там, дзе патрабуюцца рэкордныя аб’ёмы памяці NAND-флэш па-за канкурэнцыяй. Чыпы NAND паказвалі пастаяннае павышэнне аб’ёмаў, і на 2012 год NAND меў рэкордныя аб’ёмы на 8-крышталёвую мікрозборку ў 128 Гбайт (гэта значыць аб’ём кожнага крышталя 16 Гб або 128 Гбіт)&lt;ref&gt;[http://www.geek.com/articles/chips/sandisk-19nm-128gb-flash-memory-chip-is-worlds-smallest-20120222/ «Из восьми /кристаллов/ можно сформировать чип флеш-памяти на 128 Гб (Eight can be combined to produce … 128GB flash memory chip)»(англ.)&amp;nbsp;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120427215343/http://www.geek.com/articles/chips/sandisk-19nm-128gb-flash-memory-chip-is-worlds-smallest-20120222 |date=27 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;.

У першую чаргу NAND флэш-памяць ўжываецца ў разнастайных мабільных носьбітах дадзеных і прыладах, якія патрабуюць для працы вялікіх аб’ёмаў захоўвання. У асноўным, гэта [[USB-назапашвальнік]]і і карты памяці ўсіх тыпаў, а таксама мабільныя прылады, такія як [[Мабільны тэлефон|тэлефоны]], [[Лічбавы фотаапарат|фотаапараты]], [[плэер]]ы.

Флэш-памяць тыпу NAND дазволіла мініацюрызаваць і зрабіць таннейшым вылічальныя платформы на базе стандартных [[Аперацыйная сістэма|аперацыйных сістэм]] з развітым праграмным забеспячэннем. Іх сталі ўбудоўваць ў мноства бытавых прыбораў: мабільныя тэлефоны і тэлевізары, сеткавыя маршрутызатары і кропкі доступу, медыя-плэеры і [[Гульнявая прыстаўка|гульнявыя прыстаўкі]], [[Фатарамка|фатарамкі]] і [[навігатар]]ы.

Высокая хуткасць чытання робіць NAND-памяць прывабнай для кэшавання вінчэстараў. Пры гэтым часта выкарыстоўваюцца дадзеныя аперацыйная сістэма захоўвае на адносна невялікім твердотельном прыладзе, а дадзеныя агульнага прызначэння запісвае на дыскавы назапашвальнік вялікага аб’ёму&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://blogs.msdn.com/tomarcher/archive/2006/04/14/576548.aspx ReadyBoost — Using Your USB Key to Speed Up Windows Vista — Tom Archer’s Blog — Site Home — MSDN Blogs]&lt;/ref&gt;. Таксама магчыма аб’яднанне флэш-буфера на 4-8 ГБ і магнітнага дыска ў адзіным прыладзе, гібрыдным [[Цвёрды дыск|цвёрдым дыску]] (SSHD, Solid-state hybrid drive).

Дзякуючы вялікай хуткасці, аб’ёму і кампактным памерах, NAND-памяць актыўна выцясняе з звароту носьбіты іншых тыпаў. Спачатку зніклі [[Дыскета|дыскеты]] і дыскаводы гнуткіх магнітных дыскаў&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/2905953.stm R.I.P. Floppy Disk] // BBC NEWS, UK, 1 april 2003&lt;/ref&gt;, знізілася папулярнасць назапашвальнікаў на магнітнай стужцы. [[Магнітафон|Магнітныя носьбіты]] практычна цалкам выцесненыя з мабільных і медыявыкарыстанняў.

Стандартызацыяй інтэрфейсаў чыпаў флэш-памяці тыпу NAND займаецца [[Open NAND Flash Interface]] (ONFI). Першым стандартам стала спецыфікацыя ONFI версіі 1.0&lt;ref&gt;http://www.onfi.org/docs/ONFI_1_0_Gold.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071128061004/http://www.onfi.org/docs/ONFI_1_0_Gold.pdf |date=28 лістапада 2007 }}&lt;/ref&gt;, выпушчаная 28 снежня 2006 года, за ёй рушылі ўслед ONFI V2.0, V2.1, V2.2, V2.3, V3.0 (2011). Група ONFI падтрымліваецца канкурэнтамі Samsung і Toshiba ў вытворчасці NAND-чыпаў: [[Intel]]/[[Micron Technology]] і [[Hynix]]&lt;ref&gt;http://www.onfi.org/onfimembers.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071016055626/http://www.onfi.org/onfimembers.html |date=16 кастрычніка 2007 }}&lt;/ref&gt;. Альтэрнатывай стандартам ONFI з’яўляецца спецыфікацыя ''Toggle DDR'', выпушчаная ў 2009 годзе, і дасягнула ў другой версіі (2010) парытэту па хуткасцям з ONFI V3.0&lt;ref name=&quot;CFM2012-ex3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://en.chinaflashmarket.com/Uploads/file/2012%20NAND%20Flash%20market%20annual%20report.pdf#page=4|title=Exhibit 3: NAND Flash interface standards development of different manufactories|lang=en|work=2012 NAND Flash market annual report. Industry analysis report|publisher=ChinaFlashMarket.com|date=2013-01-13|accessdate=2015-01-09}}(англ.)&amp;nbsp;&lt;span id=&quot;cxmwAgo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;''2012 NAND Flash market annual report. Industry analysis report''&lt;span id=&quot;cxmwAgo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span id=&quot;cxmwAgo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; ChinaFlashMarket.com&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span id=&quot;cxmwAgo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;(2013-01-13).&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;small id=&quot;cxmwAgo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;Праверана 9 студзеня 2015.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Частка памяці выпускаецца з убудаванымі ў адзіны корпус або на чып кантролерамі, напрыклад, шырока ўжываецца убудавальная eMMC памяць, якая выкарыстоўвае электрычны [[інтэрфейс]], падобны з MMC&lt;ref name=&quot;CFM2012-p6&quot;&gt;{{Cite web|url=http://en.chinaflashmarket.com/Uploads/file/2012%20NAND%20Flash%20market%20annual%20report.pdf#page=6|title=NAND Flash related product application market|lang=en|work=2012 NAND Flash market annual report. Industry analysis report|publisher=ChinaFlashMarket.com|date=2013-01-13|accessdate=2015-01-09}}(англ.)&amp;nbsp;&lt;span id=&quot;cxmwAhY&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;''2012 NAND Flash market annual report. Industry analysis report''&lt;span id=&quot;cxmwAhY&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span id=&quot;cxmwAhY&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; ChinaFlashMarket.com&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span id=&quot;cxmwAhY&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;(2013-01-13).&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;small id=&quot;cxmwAhY&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;Праверана 9 студзеня 2015.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Рынак NAND-памяці ==
Асноўныя вытворцы NAND-флэш-памяці: Micron/Intel, SK Hynix, Toshiba/SanDisk, Samsung. На 2014 год каля 35-37 % рынку займаюць Toshiba/SanDisk і Samsung. 17 % паставак ажыццяўляе Micron/Intel, яшчэ 10 — Hynix. Агульны аб’ём рынку NAND ацэньваецца прыкладна ў 20-25 млрд долараў ЗША, у год вырабляецца ад 40 да 60 млрд гігабайт, чвэрць з якіх — убудавальная eMMC памяць. У 2013 годзе памяць у асноўным выраблялася па тэхпрацэсам у дыяпазоне 20-30нм, у 2014 годзе набірала папулярнасць 19нм памяць. Менш за 2 % рынку займала памяць 3D-NAND ад Samsung, іншыя вытворцы планавалі вытворчасць 3D NAND з сярэдзіны 2015 года&lt;ref name=&quot;tf2014-marketp10&quot;&gt;{{Cite web|url=http://seminar.trendforce.com/Compuforum/2014storage/US/download/01_Sean-Yang(TrendForce)_NAND-Flash-Market-Outlook.pdf#page=10|title=Supply Dynamics: Limited Growth &amp;Constant Share. Market Share (Production Base)|author=Sean Yang|lang=en|work=2014 NAND Flash Market Update. Supply, Demand and Beyond|publisher=TrendForce|accessdate=2015-01-09}}(англ.)&amp;nbsp;&lt;span id=&quot;cxmwAYo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;''2014 NAND Flash Market Update. Supply, Demand and Beyond''&lt;span id=&quot;cxmwAYo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span id=&quot;cxmwAYo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; TrendForce.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;small id=&quot;cxmwAYo&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;Праверана 9 студзеня 2015.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

З усёй NAND-памяці, якая пастаўлялася ў 2012—2014 гадах, менш за 5 % складала аднабітная памяць (SLC), 75 % складала двухбітная памяць (MLC), і 15-25 % — трохбітная памяць (TLC, у асноўным Samsung і Toshiba/SanDisk, з сярэдзіны 2014—2015 гадоў таксама і іншыя).

Асноўныя вытворцы кантролераў флэш-памяці NAND: Marvell, LSI-SandForce, таксама вытворцы памяці NAND. Для eMMC кантралёры (eMCP) вырабляюць: Samsung, SanDisk, SK Hynix, Toshiba, Micron, Phison, SMI, Skymedi.

== Гл. таксама ==
* [[Універсальны флэш-назапашвальнік]]
* [[Charge Trap Flash]]
* [[Магнітарэзістыўная аператыўная памяць]]
* [[U3]]
* [[Аднаўленне дадзеных]]
* Файлавыя сістэмы#Файлавыя сістэмы для флэш-дыскаў / цвёрдацельных носьбітаў
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.ixbt.com/storage/flash-tech.shtml Тэхналогіі флэш-памяці] // iXBT, 2004
* [http://rlab.ru/doc/long_live_flash.html Як падоўжыць тэрмін службы назапашвальнікам на флэш-памяці] R. LAB

[[Катэгорыя:Носьбіты інфармацыі]]
[[Катэгорыя:Электроніка]]
[[Катэгорыя:Энерганезалежная памяць]]</text>
      <sha1>17se3sfowjrybewwu0fnypu2gjaiyyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арына Сяргееўна Сабаленка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535090</id>
    <revision>
      <id>5119688</id>
      <parentid>5032340</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anton Arkh</username>
        <id>107951</id>
      </contributor>
      <origin>5119688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26841" sha1="sbye5y5yc9ad0g0aiobjqjr4889pwg7" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сабаленка}}
{{Тэнісіст
|імя_гульца                     = Арына Сабаленка
|грамадзянства                  = {{сцягафікацыя|Беларусь}}
|месца_пражывання               = [[Мінск]], [[Беларусь]]
|дата нараджэння                = 
|месца нараджэння               = 
|рост                           = 182
|вага                           = 
|прафесійная кар’ера            = 2015 — цяпер
|рука                           = правая
|трэнер                         = [[Антон Дуброў]]
|прызавыя_грошы                 = $14 382 781&lt;ref&gt;[https://www.wtatennis.com/players/320760/aryna-sabalenka Aryna Sabalenka]&lt;/ref&gt;
|адзіночныя_вынікі              = 364—175
|адзіночных_тытулаў             = 24 [[WTA]], 1 [[WTA 125K series|WTA 125K]], 5 [[Цыкл жаночых турніраў ITF|ITF]]
|найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 1 (11 верасня 2023)
|бягучая_адзіночная_пазіцыя     = 
|вынікі_па_Аўстраліі            = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2023|2023]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2024|2024]])
|вынікі_па_Францыі              = фінал ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2025 у жаночым адзіночным разрадзе|2025]])
|вынікі_па_Уімблдане            = 1/2 фіналу ([[Уімблданскі турнір 2021|2021]], [[Уімблданскі турнір 2023|2023]])
|вынікі_па_ЗША                  = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2024|2024]],[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2024|2025]])
|фінал WTA                      = 
|парныя_вынікі                  = 90—67
|парных_тытулаў                 = 6 [[WTA]], 1 [[WTA 125K series|WTA 125K]], 1 [[Цыкл жаночых турніраў ITF|ITF]]
|найвышэйшая_парная_пазіцыя     = '''1''' (22 лютага 2021)
|бягучая_парная_пазіцыя         = 
|вынікі_па_Аўстраліі2           = '''перамога''' (2021)
|вынікі_па_Францыі2             = 1/2 фіналу (2019)
|вынікі_па_Уімблдану2           = 1/4 фіналу (2019)
|вынікі_па_ЗША2                 = '''перамога''' (2019)
|парных_тытулаў2                = 
|вынікі_па_Аўстраліі_3          = 
|вынікі_па_Францыі_3            = 
|вынікі_па_Уімблдану_3          = 
|вынікі_па_ЗША_3                = 
|апошняе_абнаўленне             = 
}}
'''Ары́на Сярге́еўна Сабале́нка''' (нар. {{ДН|5|5|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларуская прафесійная [[тэніс]]істка; пераможца турніраў WTA ў адзіночным разрадзе, фіналістка Кубка Федэрацыі (2017) у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 5 мая 1998 года ў [[Мінск]]у. Бацька — Сяргей Сабаленка (1975—2019), былы хакеіст&lt;ref name=&quot;mn&quot;&gt;[https://minsknews.by/otecz-ariny-sobolenko-skonchalsya-v-vozraste-44-let/ Отец Арины Соболенко скончался в возрасте 44 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201204055800/https://minsknews.by/otecz-ariny-sobolenko-skonchalsya-v-vozraste-44-let/ |date=4 снежня 2020 }}&lt;/ref&gt;, маці — Юлія Сабаленка&lt;ref name=&quot;bkp&quot;&gt;[https://www.belarus.kp.ru/daily/27372/4565049/ «Антонина, береги маму, спасай Арину»: в Сети обсуждают фото младшей сестры Арины Соболенко]&lt;/ref&gt;. Мае малодшую сястру Антаніну&lt;ref name=&quot;bkp&quot;/&gt;.

Займацца тэнісам пачала ў Беларусі пад уплывам бацькі&lt;ref name=&quot;mn&quot;/&gt;. Першым спаборніцтвам, дзе ў 12-гадовым узросце перамагла Арына Сабаленка, стала адкрытае першынство СДЮШАР. У 13 гадоў тэнісістка стала найлепшай на турніры ГЦАР і адкрытым рэспубліканскім турніры на прызы [[РЦАП па тэнісе]]. Да пераходу на дарослы ўзровень у 2014 годзе Арына Сабаленка перамагла яшчэ на чатырох дзіцячых турнірах. Аднак нізкі юніёрскі рэйтынг не даваў магчымасці Арыне адбірацца на юніёрскія турніры серыі Вялікага шлема. Таму яна пачала набіраць вопыт на дарослых турнірах Міжнароднай федэрацыі тэніса. Восенню 2015 года Сабаленка ўпершыню выйграла два турніры-«дзесяцітысячнікі» ў [[Анталья|Анталлі]], а ў снежні таго ж года перамагла на «25-тысячніку» ў Пуне ([[Індыя]]).

Вучылася на завочным аддзяленні ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры]] на спартыўна-педагагічным факультэце спартыўных гульняў і адзінаборстваў. Аддае перавагу агрэсіўнаму сілавому тэнісу з кароткімі розыгрышамі — у тры-чатыры ўдары. Часта выконвае [[Эйс (тэніс)|эйсы]]. Па гульнявой манеры падобная з Серэнай і [[Вінус Уільямс]]. Паводле ацэнкі старшыні Беларускай тэніснай федэрацыі [[Аляксандр Васільевіч Шакуцін|Аляксандра Шакуціна]], байцоўскія якасці Сабаленка пераважаюць над яе фізічнай формай, дзякуючы чаму яна «можа выйграваць, здавалася б, абсалютна безнадзейныя матчы». Падрыхтоўкай тэнісісткі займаліся трэнеры Сяргей Аляксандраў, [[Таццяна Пучак]], Уладзімір Пярко, з якім Сабаленка ў маі 2016 года ў кітайскім [[Цяньцзінь|Цяньцзіне]] выйграла свой першы буйны міжнародны турнір WTA. Пазней займалася са спарынг-партнёрам Антонам Дубровым і трэнерам па фізпадрыхтоўцы [[Вадзім Сашурын|Вадзімам Сашурыным]], у мінулым чэмпіёнам свету па біятлоне. З 2016 года трэніравалася ў расійскага спецыяліста Халіла Ібрагімава. Бурны прагрэс Сабаленка пацвярджаў такі факт: за тыдзень падрыхтоўкі да матчу з камандай Швейцарыі тэнісістка павялічыла хуткасць уводу мяча ў гульню на 25 км/г&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sport.tut.by/news/tennis/541113.html |title=Соболенко сравнивают с Сереной Уильямс, а ей нравится Шарапова |author=Юрий Михалевич |publisher=sport.tut.by |date=2017-04-27 |lang=ru |access-date=9 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810042230/https://sport.tut.by/news/tennis/541113.html |archive-date=10 жніўня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Жыла і трэніравалася ў [[Мінск]]у. Станам на 2023 год жыве ў [[Маямі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=pressball.by |url=https://www.pressball.by/news/tennis/432621 |access-date=28 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128151957/https://www.pressball.by/news/tennis/432621 |archive-date=28 студзеня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Спартыўная кар’ера ==
Прафесійную кар’еру пачала ў 2016 годзе.

У 2017 годзе на [[Уімблданскі турнір 2017|дэбютным турніры Вялікага Шлема]] ў другім коле выбыла з барацьбы. [[Адкрыты чэмпіянат Ташкента па тэнісе 2017|У Ташкенце]] ўпершыню дайшла да паўфіналу турніраў [[Жаночая тэнісная асацыяцыя|WTA]], па шляху перамогшы 3-ю сеяную, 53-ю ракетку свету [[Таццяна Марыя|Таццяну Марыю]]. У кастрычніку 2017 упершыню прабілася ў фінал турніру WTA (у кітайскім [[Цяньцзінь|Цяньцзіні]]), дзе саступіла [[Марыя Юр’еўна Шарапава|Марыі Шарапавай]]&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://www.pressball.by/pbonline/other/85923| загаловак =От прошлого к будущему: хороша Маша, но Арина Соболенко лучше во всем| выдавец =Прессбол| дата публікацыі =4 студзеня 2019| мова =ru| аўтар =Константин Лобандиевский| title =Архіўная копія| access-date =26 жніўня 2023| archive-url =https://web.archive.org/web/20211104024820/https://www.pressball.by/pbonline/other/85923| archive-date =4 лістапада 2021| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;. Пасля гэтага Арына Сабаленка ўпершыню ў сваёй кар’еры ўвайшла ў топ-100 сусветнага тэніснага рэйтынгу і стала першай ракеткай Беларусі. Пасля перамогі на [[Адкрыты чэмпіянат Мумбаі 2017|адкрытым чэмпіянаце Мумбаі]] Арына Сабаленка скончыла сезон на 73-й пазіцыі рэйтынгу.

У красавіку 2018 года Арына Сабаленка ўпершыню ў кар’еры ўвайшла ў топ-50 сусветнага рэйтынгу. Гэта адбылося пасля ўдалага выступу на турніры ў швейцарскім [[Лугана]], дзе беларуска дайшла да фіналу. 25 жніўня 2018 года Арына Сабаленка заваявала першы ў кар’еры тытул на турнірах прэм’ер-узроўню. У фінальным паядынку ў [[Нью-Хэйвен]]е (ЗША) яна перайграла іспанку [[Карла Суарэс Навара|Карлу Суарэс Навара]]. Пасля гэтага беларуска трапіла ў топ-20 сусветнага рэйтынгу. У верасні беларуская тэнісістка здабыла перамогу на яшчэ адным [[Адкрыты чэмпіянат Уханя па тэнісе 2018|прэм’ер-турніры ва Ухані]], цягам якога перамагла 6-ю тэнісістку свету [[Эліна Міхайлаўна Світоліна|Эліну Світоліну]]. На [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па тэнісе 2018|адкрытым чэмпіянаце Кітая]] выйшла ў чвэрцьфінал. Праз хваробу Арына Сабаленка адмовілася ад удзелу ў ВТБ Кубку Крамля&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://twitter.com/tennisrussia/status/1051459854760628224| загаловак =Арина Соболенко снялась с турнира «ВТБ Кубок Кремля» по болезни. Ее место займет «лаки лузер»| выдавец =Twitter| дата публікацыі =14 кастрычніка 2018| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. Жаночая тэнісная асацыяцыя прызнала Арыну Сабаленка «Навічком года» паводле вынікаў 2018 года&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.tvr.by/bel/news/sport/arina_sobolenko_priznana_novichkom_goda/|загаловак=Арына Сабаленка прызнаная &quot;Навічком года&quot;|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=19 кастрычніка 2018}}&lt;/ref&gt;. Напрыканцы года Сабаленка займала 11-ю пазіцыю сусветнага рэйтынгу&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар =Мария Никулашкина|url =https://www.sport-express.ru/tennis/wta/reviews/tennis-turnir-v-sankt-peterburge-arina-sobolenko-svezhi-novosti-foto-intervyu-1507251/| загаловак =&quot;Сказала, что тренер сделал из меня машину для убийств&quot;. Про крутое прозвище Соболенко| выдавец =Спорт-Экспресс| дата публікацыі =1 лютага 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2019 года Арына Сабаленка перамагла на чэмпіянаце ў Шэньчжэні&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.eurosport.ru/tennis/wta-shenzhen/2019/story_sto7074840.shtml|загаловак=Арина Соболенко выиграла турнир в Шэньчжэне. Это ее третий титул|выдавец=Eurosport|дата публікацыі=5 студзеня 2019|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Такім чынам Арына Сабаленка ўпершыню ў кар’еры ўзнялася на 10-е месца ў рэйтынгу WTA&lt;ref&gt;{{cite news|date = 28 студзеня 2019|url = http://zviazda.by/be/news/20190128/1548681962-shtotydnyovy-spartyuny-aglyad-zvyazdy|title = Штодзённы спартыўны агляд Звязды|publisher = [[Звязда]]|access-date = 28 студзеня 2019}}&lt;/ref&gt;. Наняла новага трэнера па фізічнай падрыхтоўцы — амерыканца Джэйсана Стэйсі&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| загаловак =«Хотим отомстить за прошлогоднее поражение». Соболенко и компания нацелены на победу в FedCup| выдавец =СПОРТ.TUT.BY| аўтар =Міхалевіч, Ю.| дата публікацыі =5 лютага 2019| копія =https://web.archive.org/web/20190824030814/https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| дата копіі =24 жніўня 2019| мова =ru| title =Архіўная копія| access-date =26 жніўня 2023| archive-url =https://web.archive.org/web/20210512005536/https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| archive-date =12 мая 2021| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе стала пераможцам малога падагульняючага турніра Жаночай тэніснай асацыяцыі&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.belarus.by/by/press-center/news/aryna-sabalenka-vyjgrala-maly-padagulnjajuchy-turnr-wta_i_0000105565.html|загаловак=Арына Сабаленка выйграла малы падагульняючы турнір WTA | выдавец=Belarus.by|дата публікацыі=28 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;. На Адкрытым чэмпіянаце Францыі дайшла толькі да другога кола, пацярпеўшы паражэнне ад Аманды Анісімавай&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://rsport.ria.ru/20190530/1555103804.html| загаловак =Соболенко не сумела выйти в третий круг &quot;Ролан Гаррос&quot;| выдавец =РИА Новости Спорт| дата публікацыі =30 мая 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. На Уімблдане 2019 года была пасеяная пад дзясятым нумарам, але ў першым жа коле прайграла Магдалене Рыбарыкавай&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://www.championat.com/tennis/news-3793785-sobolenko-v-dvuh-setah-proigrala-rybarikovoj-v-pervom-kruge-uimbldona.html| загаловак =Соболенко в двух сетах проиграла Рыбариковой в первом круге Уимблдона| выдавец = championat.ru | дата публікацыі = 1 ліпеня 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2020 года саступіла Крысціне Плішкавай у другім коле турніра ў Шэньчжэні і не здолела абараніць тытул&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://sport24.ru/news/tennis/2020-01-07-sobolenko-proigrala-kr-plishkovoy-i-ne-smogla-zashchitit-titul-v-shenchzhene?utm_source=rsport| загаловак =Соболенко проиграла Кр. Плишковой и не смогла защитить титул в Шэньчжэне| дата публікацыі =7 студзеня 2020| выдавец =Sport24| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2020 года перамагла Вікторыю Азаранка ў фінале турніра «J&amp;T Banka Ostrava Open 2020»&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://tennis.by/novosti/belorusskiy-tennis/j-t-banka-ostrava-open-2020-u-ariny-sobolenko-titul-v-odinochnom-razryade.html| загаловак =J&amp;T Banka Ostrava Open 2020. У Арины Соболенко титул в одиночном разряде!| выдавец =Белорусская теннисная федерация| дата публікацыі =25 кастрычніка 2020| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. У лістападзе 2020 года стала пераможцам турніра Жаночай тэніснай асацыяцыі ў Лінцы&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/spbnews_NI1270666_Sobolenko_vyigrala_turnir_v_Lince_zavojevav_tretij_titul_v_sezone| загаловак =Соболенко выиграла турнир в Линце, завоевав третий титул в сезоне| выдавец =ООО «Национальный спортивный телеканал»| дата публікацыі =15 лістапада 2020| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

Стала пераможцам турніра ў Абу-Дабі першага афіцыйнага турніру Жаночай тэніснай асацыяцыі, які праводзіўся ў 2021 годзе, здабыўшы ў фінале перамогу над Веранікай Кудзярметавай&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://www.eurosport.ru/tennis/wta-abu-dhabi/2021/story_sto8064913.shtml| загаловак =Арина Соболенко разгромила Веронику Кудерметову и выиграла первый турнир нового сезона WTA| выдавец =Eurosport| дата публікацыі =13 студзеня 2021| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. Удзельнічала ў Алімпійскіх гульнях у Токіа, але саступіла ў другім коле харватцы Доне Векіч&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://www.championat.com/tennis/news-4412115-arina-sobolenko-zavershila-vystuplenie-na-olimpiade-2020-v-tokio.html| загаловак =Арина Соболенко завершила выступление на Олимпиаде-2020 в Токио| праект =championat.com|дата публікацыі =26 ліпеня 2021| мова =ru| аўтар =Георгий Сосно}}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2021 года выйшла ў паўфінал [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе]], дзе прайграла канадскай тэнісістцы [[Лэйла Фернандэс|Лэйле Фернандэс]] за выхад у фінал&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/sport/view/arina-sobolenko-ne-smogla-probitsja-v-final-us-open-459157-2021/ Арина Соболенко не смогла пробиться в финал US Open]&lt;/ref&gt;.

28 студзеня 2023 года выйграла [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]], упершыню атрымаўшы перамогу ў адзіночным разрадзе на турніры «Вялікага шлема»&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32243770.html Беларуска Арына Сабаленка выйграла Australian Open], Радыё Свабода, 28-01-2023&lt;/ref&gt;. Фіналістка Адкрытага чэмпіянату ЗША, у верасні ўзначаліла сусветны жаночы рэйтынг. Аднак на выніковым турніры WTA пацярпела паражэнне ад полькі [[Іга Свёнтак|Ігі Свёнтак]] і саступіла ёй першую пазіцыю па выніках 2023 года.

27 студзеня 2024 года Арына Сабаленка ў другі раз запар выйграла жаночы Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе. 7 верасня 2024 года стала пераможцай [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату ЗША]]. 13 кастрычніка 2024 года Арына Сабаленка стала пераможцай турніра ў кітайскім [[Ухань|Ухані]] (у трэці раз запар). З 21 кастрычніка яна ізноў заняла першае месца ў рэйтынгу WTA.

6 верасня 2025 года яна другі год запар выйграла Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе.

=== Нацыянальная зборная ===
Выступае за зборную Беларусі на [[Кубак Білі Джын Кінг|Кубку Білі Джын Кінг]], разам з якой дамаглася права згуляць у фінале спаборніцтваў у 2017 годзе.

У красавіку 2016 года Арына Сабаленка ўпершыню трапіла ў [[Жаночая зборная Беларусі па тэнісе|зборную Беларусі]], дзе прайграла невырашальны парны матч [[Кубак Федэрацыі па тэнісе|Кубка Федэрацыі]], у якім Беларусь адолела Расію і выйшла ў I Сусветную групу.

У першым сезоне найвышэйшай групы зборная Беларусі нечакана дайшла да фіналу. У чвэрцьфінале супраць Нідэрландаў і ў паўфінале супраць Швейцарыі Арына Сабаленка саступала ў першых матчах наймацнейшым тэнісісткам суперніц ([[Кікі Бертэнс]] і [[Цімеа Бачынскі]] адпаведна), пасля яна замацоўвала перамогі напарніцы [[Аляксандра Аляксандраўна Сасновіч|Аляксандры Сасновіч]] над другімі ракеткамі ([[Міхаэла Крайчак|Міхаэлай Крайчак]] і [[Вікторыя Голубіч|Вікторыяй Голубіч]] адпаведна). На момант паўфіналу Сабаленка мела 125-е месца ў рэйтынгу.

У фінальным матчы супраць ЗША Арына Сабаленка перамагла чэмпіёнку ЗША, 13-ю ракетку свету [[Слоан Стывенс]], аднак пазней саступіла 10-й ракетцы [[Како Вандэвэй]] і ў парным разрадзе, у выніку чаго ЗША атрымалі мінімальную перамогу 3:2.

== Палітычныя погляды ==
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у 2020 годзе]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|title=Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть|date=2020-11-24|access-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124131447/https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|archive-date=24 лістапада 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://athletes.by/podpisi/|title=Подписи|access-date=2020-12-08}}&lt;/ref&gt;. У 2023 годзе заявіла, што не хоча займацца палітыкай&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.championat.com/tennis/news-5129441-ya-ne-podderzhivayu-lukashenko-sobolenko-otvetila-na-politicheskie-voprosy.html|website=championat.com|title=Соболенко ответила на политические вопросы|date=2023-06-06|access-date=2025-05-04}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Тэнісісткі Беларусі}}
{{Першыя ракеткі свету (жанчыны, пары)}}

{{DEFAULTSORT:Сабаленка Арына Сяргееўна}}
[[Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]]</text>
      <sha1>sbye5y5yc9ad0g0aiobjqjr4889pwg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119689</id>
      <parentid>5119688</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anton Arkh</username>
        <id>107951</id>
      </contributor>
      <origin>5119689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26841" sha1="gq8nzpz7ugdwf0pwdrd8s0hrq69zuvx" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сабаленка}}
{{Тэнісіст
|імя_гульца                     = Арына Сабаленка
|грамадзянства                  = {{сцягафікацыя|Беларусь}}
|месца_пражывання               = [[Мінск]], [[Беларусь]]
|дата нараджэння                = 
|месца нараджэння               = 
|рост                           = 182
|вага                           = 
|прафесійная кар’ера            = 2015 — цяпер
|рука                           = правая
|трэнер                         = [[Антон Дуброў]]
|прызавыя_грошы                 = $14 382 781&lt;ref&gt;[https://www.wtatennis.com/players/320760/aryna-sabalenka Aryna Sabalenka]&lt;/ref&gt;
|адзіночныя_вынікі              = 502–201
|адзіночных_тытулаў             = 24 [[WTA]], 1 [[WTA 125K series|WTA 125K]], 5 [[Цыкл жаночых турніраў ITF|ITF]]
|найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 1 (11 верасня 2023)
|бягучая_адзіночная_пазіцыя     = 
|вынікі_па_Аўстраліі            = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2023|2023]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2024|2024]])
|вынікі_па_Францыі              = фінал ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2025 у жаночым адзіночным разрадзе|2025]])
|вынікі_па_Уімблдане            = 1/2 фіналу ([[Уімблданскі турнір 2021|2021]], [[Уімблданскі турнір 2023|2023]])
|вынікі_па_ЗША                  = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2024|2024]],[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2024|2025]])
|фінал WTA                      = 
|парныя_вынікі                  = 91—67
|парных_тытулаў                 = 6 [[WTA]], 1 [[WTA 125K series|WTA 125K]], 1 [[Цыкл жаночых турніраў ITF|ITF]]
|найвышэйшая_парная_пазіцыя     = '''1''' (22 лютага 2021)
|бягучая_парная_пазіцыя         = 
|вынікі_па_Аўстраліі2           = '''перамога''' (2021)
|вынікі_па_Францыі2             = 1/2 фіналу (2019)
|вынікі_па_Уімблдану2           = 1/4 фіналу (2019)
|вынікі_па_ЗША2                 = '''перамога''' (2019)
|парных_тытулаў2                = 
|вынікі_па_Аўстраліі_3          = 
|вынікі_па_Францыі_3            = 
|вынікі_па_Уімблдану_3          = 
|вынікі_па_ЗША_3                = 
|апошняе_абнаўленне             = 
}}
'''Ары́на Сярге́еўна Сабале́нка''' (нар. {{ДН|5|5|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларуская прафесійная [[тэніс]]істка; пераможца турніраў WTA ў адзіночным разрадзе, фіналістка Кубка Федэрацыі (2017) у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 5 мая 1998 года ў [[Мінск]]у. Бацька — Сяргей Сабаленка (1975—2019), былы хакеіст&lt;ref name=&quot;mn&quot;&gt;[https://minsknews.by/otecz-ariny-sobolenko-skonchalsya-v-vozraste-44-let/ Отец Арины Соболенко скончался в возрасте 44 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201204055800/https://minsknews.by/otecz-ariny-sobolenko-skonchalsya-v-vozraste-44-let/ |date=4 снежня 2020 }}&lt;/ref&gt;, маці — Юлія Сабаленка&lt;ref name=&quot;bkp&quot;&gt;[https://www.belarus.kp.ru/daily/27372/4565049/ «Антонина, береги маму, спасай Арину»: в Сети обсуждают фото младшей сестры Арины Соболенко]&lt;/ref&gt;. Мае малодшую сястру Антаніну&lt;ref name=&quot;bkp&quot;/&gt;.

Займацца тэнісам пачала ў Беларусі пад уплывам бацькі&lt;ref name=&quot;mn&quot;/&gt;. Першым спаборніцтвам, дзе ў 12-гадовым узросце перамагла Арына Сабаленка, стала адкрытае першынство СДЮШАР. У 13 гадоў тэнісістка стала найлепшай на турніры ГЦАР і адкрытым рэспубліканскім турніры на прызы [[РЦАП па тэнісе]]. Да пераходу на дарослы ўзровень у 2014 годзе Арына Сабаленка перамагла яшчэ на чатырох дзіцячых турнірах. Аднак нізкі юніёрскі рэйтынг не даваў магчымасці Арыне адбірацца на юніёрскія турніры серыі Вялікага шлема. Таму яна пачала набіраць вопыт на дарослых турнірах Міжнароднай федэрацыі тэніса. Восенню 2015 года Сабаленка ўпершыню выйграла два турніры-«дзесяцітысячнікі» ў [[Анталья|Анталлі]], а ў снежні таго ж года перамагла на «25-тысячніку» ў Пуне ([[Індыя]]).

Вучылася на завочным аддзяленні ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры]] на спартыўна-педагагічным факультэце спартыўных гульняў і адзінаборстваў. Аддае перавагу агрэсіўнаму сілавому тэнісу з кароткімі розыгрышамі — у тры-чатыры ўдары. Часта выконвае [[Эйс (тэніс)|эйсы]]. Па гульнявой манеры падобная з Серэнай і [[Вінус Уільямс]]. Паводле ацэнкі старшыні Беларускай тэніснай федэрацыі [[Аляксандр Васільевіч Шакуцін|Аляксандра Шакуціна]], байцоўскія якасці Сабаленка пераважаюць над яе фізічнай формай, дзякуючы чаму яна «можа выйграваць, здавалася б, абсалютна безнадзейныя матчы». Падрыхтоўкай тэнісісткі займаліся трэнеры Сяргей Аляксандраў, [[Таццяна Пучак]], Уладзімір Пярко, з якім Сабаленка ў маі 2016 года ў кітайскім [[Цяньцзінь|Цяньцзіне]] выйграла свой першы буйны міжнародны турнір WTA. Пазней займалася са спарынг-партнёрам Антонам Дубровым і трэнерам па фізпадрыхтоўцы [[Вадзім Сашурын|Вадзімам Сашурыным]], у мінулым чэмпіёнам свету па біятлоне. З 2016 года трэніравалася ў расійскага спецыяліста Халіла Ібрагімава. Бурны прагрэс Сабаленка пацвярджаў такі факт: за тыдзень падрыхтоўкі да матчу з камандай Швейцарыі тэнісістка павялічыла хуткасць уводу мяча ў гульню на 25 км/г&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sport.tut.by/news/tennis/541113.html |title=Соболенко сравнивают с Сереной Уильямс, а ей нравится Шарапова |author=Юрий Михалевич |publisher=sport.tut.by |date=2017-04-27 |lang=ru |access-date=9 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810042230/https://sport.tut.by/news/tennis/541113.html |archive-date=10 жніўня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Жыла і трэніравалася ў [[Мінск]]у. Станам на 2023 год жыве ў [[Маямі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=pressball.by |url=https://www.pressball.by/news/tennis/432621 |access-date=28 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128151957/https://www.pressball.by/news/tennis/432621 |archive-date=28 студзеня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Спартыўная кар’ера ==
Прафесійную кар’еру пачала ў 2016 годзе.

У 2017 годзе на [[Уімблданскі турнір 2017|дэбютным турніры Вялікага Шлема]] ў другім коле выбыла з барацьбы. [[Адкрыты чэмпіянат Ташкента па тэнісе 2017|У Ташкенце]] ўпершыню дайшла да паўфіналу турніраў [[Жаночая тэнісная асацыяцыя|WTA]], па шляху перамогшы 3-ю сеяную, 53-ю ракетку свету [[Таццяна Марыя|Таццяну Марыю]]. У кастрычніку 2017 упершыню прабілася ў фінал турніру WTA (у кітайскім [[Цяньцзінь|Цяньцзіні]]), дзе саступіла [[Марыя Юр’еўна Шарапава|Марыі Шарапавай]]&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://www.pressball.by/pbonline/other/85923| загаловак =От прошлого к будущему: хороша Маша, но Арина Соболенко лучше во всем| выдавец =Прессбол| дата публікацыі =4 студзеня 2019| мова =ru| аўтар =Константин Лобандиевский| title =Архіўная копія| access-date =26 жніўня 2023| archive-url =https://web.archive.org/web/20211104024820/https://www.pressball.by/pbonline/other/85923| archive-date =4 лістапада 2021| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;. Пасля гэтага Арына Сабаленка ўпершыню ў сваёй кар’еры ўвайшла ў топ-100 сусветнага тэніснага рэйтынгу і стала першай ракеткай Беларусі. Пасля перамогі на [[Адкрыты чэмпіянат Мумбаі 2017|адкрытым чэмпіянаце Мумбаі]] Арына Сабаленка скончыла сезон на 73-й пазіцыі рэйтынгу.

У красавіку 2018 года Арына Сабаленка ўпершыню ў кар’еры ўвайшла ў топ-50 сусветнага рэйтынгу. Гэта адбылося пасля ўдалага выступу на турніры ў швейцарскім [[Лугана]], дзе беларуска дайшла да фіналу. 25 жніўня 2018 года Арына Сабаленка заваявала першы ў кар’еры тытул на турнірах прэм’ер-узроўню. У фінальным паядынку ў [[Нью-Хэйвен]]е (ЗША) яна перайграла іспанку [[Карла Суарэс Навара|Карлу Суарэс Навара]]. Пасля гэтага беларуска трапіла ў топ-20 сусветнага рэйтынгу. У верасні беларуская тэнісістка здабыла перамогу на яшчэ адным [[Адкрыты чэмпіянат Уханя па тэнісе 2018|прэм’ер-турніры ва Ухані]], цягам якога перамагла 6-ю тэнісістку свету [[Эліна Міхайлаўна Світоліна|Эліну Світоліну]]. На [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па тэнісе 2018|адкрытым чэмпіянаце Кітая]] выйшла ў чвэрцьфінал. Праз хваробу Арына Сабаленка адмовілася ад удзелу ў ВТБ Кубку Крамля&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://twitter.com/tennisrussia/status/1051459854760628224| загаловак =Арина Соболенко снялась с турнира «ВТБ Кубок Кремля» по болезни. Ее место займет «лаки лузер»| выдавец =Twitter| дата публікацыі =14 кастрычніка 2018| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. Жаночая тэнісная асацыяцыя прызнала Арыну Сабаленка «Навічком года» паводле вынікаў 2018 года&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.tvr.by/bel/news/sport/arina_sobolenko_priznana_novichkom_goda/|загаловак=Арына Сабаленка прызнаная &quot;Навічком года&quot;|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=19 кастрычніка 2018}}&lt;/ref&gt;. Напрыканцы года Сабаленка займала 11-ю пазіцыю сусветнага рэйтынгу&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар =Мария Никулашкина|url =https://www.sport-express.ru/tennis/wta/reviews/tennis-turnir-v-sankt-peterburge-arina-sobolenko-svezhi-novosti-foto-intervyu-1507251/| загаловак =&quot;Сказала, что тренер сделал из меня машину для убийств&quot;. Про крутое прозвище Соболенко| выдавец =Спорт-Экспресс| дата публікацыі =1 лютага 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2019 года Арына Сабаленка перамагла на чэмпіянаце ў Шэньчжэні&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.eurosport.ru/tennis/wta-shenzhen/2019/story_sto7074840.shtml|загаловак=Арина Соболенко выиграла турнир в Шэньчжэне. Это ее третий титул|выдавец=Eurosport|дата публікацыі=5 студзеня 2019|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Такім чынам Арына Сабаленка ўпершыню ў кар’еры ўзнялася на 10-е месца ў рэйтынгу WTA&lt;ref&gt;{{cite news|date = 28 студзеня 2019|url = http://zviazda.by/be/news/20190128/1548681962-shtotydnyovy-spartyuny-aglyad-zvyazdy|title = Штодзённы спартыўны агляд Звязды|publisher = [[Звязда]]|access-date = 28 студзеня 2019}}&lt;/ref&gt;. Наняла новага трэнера па фізічнай падрыхтоўцы — амерыканца Джэйсана Стэйсі&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| загаловак =«Хотим отомстить за прошлогоднее поражение». Соболенко и компания нацелены на победу в FedCup| выдавец =СПОРТ.TUT.BY| аўтар =Міхалевіч, Ю.| дата публікацыі =5 лютага 2019| копія =https://web.archive.org/web/20190824030814/https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| дата копіі =24 жніўня 2019| мова =ru| title =Архіўная копія| access-date =26 жніўня 2023| archive-url =https://web.archive.org/web/20210512005536/https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| archive-date =12 мая 2021| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе стала пераможцам малога падагульняючага турніра Жаночай тэніснай асацыяцыі&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.belarus.by/by/press-center/news/aryna-sabalenka-vyjgrala-maly-padagulnjajuchy-turnr-wta_i_0000105565.html|загаловак=Арына Сабаленка выйграла малы падагульняючы турнір WTA | выдавец=Belarus.by|дата публікацыі=28 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;. На Адкрытым чэмпіянаце Францыі дайшла толькі да другога кола, пацярпеўшы паражэнне ад Аманды Анісімавай&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://rsport.ria.ru/20190530/1555103804.html| загаловак =Соболенко не сумела выйти в третий круг &quot;Ролан Гаррос&quot;| выдавец =РИА Новости Спорт| дата публікацыі =30 мая 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. На Уімблдане 2019 года была пасеяная пад дзясятым нумарам, але ў першым жа коле прайграла Магдалене Рыбарыкавай&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://www.championat.com/tennis/news-3793785-sobolenko-v-dvuh-setah-proigrala-rybarikovoj-v-pervom-kruge-uimbldona.html| загаловак =Соболенко в двух сетах проиграла Рыбариковой в первом круге Уимблдона| выдавец = championat.ru | дата публікацыі = 1 ліпеня 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2020 года саступіла Крысціне Плішкавай у другім коле турніра ў Шэньчжэні і не здолела абараніць тытул&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://sport24.ru/news/tennis/2020-01-07-sobolenko-proigrala-kr-plishkovoy-i-ne-smogla-zashchitit-titul-v-shenchzhene?utm_source=rsport| загаловак =Соболенко проиграла Кр. Плишковой и не смогла защитить титул в Шэньчжэне| дата публікацыі =7 студзеня 2020| выдавец =Sport24| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2020 года перамагла Вікторыю Азаранка ў фінале турніра «J&amp;T Banka Ostrava Open 2020»&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://tennis.by/novosti/belorusskiy-tennis/j-t-banka-ostrava-open-2020-u-ariny-sobolenko-titul-v-odinochnom-razryade.html| загаловак =J&amp;T Banka Ostrava Open 2020. У Арины Соболенко титул в одиночном разряде!| выдавец =Белорусская теннисная федерация| дата публікацыі =25 кастрычніка 2020| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. У лістападзе 2020 года стала пераможцам турніра Жаночай тэніснай асацыяцыі ў Лінцы&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/spbnews_NI1270666_Sobolenko_vyigrala_turnir_v_Lince_zavojevav_tretij_titul_v_sezone| загаловак =Соболенко выиграла турнир в Линце, завоевав третий титул в сезоне| выдавец =ООО «Национальный спортивный телеканал»| дата публікацыі =15 лістапада 2020| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

Стала пераможцам турніра ў Абу-Дабі першага афіцыйнага турніру Жаночай тэніснай асацыяцыі, які праводзіўся ў 2021 годзе, здабыўшы ў фінале перамогу над Веранікай Кудзярметавай&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://www.eurosport.ru/tennis/wta-abu-dhabi/2021/story_sto8064913.shtml| загаловак =Арина Соболенко разгромила Веронику Кудерметову и выиграла первый турнир нового сезона WTA| выдавец =Eurosport| дата публікацыі =13 студзеня 2021| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. Удзельнічала ў Алімпійскіх гульнях у Токіа, але саступіла ў другім коле харватцы Доне Векіч&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://www.championat.com/tennis/news-4412115-arina-sobolenko-zavershila-vystuplenie-na-olimpiade-2020-v-tokio.html| загаловак =Арина Соболенко завершила выступление на Олимпиаде-2020 в Токио| праект =championat.com|дата публікацыі =26 ліпеня 2021| мова =ru| аўтар =Георгий Сосно}}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2021 года выйшла ў паўфінал [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе]], дзе прайграла канадскай тэнісістцы [[Лэйла Фернандэс|Лэйле Фернандэс]] за выхад у фінал&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/sport/view/arina-sobolenko-ne-smogla-probitsja-v-final-us-open-459157-2021/ Арина Соболенко не смогла пробиться в финал US Open]&lt;/ref&gt;.

28 студзеня 2023 года выйграла [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]], упершыню атрымаўшы перамогу ў адзіночным разрадзе на турніры «Вялікага шлема»&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32243770.html Беларуска Арына Сабаленка выйграла Australian Open], Радыё Свабода, 28-01-2023&lt;/ref&gt;. Фіналістка Адкрытага чэмпіянату ЗША, у верасні ўзначаліла сусветны жаночы рэйтынг. Аднак на выніковым турніры WTA пацярпела паражэнне ад полькі [[Іга Свёнтак|Ігі Свёнтак]] і саступіла ёй першую пазіцыю па выніках 2023 года.

27 студзеня 2024 года Арына Сабаленка ў другі раз запар выйграла жаночы Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе. 7 верасня 2024 года стала пераможцай [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату ЗША]]. 13 кастрычніка 2024 года Арына Сабаленка стала пераможцай турніра ў кітайскім [[Ухань|Ухані]] (у трэці раз запар). З 21 кастрычніка яна ізноў заняла першае месца ў рэйтынгу WTA.

6 верасня 2025 года яна другі год запар выйграла Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе.

=== Нацыянальная зборная ===
Выступае за зборную Беларусі на [[Кубак Білі Джын Кінг|Кубку Білі Джын Кінг]], разам з якой дамаглася права згуляць у фінале спаборніцтваў у 2017 годзе.

У красавіку 2016 года Арына Сабаленка ўпершыню трапіла ў [[Жаночая зборная Беларусі па тэнісе|зборную Беларусі]], дзе прайграла невырашальны парны матч [[Кубак Федэрацыі па тэнісе|Кубка Федэрацыі]], у якім Беларусь адолела Расію і выйшла ў I Сусветную групу.

У першым сезоне найвышэйшай групы зборная Беларусі нечакана дайшла да фіналу. У чвэрцьфінале супраць Нідэрландаў і ў паўфінале супраць Швейцарыі Арына Сабаленка саступала ў першых матчах наймацнейшым тэнісісткам суперніц ([[Кікі Бертэнс]] і [[Цімеа Бачынскі]] адпаведна), пасля яна замацоўвала перамогі напарніцы [[Аляксандра Аляксандраўна Сасновіч|Аляксандры Сасновіч]] над другімі ракеткамі ([[Міхаэла Крайчак|Міхаэлай Крайчак]] і [[Вікторыя Голубіч|Вікторыяй Голубіч]] адпаведна). На момант паўфіналу Сабаленка мела 125-е месца ў рэйтынгу.

У фінальным матчы супраць ЗША Арына Сабаленка перамагла чэмпіёнку ЗША, 13-ю ракетку свету [[Слоан Стывенс]], аднак пазней саступіла 10-й ракетцы [[Како Вандэвэй]] і ў парным разрадзе, у выніку чаго ЗША атрымалі мінімальную перамогу 3:2.

== Палітычныя погляды ==
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у 2020 годзе]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|title=Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть|date=2020-11-24|access-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124131447/https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|archive-date=24 лістапада 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://athletes.by/podpisi/|title=Подписи|access-date=2020-12-08}}&lt;/ref&gt;. У 2023 годзе заявіла, што не хоча займацца палітыкай&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.championat.com/tennis/news-5129441-ya-ne-podderzhivayu-lukashenko-sobolenko-otvetila-na-politicheskie-voprosy.html|website=championat.com|title=Соболенко ответила на политические вопросы|date=2023-06-06|access-date=2025-05-04}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Тэнісісткі Беларусі}}
{{Першыя ракеткі свету (жанчыны, пары)}}

{{DEFAULTSORT:Сабаленка Арына Сяргееўна}}
[[Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]]</text>
      <sha1>gq8nzpz7ugdwf0pwdrd8s0hrq69zuvx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119690</id>
      <parentid>5119689</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anton Arkh</username>
        <id>107951</id>
      </contributor>
      <origin>5119690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26841" sha1="fqt15quk9nz9ohyzuaa5e4cpgq8smbx" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сабаленка}}
{{Тэнісіст
|імя_гульца                     = Арына Сабаленка
|грамадзянства                  = {{сцягафікацыя|Беларусь}}
|месца_пражывання               = [[Мінск]], [[Беларусь]]
|дата нараджэння                = 
|месца нараджэння               = 
|рост                           = 182
|вага                           = 
|прафесійная кар’ера            = 2015 — цяпер
|рука                           = правая
|трэнер                         = [[Антон Дуброў]]
|прызавыя_грошы                 = $49 026 518&lt;ref&gt;[https://www.wtatennis.com/players/320760/aryna-sabalenka Aryna Sabalenka]&lt;/ref&gt;
|адзіночныя_вынікі              = 502–201
|адзіночных_тытулаў             = 24 [[WTA]], 1 [[WTA 125K series|WTA 125K]], 5 [[Цыкл жаночых турніраў ITF|ITF]]
|найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 1 (11 верасня 2023)
|бягучая_адзіночная_пазіцыя     = 
|вынікі_па_Аўстраліі            = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2023|2023]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2024|2024]])
|вынікі_па_Францыі              = фінал ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2025 у жаночым адзіночным разрадзе|2025]])
|вынікі_па_Уімблдане            = 1/2 фіналу ([[Уімблданскі турнір 2021|2021]], [[Уімблданскі турнір 2023|2023]])
|вынікі_па_ЗША                  = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2024|2024]],[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2024|2025]])
|фінал WTA                      = 
|парныя_вынікі                  = 91—67
|парных_тытулаў                 = 6 [[WTA]], 1 [[WTA 125K series|WTA 125K]], 1 [[Цыкл жаночых турніраў ITF|ITF]]
|найвышэйшая_парная_пазіцыя     = '''1''' (22 лютага 2021)
|бягучая_парная_пазіцыя         = 
|вынікі_па_Аўстраліі2           = '''перамога''' (2021)
|вынікі_па_Францыі2             = 1/2 фіналу (2019)
|вынікі_па_Уімблдану2           = 1/4 фіналу (2019)
|вынікі_па_ЗША2                 = '''перамога''' (2019)
|парных_тытулаў2                = 
|вынікі_па_Аўстраліі_3          = 
|вынікі_па_Францыі_3            = 
|вынікі_па_Уімблдану_3          = 
|вынікі_па_ЗША_3                = 
|апошняе_абнаўленне             = 
}}
'''Ары́на Сярге́еўна Сабале́нка''' (нар. {{ДН|5|5|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларуская прафесійная [[тэніс]]істка; пераможца турніраў WTA ў адзіночным разрадзе, фіналістка Кубка Федэрацыі (2017) у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 5 мая 1998 года ў [[Мінск]]у. Бацька — Сяргей Сабаленка (1975—2019), былы хакеіст&lt;ref name=&quot;mn&quot;&gt;[https://minsknews.by/otecz-ariny-sobolenko-skonchalsya-v-vozraste-44-let/ Отец Арины Соболенко скончался в возрасте 44 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201204055800/https://minsknews.by/otecz-ariny-sobolenko-skonchalsya-v-vozraste-44-let/ |date=4 снежня 2020 }}&lt;/ref&gt;, маці — Юлія Сабаленка&lt;ref name=&quot;bkp&quot;&gt;[https://www.belarus.kp.ru/daily/27372/4565049/ «Антонина, береги маму, спасай Арину»: в Сети обсуждают фото младшей сестры Арины Соболенко]&lt;/ref&gt;. Мае малодшую сястру Антаніну&lt;ref name=&quot;bkp&quot;/&gt;.

Займацца тэнісам пачала ў Беларусі пад уплывам бацькі&lt;ref name=&quot;mn&quot;/&gt;. Першым спаборніцтвам, дзе ў 12-гадовым узросце перамагла Арына Сабаленка, стала адкрытае першынство СДЮШАР. У 13 гадоў тэнісістка стала найлепшай на турніры ГЦАР і адкрытым рэспубліканскім турніры на прызы [[РЦАП па тэнісе]]. Да пераходу на дарослы ўзровень у 2014 годзе Арына Сабаленка перамагла яшчэ на чатырох дзіцячых турнірах. Аднак нізкі юніёрскі рэйтынг не даваў магчымасці Арыне адбірацца на юніёрскія турніры серыі Вялікага шлема. Таму яна пачала набіраць вопыт на дарослых турнірах Міжнароднай федэрацыі тэніса. Восенню 2015 года Сабаленка ўпершыню выйграла два турніры-«дзесяцітысячнікі» ў [[Анталья|Анталлі]], а ў снежні таго ж года перамагла на «25-тысячніку» ў Пуне ([[Індыя]]).

Вучылася на завочным аддзяленні ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры]] на спартыўна-педагагічным факультэце спартыўных гульняў і адзінаборстваў. Аддае перавагу агрэсіўнаму сілавому тэнісу з кароткімі розыгрышамі — у тры-чатыры ўдары. Часта выконвае [[Эйс (тэніс)|эйсы]]. Па гульнявой манеры падобная з Серэнай і [[Вінус Уільямс]]. Паводле ацэнкі старшыні Беларускай тэніснай федэрацыі [[Аляксандр Васільевіч Шакуцін|Аляксандра Шакуціна]], байцоўскія якасці Сабаленка пераважаюць над яе фізічнай формай, дзякуючы чаму яна «можа выйграваць, здавалася б, абсалютна безнадзейныя матчы». Падрыхтоўкай тэнісісткі займаліся трэнеры Сяргей Аляксандраў, [[Таццяна Пучак]], Уладзімір Пярко, з якім Сабаленка ў маі 2016 года ў кітайскім [[Цяньцзінь|Цяньцзіне]] выйграла свой першы буйны міжнародны турнір WTA. Пазней займалася са спарынг-партнёрам Антонам Дубровым і трэнерам па фізпадрыхтоўцы [[Вадзім Сашурын|Вадзімам Сашурыным]], у мінулым чэмпіёнам свету па біятлоне. З 2016 года трэніравалася ў расійскага спецыяліста Халіла Ібрагімава. Бурны прагрэс Сабаленка пацвярджаў такі факт: за тыдзень падрыхтоўкі да матчу з камандай Швейцарыі тэнісістка павялічыла хуткасць уводу мяча ў гульню на 25 км/г&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sport.tut.by/news/tennis/541113.html |title=Соболенко сравнивают с Сереной Уильямс, а ей нравится Шарапова |author=Юрий Михалевич |publisher=sport.tut.by |date=2017-04-27 |lang=ru |access-date=9 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810042230/https://sport.tut.by/news/tennis/541113.html |archive-date=10 жніўня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Жыла і трэніравалася ў [[Мінск]]у. Станам на 2023 год жыве ў [[Маямі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=pressball.by |url=https://www.pressball.by/news/tennis/432621 |access-date=28 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128151957/https://www.pressball.by/news/tennis/432621 |archive-date=28 студзеня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Спартыўная кар’ера ==
Прафесійную кар’еру пачала ў 2016 годзе.

У 2017 годзе на [[Уімблданскі турнір 2017|дэбютным турніры Вялікага Шлема]] ў другім коле выбыла з барацьбы. [[Адкрыты чэмпіянат Ташкента па тэнісе 2017|У Ташкенце]] ўпершыню дайшла да паўфіналу турніраў [[Жаночая тэнісная асацыяцыя|WTA]], па шляху перамогшы 3-ю сеяную, 53-ю ракетку свету [[Таццяна Марыя|Таццяну Марыю]]. У кастрычніку 2017 упершыню прабілася ў фінал турніру WTA (у кітайскім [[Цяньцзінь|Цяньцзіні]]), дзе саступіла [[Марыя Юр’еўна Шарапава|Марыі Шарапавай]]&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://www.pressball.by/pbonline/other/85923| загаловак =От прошлого к будущему: хороша Маша, но Арина Соболенко лучше во всем| выдавец =Прессбол| дата публікацыі =4 студзеня 2019| мова =ru| аўтар =Константин Лобандиевский| title =Архіўная копія| access-date =26 жніўня 2023| archive-url =https://web.archive.org/web/20211104024820/https://www.pressball.by/pbonline/other/85923| archive-date =4 лістапада 2021| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;. Пасля гэтага Арына Сабаленка ўпершыню ў сваёй кар’еры ўвайшла ў топ-100 сусветнага тэніснага рэйтынгу і стала першай ракеткай Беларусі. Пасля перамогі на [[Адкрыты чэмпіянат Мумбаі 2017|адкрытым чэмпіянаце Мумбаі]] Арына Сабаленка скончыла сезон на 73-й пазіцыі рэйтынгу.

У красавіку 2018 года Арына Сабаленка ўпершыню ў кар’еры ўвайшла ў топ-50 сусветнага рэйтынгу. Гэта адбылося пасля ўдалага выступу на турніры ў швейцарскім [[Лугана]], дзе беларуска дайшла да фіналу. 25 жніўня 2018 года Арына Сабаленка заваявала першы ў кар’еры тытул на турнірах прэм’ер-узроўню. У фінальным паядынку ў [[Нью-Хэйвен]]е (ЗША) яна перайграла іспанку [[Карла Суарэс Навара|Карлу Суарэс Навара]]. Пасля гэтага беларуска трапіла ў топ-20 сусветнага рэйтынгу. У верасні беларуская тэнісістка здабыла перамогу на яшчэ адным [[Адкрыты чэмпіянат Уханя па тэнісе 2018|прэм’ер-турніры ва Ухані]], цягам якога перамагла 6-ю тэнісістку свету [[Эліна Міхайлаўна Світоліна|Эліну Світоліну]]. На [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па тэнісе 2018|адкрытым чэмпіянаце Кітая]] выйшла ў чвэрцьфінал. Праз хваробу Арына Сабаленка адмовілася ад удзелу ў ВТБ Кубку Крамля&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://twitter.com/tennisrussia/status/1051459854760628224| загаловак =Арина Соболенко снялась с турнира «ВТБ Кубок Кремля» по болезни. Ее место займет «лаки лузер»| выдавец =Twitter| дата публікацыі =14 кастрычніка 2018| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. Жаночая тэнісная асацыяцыя прызнала Арыну Сабаленка «Навічком года» паводле вынікаў 2018 года&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.tvr.by/bel/news/sport/arina_sobolenko_priznana_novichkom_goda/|загаловак=Арына Сабаленка прызнаная &quot;Навічком года&quot;|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=19 кастрычніка 2018}}&lt;/ref&gt;. Напрыканцы года Сабаленка займала 11-ю пазіцыю сусветнага рэйтынгу&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар =Мария Никулашкина|url =https://www.sport-express.ru/tennis/wta/reviews/tennis-turnir-v-sankt-peterburge-arina-sobolenko-svezhi-novosti-foto-intervyu-1507251/| загаловак =&quot;Сказала, что тренер сделал из меня машину для убийств&quot;. Про крутое прозвище Соболенко| выдавец =Спорт-Экспресс| дата публікацыі =1 лютага 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2019 года Арына Сабаленка перамагла на чэмпіянаце ў Шэньчжэні&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.eurosport.ru/tennis/wta-shenzhen/2019/story_sto7074840.shtml|загаловак=Арина Соболенко выиграла турнир в Шэньчжэне. Это ее третий титул|выдавец=Eurosport|дата публікацыі=5 студзеня 2019|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Такім чынам Арына Сабаленка ўпершыню ў кар’еры ўзнялася на 10-е месца ў рэйтынгу WTA&lt;ref&gt;{{cite news|date = 28 студзеня 2019|url = http://zviazda.by/be/news/20190128/1548681962-shtotydnyovy-spartyuny-aglyad-zvyazdy|title = Штодзённы спартыўны агляд Звязды|publisher = [[Звязда]]|access-date = 28 студзеня 2019}}&lt;/ref&gt;. Наняла новага трэнера па фізічнай падрыхтоўцы — амерыканца Джэйсана Стэйсі&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| загаловак =«Хотим отомстить за прошлогоднее поражение». Соболенко и компания нацелены на победу в FedCup| выдавец =СПОРТ.TUT.BY| аўтар =Міхалевіч, Ю.| дата публікацыі =5 лютага 2019| копія =https://web.archive.org/web/20190824030814/https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| дата копіі =24 жніўня 2019| мова =ru| title =Архіўная копія| access-date =26 жніўня 2023| archive-url =https://web.archive.org/web/20210512005536/https://sport.tut.by/news/tennis/622289.html| archive-date =12 мая 2021| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе стала пераможцам малога падагульняючага турніра Жаночай тэніснай асацыяцыі&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.belarus.by/by/press-center/news/aryna-sabalenka-vyjgrala-maly-padagulnjajuchy-turnr-wta_i_0000105565.html|загаловак=Арына Сабаленка выйграла малы падагульняючы турнір WTA | выдавец=Belarus.by|дата публікацыі=28 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;. На Адкрытым чэмпіянаце Францыі дайшла толькі да другога кола, пацярпеўшы паражэнне ад Аманды Анісімавай&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://rsport.ria.ru/20190530/1555103804.html| загаловак =Соболенко не сумела выйти в третий круг &quot;Ролан Гаррос&quot;| выдавец =РИА Новости Спорт| дата публікацыі =30 мая 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. На Уімблдане 2019 года была пасеяная пад дзясятым нумарам, але ў першым жа коле прайграла Магдалене Рыбарыкавай&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://www.championat.com/tennis/news-3793785-sobolenko-v-dvuh-setah-proigrala-rybarikovoj-v-pervom-kruge-uimbldona.html| загаловак =Соболенко в двух сетах проиграла Рыбариковой в первом круге Уимблдона| выдавец = championat.ru | дата публікацыі = 1 ліпеня 2019| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2020 года саступіла Крысціне Плішкавай у другім коле турніра ў Шэньчжэні і не здолела абараніць тытул&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://sport24.ru/news/tennis/2020-01-07-sobolenko-proigrala-kr-plishkovoy-i-ne-smogla-zashchitit-titul-v-shenchzhene?utm_source=rsport| загаловак =Соболенко проиграла Кр. Плишковой и не смогла защитить титул в Шэньчжэне| дата публікацыі =7 студзеня 2020| выдавец =Sport24| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2020 года перамагла Вікторыю Азаранка ў фінале турніра «J&amp;T Banka Ostrava Open 2020»&lt;ref&gt;{{Спасылка | url =https://tennis.by/novosti/belorusskiy-tennis/j-t-banka-ostrava-open-2020-u-ariny-sobolenko-titul-v-odinochnom-razryade.html| загаловак =J&amp;T Banka Ostrava Open 2020. У Арины Соболенко титул в одиночном разряде!| выдавец =Белорусская теннисная федерация| дата публікацыі =25 кастрычніка 2020| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. У лістападзе 2020 года стала пераможцам турніра Жаночай тэніснай асацыяцыі ў Лінцы&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/spbnews_NI1270666_Sobolenko_vyigrala_turnir_v_Lince_zavojevav_tretij_titul_v_sezone| загаловак =Соболенко выиграла турнир в Линце, завоевав третий титул в сезоне| выдавец =ООО «Национальный спортивный телеканал»| дата публікацыі =15 лістапада 2020| мова =ru}}&lt;/ref&gt;.

Стала пераможцам турніра ў Абу-Дабі першага афіцыйнага турніру Жаночай тэніснай асацыяцыі, які праводзіўся ў 2021 годзе, здабыўшы ў фінале перамогу над Веранікай Кудзярметавай&lt;ref&gt;{{Спасылка| url =https://www.eurosport.ru/tennis/wta-abu-dhabi/2021/story_sto8064913.shtml| загаловак =Арина Соболенко разгромила Веронику Кудерметову и выиграла первый турнир нового сезона WTA| выдавец =Eurosport| дата публікацыі =13 студзеня 2021| мова =ru}}&lt;/ref&gt;. Удзельнічала ў Алімпійскіх гульнях у Токіа, але саступіла ў другім коле харватцы Доне Векіч&lt;ref&gt;{{ Спасылка | url =https://www.championat.com/tennis/news-4412115-arina-sobolenko-zavershila-vystuplenie-na-olimpiade-2020-v-tokio.html| загаловак =Арина Соболенко завершила выступление на Олимпиаде-2020 в Токио| праект =championat.com|дата публікацыі =26 ліпеня 2021| мова =ru| аўтар =Георгий Сосно}}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2021 года выйшла ў паўфінал [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе]], дзе прайграла канадскай тэнісістцы [[Лэйла Фернандэс|Лэйле Фернандэс]] за выхад у фінал&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/sport/view/arina-sobolenko-ne-smogla-probitsja-v-final-us-open-459157-2021/ Арина Соболенко не смогла пробиться в финал US Open]&lt;/ref&gt;.

28 студзеня 2023 года выйграла [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]], упершыню атрымаўшы перамогу ў адзіночным разрадзе на турніры «Вялікага шлема»&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32243770.html Беларуска Арына Сабаленка выйграла Australian Open], Радыё Свабода, 28-01-2023&lt;/ref&gt;. Фіналістка Адкрытага чэмпіянату ЗША, у верасні ўзначаліла сусветны жаночы рэйтынг. Аднак на выніковым турніры WTA пацярпела паражэнне ад полькі [[Іга Свёнтак|Ігі Свёнтак]] і саступіла ёй першую пазіцыю па выніках 2023 года.

27 студзеня 2024 года Арына Сабаленка ў другі раз запар выйграла жаночы Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе. 7 верасня 2024 года стала пераможцай [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату ЗША]]. 13 кастрычніка 2024 года Арына Сабаленка стала пераможцай турніра ў кітайскім [[Ухань|Ухані]] (у трэці раз запар). З 21 кастрычніка яна ізноў заняла першае месца ў рэйтынгу WTA.

6 верасня 2025 года яна другі год запар выйграла Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе.

=== Нацыянальная зборная ===
Выступае за зборную Беларусі на [[Кубак Білі Джын Кінг|Кубку Білі Джын Кінг]], разам з якой дамаглася права згуляць у фінале спаборніцтваў у 2017 годзе.

У красавіку 2016 года Арына Сабаленка ўпершыню трапіла ў [[Жаночая зборная Беларусі па тэнісе|зборную Беларусі]], дзе прайграла невырашальны парны матч [[Кубак Федэрацыі па тэнісе|Кубка Федэрацыі]], у якім Беларусь адолела Расію і выйшла ў I Сусветную групу.

У першым сезоне найвышэйшай групы зборная Беларусі нечакана дайшла да фіналу. У чвэрцьфінале супраць Нідэрландаў і ў паўфінале супраць Швейцарыі Арына Сабаленка саступала ў першых матчах наймацнейшым тэнісісткам суперніц ([[Кікі Бертэнс]] і [[Цімеа Бачынскі]] адпаведна), пасля яна замацоўвала перамогі напарніцы [[Аляксандра Аляксандраўна Сасновіч|Аляксандры Сасновіч]] над другімі ракеткамі ([[Міхаэла Крайчак|Міхаэлай Крайчак]] і [[Вікторыя Голубіч|Вікторыяй Голубіч]] адпаведна). На момант паўфіналу Сабаленка мела 125-е месца ў рэйтынгу.

У фінальным матчы супраць ЗША Арына Сабаленка перамагла чэмпіёнку ЗША, 13-ю ракетку свету [[Слоан Стывенс]], аднак пазней саступіла 10-й ракетцы [[Како Вандэвэй]] і ў парным разрадзе, у выніку чаго ЗША атрымалі мінімальную перамогу 3:2.

== Палітычныя погляды ==
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у 2020 годзе]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|title=Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть|date=2020-11-24|access-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124131447/https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|archive-date=24 лістапада 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://athletes.by/podpisi/|title=Подписи|access-date=2020-12-08}}&lt;/ref&gt;. У 2023 годзе заявіла, што не хоча займацца палітыкай&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.championat.com/tennis/news-5129441-ya-ne-podderzhivayu-lukashenko-sobolenko-otvetila-na-politicheskie-voprosy.html|website=championat.com|title=Соболенко ответила на политические вопросы|date=2023-06-06|access-date=2025-05-04}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Тэнісісткі Беларусі}}
{{Першыя ракеткі свету (жанчыны, пары)}}

{{DEFAULTSORT:Сабаленка Арына Сяргееўна}}
[[Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]]</text>
      <sha1>fqt15quk9nz9ohyzuaa5e4cpgq8smbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Волхаўскі фронт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539121</id>
    <revision>
      <id>5119785</id>
      <parentid>4794633</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15273" sha1="c6zyklycvic3rsz570tppg7n133sy0p" xml:space="preserve">{{Ваеннае падраздзяленне
|назва               = Волхаўскі фронт
|выява               = [[Выява:Red Army Badge.svg|200px]]
|подпіс              = [[Эмблема]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]
|гады                = 1941—1942; 1942—1944
|краіна              = {{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]
|падначаленне        = [[Камандуючы|камандуючаму]] [[войскі|войскамі]] [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронту]]
|у складзе           = [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]]
|тып                 = [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронт]]
|уключае_у_сябе      = упраўленне, [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанні]], [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнні]], [[Вайсковая часць|вайсковыя часці]] і ўстановы
|роля                = абарона
|памер               = [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанне]]
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = 
|мянушка             = 
|заступнік           = 
|дэвіз               = 
|колеры              = 
|марш                = 
|талісман            = 
|рыштунак            = 
|бітвы               = [[Вялікая Айчынная вайна]]
|знакі_адрозненні    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = Камандуючы [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|К. А. Мерацкоў]]
}}
'''Во́лхаўскі фронт''' (існаваў 17 снежня 1941 — 23 красавіка 1942 года і 8 чэрвеня — 15 лютага 1944 года) — фарміраванне ([[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанне]]) [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]], адзін з [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|франтоў]] [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

== Фарміраванні і расфарміраванні ==
Створаны па дырэктыве [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі ВГК]] ад 17 снежня 1941 года з ліку сіл левага крыла [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага фронту]] і рэзерваў Стаўкі ВГК у ходзе [[Абарона|абароны]] гарадоў [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] [[Волхаў (горад)|Волхава]] і [[Ціхвін]]а.

23 красавіка 1942 года ''фронт'' расфарміраваны і пераўтвораны ў «Волхаўскую групу войскаў» («Група войск Волхаўскага напрамку») Ленінградскага фронту.

8 чэрвеня 1942 года ''Волхаўскі фронт'' утвораны зноў&lt;ref&gt;Камандуючы Ленінградскім фронтам М. С. Хозін 1942/06/08 быў зняты з пасады камандуючага фронту з фармулёўкай «За невыкананне загаду Стаўкі аб своечасовым і хуткім адводзе войскаў 2-й ударнай арміі, за папярова-бюракратычныя метады кіравання войскамі, за адрыў ад войскаў, у выніку чаго праціўнік перарэзаў камунікацыі 2-й ударнай арміі і апошняя была пастаўлена ў выключна цяжкае становішча» ''Исаев А.'' [http://militera.lib.ru/h/isaev_av4/14.html ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА -[ Военная история &amp;#x5D;- Краткий курс истории ВОВ. Наступление маршала Шапошникова]&lt;/ref&gt;.

Канчаткова скасаваны 15 лютага 1944 года.

== 1941—1944 ==
Войскі ''Волхаўскага фронту'' на працягу [[Бітва за Ленінград|бітвы за Ленінград]] у 1941—1944 гадах разам з войскамі Ленінградскага фронту супрацьстаялі [[16-я армія (Германія)|16-й]] (снежань 1941 — студзень 1942 г.), [[18-я армія (Германія)|18-й нямецкай арміі]] (студзень 1942 г. — люты 1944 г.) і [[11-я армія (Германія)|11-й]] (верасень — кастрычнік 1942 г.) нямецкім арміям [[Група армій «Поўнач»|Групы армій «Поўнач»]]. У красавіку 1942 года [[штаб]] ''Волхаўскага фронту'' размяшчаўся ў [[Малая Вішэра|Малой Вішеры]]&lt;ref&gt;''Катышкин И. С.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/katyshkin_is/01.html ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА -[ Мемуары &amp;#x5D;- Служили мы в штабе армейском]&lt;/ref&gt;. У студзені 1943 года войскі ''фронту'' адыгралі найважнейшую ролю ў [[Аперацыя «Іскра»|прарыве блакады Ленінграда]], а ў 1944 годзе — у поўным вызваленні горада ад варожай блакады.

== ''Волхаўскі фронт'' першага фарміравання (17.12.1941 — 23.4.1942) ==
* '''Кіруючы склад'''
** Камандуючы войскамі: [[генерал арміі]] [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|К. А. Мерацкоў]]
** Член Ваеннага савета: [[армейскі камісар 1-га рангу]] А. І. Запарожац
** Начальнік штаба: [[камбрыг]], з 28.12.1941 г. [[генерал-маёр]] Р. Д. Стэльмах
** Начальнік палітычнага ўпраўлення: [[дывізіённы камісар]] П. І. Гарохаў
** Намеснік камандуючага: [[генерал-лейтэнант]] [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. А. Уласаў]] (з 20.04.1942 — адначасова камандуючы [[2-я ўдарная армія|2-й ударнай арміі]])

* '''Склад фронту, па стану на 1 студзеня 1942 года '''
** [[2-я ўдарная армія]]
** [[4-я армія (СССР)|4-я армія]]
** [[52-я армія (СССР)|52-я армія]]
** [[59-я армія (СССР)|59-я армія]]
** [[Воінская часць|Часці]] непасрэднага падпарадкавання фронту

== Волхаўская група войскаў [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага фронту]] (23.4 — 8.6.1942) ==
* '''Кіруючы склад'''
** Камандуючы войскамі: генерал-лейтэнант [[Міхаіл Сямёнавіч Хозін|М. С. Хозін]]&lt;ref&gt;Адначасова з’яўляўся камандуючым войскамі Ленінградскага фронту, зняты з пасады за правал Любанскай наступальнай аперацыі і гібель 2-й ударнай арміі&lt;/ref&gt;
** Член Ваеннага савета: армейскі камісар 1-га рангу А. І. Запарожац
** Начальнік штаба: генерал-маёр Р. Д. Стэльмах
** Начальнік палітычнага ўпраўлення: дывізіённы камісар П. І. Гарохаў (23.4—12.5.1942 г.); дывізіённы камісар І. В. Шыкін (12—19.5.1942 г.) [Адначасова з’яўляўся начальнікам палітупраўлення Ленінградскага фронту]

== ''Волхаўскі фронт'' другога фарміравання (8.6.1942 — 15.2.1944) ==
* '''Кіруючы склад'''
** Камандуючы войскамі: генерал арміі [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|К. А. Мерацкоў]]
** Член Ваеннага савета: армейскі камісар 1-га рангу, 8.10.1942 г. [[карпусны камісар]] А. І. Запарожац (9.6—8.10.1942 г.); [[карпусны камісар]], з 6.12.1942 г. генерал-лейтэнант Л. 3. Мехліс (8.10.1942 г. — 17.4.1943 г.); генерал-маёр, з 24.8.1943 г. генерал-лейтэнант Ц. Ф. Штыкоў (17.4.1943 г. — 15.2.1944 г.)
** Начальнік штаба: генерал-маёр Р. Д. Стэльмах (9.6—5.10.1942 г.); генерал-лейтэнант М. М. Шарохін (5.10.1942 г. — 25.6.1943 г.); генерал-маёр, з 26.9.1943 г. генерал-лейтэнант Ф. П. Озераў (25.6.1943 г. — 15.2.1944 г.)
** Начальнік палітычнага ўпраўлення: [[брыгадны камісар]], з 6.12.1942 г. генерал-маёр К. Ф. Калашнікаў (20.6.1942 г. — 15.2.1944 г.)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.blokada.otrok.ru/library/volhov/p1.htm |title=Руководящий состав Волховского фронта |access-date=19 лістапада 2017 |archive-date=10 красавіка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410004531/http://www.blokada.otrok.ru/library/volhov/p1.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''Склад фронту, па стану на 1 студзеня 1943 года'''
** 2-я ўдарная армія
** 4-я армія
** [[8-я армія (СССР)|8-я армія]]
** 52-я армія
** [[54-я армія (СССР)|54-я армія]]
** 59-я армія
** [[14-я паветраная армія]]
** Часці непасрэднага падпарадкавання фронту

* '''Склад фронту, па стану на 1 студзеня 1944 года '''
** 8-я армія
** 54-я армія
** 59-я армія
** 14-я паветраная армія
** Часці непасрэднага падпарадкавання фронту

== Асноўныя аперацыі ''Волхаўскага фронта'' ==
* [[Ціхвінская стратэгічная наступальная аперацыя]]
* [[Любанская аперацыя]]
* [[Аперацыя па вываду з акружэння 2-й ударнай арміі]]
* [[Сінявінская аперацыя (1942)]]
* [[Аперацыя «Іскра»]]
* [[Аперацыя «Палярная Зорка»]]
* [[Мгінская наступальная аперацыя]]
* [[Ленінградска-Наўгародская аперацыя]]
* [[Наўгародска-Лужская наступальная аперацыя]]

== Фотагалерэя ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery widths=200 heights=200&gt;
|Іван Боўкун, [[Пётр Кірылавіч Кашавой|Пётр Кашавой]], Сяргей Храмцоў. Волхаўскі фронт, 1942 г.
Файл:RIAN archive 602484 Joining of Leningrad and Volkhov Fronts.jpg|Сустрэча воінаў [[2-я ўдарная армія|2-й ударнай]] і 67-й армій, 18 студзеня 1943 г., фатаграфія Д. Казлова.
Файл:RIAN archive 662767 Army hospital. Volkhov Front, 1943.jpg|палявы [[шпіталь]], ''Волхаўскі фронт'', студзень [[1943]] года., фатаграфія Анатоля Гараніна.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Дакументы ==
* Дырэктыва Стаўкі ВГК № 005581 ад 11.12.1941 г. аб стварэнні Волхаўскага фронту
* Дырэктыва Стаўкі ВГК № 170696 ад 2.12.1942 г. аб зацвярджэнні плана аперацыі «Іскра»
* Дырэктыва Стаўкі ВГК № 220023 ад 13.02.1944 г. аб скасаванні Волхаўскага фронту

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* [http://militera.lib.ru/docs/da/blocade/index.html Блокада Ленинграда в документах рассекреченных архивов/под ред. Н. Л. Волковского. — М&lt;span id=&quot;cxmwug&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: АСТ, СПб.: Полигон, 2005.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120313024716/http://militera.lib.ru/docs/da/blocade/index.html |date=13 сакавіка 2012 }}
* ''Мерецков К. А.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/meretskov/index.html На службе народу. — М.: Политиздат, 1968.]
* [http://militera.lib.ru/h/na_volhovskom_fronte/01.html На Волховском фронте. 1941—1944. — М&lt;span id=&quot;cxmwwQ&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: «Наука», 1982.]
* ''Бешанов В. В.'' Ленинградская оборона. — М&lt;span id=&quot;cxmwxQ&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: ООО «Издательство АСТ», Мн.: Харвест, 2005.
* ''Гланц Дэвид''. Битва за Ленинград. 1941—1945. — М&lt;span id=&quot;cxmwyg&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: АСТ: Астрель, 2008. ISBN 978-5-17-053893-5.
* ''Шигин Г. А.'' Битва за Ленинград: крупные операции, «белые пятна», потери./Под редакцией Н. Л. Волковского. — СПб.: ООО &quot;Издательство «Полигон», 2004. ISBN 5-89173-261-0.
* ''Гаврилов Б. И.'' Введение // Через «Долину смерти». Подвиг и трагедия воинов Волховского фронта. Январь-июнь 1942 г. Т. 1. Воспоминания и материалы. М., Институт российской истории РАН 2002.
* ''Гаврилов Б. И.'' [http://militera.lib.ru/h/gavrilov_bi(2)/index.html «Долина смерти». Трагедия и подвиг 2-й ударной армии]. — М&lt;span id=&quot;cxmw2A&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: Институт российской истории РАН 1999. ISBN 5-8055-0057-4

== Спасылкі ==
* [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт]
* [https://archive.today/20121205032514/victory.mil.ru/rkka/ Усе франты Вялікай Айчыннай вайны]
{{Узброеныя сілы СССР у ВАВ}}
[[Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны]]</text>
      <sha1>c6zyklycvic3rsz570tppg7n133sy0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыялекталагічны атлас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>549568</id>
    <revision>
      <id>5119695</id>
      <parentid>4303489</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Афармленне, атласы першага і другога пакаленняў</comment>
      <origin>5119695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8492" sha1="0m30jtk0h4bujgfy4i0yy00am0o25mo" xml:space="preserve">[[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|250px|Дыялекты беларускай мовы&lt;ref&gt;Беларуская мова: энцыклапедыя // Пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1994. — C. 55.&lt;/ref&gt;: {{legend|#70BEC5|Паўночна-ўсходні}} {{legend|#FFAAAA|Паўднёва-заходні}} {{legend|#D29FE6|Сярэднебеларускія гаворкi}}&lt;hr /&gt;{{legend|#FFFF99|[[Загародскія гаворкі|Палескія (заходнепалескія) гаворкі]]}}&lt;hr /&gt;Лініі: &lt;br /&gt; {{legend|#FF0000|Мяжа беларускіх гаворак (1903, Карскі)}} {{legend|#3333FF|Усходняя мяжа заходняй групы рускіх гаворак (1967, Захарава, Арлова) }} {{legend|#339900|Мяжа беларускіх і ўкраінскіх гаворак (1980, Беўзенка)}}]]

'''Дыялекталагічны атлас''' (лінгвістычны атлас) — сістэматызаваны зборнік дыялекталагічных карт пэўнай тэрыторыі, якія паказваюць пашырэнне асобных [[дыялект]]ных асаблівасцей адной [[Мова|мовы]] ці комплексу моў. Матэрыялы для дыялекталагічнага атласа збіраюцца па спецыяльнай праграме, якая ахоплівае ўсе бакі мовы ([[фанетыка]], [[Марфалогія мовы|марфалогія]], [[сінтаксіс]], [[лексіка]]). Уся сукупнасць карт дыялекталагічнага атласа дае сістэмнае ўяўленне пра дыялектнае вар’іраванне мовы ў дачыненні да ўсіх бакоў яе складу. Дыялекталагічны атлас служыць асновай для вывучэння розных аспектаў мовы метадамі [[лінгвістычная геаграфія|лінгвістычнай геаграфіі]].

== Тыпы ==
Існуюць розныя пакаленні дыялекталагічных атласаў.

Да атласаў '''першага пакалення''' належаць дыялекталагічныя атласы адной мовы, або нацыянальныя атласы. Напрыклад, «[[Спроба лінгвістычнай геаграфіі Беларусі]]» [[Пётр Апанасавіч Бузук|П.А. Бузука]] (1928), [[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы]] (1963), «[[Лексічны атлас беларускіх народных гаворак]]» у 5 тамах (1993—1998). 

Атласы '''другога пакалення''' — гэта рэгіянальныя атласы, якія ахопліваюць частку тэрыторыі адной або некалькіх моў. У Беларусі гэта, напрыклад, «Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны» (1980—2012), «Параўнальнае вывучэнне геаграфіі слоў (Палессе— Мазоўша)» І. Тарнацкага (1939), «Лінгвістычны атлас Ніжняй Прыпяці» Т.В. Назаравай (1985), [[«Атлас гаворак паўночна-ўсходняй Брэстчыны»]] [[Юрый Валер’евіч Чарнякевіч|Ю. В. Чарнякевіча]] (2009). Крыніцамі для даследавання паслужылі матэрыялы, сабраныя аўтарам у палявых умовах у 64 населеных пунктах на тэрыторыі паўночна-ўсходняй [[Брэстчына|Брэстчыны]] (у Брэсцкай (Івацэвіцкі, Баранавіцкі, Ляхавіцкі, Пружанскі, Бярозаўскі, Пінскі, Ганцавіцкі раёны), Гродзенскай (Слонімскі і Зэльвенскі раёны) і Мінскай (Клецкі раён) абласцях).

Да атласаў '''трэцяга пакалення''' належаць атласы цэлай сям’і роднасных моў. Гэта, напрыклад, [[Агульнаславянскі лінгвістычны атлас]], у якім змешчаны моўныя факты з усіх жывых славянскіх моў.

'''Чацвёртае пакаленне''' атласаў — гэта атласы сем’яў і груп разнастайных сумежных моў народаў свету. Да чацвёртага пакалення належыць [[Лінгвістычны атлас Еўропы]].

== Найважнейшыя дыялекталагічныя атласы ==
&lt;!-- Спіс пададзены згодна з артыкулам з БРЭ --&gt;
* Дыялекталагічны атлас беларускай мовы (1963).
* Лінгвістычны атлас Францыі (Atlas linguistique de la France, par J. Gilliéron et E. Edmont, т. 1-7, 1902-12);
* Нямецкі лінгвістычны атлас [Deutscher Sprachatlas, Hrsg. von F. Wrede (fortgesetzt von B. Martin, W. Mitzka). Lfg 1-19, 1926-54];
* Атлас русских народных говоров центральных областей к востоку от Москвы (под ред. Р. И. Аванесова, 1957); [Бернштейн С. Б., Чешко Е. В., Зеленина Э. И.];
* Атлас болгарских народных говоров в СССР (1958);
* Дзендзелiвський Й. О. Лiнгвiстичний атлас украjнських народних говорiв Закарпатськоj областi УРСР. (Лексика) (ч. 1-2, 1958-60);
* Атласул лингвистик молдовенеск (ред. Р. Удлер, В. Комарницки; бол 1-2, 1968-72);
* Общеславянский лингвистический атлас (вып. 1-3-, 1978-94-);
* Атлас украïнськоï мови (т. 1-3, 1984—2001).

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* Атлас диалектологический / Л. Л. Касаткин // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017
* Диалектологический атлас // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2
* Pop S., Pop R. D. Atlas linguistiques européens. Domaine roman. Louvain, 1960
* Сухачев Н. Л. Лингвистические атласы и карты // Проблемы картографирования в языкознании и этнографии. Л., 1974
* Миронов С. А. Немецкая диалектография за сто лет // Вопросы языкознания. 1976. № 4
* Аванесов Р. И. Общеславянский лингвистический атлас (1958—1978). Итоги и перспективы // Славянское языкознание. VIII Международный съезд славистов. Доклады советской делегации. М., 1978. № 4
* Алинеи М. Лингвистический атлас Европы: первые двадцать два года // Вопросы языкознания. 1993. № 3
* Донадзе Н. З. Новые перспективы в лингвогеографии — Лингвистический атлас Европы // Общеславянский лингвистический атлас: Материалы и исследования. 2001—2002. М., 2004

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Дыялекталогія]]
[[Катэгорыя:Лінгвістычная геаграфія]]
[[Катэгорыя:Арэальная лінгвістыка]]
[[Катэгорыя:Сацыялінгвістыка]]
[[Катэгорыя:Атласы]]</text>
      <sha1>0m30jtk0h4bujgfy4i0yy00am0o25mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2008 год у гісторыі кіно</title>
    <ns>0</ns>
    <id>564257</id>
    <revision>
      <id>5119854</id>
      <parentid>4940403</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмы */ удакладненне</comment>
      <origin>5119854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4195" sha1="jn8hu8xn1zi491vha9lhwx8x8jqkfbl" xml:space="preserve">{{Гады ў гісторыі кіно|2008}}
'''[[2008]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Кінематограф|кінематаграфічных]] падзей.

== Лідары праката ==

== Падзеі ==

== Фільмы ==
{{Асноўная катэгорыя|Фільмы 2008 года}}
*«[[Беларускія прымаўкі]]» — анімацыйны, {{Сцяг Беларусі}} «[[Беларусьфільм]]», {{Падказка|рэж.|рэжысёр}} [[Міхаіл Браніслававіч Тумеля|Міхаіл Тумеля]] (агучвалі: Уладзімір Варанкоў, Алена Дуброўская)
* «''[[Дваццаць адно (фільм)|Дваццаць адно]]''» — рэж. [[Роберт Лукетыч]] (у ролях: [[Джым Сцёрджэс]], [[Кевін Спейсі]], [[Кейт Босуарт]], [[Джейкаб Пітс]]).
*«[[Дзень Волі (фільм)|Дзень Волі]]» — дакументальны, {{Сцяг Польшчы}} «[[Белсат]]», {{Падказка|рэж.|рэжысёр}} [[Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі|Юрый Хашчавацкі]]
* «''[[Жанчыны-агенты]]''» — рэж. [[Жан-Поль Саламэ]] (у ролях: [[Сафі Марсо]], [[Жулі Дэпардзьё]], [[Мары Жыле]], [[Дэбора Франсуа]], [[Морыц Бляйбтрой]]).
*«[[Індыяна Джонс і Каралеўства крыштальнага чэрапа]]» — мастацкі, {{сцяг ЗША}} «[[Lucasfilm]]», {{падказка|рэж.|рэжысёр}} [[Стывен Спілберг]] (у ролях: [[Харысан Форд]], [[Шая Ла-Баф]], [[Джон Хёрт]], [[Кейт Бланшэт]])
*«[[На спіне ў чорнага ката]]» — мастацкі, {{сцяг Беларусі}} «[[Беларусьфільм]]» {{падказка|рэж.|рэжысёр}} Іван Паўлаў (у ролях: [[Аляксандр Пятровіч Дзянісаў|Аляксандр Дзянісаў]]).
*«[[Не звязвайцеся з Зоханам]]» — мастацкі, {{сцяг ЗША}} «[[Happy Madison]]», {{падказка|рэж.|рэжысёр}} Дэніс Дуган (у ролях: [[Адам Сэндлер]], [[Мэрая Кэры]])
*«[[Пётр Конюх (фільм)|Пётр Конюх]]» — дакументальны, {{Сцяг Беларусі}} «[[Беларусьфільм]]», {{Падказка|рэж.|рэжысёр}} [[Анатоль Алай]]
*«[[Рабінзоны Манцінсаары]]» — дакументальны, {{Сцяг Польшчы}} «[[Белсат]]», {{Падказка|рэж.|рэжысёр}} [[Віктар Мікалаевіч Аслюк|Віктар Аслюк]]

== Узнагароды ==
{{Асноўная катэгорыя|Кінапрэміі 2008 года}}

== Нарадзіліся ==

== Памерлі ==
* [[22 студзеня]] — [[Хіт Леджэр]], аўстралійскі акцёр (нар. [[1979]]).
* [[18 сакавіка]] — [[Энтані Мінгела]], брытанскі кінарэжысёр, сцэнарыст і драматург (нар. [[1954]]).
* [[19 сакавіка]] — [[Пол Скофілд]], англійскі акцёр (нар. [[1922]]).
* [[26 мая]] — [[Сідні Полак]], амерыканскі кінарэжысёр, акцёр і прадзюсар (нар. [[1934]]).
* [[6 ліпеня]] — [[Нона Віктараўна Мардзюкова|Нона Мардзюкова]], савецкая і расійская кінаактрыса (нар. [[1925]]).
* [[26 верасня]] — [[Пол Ньюман]], амерыканскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар (нар. [[1925]]).

{{зноскі}}
==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:2008 год у культуры і мастацтве|Кіно]]
[[Катэгорыя:Гады ў кінематографе]]</text>
      <sha1>jn8hu8xn1zi491vha9lhwx8x8jqkfbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Уладзіміравіч Чэрачань</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577497</id>
    <revision>
      <id>5119848</id>
      <parentid>4732799</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Черечень_Сергей_Владимирович.jpg|Черечень_Сергей_Владимирович.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:COM:VRT|No permission]] since 25 March 2026.</comment>
      <origin>5119848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6937" sha1="de5syppefn268agold6oh7c7yxoz4g3" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
| імя              = Сяргей Уладзіміравіч Чэрачань

| пасада           = Старшыня партыі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада]]
| перыядпачатак    = [[3 лістапада]] [[2018]]
| папярэднік       = [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]]

|партрэт             =
|памер партрэту      = 
|апісаньне партрэту  =

| месца працы      = Дырэктар таварыства з абмежаванай адказнасцю «Інфармацыйны Спектр». Генеральны дырэктар групы кампаній DIIN.
| партыя           = [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада]] (з 2018)
| дзейнасць        = 
| дата нараджэння  = 
| месца нараджэння = 
| сайт             = https://cherechen.by/
}}
'''Сяргей Уладзіміравіч Чэрачань''' (нар. {{ДН|8|05|1985}}, [[Крычаў]], [[Магілёўская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]]) — беларускі палітык, старшыня партыі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада]] з 2018 года&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Станіслава Шушкевіча на пасадзе кіраўніка БСДГ змяніў бізнесмен Сяргей Чэрачэнь|спасылка=https://nn.by/?c=ar&amp;i=218878|выдавец=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|дата публікацыі=3 лістапада 2018|дата доступу=3 лістапада 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся [[8 мая]] [[1985]] года ў горадзе [[Крычаў]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[БССР]]. Вырас і вучыўся ў [[Магілёў|Магілёве]], скончыў Магілёўскі дзяржаўны абласны ліцэй № 3. Навучаўся ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі]] па спецыяльнасці «Шматканальныя сістэмы тэлекамунікацый».

У 2004—2005 гадах быў старшынёй маладзёжнага грамадзянскага аб’яднання «Развіццё». Дырэктар таварыства з абмежаванай адказнасцю «Інфармацыйны Спектр». Генеральны дырэктар групы кампаній DIIN.

У 2016 годзе быў кандыдатам у дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], але не быў абраны. З 2017 года старшыня Савета Беларускага рэспубліканскага грамадзянскага аб’яднання «Дыпламатыя».

== Прэзідэнцкая кампанія 2020 ==
12 студзеня 2020 года на пасяджэнні Цэнтральнай Рады БСДГ было прынята рашэнне пра вылучэнне кандыдата ў прэзідэнты. Ім стаў старшыня партыі Сяргей Чэрачань&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/30372710.html|title = Пераемнік Шушкевіча будзе вылучацца кандыдатам у прэзыдэнты|date = 2020-01-12|work = [[Радыё Свабода]]|access-date = 2020-02-01}}&lt;/ref&gt;.

== Крытыка ==
Сустаршыня партыі БХД [[Віталь Рымашэўскі]] раскрытыкаваў абранне новага кіраўніцтва БСДГ. Былы член [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычнай партыі Беларусі]] Чэрачань, на думку Рымашэўскага, — гэта шлях да ліквідацыі партыі.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://cherechen.by/ Сайт вылучэнца ў прэзідэнты Беларусі Сяргея Чэрачаня]
* [http://spektr.by/archives/64230 Партию БСДГ возглавил Сергей Черечень] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200720142834/http://spektr.by/archives/64230 |date=20 ліпеня 2020 }}
* [https://www.dw.com/ru/%D1%88%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%83%D0%BB-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8B-%D0%BE%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8/a-46145870?maca=rus-yandex_new_politics_mm-9641-xml Deutsche Welle: Шушкевич покинул пост главы оппозиционной партии Беларуси]
* [https://naviny.by/article/20181103/1541248141-nedavniy-kommunist-zamenil-shushkevicha-u-rulya-social-demokratov Недавний коммунист заменил Шушкевича у руля социал-демократов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200720144915/https://naviny.by/article/20181103/1541248141-nedavniy-kommunist-zamenil-shushkevicha-u-rulya-social-demokratov |date=20 ліпеня 2020 }}
* [https://govoritmoskva.ru/news/178717/ Станислав Шушкевич перестал быть главой парламентской оппозиции в Белоруссии]
* [https://charter97.org/ru/news/2018/11/4/311500/ Станислав Шушкевич покинул пост главы БСДГ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200720151346/https://charter97.org/ru/news/2018/11/4/311500/ |date=20 ліпеня 2020 }}
* [https://nn.by/?c=ar&amp;i=215691&amp;lang=ru Бизнесмен, бывший коммунист, готовый принять лидерство в партии от Шушкевича, рассказал зачем ему это нужно]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Чэрачань Сяргей Уладзіміравіч}}
[[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены БСДГ]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (2020)]]
[[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]]</text>
      <sha1>de5syppefn268agold6oh7c7yxoz4g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гаворка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>590992</id>
    <revision>
      <id>5119666</id>
      <parentid>3825502</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Тыпы гаворак і афармленне</comment>
      <origin>5119666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3027" sha1="92qbsxxc3rt929vvli4vjjtpf86hscm" xml:space="preserve">'''Гаво́рка''' — самая дробная адзінка дыялектнага падзелу [[Мова|мовы]], тэрытарыяльна абмежаваная мова жыхароў аднаго або некалькіх населеных пунктаў з уласцівым ёй адзінcтвaм [[Фанетыка|фанетычных]], [[Граматыка|граматычных]] i [[Лексіка|лексічных]] сродкаў.

Мовазнаўчым вывучэннем гаворак займаюцца [[дыялекталогія]], [[лінгвістычная геаграфія]], дыялектная [[лексікаграфія]].

== Гаворкі ў сістэме дыялектнай мовы ==
Heкaлькi гаворак з блізкімі ці aднoлькaвымi (aгyльнымi) моўнымі асаблівасцямі ўтвараюць [[групу гаворак]], або дыялектную групу. Некалькі груп аднатыповых гаворак, якія гістарычна склаліся ў пэўнай мове i аб’ядноўваюцца агульнымі acaблiвacцямi, пашыранымі на пэўнай тэрыторыі, утвараюць [[дыялект]].

== Тыпы гаворак ==
У залежнасці ад захаванасці ўсёй сістэмы моўных сродкаў у складзе дыялекту вылучаюць ''цэнтральныя'' гаворкі з найбольш устойлівай, захаванай традыцыйный дыялектнай структурай і ''перыферыйныя'' гаворкі з часткова разбуранай і змененай дыялектнай структурай. На мяжы дыялектаў у выніку ўзаемадзеяння і кантактаў існуюць ''пераходныя (змешаныя)'' гаворкі, для якіх характэрна наяўнасць розных асаблівасцей суседніх дыялектаў. Калі гаворка адной мовы існуе ў іншамоўным акружэнні (як правіла, на тэрыторыі функцыянавання суседняй мовы), то яе называюць ''астраўным'' дыялектам&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Гаворка|том=2|старонкі=469—470}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Крывіцкі, А. А. Дыялекталогія беларускай мовы / А. А. Крывіцкі. — Мінск : Вышэйшая школа, 2003 г. — 294 с.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Дыялекталогія|*]]
[[Катэгорыя:Дыялекты|*]]
[[Катэгорыя:Сацыялінгвістыка]]
[[Катэгорыя:Моўная сістэматыка]]</text>
      <sha1>92qbsxxc3rt929vvli4vjjtpf86hscm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Боты паводле колькасці правак</title>
    <ns>4</ns>
    <id>623480</id>
    <revision>
      <id>5119660</id>
      <parentid>5105597</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MBHbot</username>
        <id>91410</id>
      </contributor>
      <origin>5119660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13091" sha1="jdpx0jcjt0lhe895ec6cdejcpscb5xr" xml:space="preserve">{{Самыя актыўныя ўдзельнікі}}{{shortcut|ВП:САБ}}&lt;center&gt;У кожным слупку прыведзена сума правак у адпаведнай прасторы і размовах пра яе. Першасна адсартавана і пранумаравана паводле агульнай колькасці правак. Блакітным вылучаныя глабальныя боты без лакальнага сцяга.
{|class=&quot;standard sortable&quot;
!№!!{{abbr|№ п/с|месца па колькасці правак у артыкулах|0}}!!Удзельнік!!Агулам правак!!У артыкулах!!шаблонах!!файлах!!катэгорыях!!парталах і праектах!!модулях і MediaWiki!!старонках удзельнікаў!!метапедычных старонках
|-
|1||1||{{u|Artsiom91Bot}}||592938||541809||16738||118||34056||56||6||43||112
|-
|2||3||{{u|CzechoBot}}||182813||145605||4597||42||7842||7||5||24674||41
|-
|3||2||{{u|Xqbot}}||174889||167605||524||0||6621||3||3||62||71
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||6||{{u|EmausBot}}||123739||78286||1906||2||43475||2||0||47||21
|-
|5||4||{{u|InternetArchiveBot}}||115328||115327||0||1||0||0||0||0||0
|-
|6||5||{{u|KrBot}}||83708||83169||520||0||2||0||0||12||5
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|7||10||{{u|TXiKiBoT}}||72254||36659||18||0||35480||2||0||93||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|8||8||{{u|Luckas-bot}}||66764||51407||5||0||15341||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|9||13||{{u|MerlIwBot}}||62080||30967||11135||0||19718||7||0||23||230
|-
|10||7||{{u|ХомоБот}}||61232||60063||332||59||685||6||0||29||58
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|11||9||{{u|Legobot}}||60574||44173||831||0||12079||3||0||3470||18
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|12||15||{{u|Escarbot}}||39066||22938||8||0||16050||1||0||65||4
|-
|13||11||{{u|РобоСтася}}||35836||33821||2||0||1216||4||0||6||787
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|SieBot}}||35385||32631||0||0||2708||0||0||46||0
|-
|15||14||{{u|Beafk}}||28620||28063||540||0||0||1||0||2||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|16||20||{{u|VolkovBot}}||28180||18734||17||0||9301||2||0||19||107
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|17||21||{{u|ZéroBot}}||25850||18299||0||0||7544||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|18||22||{{u|ArthurBot}}||25680||14242||291||0||11085||0||0||58||4
|-
|19||18||{{u|WikitanvirBot}}||25096||20877||1||0||4214||0||0||2||2
|-
|20||16||{{u|M.L.Bot}}||23813||22841||269||8||272||1||2||208||212
|-
|21||17||{{u|ArtificialBot}}||22293||22257||32||0||3||0||0||1||0
|-
|22||19||{{u|DobryBrat}}||20559||18802||263||0||371||1||10||106||1006
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|23||25||{{u|JAnDbot}}||16213||12335||41||0||3763||5||0||17||52
|-
|24||23||{{u|CommonsDelinker}}||15156||13991||910||0||2||10||2||227||14
|-
|25||24||{{u|StachLysyBot}}||13629||13620||6||0||3||0||0||0||0
|-
|26||26||{{u|MelancholieBot}}||11708||10472||0||0||1231||0||0||2||3
|-
|27||28||{{u|JackieBot}}||11371||9828||117||4||1415||0||0||5||2
|-
|28||30||{{u|Vagobot}}||10305||6833||343||0||3122||0||0||2||5
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|29||33||{{u|Addbot}}||10118||5618||2549||1||1866||3||0||4||77
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||27||{{u|ChuispastonBot}}||10057||10043||0||0||0||0||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||29||{{u|RedBot}}||8546||7197||2||0||1338||0||0||9||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|32||35||{{u|Alexbot}}||7756||4819||0||0||2927||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|33||36||{{u|YFdyh-bot}}||7334||4792||0||0||2541||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||58||{{u|MastiBot}}||6571||2321||54||0||4174||0||0||1||21
|-
|35||47||{{u|Makecat-bot}}||6533||4016||0||0||2512||0||0||4||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||84||{{u|YiFeiBot}}||6487||926||3255||0||2144||2||0||0||160
|-
|37||31||{{u|Bot-Skorohod}}||6480||6464||3||0||0||6||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|38||43||{{u|TjBot}}||6480||4305||0||0||2173||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|39||38||{{u|FoxBot}}||6477||4520||0||0||1930||1||0||26||0
|-
|40||39||{{u|Am-bot}}||6184||4508||1121||1||546||7||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|41||32||{{u|Loveless}}||5891||5858||0||0||19||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|42||41||{{u|LaaknorBot}}||5535||4419||0||0||1113||0||0||3||0
|-
|43||34||{{u|TobeBot}}||5305||5302||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||37||{{u|Idioma-bot}}||5244||4652||93||0||450||1||0||41||7
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||61||{{u|Zorrobot}}||5114||2143||0||0||2959||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|46||48||{{u|Ptbotgourou}}||4767||3954||0||0||788||0||0||25||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|47||40||{{u|Thijs!bot}}||4443||4439||3||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|48||65||{{u|BotMultichill}}||4388||1947||1||0||2424||0||0||11||5
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||42||{{u|AlleborgoBot}}||4333||4314||0||0||0||1||0||17||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||46||{{u|Ripchip Bot}}||4299||4054||0||0||243||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||44||{{u|CarsracBot}}||4277||4142||15||0||44||0||0||72||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|Rubinbot}}||4201||3917||0||0||281||0||0||3||0
|-
|53||143||{{u|Acebot}}||4163||0||2780||0||0||0||0||1||1382
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|54||45||{{u|KamikazeBot}}||4120||4089||6||0||23||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||52||{{u|Synthebot}}||4083||2958||0||0||1121||0||0||0||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|56||102||{{u|Obersachsebot}}||3801||325||3405||0||62||1||0||7||1
|-
|57||54||{{u|Mrs. Alena}}||3634||2906||471||8||116||0||0||12||121
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|58||53||{{u|AvicBot}}||3588||2952||7||0||572||0||0||57||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|59||51||{{u|Amirobot}}||3566||3058||0||0||506||0||0||1||1
|-
|60||56||{{u|Mjbmrbot}}||3411||2707||0||0||702||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|61||57||{{u|AvocatoBot}}||3116||2425||0||0||682||0||0||6||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|62||50||{{u|HRoestBot}}||3114||3113||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||55||{{u|Dinamik-bot}}||2876||2875||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|64||86||{{u|KLBot2}}||2603||878||4||0||1719||0||0||2||0
|-
|65||96||{{u|Darkicebot}}||2430||508||1||0||1901||0||0||18||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|66||69||{{u|DragonBot}}||2340||1635||0||0||702||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|67||72||{{u|SassoBot}}||2292||1491||0||0||724||0||0||77||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|68||59||{{u|MystBot}}||2290||2260||2||0||2||0||0||26||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|69||60||{{u|D'ohBot}}||2267||2256||0||0||10||0||0||1||0
|-
|70||66||{{u|Purbo T}}||2134||1685||1||0||426||0||0||22||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||63||{{u|Gerakibot}}||2126||2029||21||0||57||0||0||7||12
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||62||{{u|Jotterbot}}||2080||2075||0||0||2||0||0||3||0
|-
|73||64||{{u|Belarus2578Bot}}||2026||2026||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||76||{{u|Rezabot}}||1986||1306||0||0||667||0||0||2||11
|-
|75||70||{{u|ZlyiLevBot}}||1981||1603||102||0||86||0||0||20||170
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|76||68||{{u|SilvonenBot}}||1890||1645||0||0||217||0||0||28||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||75||{{u|Movses-bot}}||1807||1386||1||0||413||0||0||1||6
|-
|78||67||{{u|タチコマ robot}}||1685||1645||8||0||3||0||0||27||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|79||73||{{u|BodhisattvaBot}}||1659||1487||0||0||162||0||0||1||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||90||{{u|ButkoBot}}||1656||594||0||0||1062||0||0||0||0
|-
|81||71||{{u|LankLinkBot}}||1590||1590||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||74||{{u|GhalyBot}}||1533||1482||20||0||26||0||0||0||5
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|83||79||{{u|Almabot}}||1530||1132||0||0||362||0||0||16||20
|-
|84||77||{{u|CocuBot}}||1493||1197||0||0||264||0||0||32||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|85||78||{{u|HerculeBot}}||1454||1190||2||0||250||0||0||8||4
|-
|86||85||{{u|JYBot}}||1158||888||1||0||268||0||0||1||0
|-
|87||80||{{u|KasparBot}}||1118||1118||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|88||81||{{u|Robbot}}||1118||1117||0||0||0||1||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||91||{{u|DSisyphBot}}||1079||588||41||0||445||0||0||2||3
|-
|90||82||{{u|RotlinkBot}}||1067||1066||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||83||{{u|PixelBot}}||1035||1019||0||0||0||0||0||15||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|92||88||{{u|Aibot}}||903||730||0||0||155||2||0||13||3
|-
|93||87||{{u|Justincheng12345-bot}}||891||759||9||0||123||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||126||{{u|StigBot}}||847||30||0||0||816||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|95||89||{{u|DixonDBot}}||773||653||0||0||73||2||0||44||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|96||99||{{u|JhsBot}}||717||413||24||0||273||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||94||{{u|Chobot}}||669||524||4||0||138||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||93||{{u|DirlBot}}||548||525||0||0||3||2||0||18||0
|-
|99||92||{{u|Diego Grez Bot}}||536||531||0||0||3||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||95||{{u|Louperibot}}||514||513||0||0||0||0||0||1||0
|-
|101||98||{{u|U-bot}}||504||437||0||0||64||0||0||3||0
|-
|102||100||{{u|HiW-Bot}}||480||394||27||0||58||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||103||{{u|Dexbot}}||479||251||0||0||220||0||0||8||0
|-
|104||97||{{u|SpBot}}||473||447||1||0||22||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||101||{{u|Nallimbot}}||363||362||0||0||1||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|NjardarBot}}||320||228||0||0||87||0||0||5||0
|-
|107||105||{{u|DarafshBot}}||307||231||9||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|108||133||{{u|Maksim-bot}}||261||15||0||0||244||0||0||2||0
|-
|109||118||{{u|MBHbot}}||259||79||0||0||0||0||0||0||180
|-
|110||104||{{u|IluvatarBot}}||246||240||1||1||0||0||0||3||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||107||{{u|Sz-iwbot}}||228||227||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|112||108||{{u|Billinghurst}}||224||196||6||0||0||0||1||20||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||109||{{u|BokimBot}}||200||194||0||0||5||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||110||{{u|Muro Bot}}||154||146||0||0||2||0||0||6||0
|-
|115||112||{{u|Железный капут}}||145||141||1||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||111||{{u|WikiDreamer Bot}}||144||142||0||0||0||0||0||2||0
|-
|117||114||{{u|Голем}}||141||119||0||0||0||0||0||0||22
|-
|118||129||{{u|DEagleBot}}||138||23||22||0||24||0||0||69||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||113||{{u|Broadbot}}||136||127||0||0||9||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||119||{{u|MSBOT}}||133||72||0||0||61||0||0||0||0
|-
|121||115||{{u|MrZabejBot}}||119||117||0||0||0||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||116||{{u|KiranBOT}}||107||105||0||0||0||0||0||2||0
|-
|123||117||{{u|Lotje}}||102||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|124||132||{{u|Knedlik-Pod}}||97||17||33||0||15||0||0||28||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|125||120||{{u|FiriBot}}||75||71||1||0||0||0||0||1||2
|-
|126||121||{{u|YurikBot}}||69||65||2||0||0||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|127||124||{{u|Soulbot}}||49||39||0||0||1||0||0||9||0
|-
|128||123||{{u|Bocianski.bot}}||48||41||0||0||5||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||122||{{u|GnawnBot}}||48||48||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||131||{{u|MondalorBot}}||34||20||0||0||14||0||0||0||0
|-
|131||138||{{u|Ebrambot}}||33||3||0||0||30||0||0||0||0
|-
|132||127||{{u|Amolbot}}||33||26||0||0||7||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||125||{{u|WeggeBot}}||33||33||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|134||128||{{u|Ver-bot}}||25||24||0||0||0||0||0||0||1
|-
|135||130||{{u|Kgsbot}}||23||20||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||146||{{u|MenoBot}}||13||0||0||0||0||0||0||13||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|137||134||{{u|MagnusA.Bot}}||10||10||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|138||135||{{u|DorganBot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|139||136||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|140||137||{{u|Kwjbot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|141||139||{{u|Albambot}}||7||3||0||0||0||0||0||3||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|142||140||{{u|Abigor}}||7||2||0||0||0||0||0||5||0
|-
|143||141||{{u|MalarzBOT}}||3||1||2||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|144||142||{{u|RoggBot}}||3||1||0||0||0||0||0||2||0
|-
|145||144||{{u|DenTuBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|146||145||{{u|Leaderbot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|147||147||{{u|Zxabot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|148||148||{{u|Cbrown1023}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|149||149||{{u|TinucherianBot II}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Боты]][[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]]</text>
      <sha1>jdpx0jcjt0lhe895ec6cdejcpscb5xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Удзельнікі паводле колькасці правак</title>
    <ns>4</ns>
    <id>623481</id>
    <revision>
      <id>5119661</id>
      <parentid>5105598</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MBHbot</username>
        <id>91410</id>
      </contributor>
      <origin>5119661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4559" sha1="loxebfvarkp12r2opn39mg38nb2y2sf" xml:space="preserve">{{Самыя актыўныя ўдзельнікі}}{{shortcut|ВП:САУ}}&lt;center&gt;У кожным слупку прыведзена сума правак у адпаведнай прасторы і размовах пра яе. Першасна адсартавана і пранумаравана паводле агульнай колькасці правак. У спіс уключаны ўдзельнікі, якія маюць не менш за 5000 правак.
{|class=&quot;standard sortable&quot;
!№!!{{abbr|№ п/с|месца па колькасці правак у артыкулах|0}}!!Удзельнік!!Агулам правак!!У артыкулах!!шаблонах!!файлах!!катэгорыях!!парталах і праектах!!модулях і MediaWiki!!старонках удзельнікаў!!метапедычных старонках
|-
|1||1||{{u|Чаховіч Уладзіслаў}}||308556||246368||20514||890||34917||135||420||1553||3759
|-
|2||2||{{u|Artsiom91}}||274179||183442||29847||676||51313||198||1410||2573||4720
|-
|3||3||{{u|Хомелка}}||210911||180312||11264||156||12716||43||132||3445||2843
|-
|4||5||{{u|JerzyKundrat}}||139226||108825||9328||47||7934||1353||2||4865||6872
|-
|5||4||{{u|Rymchonak}}||115807||110334||2056||8||9||9||0||785||2606
|-
|6||8||{{u|Maksim L.}}||95683||80851||4136||120||1863||25||578||4445||3665
|-
|7||6||{{u|D.L.M.I. Bel}}||86087||83171||1185||2||1530||0||0||31||168
|-
|8||7||{{u|VladimirZhV}}||84813||81803||770||0||920||5||1||427||887
|-
|9||9||{{u|Паўлюк Шапецька}}||65286||54385||974||1||9285||0||0||414||227
|-
|10||10||{{u|DBatura}}||47815||44965||1122||141||429||0||0||851||307
|-
|11||11||{{u|Frantishak}}||39669||38508||111||62||654||0||0||121||213
|-
|12||12||{{u|Kalinowski}}||37821||33282||1956||463||841||5||0||567||707
|-
|13||15||{{u|Счастливое число}}||34833||24630||3491||87||635||62||45||1839||4044
|-
|14||14||{{u|Zelyoniy.anton}}||30246||27596||2361||0||155||0||6||93||35
|-
|15||13||{{u|Pracar}}||29684||28653||65||8||85||1||0||437||435
|-
|16||17||{{u|Brubaker610}}||27107||18640||1955||1444||932||218||3||215||3700
|-
|17||19||{{u|StachLysy}}||23008||15247||1144||58||5755||2||56||474||272
|-
|18||16||{{u|Ellis Novak}}||22417||20747||378||0||697||13||0||65||517
|-
|19||20||{{u|Igro by}}||20402||15011||2055||236||2322||8||0||663||107
|-
|20||18||{{u|Lš-k.}}||20157||18120||351||47||160||0||0||730||749
|-
|21||23||{{u|Early Swallows}}||16986||12990||1677||243||775||10||28||540||723
|-
|22||24||{{u|J-ka Zadzvinski}}||16537||12797||592||21||1170||0||65||457||1435
|-
|23||21||{{u|Pr12402}}||16190||13308||45||44||48||0||0||2421||324
|-
|24||27||{{u|Дзяніс Тутэйшы}}||15900||11115||1453||13||437||11||32||1236||1603
|-
|25||28||{{u|Dhhdjrkjrjeiei38337}}||14999||11054||477||41||366||38||3||1456||1564
|-
|26||43||{{u|Амба}}||14680||4840||5749||40||2463||8||93||992||495
|-
|27||22||{{u|ElisavetaIvanova}}||14566||13266||1239||0||25||0||0||9||27
|-
|28||25||{{u|StarDeg}}||13662||12251||1146||0||193||0||0||61||11
|-
|29||47||{{u|NirvanaBot}}||13436||0||0||0||0||13426||0||10||0
|-
|30||29||{{u|Yury Tarasievich}}||12710||10200||570||8||442||6||28||919||537
|-
|31||26||{{u|Kiryienka}}||12023||11127||220||0||351||0||0||44||281
|-
|32||32||{{u|Алесь Гарадзенскі}}||10843||8059||1475||6||755||95||0||275||178
|-
|33||30||{{u|Krylowicz}}||10601||9233||377||27||423||1||0||153||387
|-
|34||42||{{u|Plaga med}}||8794||4988||1611||11||74||1||358||469||1282
|-
|35||33||{{u|IP781584110}}||8547||8028||207||0||101||3||13||40||155
|-
|36||31||{{u|Дамінік}}||8490||8424||0||0||4||0||0||32||30
|-
|37||35||{{u|Culamar}}||8209||7220||340||0||18||0||0||33||598
|-
|38||34||{{u|Rabbi Mendl}}||7833||7593||6||25||90||0||0||71||48
|-
|39||36||{{u|Peisatai}}||6911||6852||0||0||0||0||0||41||18
|-
|40||37||{{u|Аляксандр Сакалоў}}||6768||6296||172||3||97||0||0||180||20
|-
|41||39||{{u|Τάρας στον Παρνασσό}}||6414||5330||333||220||191||34||0||11||295
|-
|42||41||{{u|Da voli}}||6283||5179||301||0||73||0||0||176||554
|-
|43||38||{{u|Be112}}||6022||5616||132||0||2||0||3||127||142
|-
|44||46||{{u|Вадзім Медзяноўскі}}||5988||4360||521||6||648||0||1||138||314
|-
|45||40||{{u|Hard Sin}}||5906||5250||134||2||103||2||0||28||387
|-
|46||45||{{u|Aneuko}}||5674||4511||843||0||265||7||2||9||37
|-
|47||44||{{u|Glovacki}}||4911||4574||87||5||213||0||13||8||11
|}[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]]</text>
      <sha1>loxebfvarkp12r2opn39mg38nb2y2sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Аляксандравіч Ганскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625717</id>
    <revision>
      <id>5119771</id>
      <parentid>5116197</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T21:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ElisavetaIvanova</username>
        <id>69289</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Навуковая дзейнасць */</comment>
      <origin>5119771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15042" sha1="fvaxqwf6wbstd5mqu9lfllctgpnznfq" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Ганскі}}
{{Навуковец}}
'''Уладзімір Аляксандравіч Ганскі''' (нар. {{ДН|2|12|1986}} года ў [[Наваполацк]]у) — [[Беларусь|беларускі]] [[навуковец]], [[доктар эканамічных навук]], [[Кандыдат навук|кандыдат гістарычных навук]], [[дацэнт]].

== Біяграфічныя звесткі ==
Выпускнік [[Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ|гісторыка-філалагічнага факультэта]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]], дзе атрымаў кваліфікацыю гісторыка, выкладчыка гісторыі і сацыяльна-гуманітарных дысцыплін&lt;ref&gt;[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-NLB-ar665044&amp;strq=l_siz=20 База данных «Ученые Беларуси»]&lt;/ref&gt;. Паралельна атрымаў кваліфікацыю эканаміста-менеджэра, пасля таксама прайшоў перападрыхтоўку па [[Культуралогія|культуралогіі]]. Скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу]]&lt;ref&gt;[http://www.lute.lviv.ua/fileadmin/www.lac.lviv.ua/data/pidrozdily/Aspirantura/Vipuskniki/Vipuskniki_aspiranturi_2015-2021_rr..pdf Випускники аспірантури Львівського торговельно-економічного університету (Львівської комерційної академії) за 2015—2021 роки]&lt;/ref&gt; ў [[Львоў|Львове]] і [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы|Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nihe.by/index.php/ru/aspirantura/zashchitivshiesya-aspiranty |title=Защитившиеся аспиранты кафедры историко-культурного наследия Беларуси ГУО РИВШ |access-date=4 мая 2023 |archive-date=4 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504152525/https://nihe.by/index.php/ru/aspirantura/zashchitivshiesya-aspiranty |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ў [[Мінск]]у.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат эканамічных навук|кандыдата эканамічных навук]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай», выкананую пад навуковым кіраўніцтвам [[прафесар]]а [[Марыя Ігараўна Фляйчук|Марыі Фляйчук]], абараніў у 2015 годзе ў [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу]]. Тэма дысертацыі: «Механізм функцыянавання нацыянальнага рынку [[Турызм у Беларусі|турыстычных]] паслуг»&lt;ref&gt;[http://www.lute.lviv.ua/fotogalereja/?L=102&amp;tx_yag_pi1%5Bcontext1301%5D%5BgalleryUid%5D=18&amp;tx_yag_pi1%5Bcontext1301%5D%5BalbumUid%5D=430&amp;tx_yag_pi1%5Baction%5D=submitFilter&amp;tx_yag_pi1%5Bcontroller%5D=ItemList&amp;cHash=c9fb860e039dc1dffe78159afd26cb41 Засідання спеціалізованої вченої ради Львівської комерційної академії від 16 вересня 2015 р.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.psu.by/nauka/9184-pozdravljaem-va-ganskogo-s-uspeshnoj-zaschitoj-kandidatskoj-dissertatsii.html ПГУ: Поздравляем В. А. Ганского с успешной защитой кандидатской диссертации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210108072049/https://www.psu.by/nauka/9184-pozdravljaem-va-ganskogo-s-uspeshnoj-zaschitoj-kandidatskoj-dissertatsii.html |date=8 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат гістарычных навук|кандыдата гістарычных навук]] па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя», выкананую пад навуковым кіраўніцтвам [[прафесар]]а [[Ірына Іванаўна Калачова|Ірыны Калачовай]], абараніў у 2020 годзе ў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя Аркадзя Куляшова]]. Тэма дысертацыі: «Развіццё [[турызм]]у ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (1921—1939 гг.)»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.msu.by/novosti/univernews/2955-2020-10-13-3 |title=7 октября 2020 г. в МГУ им. А. А. Кулешова состоялась защита диссертации В. А. Ганского |access-date=5 студзеня 2021 |archive-date=22 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022204204/https://www.msu.by/novosti/univernews/2955-2020-10-13-3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vak.gov.by/node/5935 Постановление Президиума ВАК Республики Беларусь от 9 декабря 2020 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210722174046/https://vak.gov.by/node/5935 |date=22 ліпеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

2 чэрвеня 2021 года Прэзідыум [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] прысвоіў яму [[навуковае званне]] [[дацэнт]]а.

20 красавіка 2021 года ў [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскім гандлёва-эканамічным універсітэце]] абараніў дысертацыю на тэму «Тэарэтыка-метадалагічныя асновы кіравання рэсурсамі спадчыны ў сістэме нацыянальнай эканомікі» на саісканне навуковай ступені [[Доктар навук|доктара эканамічных навук]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай». 29 чэрвеня 2021 года Міністэрства адукацыі і навукі [[Украіна|Украіны]] загадам № 735 зацвердзіла рашэнне аб прысуджэнні яму навуковай ступені [[Доктар эканамічных навук|доктара эканамічных навук]].

Пачаў працаваць у [[2006]] годзе ў навукова-даследчым сектары [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага ўніверсітэта]]. У [[2007]]—[[2009]] гадах працаваў на [[прадпрыемства]]х [[Турызм|турыстычнай]] сферы, у тым ліку [[экскурсавод]]ам, [[дырэктар]]ам. У [[2009]] годзе пачаў працаваць у аддзеле па турызме [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага ўніверсітэта]], затым выкладаў на спартыўна-педагагічным ([[2010]]—[[2012]]) і фінансава-эканамічным ([[2012]]—[[2017]]) факультэтах [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|ПДУ]], працуючы на пасадах [[Выкладчык-стажор|выкладчыка-стажора]], [[Асістэнт (пасада ў ВНУ)|асістэнта]], [[Старшы выкладчык|старшага выкладчыка]] і [[дацэнт]]а. З [[2018]] па [[2024]] год працаваў старшым навуковым супрацоўнікам, [[дацэнт]]ам кафедры эканомікі і кіравання, дацэнтам кафедры бізнес-адміністравання і маркетынгу [[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці|Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]] ў [[Мінск]]у.

== Навуковая дзейнасць ==
Займаецца даследаваннем тэорыі і практыкі кіравання рэсурсамі ў сістэме сучаснай эканомікі, праблем эканамічнай [[Урбаністыка|урбаністыкі]] і рэвіталізацыі, [[Устойлівае развіццё|устойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця]] гістарычных тэрыторый. Навуковыя інтарэсы ахопліваюць пытанні кіравання і гаспадарчага выкарыстання аб’ектаў культурнай і прыроднай спадчыны, гісторыю, эканоміку і арганізацыю [[Турызм|турызму]], а таксама механізмы функцыянавання нацыянальнага і міжнароднага рынкаў турыстычных паслуг. Даследуе праблемы кластарызацыі, трансгранічнага і міжнароднага супрацоўніцтва, займаецца гісторыка-краязнаўчым вывучэннем паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]]. Даследаванні з большага носяць міждысцыплінарны характар і знаходзяцца на скрыжаванні эканомікі, гісторыі і культурнай спадчыны.

Быў кіраўніком двух навукова-даследчых праектаў, што выконваліся па заказе [[Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў|Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў]]; уваходзіў у склад выканаўцаў шэрагу іншых навукова-даследчых праектаў. Прымаў удзел у выкананні міжнародных навукова-даследчых праектаў у школе эканомікі і кіравання [[Педагагічны ўніверсітэт Цэнтральнага Кітая|Педагагічнага ўніверсітэта Цэнтральнага Кітая]].

Член рэдакцыйнай калегіі навуковых часопісаў «Трансфармацыйная эканоміка» (ISSN 2786-8141) і «Эканоміка прамысловасці» (ISSN 1562-109X). З’яўляўся членам рэдакцыйнай калегіі навуковага часопіса «[[Весці Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]]». Выступае рэцэнзентам для іншых часопісаў і зборнікаў, у тым ліку тых, што індэксуюцца ў базе [[Scopus]].

Аўтар каля 200 навуковых публікацый, у тым ліку больш за 20 манаграфій і вучэбна-метадычных выданняў, а таксама артыкулаў у беларускіх і замежных навуковых часопісах, частка з якіх індэксуецца ў базах Scopus і [[Web of Science]]. Арганізатар і суарганізатар шматлікіх міжнародных навуковых і навукова-практычных канферэнцый, прысвечаных праблемам устойлівага развіцця, прадпрымальніцтва, культурнай і прыроднай спадчыны.

== Прызнанне і ўзнагароды ==
* У 2023 годзе яго кніга «Турызм у Заходняй Беларусі» (Мінск, 2022) увайшла ў шорт-ліст Прэміі [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]]&lt;ref&gt;[https://www.icbs.by/post/short-list-2023 Шорт-ліст Прэміі Кангрэса — 2023]&lt;/ref&gt;.
* Прэмія [[Наваполацк]]ага гарадскога выканаўчага камітэта ў галіне інавацый і навуковай дзейнасці&lt;ref&gt;[https://www.psu.by/sobytija/10075-xiv-novopolotskij-gorodskoj-molodezhnyj-forum XIV Новополоцкий городской молодежный форум] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191226105720/https://www.psu.by/sobytija/10075-xiv-novopolotskij-gorodskoj-molodezhnyj-forum |date=26 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt; (2016)
* Грамата [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (2014)
* Прэмія [[Віцебская вобласць|Віцебскага абласнога]] выканаўчага камітэта таленавітым маладым навукоўцам&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/regions/view/premii-vitebskogo-oblispolkoma-vrucheny-talantlivym-molodym-uchenym-i-spetsialistam-13350-2013 БелТА: Премии Витебского облисполкома вручены талантливым молодым ученым и специалистам]&lt;/ref&gt; (2013)

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ганскі Уладзімір Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта ПДУ]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]]
[[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]</text>
      <sha1>fvaxqwf6wbstd5mqu9lfllctgpnznfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119772</id>
      <parentid>5119771</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T21:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ElisavetaIvanova</username>
        <id>69289</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Навуковая дзейнасць */</comment>
      <origin>5119772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15042" sha1="mxbb11it91d32tknzv9nx3z5qpfal68" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Ганскі}}
{{Навуковец}}
'''Уладзімір Аляксандравіч Ганскі''' (нар. {{ДН|2|12|1986}} года ў [[Наваполацк]]у) — [[Беларусь|беларускі]] [[навуковец]], [[доктар эканамічных навук]], [[Кандыдат навук|кандыдат гістарычных навук]], [[дацэнт]].

== Біяграфічныя звесткі ==
Выпускнік [[Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ|гісторыка-філалагічнага факультэта]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]], дзе атрымаў кваліфікацыю гісторыка, выкладчыка гісторыі і сацыяльна-гуманітарных дысцыплін&lt;ref&gt;[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-NLB-ar665044&amp;strq=l_siz=20 База данных «Ученые Беларуси»]&lt;/ref&gt;. Паралельна атрымаў кваліфікацыю эканаміста-менеджэра, пасля таксама прайшоў перападрыхтоўку па [[Культуралогія|культуралогіі]]. Скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу]]&lt;ref&gt;[http://www.lute.lviv.ua/fileadmin/www.lac.lviv.ua/data/pidrozdily/Aspirantura/Vipuskniki/Vipuskniki_aspiranturi_2015-2021_rr..pdf Випускники аспірантури Львівського торговельно-економічного університету (Львівської комерційної академії) за 2015—2021 роки]&lt;/ref&gt; ў [[Львоў|Львове]] і [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы|Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nihe.by/index.php/ru/aspirantura/zashchitivshiesya-aspiranty |title=Защитившиеся аспиранты кафедры историко-культурного наследия Беларуси ГУО РИВШ |access-date=4 мая 2023 |archive-date=4 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504152525/https://nihe.by/index.php/ru/aspirantura/zashchitivshiesya-aspiranty |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ў [[Мінск]]у.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат эканамічных навук|кандыдата эканамічных навук]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай», выкананую пад навуковым кіраўніцтвам [[прафесар]]а [[Марыя Ігараўна Фляйчук|Марыі Фляйчук]], абараніў у 2015 годзе ў [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу]]. Тэма дысертацыі: «Механізм функцыянавання нацыянальнага рынку [[Турызм у Беларусі|турыстычных]] паслуг»&lt;ref&gt;[http://www.lute.lviv.ua/fotogalereja/?L=102&amp;tx_yag_pi1%5Bcontext1301%5D%5BgalleryUid%5D=18&amp;tx_yag_pi1%5Bcontext1301%5D%5BalbumUid%5D=430&amp;tx_yag_pi1%5Baction%5D=submitFilter&amp;tx_yag_pi1%5Bcontroller%5D=ItemList&amp;cHash=c9fb860e039dc1dffe78159afd26cb41 Засідання спеціалізованої вченої ради Львівської комерційної академії від 16 вересня 2015 р.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.psu.by/nauka/9184-pozdravljaem-va-ganskogo-s-uspeshnoj-zaschitoj-kandidatskoj-dissertatsii.html ПГУ: Поздравляем В. А. Ганского с успешной защитой кандидатской диссертации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210108072049/https://www.psu.by/nauka/9184-pozdravljaem-va-ganskogo-s-uspeshnoj-zaschitoj-kandidatskoj-dissertatsii.html |date=8 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат гістарычных навук|кандыдата гістарычных навук]] па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя», выкананую пад навуковым кіраўніцтвам [[прафесар]]а [[Ірына Іванаўна Калачова|Ірыны Калачовай]], абараніў у 2020 годзе ў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя Аркадзя Куляшова]]. Тэма дысертацыі: «Развіццё [[турызм]]у ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (1921—1939 гг.)»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.msu.by/novosti/univernews/2955-2020-10-13-3 |title=7 октября 2020 г. в МГУ им. А. А. Кулешова состоялась защита диссертации В. А. Ганского |access-date=5 студзеня 2021 |archive-date=22 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022204204/https://www.msu.by/novosti/univernews/2955-2020-10-13-3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vak.gov.by/node/5935 Постановление Президиума ВАК Республики Беларусь от 9 декабря 2020 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210722174046/https://vak.gov.by/node/5935 |date=22 ліпеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

2 чэрвеня 2021 года Прэзідыум [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] прысвоіў яму [[навуковае званне]] [[дацэнт]]а.

20 красавіка 2021 года ў [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскім гандлёва-эканамічным універсітэце]] абараніў дысертацыю на тэму «Тэарэтыка-метадалагічныя асновы кіравання рэсурсамі спадчыны ў сістэме нацыянальнай эканомікі» на саісканне навуковай ступені [[Доктар навук|доктара эканамічных навук]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай». 29 чэрвеня 2021 года Міністэрства адукацыі і навукі [[Украіна|Украіны]] загадам № 735 зацвердзіла рашэнне аб прысуджэнні яму навуковай ступені [[Доктар эканамічных навук|доктара эканамічных навук]].

Пачаў працаваць у [[2006]] годзе ў навукова-даследчым сектары [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага ўніверсітэта]]. У [[2007]]—[[2009]] гадах працаваў на [[прадпрыемства]]х [[Турызм|турыстычнай]] сферы, у тым ліку [[экскурсавод]]ам, [[дырэктар]]ам. У [[2009]] годзе пачаў працаваць у аддзеле па турызме [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага ўніверсітэта]], затым выкладаў на спартыўна-педагагічным ([[2010]]—[[2012]]) і фінансава-эканамічным ([[2012]]—[[2017]]) факультэтах [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|ПДУ]], працуючы на пасадах [[Выкладчык-стажор|выкладчыка-стажора]], [[Асістэнт (пасада ў ВНУ)|асістэнта]], [[Старшы выкладчык|старшага выкладчыка]] і [[дацэнт]]а. З [[2018]] па [[2024]] год працаваў старшым навуковым супрацоўнікам, [[дацэнт]]ам кафедры эканомікі і кіравання, дацэнтам кафедры бізнес-адміністравання і маркетынгу [[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці|Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]] ў [[Мінск]]у.

== Навуковая дзейнасць ==
Займаецца даследаваннем тэорыі і практыкі кіравання рэсурсамі ў сістэме сучаснай эканомікі, праблем эканамічнай [[Урбаністыка|урбаністыкі]] і рэвіталізацыі, [[Устойлівае развіццё|устойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця]] гістарычных тэрыторый. Навуковыя інтарэсы ахопліваюць пытанні кіравання і гаспадарчага выкарыстання аб’ектаў культурнай і прыроднай спадчыны, гісторыю, эканоміку і арганізацыю [[Турызм|турызму]], а таксама механізмы функцыянавання нацыянальнага і міжнароднага рынкаў турыстычных паслуг. Даследуе праблемы кластарызацыі, трансгранічнага і міжнароднага супрацоўніцтва, займаецца гісторыка-краязнаўчым вывучэннем паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]]. Даследаванні з большага носяць міждысцыплінарны характар і знаходзяцца на скрыжаванні эканомікі, гісторыі і культурнай спадчыны.

Быў кіраўніком двух навукова-даследчых праектаў, што выконваліся па заказе [[Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў|Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў]]; уваходзіў у склад выканаўцаў шэрагу іншых навукова-даследчых праектаў. Прымаў удзел у выкананні міжнародных навукова-даследчых праектаў у школе эканомікі і кіравання [[Педагагічны ўніверсітэт Цэнтральнага Кітая|Педагагічнага ўніверсітэта Цэнтральнага Кітая]].

Член рэдакцыйных калегій навуковых часопісаў «Трансфармацыйная эканоміка» (ISSN 2786-8141) і «Эканоміка прамысловасці» (ISSN 1562-109X). З’яўляўся членам рэдакцыйнай калегіі навуковага часопіса «[[Весці Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]]». Выступае рэцэнзентам для іншых часопісаў і зборнікаў, у тым ліку тых, што індэксуюцца ў базе [[Scopus]].

Аўтар каля 200 навуковых публікацый, у тым ліку больш за 20 манаграфій і вучэбна-метадычных выданняў, а таксама артыкулаў у беларускіх і замежных навуковых часопісах, частка з якіх індэксуецца ў базах Scopus і [[Web of Science]]. Арганізатар і суарганізатар шматлікіх міжнародных навуковых і навукова-практычных канферэнцый, прысвечаных праблемам устойлівага развіцця, прадпрымальніцтва, культурнай і прыроднай спадчыны.

== Прызнанне і ўзнагароды ==
* У 2023 годзе яго кніга «Турызм у Заходняй Беларусі» (Мінск, 2022) увайшла ў шорт-ліст Прэміі [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]]&lt;ref&gt;[https://www.icbs.by/post/short-list-2023 Шорт-ліст Прэміі Кангрэса — 2023]&lt;/ref&gt;.
* Прэмія [[Наваполацк]]ага гарадскога выканаўчага камітэта ў галіне інавацый і навуковай дзейнасці&lt;ref&gt;[https://www.psu.by/sobytija/10075-xiv-novopolotskij-gorodskoj-molodezhnyj-forum XIV Новополоцкий городской молодежный форум] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191226105720/https://www.psu.by/sobytija/10075-xiv-novopolotskij-gorodskoj-molodezhnyj-forum |date=26 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt; (2016)
* Грамата [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (2014)
* Прэмія [[Віцебская вобласць|Віцебскага абласнога]] выканаўчага камітэта таленавітым маладым навукоўцам&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/regions/view/premii-vitebskogo-oblispolkoma-vrucheny-talantlivym-molodym-uchenym-i-spetsialistam-13350-2013 БелТА: Премии Витебского облисполкома вручены талантливым молодым ученым и специалистам]&lt;/ref&gt; (2013)

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ганскі Уладзімір Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта ПДУ]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]]
[[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]</text>
      <sha1>mxbb11it91d32tknzv9nx3z5qpfal68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119776</id>
      <parentid>5119772</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T22:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ElisavetaIvanova</username>
        <id>69289</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Навуковая дзейнасць */</comment>
      <origin>5119776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15059" sha1="8abb0bp7suntwtnmlxdebpde6kg2g2f" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Ганскі}}
{{Навуковец}}
'''Уладзімір Аляксандравіч Ганскі''' (нар. {{ДН|2|12|1986}} года ў [[Наваполацк]]у) — [[Беларусь|беларускі]] [[навуковец]], [[доктар эканамічных навук]], [[Кандыдат навук|кандыдат гістарычных навук]], [[дацэнт]].

== Біяграфічныя звесткі ==
Выпускнік [[Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ|гісторыка-філалагічнага факультэта]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]], дзе атрымаў кваліфікацыю гісторыка, выкладчыка гісторыі і сацыяльна-гуманітарных дысцыплін&lt;ref&gt;[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-NLB-ar665044&amp;strq=l_siz=20 База данных «Ученые Беларуси»]&lt;/ref&gt;. Паралельна атрымаў кваліфікацыю эканаміста-менеджэра, пасля таксама прайшоў перападрыхтоўку па [[Культуралогія|культуралогіі]]. Скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу]]&lt;ref&gt;[http://www.lute.lviv.ua/fileadmin/www.lac.lviv.ua/data/pidrozdily/Aspirantura/Vipuskniki/Vipuskniki_aspiranturi_2015-2021_rr..pdf Випускники аспірантури Львівського торговельно-економічного університету (Львівської комерційної академії) за 2015—2021 роки]&lt;/ref&gt; ў [[Львоў|Львове]] і [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы|Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nihe.by/index.php/ru/aspirantura/zashchitivshiesya-aspiranty |title=Защитившиеся аспиранты кафедры историко-культурного наследия Беларуси ГУО РИВШ |access-date=4 мая 2023 |archive-date=4 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504152525/https://nihe.by/index.php/ru/aspirantura/zashchitivshiesya-aspiranty |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ў [[Мінск]]у.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат эканамічных навук|кандыдата эканамічных навук]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай», выкананую пад навуковым кіраўніцтвам [[прафесар]]а [[Марыя Ігараўна Фляйчук|Марыі Фляйчук]], абараніў у 2015 годзе ў [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу]]. Тэма дысертацыі: «Механізм функцыянавання нацыянальнага рынку [[Турызм у Беларусі|турыстычных]] паслуг»&lt;ref&gt;[http://www.lute.lviv.ua/fotogalereja/?L=102&amp;tx_yag_pi1%5Bcontext1301%5D%5BgalleryUid%5D=18&amp;tx_yag_pi1%5Bcontext1301%5D%5BalbumUid%5D=430&amp;tx_yag_pi1%5Baction%5D=submitFilter&amp;tx_yag_pi1%5Bcontroller%5D=ItemList&amp;cHash=c9fb860e039dc1dffe78159afd26cb41 Засідання спеціалізованої вченої ради Львівської комерційної академії від 16 вересня 2015 р.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.psu.by/nauka/9184-pozdravljaem-va-ganskogo-s-uspeshnoj-zaschitoj-kandidatskoj-dissertatsii.html ПГУ: Поздравляем В. А. Ганского с успешной защитой кандидатской диссертации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210108072049/https://www.psu.by/nauka/9184-pozdravljaem-va-ganskogo-s-uspeshnoj-zaschitoj-kandidatskoj-dissertatsii.html |date=8 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат гістарычных навук|кандыдата гістарычных навук]] па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя», выкананую пад навуковым кіраўніцтвам [[прафесар]]а [[Ірына Іванаўна Калачова|Ірыны Калачовай]], абараніў у 2020 годзе ў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя Аркадзя Куляшова]]. Тэма дысертацыі: «Развіццё [[турызм]]у ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (1921—1939 гг.)»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.msu.by/novosti/univernews/2955-2020-10-13-3 |title=7 октября 2020 г. в МГУ им. А. А. Кулешова состоялась защита диссертации В. А. Ганского |access-date=5 студзеня 2021 |archive-date=22 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022204204/https://www.msu.by/novosti/univernews/2955-2020-10-13-3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vak.gov.by/node/5935 Постановление Президиума ВАК Республики Беларусь от 9 декабря 2020 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210722174046/https://vak.gov.by/node/5935 |date=22 ліпеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

2 чэрвеня 2021 года Прэзідыум [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] прысвоіў яму [[навуковае званне]] [[дацэнт]]а.

20 красавіка 2021 года ў [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскім гандлёва-эканамічным універсітэце]] абараніў дысертацыю на тэму «Тэарэтыка-метадалагічныя асновы кіравання рэсурсамі спадчыны ў сістэме нацыянальнай эканомікі» на саісканне навуковай ступені [[Доктар навук|доктара эканамічных навук]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай». 29 чэрвеня 2021 года Міністэрства адукацыі і навукі [[Украіна|Украіны]] загадам № 735 зацвердзіла рашэнне аб прысуджэнні яму навуковай ступені [[Доктар эканамічных навук|доктара эканамічных навук]].

Пачаў працаваць у [[2006]] годзе ў навукова-даследчым сектары [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага ўніверсітэта]]. У [[2007]]—[[2009]] гадах працаваў на [[прадпрыемства]]х [[Турызм|турыстычнай]] сферы, у тым ліку [[экскурсавод]]ам, [[дырэктар]]ам. У [[2009]] годзе пачаў працаваць у аддзеле па турызме [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага ўніверсітэта]], затым выкладаў на спартыўна-педагагічным ([[2010]]—[[2012]]) і фінансава-эканамічным ([[2012]]—[[2017]]) факультэтах [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|ПДУ]], працуючы на пасадах [[Выкладчык-стажор|выкладчыка-стажора]], [[Асістэнт (пасада ў ВНУ)|асістэнта]], [[Старшы выкладчык|старшага выкладчыка]] і [[дацэнт]]а. З [[2018]] па [[2024]] год працаваў старшым навуковым супрацоўнікам, [[дацэнт]]ам кафедры эканомікі і кіравання, дацэнтам кафедры бізнес-адміністравання і маркетынгу [[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці|Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]] ў [[Мінск]]у.

== Навуковая дзейнасць ==
Займаецца даследаваннем тэорыі і практыкі кіравання рэсурсамі ў сістэме сучаснай эканомікі, праблем эканамічнай [[Урбаністыка|урбаністыкі]] і рэвіталізацыі, [[Устойлівае развіццё|устойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця]] гістарычных тэрыторый. Навуковыя інтарэсы ахопліваюць пытанні кіравання і гаспадарчага выкарыстання аб’ектаў культурнай і прыроднай спадчыны, гісторыю, эканоміку і арганізацыю [[Турызм|турызму]], а таксама механізмы функцыянавання нацыянальнага і міжнароднага рынкаў турыстычных паслуг. Даследуе праблемы кластарызацыі, трансгранічнага і міжнароднага супрацоўніцтва, займаецца гісторыка-краязнаўчым вывучэннем паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]]. Даследаванні з большага носяць міждысцыплінарны характар і знаходзяцца на скрыжаванні эканомікі, гісторыі і культурнай спадчыны.

Быў кіраўніком двух навукова-даследчых праектаў, што выконваліся па заказе [[Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў|Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў]]; уваходзіў у склад выканаўцаў шэрагу іншых навукова-даследчых праектаў. Прымаў удзел у выкананні міжнародных навукова-даследчых праектаў у школе эканомікі і кіравання [[Педагагічны ўніверсітэт Цэнтральнага Кітая|Педагагічнага ўніверсітэта Цэнтральнага Кітая]].

Член рэдакцыйных калегій навуковых часопісаў «Эканоміка прамысловасці» (ISSN 1562-109X) і «Трансфармацыйная эканоміка» (ISSN 2786-8141). З’яўляўся членам рэдакцыйнай калегіі навуковага часопіса «[[Весці Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]]» (ISSN 2079-0945). Выступае рэцэнзентам для іншых часопісаў і зборнікаў, у тым ліку тых, што індэксуюцца ў базе [[Scopus]].

Аўтар каля 200 навуковых публікацый, у тым ліку больш за 20 манаграфій і вучэбна-метадычных выданняў, а таксама артыкулаў у беларускіх і замежных навуковых часопісах, частка з якіх індэксуецца ў базах Scopus і [[Web of Science]]. Арганізатар і суарганізатар шматлікіх міжнародных навуковых і навукова-практычных канферэнцый, прысвечаных праблемам устойлівага развіцця, прадпрымальніцтва, культурнай і прыроднай спадчыны.

== Прызнанне і ўзнагароды ==
* У 2023 годзе яго кніга «Турызм у Заходняй Беларусі» (Мінск, 2022) увайшла ў шорт-ліст Прэміі [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]]&lt;ref&gt;[https://www.icbs.by/post/short-list-2023 Шорт-ліст Прэміі Кангрэса — 2023]&lt;/ref&gt;.
* Прэмія [[Наваполацк]]ага гарадскога выканаўчага камітэта ў галіне інавацый і навуковай дзейнасці&lt;ref&gt;[https://www.psu.by/sobytija/10075-xiv-novopolotskij-gorodskoj-molodezhnyj-forum XIV Новополоцкий городской молодежный форум] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191226105720/https://www.psu.by/sobytija/10075-xiv-novopolotskij-gorodskoj-molodezhnyj-forum |date=26 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt; (2016)
* Грамата [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (2014)
* Прэмія [[Віцебская вобласць|Віцебскага абласнога]] выканаўчага камітэта таленавітым маладым навукоўцам&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/regions/view/premii-vitebskogo-oblispolkoma-vrucheny-talantlivym-molodym-uchenym-i-spetsialistam-13350-2013 БелТА: Премии Витебского облисполкома вручены талантливым молодым ученым и специалистам]&lt;/ref&gt; (2013)

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ганскі Уладзімір Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта ПДУ]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]]
[[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]</text>
      <sha1>8abb0bp7suntwtnmlxdebpde6kg2g2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119777</id>
      <parentid>5119776</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T22:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ElisavetaIvanova</username>
        <id>69289</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Навуковая дзейнасць */</comment>
      <origin>5119777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15042" sha1="bd0mq6e6k8ldzw1ft1rkpaggag3bkye" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Ганскі}}
{{Навуковец}}
'''Уладзімір Аляксандравіч Ганскі''' (нар. {{ДН|2|12|1986}} года ў [[Наваполацк]]у) — [[Беларусь|беларускі]] [[навуковец]], [[доктар эканамічных навук]], [[Кандыдат навук|кандыдат гістарычных навук]], [[дацэнт]].

== Біяграфічныя звесткі ==
Выпускнік [[Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ|гісторыка-філалагічнага факультэта]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]], дзе атрымаў кваліфікацыю гісторыка, выкладчыка гісторыі і сацыяльна-гуманітарных дысцыплін&lt;ref&gt;[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-NLB-ar665044&amp;strq=l_siz=20 База данных «Ученые Беларуси»]&lt;/ref&gt;. Паралельна атрымаў кваліфікацыю эканаміста-менеджэра, пасля таксама прайшоў перападрыхтоўку па [[Культуралогія|культуралогіі]]. Скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу]]&lt;ref&gt;[http://www.lute.lviv.ua/fileadmin/www.lac.lviv.ua/data/pidrozdily/Aspirantura/Vipuskniki/Vipuskniki_aspiranturi_2015-2021_rr..pdf Випускники аспірантури Львівського торговельно-економічного університету (Львівської комерційної академії) за 2015—2021 роки]&lt;/ref&gt; ў [[Львоў|Львове]] і [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы|Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nihe.by/index.php/ru/aspirantura/zashchitivshiesya-aspiranty |title=Защитившиеся аспиранты кафедры историко-культурного наследия Беларуси ГУО РИВШ |access-date=4 мая 2023 |archive-date=4 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504152525/https://nihe.by/index.php/ru/aspirantura/zashchitivshiesya-aspiranty |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ў [[Мінск]]у.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат эканамічных навук|кандыдата эканамічных навук]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай», выкананую пад навуковым кіраўніцтвам [[прафесар]]а [[Марыя Ігараўна Фляйчук|Марыі Фляйчук]], абараніў у 2015 годзе ў [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскай камерцыйнай акадэміі Укаапсаюзу]]. Тэма дысертацыі: «Механізм функцыянавання нацыянальнага рынку [[Турызм у Беларусі|турыстычных]] паслуг»&lt;ref&gt;[http://www.lute.lviv.ua/fotogalereja/?L=102&amp;tx_yag_pi1%5Bcontext1301%5D%5BgalleryUid%5D=18&amp;tx_yag_pi1%5Bcontext1301%5D%5BalbumUid%5D=430&amp;tx_yag_pi1%5Baction%5D=submitFilter&amp;tx_yag_pi1%5Bcontroller%5D=ItemList&amp;cHash=c9fb860e039dc1dffe78159afd26cb41 Засідання спеціалізованої вченої ради Львівської комерційної академії від 16 вересня 2015 р.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.psu.by/nauka/9184-pozdravljaem-va-ganskogo-s-uspeshnoj-zaschitoj-kandidatskoj-dissertatsii.html ПГУ: Поздравляем В. А. Ганского с успешной защитой кандидатской диссертации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210108072049/https://www.psu.by/nauka/9184-pozdravljaem-va-ganskogo-s-uspeshnoj-zaschitoj-kandidatskoj-dissertatsii.html |date=8 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат гістарычных навук|кандыдата гістарычных навук]] па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя», выкананую пад навуковым кіраўніцтвам [[прафесар]]а [[Ірына Іванаўна Калачова|Ірыны Калачовай]], абараніў у 2020 годзе ў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя Аркадзя Куляшова]]. Тэма дысертацыі: «Развіццё [[турызм]]у ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (1921—1939 гг.)»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.msu.by/novosti/univernews/2955-2020-10-13-3 |title=7 октября 2020 г. в МГУ им. А. А. Кулешова состоялась защита диссертации В. А. Ганского |access-date=5 студзеня 2021 |archive-date=22 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022204204/https://www.msu.by/novosti/univernews/2955-2020-10-13-3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vak.gov.by/node/5935 Постановление Президиума ВАК Республики Беларусь от 9 декабря 2020 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210722174046/https://vak.gov.by/node/5935 |date=22 ліпеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

2 чэрвеня 2021 года Прэзідыум [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] прысвоіў яму [[навуковае званне]] [[дацэнт]]а.

20 красавіка 2021 года ў [[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт|Львоўскім гандлёва-эканамічным універсітэце]] абараніў дысертацыю на тэму «Тэарэтыка-метадалагічныя асновы кіравання рэсурсамі спадчыны ў сістэме нацыянальнай эканомікі» на саісканне навуковай ступені [[Доктар навук|доктара эканамічных навук]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай». 29 чэрвеня 2021 года Міністэрства адукацыі і навукі [[Украіна|Украіны]] загадам № 735 зацвердзіла рашэнне аб прысуджэнні яму навуковай ступені [[Доктар эканамічных навук|доктара эканамічных навук]].

Пачаў працаваць у [[2006]] годзе ў навукова-даследчым сектары [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага ўніверсітэта]]. У [[2007]]—[[2009]] гадах працаваў на [[прадпрыемства]]х [[Турызм|турыстычнай]] сферы, у тым ліку [[экскурсавод]]ам, [[дырэктар]]ам. У [[2009]] годзе пачаў працаваць у аддзеле па турызме [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага ўніверсітэта]], затым выкладаў на спартыўна-педагагічным ([[2010]]—[[2012]]) і фінансава-эканамічным ([[2012]]—[[2017]]) факультэтах [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|ПДУ]], працуючы на пасадах [[Выкладчык-стажор|выкладчыка-стажора]], [[Асістэнт (пасада ў ВНУ)|асістэнта]], [[Старшы выкладчык|старшага выкладчыка]] і [[дацэнт]]а. З [[2018]] па [[2024]] год працаваў старшым навуковым супрацоўнікам, [[дацэнт]]ам кафедры эканомікі і кіравання, дацэнтам кафедры бізнес-адміністравання і маркетынгу [[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці|Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]] ў [[Мінск]]у.

== Навуковая дзейнасць ==
Займаецца даследаваннем тэорыі і практыкі кіравання рэсурсамі ў сістэме сучаснай эканомікі, праблем эканамічнай [[Урбаністыка|урбаністыкі]] і рэвіталізацыі, [[Устойлівае развіццё|устойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця]] гістарычных тэрыторый. Навуковыя інтарэсы ахопліваюць пытанні кіравання і гаспадарчага выкарыстання аб’ектаў культурнай і прыроднай спадчыны, гісторыю, эканоміку і арганізацыю [[Турызм|турызму]], а таксама механізмы функцыянавання нацыянальнага і міжнароднага рынкаў турыстычных паслуг. Даследуе праблемы кластарызацыі, трансгранічнага і міжнароднага супрацоўніцтва, займаецца гісторыка-краязнаўчым вывучэннем паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]]. Даследаванні з большага носяць міждысцыплінарны характар і знаходзяцца на скрыжаванні эканомікі, гісторыі і культурнай спадчыны.

Быў кіраўніком двух навукова-даследчых праектаў, што выконваліся па заказе [[Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў|Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў]]; уваходзіў у склад выканаўцаў шэрагу іншых навукова-даследчых праектаў. Прымаў удзел у выкананні міжнародных навукова-даследчых праектаў у школе эканомікі і кіравання [[Педагагічны ўніверсітэт Цэнтральнага Кітая|Педагагічнага ўніверсітэта Цэнтральнага Кітая]].

Член рэдакцыйных калегій навуковых часопісаў «Эканоміка прамысловасці» (ISSN 1562-109X) і «Трансфармацыйная эканоміка» (ISSN 2786-8141). З’яўляўся членам рэдакцыйнай калегіі навуковага часопіса «[[Весці Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]]». Выступае рэцэнзентам для іншых часопісаў і зборнікаў, у тым ліку тых, што індэксуюцца ў базе [[Scopus]].

Аўтар каля 200 навуковых публікацый, у тым ліку больш за 20 манаграфій і вучэбна-метадычных выданняў, а таксама артыкулаў у беларускіх і замежных навуковых часопісах, частка з якіх індэксуецца ў базах Scopus і [[Web of Science]]. Арганізатар і суарганізатар шматлікіх міжнародных навуковых і навукова-практычных канферэнцый, прысвечаных праблемам устойлівага развіцця, прадпрымальніцтва, культурнай і прыроднай спадчыны.

== Прызнанне і ўзнагароды ==
* У 2023 годзе яго кніга «Турызм у Заходняй Беларусі» (Мінск, 2022) увайшла ў шорт-ліст Прэміі [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]]&lt;ref&gt;[https://www.icbs.by/post/short-list-2023 Шорт-ліст Прэміі Кангрэса — 2023]&lt;/ref&gt;.
* Прэмія [[Наваполацк]]ага гарадскога выканаўчага камітэта ў галіне інавацый і навуковай дзейнасці&lt;ref&gt;[https://www.psu.by/sobytija/10075-xiv-novopolotskij-gorodskoj-molodezhnyj-forum XIV Новополоцкий городской молодежный форум] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191226105720/https://www.psu.by/sobytija/10075-xiv-novopolotskij-gorodskoj-molodezhnyj-forum |date=26 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt; (2016)
* Грамата [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (2014)
* Прэмія [[Віцебская вобласць|Віцебскага абласнога]] выканаўчага камітэта таленавітым маладым навукоўцам&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/regions/view/premii-vitebskogo-oblispolkoma-vrucheny-talantlivym-molodym-uchenym-i-spetsialistam-13350-2013 БелТА: Премии Витебского облисполкома вручены талантливым молодым ученым и специалистам]&lt;/ref&gt; (2013)

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ганскі Уладзімір Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта ПДУ]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці]]
[[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]</text>
      <sha1>bd0mq6e6k8ldzw1ft1rkpaggag3bkye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дом Гурвіча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626176</id>
    <revision>
      <id>5119768</id>
      <parentid>5009152</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T21:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <origin>5119768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10485" sha1="systmvvgm5k4r18rgj85jevz648jo2d" xml:space="preserve">{{Славутасць
| Тып = 
| Беларуская назва = Дом Гурвіча
| Арыгінальная назва = 
| Выява = Miensk, Kojdanaŭskaja, Hurvič. Менск, Койданаўская, Дом Гурвіча (2023).jpg
| Подпіс выявы = Дом № 6 па вул. Рэвалюцыйная
| Шырыня выявы = 
| Статус = {{ГККРБ 4|711Е000001}}
| Краіна = Беларусь
| Краіна2 = 
| Назва месцазнаходжання = Горад
| Месцазнаходжанне = Мінск
| lat_dir = 
| lat_deg = 
| lat_min = 
| lat_sec = 
| lon_dir = 
| lon_deg = 
| lon_min = 
| lon_sec = 
| region = 
| CoordScale = 
| Канфесія = 
| Епархія = 
| Добрапрыстойнасць = 
| Ордэнская прыналежнасць = 
| Тып кляштара = 
| Тып будынка = 
| Архітэктурны стыль = 
| Аўтар праекта = 
| Будаўнік = 
| Заснавальнік = 
| Першае згадванне = 
| Заснаванне = 
| Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}}
| Скасаваны = 
| Пачатак будаўніцтва = пачатак [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]
| Заканчэнне будаўніцтва = пачатак [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]
| Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
| Вядомыя жыхары = 
| Рэліквіі = 
| Настаяцель = 
| Стан = 
| На карце = Беларусь Мінск Гістарычны цэнтр
| Сайт = 
| Commons = 
}}
'''Дом Гурвіча''' — будынак у [[Мінск]]у, размешчаны ў квартале, які прымыкае да [[Верхні Горад|Верхняга Горада]], па адрасе [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|вуліца Рэвалюцыйная]], 6. Пабудаваны ў [[XIX ст.]] з [[цэгла|цэглы]]. Помнік архітэктуры [[класіцызм]]у.

== Гісторыя ==
[[Файл:Miensk, Kojdanaŭskaja, Hurvič. Менск, Койданаўская, Гурвіч (1801-80).jpg|міні|злева|Праект фасада дома. Мяркуемая дата да пажара 1881 года.]]
[[Файл:Miensk, Kojdanaŭskaja, Hurvič. Менск, Койданаўская, Гурвіч (1881-99).jpg|міні|злева|Чарцёж цокальнага паверха будынка з праекта, прадстаўленага на зацвярджэнне Мінскай гарадской управе. Канец ХІХ ст.]]
[[Файл:Miensk, Kojdanaŭskaja, Hurvič. Менск, Койданаўская, Дом Гурвіча (2016).jpg|міні|злева|Агульны выгляд Дома Гурвіча перад рэканструкцыяй і рэстаўрацыяй (2016 г.)]]

Мураваны будынак на гэтым пляцы быў пабудаваны ў пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Гэта быў двухпавярховы жылы дом, з высокім [[цокаль]]ным паверхам. Канчаткова яго архітэктурны выгляд сфарміраваўся да сярэдзіны XIX стагоддзя. У другой палове XIX стагоддзя будынак разам з пляцам належаў мінскаму мешчаніну Калману Гурвічу&lt;ref name=&quot;spadchina&quot;/&gt;.

Дом моцна пацярпеў у час вялікага [[Пажар 1881 года ў Мінску|пажару 1881 года]], пасля якога быў цалкам адноўлены&lt;ref name=&quot;spadchina&quot;/&gt;.

Гэта быў двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з высокім цокалем, накрыты [[Двухсхільны дах|двухсхільным дахам]], аддзеленым ад сцяны прафіляваным [[карніз]]ам. Галоўны [[фасад]] быў падзелены на два [[Ярус (архітэктура)|ярусы]] прафіляванай [[цяга (архітэктура)|цягай]]. На першым паверсе знаходзілася праязная арка, перакрытая [[скляпенні|скляпеннямі]], абапал якой былі змешчаны плоскія [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]]. [[Рытм (архітэктура)|Рытм]] фасадаў ствараўся сеткай прамавугольных аконных і дзвярных праёмаў. [[Вокны]] без [[ліштва]]ў былі аформлены прамавугольнымі [[Сандрык|сандрыкамі]]. Паўднёва-ўсходні вугал будынка, які выходзіў на [[Койданаўская вуліца (Мінск)|Койданаўскую вуліцу]], быў узмоцнены [[контрфорс]]ам. Цокальны паверх быў перакрыты [[Крыжовыя скляпенні|крыжовымі скляпеннямі]]&lt;ref name=&quot;spadchina&quot;/&gt;.

У двары знаходзіліся два мураваныя [[флігель|флігелі]] і комплекс [[гаспадарчыя пабудовы|гаспадарчых пабудоў]]. У канцы XIX стагоддзя будынак належаў мінскаму мешчаніну Міхелю Грушкіну&lt;ref name=&quot;spadchina&quot;/&gt;.

Паводле інвентарызацыі [[1910]] года ў цокальным паверсе будынка знаходзілася мануфактурная [[крама]], а астатнія памяшканні выкарыстоўваліся пад жылыя [[кватэра|кватэры]]. У адным з дваравых флігеляў месцілася прыватная лякарня па хваробах зроку доктара [[Сямён Камінскі|Сямёна Камінскага]], якая была разлічана на 6 ложкаў&lt;ref name=&quot;spadchina&quot;/&gt;.

Пасля [[1920]] года былы дом Гурвіча [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]], а яго асноўныя памяшканні перароблены пад [[камунальныя кватэры]]&lt;ref name=&quot;spadchina&quot;/&gt;.

У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] не пацярпеў. У выніку пасляваенных шматлікіх рамонтаў і рэканструкцый была цалкам зменена ўнутраная планіроўка будынка і часткова страчаны дэкор фасадаў&lt;ref name=&quot;spadchina&quot;/&gt;.

У другой палове XX стагоддзя будынак выкарыстоўваўся пад жылыя [[кватэра|кватэры]] і розныя ўстановы&lt;ref name=&quot;spadchina&quot;&gt;{{Cite web |url=http://spadchina.by/g%D1%96staryichnaya-zabudova-x%D1%96x-stagoddzya-budyinak-%E2%84%96-6-dom-gurv%D1%96cha.html |title=БУДЫНАК № 6 ДОМ ГУРВІЧА |access-date=30 снежня 2019 |archive-date=12 лютага 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011236/http://spadchina.by/g%D1%96staryichnaya-zabudova-x%D1%96x-stagoddzya-budyinak-%E2%84%96-6-dom-gurv%D1%96cha.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[4 снежня]] [[2015]] года абрынулася частка фасаднай сцяны плошчай 15 м² над аркай і дзвярным праёмам пры правядзенні работ па ўмацаванні сцен і падмурка&lt;ref&gt;[https://realt.onliner.by/2015/12/07/revolyucionnoj Фотофакт: на Революционной обрушилась стена реконструируемого здания]&lt;/ref&gt;. 

У 2020-2023 гадах была праведзеная рэканструкцыя будынка. Праз аварыйны стан будынак быў практычна цалкам дэмантаваны, захаваліся фрагменты галоўнага і дваравога фасада, якія прымыкаюць да суседніх будынкаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://realt.onliner.by/2020/03/31/dom-144|title=В центре Минска практически исчезло здание XIX века}}&lt;/ref&gt;. Фасады будынка былі адноўленыя ў гістарычным выглядзе з узнаўленнем раней страчаных адметных элементаў: балконы, каваныя элементы, сталярныя вырабы, агульны каларыт. 

== Архітэктура ==
[[Файл:Мінск. Двор Рэвалюцыйнай вуліцы, 6.jpg|міні|злева|Дваровы фасад]]
Прадстаўляе сабой двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак на глухім высокім [[цокаль|цокалі]]. На галоўным фасадзе 1-ы і 2-і паверхі расчлянёны [[карніз]]ам. Прамавугольныя вокны дэкарыраваны прамымі [[сандрык]]амі. Праезная арка, перакрытая [[Крыжовыя скляпенні|крыжовымі скляпенн]]ямі, размешчана асіметрычна&lt;ref&gt;{{крыніцы/ЗП|Мінск|271}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Мінск|271}}

== Спасылкі ==
{{ГККРБ|711Е000001}}
{{Commons|Category:}}
* [http://spadchina.by/g%D1%96staryichnaya-zabudova-x%D1%96x-stagoddzya-budyinak-%E2%84%96-6-dom-gurv%D1%96cha.html БУДЫНАК № 6 ДОМ ГУРВІЧА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190212011236/http://spadchina.by/g%D1%96staryichnaya-zabudova-x%D1%96x-stagoddzya-budyinak-%E2%84%96-6-dom-gurv%D1%96cha.html |date=12 лютага 2019 }}

[[Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі класіцызм]]</text>
      <sha1>systmvvgm5k4r18rgj85jevz648jo2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Экранізацыі твораў Джэйн Осцін</title>
    <ns>10</ns>
    <id>639988</id>
    <revision>
      <id>5119704</id>
      <parentid>4671343</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5119704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3838" sha1="kgkb8l7sqpado2ohrv95gqgg66kqoty" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя          = Экранізацыі твораў Джэйн Осцін
|загаловак    = Экранізацыі твораў [[Джэйн Осцін]]
|выява        = 
|state        = {{{state|autocollapse}}}
|клас_спісаў  = hlist

|загаловак1 = «[[Пыха і перадузятасць]]»
|спіс1 =
* [[Пыха і перадузятасць (тэлефільм, 1938)|1938]] (тэлефільм)
* [[Пыха і перадузятасць (фільм, 1940)|1940]] (фільм)
* [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1952)|1952]] (міні-серыял)
* [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1958)|1958]] (міні-серыял)
* [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1967)|1967]] (міні-серыял)
* [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1980)|1980]] (міні-серыял)
* {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|1995]] (міні-серыял)
* [[Пыха і перадузятасць (фільм, 2005)|2005]] (фільм)
* [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 2026)|2026]] (міні-серыял)

|загаловак2 = «[[Эма (раман)|Эма]]»
|спіс2 =
* [[Эма (тэлефільм, 1948)|1948]] (тэлефільм)
* [[Эма (міні-серыял, 1960)|1960]] (міні-серыял)
* [[Эма (міні-серыял, 1972)|1972]] (міні-серыял)
* [[Эма (фільм, 1996)|1996]] (фільм)
* [[Эма (тэлефільм, 1996)|1996]] (тэлефільм)
* [[Эма (міні-серыял, 2009)|2009]] (міні-серыял)
* [[Эма (фільм, 2020)|2020]] (фільм)

|загаловак3 = «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]»
|спіс3 =
* [[Перакананне (міні-серыял, 1960)|1960]] (міні-серыял)
* [[Перакананне (міні-серыял, 1971)|1971]] (міні-серыял)
* [[Перакананне (тэлефільм, 1995)|1995]] (тэлефільм)
* [[Перакананне (фільм, 2007)|2007]] (фільм)

|загаловак4 = «[[Розум і пачуцці]]»
|спіс4 =
* [[Розум і пачуцці (міні-серыял, 1971)|1971]] (міні-серыял)
* [[Розум і пачуцці (міні-серыял, 1981)|1981]] (міні-серыял)
* [[Розум і пачуцці (фільм, 1995)|1995]] (фільм)
* [[Розум і пачуцці (фільм, 2000)|2000]] (фільм)
* [[Розум і пачуцці (міні-серыял, 2008)|2008]] (міні-серыял)

|загаловак5 = «[[Мэнсфілд-парк]]»
|спіс5 =
* [[Мэнсфілд-парк (міні-серыял)|1983]] (міні-серыял)
* [[Мэнсфілд-парк (фільм, 1999)|1999]] (фільм)
* [[Мэнсфілд-парк (фільм, 2007)|2007]] (фільм)

|загаловак6 = «[[Нортэнгерскае абацтва]]»
|спіс6 =
* [[Нортэнгерскае абацтва (фільм, 1987)|1987]] (тэлефільм)
* [[Нортэнгерскае абацтва (фільм, 2007)|2007]] (фільм)

|загаловак7 = «[[Сэндытан (раман)|Сэндытан]]»
|спіс7 =
* [[Сэндытан (міні-серыял)|2019]] (міні-серыял)

|унізе = '''[[Шаблон:Джэйн Осцін|Джэйн Осцін]]'''
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Экранізацыі літаратурных твораў паводле пісьменнікаў|Осцін Джэйн]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgkb8l7sqpado2ohrv95gqgg66kqoty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўстах Севярын Сапега</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641872</id>
    <revision>
      <id>5119896</id>
      <parentid>5119555</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5119896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7435" sha1="pbcs9uuix4cmcnp2wkm3q6ikrfv2z3y" xml:space="preserve">{{шляхціч}}
{{цёзкі2|Сапега}}
'''Яўстах Севярын Сапега''' (7 жніўня 1916 года, {{нп5|Спуша||d|Q93221505}}, [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі павет]] — [[2 сакавіка]] [[2004]], [[Найробі]], [[Кенія]]) — прафесійны паляўнічы, паручнік кавалерыі [[Польскае Войска|Польскага Войска]], гісторык роду [[Сапегі|Сапегаў]].

== Біяграфія ==
Брат {{нп3|Ян Андрэй Сапега|Яна Андрэя|pl|Jan Andrzej Sapieha}}, {{нп3|Леў Юрый Сапега|Льва Юрыя|pl|Lew Jerzy Sapieha}} і {{нп3|Эльжбета Руфенер-Сапега|Эльжбеты|pl|Elżbieta Rufener-Sapieha}}.

Скончыў сярэднюю школу ў [[Пшчына|Пшчыне]], дзе быў выхаванцам праф. [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]]. 19 верасня 1934 года паступіў у школу падафіцэраў рэзерву кавалерыі ў [[Грудзёндз]]е ([[Польшча]]). Навучанне скончыў 15 ліпеня 1935 года і атрымаў званне ўзводнага падхарунжага, быў накіраваны ў 2-і Полк грахоўскіх уланаў у [[Сувалкі|Сувалках]]. Паступіў у Вышэйшую гандлёвую школу ў [[Антверпен]]е, адкуль перайшоў у 1938 годзе ў [[Каланіяльная вышэйшая школа Бельгіі|Вышэйшую каланіяльную школу]] там жа.

У званні падпаручніка кавалерыі прыняў удзел у [[Абарончая вайна 1939 года|вераснёўскай кампаніі 1939 года]] ў складзе [[Сувалкаўская брыгада кавалерыі|Сувалкаўскай брыгады кавалеры]]&lt;nowiki/&gt;і. Узнагароджаны [[Крыж Храбрых|Крыжам Храбрых]]. У 1939-1945 гадах быў у лагеры ваеннапалонных [[Oflag II C Woldenberg]] на тэрыторыі Германіі (цяпер — мястэчка [[Дабегнеў]]).

У апошнія месяцы вайны разам з братам Львом уцёк ад наступаючай Чырвонай арміі: бо абодва былі арыстакратамі і сынамі польскага палітыка, мелі падставы баяцца рэпрэсій. Даехаў да Грабаў. Там з дапамогай іншых польскіх ваеннапалонных захапіў стайні, дзе ўтрымліваліся таксама коні, скрадзеныя немцамі ў Польшчы. У Грабах пазнаёміўся і ажаніўся з Антоніяй Марыяй Сяменскай.

У 1947 годзе з’ехаў у [[Кенія|Кенію]], дзе займаўся гандлем [[металалом]]ам, затым — здабычай каштоўных камянёў, а таксама прафесійным паляваннем. Цягам 40 гадоў збіраў матэрыялы для манаграфіі пра гісторыю роду Сапегаў, першы том якой выйшаў пры падтрымцы прафесійных польскіх гісторыкаў у 1995, другі ўжо пасмертна ў 2008 годзе пад назвай «дом Сапегаў»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books/about/Dom_Sapie%C5%BCy%C5%84ski.html?id=7fUpAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y|аўтар=Sapiecha E.|загаловак=Dom Sapieżyński. t.1. Warszawa, PWN, 1995, 804 s.}}&lt;/ref&gt;. Таксама напісаў аўтабіяграфію «Так было, або недэмакратычныя ўспаміны Яўстаха Сапегі», якая была выдадзена ў 1999 годзе (англамоўнае выданне «The way it was», Nairobi 2006). З’яўляецца суаўтарам разам з Паўлам Кардашам кнігі «Сафары. Паляванне ва Усходняй і Паўднёвай Афрыцы», якая ўбачыла свет у 2000 годзе.

Памёр 2 сакавіка 2004 года ў [[Найробі]]. Пахаваны ў [[Боцькі|Боцьках]] у [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]] (Польшча).

== Сям’я і дзеці ==
24 лістапада 1945 года ажаніўся з {{нп5|Антаніна Марыя Сяменская|Антанінай Марыяй Сяменскай|pl|Antonina Maria z Siemieńskich Sapiezyna}} ([[25 верасня]] [[1922]] — {{дата|16|8|1996|1}}), дачкой Стэфана Сяменскага і Ядвігі Гарадзінскай. Іх дзеці:
* Марыя Тэрэза Ядвіга Жазэфа (нар. 27 сакавіка 1948)
* Марыя Габрыэля Эльжбета Элеанора (нар. 17 лістапада 1949), у шлюбе з [[1981]] года з Бенгтам Бекманам (нар. 1942)
* Ганна Яанна Марыя (нар. 3 красавіка 1951), у шлюбе з [[1976]] года з графам Францішкам Людвікам Марыем Антоніем Альфрэдам [[Вадзіцкія|Вадзіцкім]] (1942—1996)
* Леан Яўстах Стэфан (14 чэрвеня 1960 — 16 лістапада 1970).

14 лютага 2003 года ў [[Найробі]] другі раз ажаніўся з Эльжбетай Гняздоўскай (нар. 2 жніўня 1938).

== Творы ==
* ''Sapieha, J.S.'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 1995. — Cz. 1. — 804 s.
* ''Sapieha, J.S.'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 2008. — Cz. 2, Ikonografia. — 447 s.
* ''Sapieha, J.S.'' Tak było: Niedemokratyczne wspomnienia Eustachego Sapiehy / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : Świat Książki, 2012. — 416 s.

== Спасылкі ==
* Вяртанне Сапегаў / Сапега Яўстах Северын; гутарыў [[Міхась Скобла]] // ЛіМ. — 1999. — 12 лістап. — С. 14—15.
* [http://www.promemoria.pl/arch/2004_12/sapiecha/sapiecha.html Біяграфія князя Яўстаха Севярына Сапегі (польск.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129025455/http://www.promemoria.pl/arch/2004_12/sapiecha/sapiecha.html |date=29 лістапада 2014 }}
* Stanisław Radomyski, ''Zarys historii Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu 1926—1939'', Oficyna Wydawnicza «Ajaks», Pruszków 1992, ISBN 83-85621-06-7, s. 68.
{{Wikidata/Ancestors}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сапега Яўстах Севярын}}
[[Катэгорыя:Сапегі|Яўстах Севярын]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Паляўнічыя]]</text>
      <sha1>pbcs9uuix4cmcnp2wkm3q6ikrfv2z3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119897</id>
      <parentid>5119896</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5119897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7477" sha1="6cejm3jmrq3se18690l7v67dt1i40lp" xml:space="preserve">{{шляхціч}}
{{цёзкі2|Сапега}}
'''Яўстах Севярын Сапега''' (7 жніўня 1916 года, {{нп5|Спуша||d|Q93221505}}, [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі павет]] — [[2 сакавіка]] [[2004]], [[Найробі]], [[Кенія]]) — прафесійны паляўнічы, паручнік кавалерыі [[Польскае Войска|Польскага Войска]], гісторык роду [[Сапегі|Сапегаў]].

== Біяграфія ==
Брат {{нп3|Ян Андрэй Сапега|Яна Андрэя|pl|Jan Andrzej Sapieha}}, {{нп3|Леў Юрый Сапега|Льва Юрыя|pl|Lew Jerzy Sapieha}} і {{нп3|Эльжбета Руфенер-Сапега|Эльжбеты|pl|Elżbieta Rufener-Sapieha}}.

Скончыў сярэднюю школу ў [[Пшчына|Пшчыне]], дзе быў выхаванцам праф. [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]]. 19 верасня 1934 года паступіў у школу падафіцэраў рэзерву кавалерыі ў [[Грудзёндз]]е ([[Польшча]]). Навучанне скончыў 15 ліпеня 1935 года і атрымаў званне ўзводнага падхарунжага, быў накіраваны ў 2-і Полк грахоўскіх уланаў у [[Сувалкі|Сувалках]]. Паступіў у Вышэйшую гандлёвую школу ў [[Антверпен]]е, адкуль перайшоў у 1938 годзе ў [[Каланіяльная вышэйшая школа Бельгіі|Вышэйшую каланіяльную школу]] там жа.

У званні падпаручніка кавалерыі прыняў удзел у [[Абарончая вайна 1939 года|вераснёўскай кампаніі 1939 года]] ў складзе [[Сувалкаўская брыгада кавалерыі|Сувалкаўскай брыгады кавалеры]]&lt;nowiki/&gt;і. Узнагароджаны [[Крыж Храбрых|Крыжам Храбрых]]. У 1939-1945 гадах быў у лагеры ваеннапалонных [[Oflag II C Woldenberg]] на тэрыторыі Германіі (цяпер — мястэчка [[Дабегнеў]]).

У апошнія месяцы вайны разам з братам Львом уцёк ад наступаючай Чырвонай арміі: бо абодва былі арыстакратамі і сынамі польскага палітыка, мелі падставы баяцца рэпрэсій. Даехаў да Грабаў. Там з дапамогай іншых польскіх ваеннапалонных захапіў стайні, дзе ўтрымліваліся таксама коні, скрадзеныя немцамі ў Польшчы. У Грабах пазнаёміўся і ажаніўся з Антоніяй Марыяй Сяменскай.

У 1947 годзе з’ехаў у [[Кенія|Кенію]], дзе займаўся гандлем [[металалом]]ам, затым — здабычай каштоўных камянёў, а таксама прафесійным паляваннем. Цягам 40 гадоў збіраў матэрыялы для манаграфіі пра гісторыю роду Сапегаў, першы том якой выйшаў пры падтрымцы прафесійных польскіх гісторыкаў у 1995, другі ўжо пасмертна ў 2008 годзе пад назвай «дом Сапегаў»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books/about/Dom_Sapie%C5%BCy%C5%84ski.html?id=7fUpAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y|аўтар=Sapiecha E.|загаловак=Dom Sapieżyński. t.1. Warszawa, PWN, 1995, 804 s.}}&lt;/ref&gt;. Таксама напісаў аўтабіяграфію «Так было, або недэмакратычныя ўспаміны Яўстаха Сапегі», якая была выдадзена ў 1999 годзе (англамоўнае выданне «The way it was», Nairobi 2006). З’яўляецца суаўтарам разам з Паўлам Кардашам кнігі «Сафары. Паляванне ва Усходняй і Паўднёвай Афрыцы», якая ўбачыла свет у 2000 годзе.

Памёр 2 сакавіка 2004 года ў [[Найробі]]. Пахаваны ў [[Боцькі|Боцьках]] у [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]] (Польшча).

== Сям’я і дзеці ==
24 лістапада 1945 года ажаніўся з {{нп5|Антаніна Марыя Сяменская|Антанінай Марыяй Сяменскай|pl|Antonina Maria z Siemieńskich Sapiezyna}} ([[25 верасня]] [[1922]] — {{дата|16|8|1996|1}}), дачкой Стэфана Сяменскага і Ядвігі Гарадзінскай. Іх дзеці:
* Марыя Тэрэза Ядвіга Жазэфа (нар. 27 сакавіка 1948)
* Марыя Габрыэля Эльжбета Элеанора (нар. 17 лістапада 1949), у шлюбе з [[1981]] года з Бенгтам Бекманам (нар. 1942)
* Ганна Яанна Марыя (нар. 3 красавіка 1951), у шлюбе з [[1976]] года з графам Францішкам Людвікам Марыем Антоніем Альфрэдам [[Вадзіцкія|Вадзіцкім]] (1942—1996)
* Леан Яўстах Стэфан (14 чэрвеня 1960 — 16 лістапада 1970).

14 лютага 2003 года ў [[Найробі]] другі раз ажаніўся з Эльжбетай Гняздоўскай (нар. 2 жніўня 1938).

== Творы ==
* ''Sapieha, J.S.'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 1995. — Cz. 1. — 804 s.
* ''Sapieha, J.S.'' Dom Sapieżyński / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : PWN, 2008. — Cz. 2, Ikonografia. — 447 s.
* ''Sapieha, J.S.'' Tak było: Niedemokratyczne wspomnienia Eustachego Sapiehy / Eustachy Seweryn Sapieha. — Warszawa : Świat Książki, 2012. — 416 s.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* Вяртанне Сапегаў / Сапега Яўстах Северын; гутарыў [[Міхась Скобла]] // ЛіМ. — 1999. — 12 лістап. — С. 14—15.
* [http://www.promemoria.pl/arch/2004_12/sapiecha/sapiecha.html Біяграфія князя Яўстаха Севярына Сапегі (польск.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129025455/http://www.promemoria.pl/arch/2004_12/sapiecha/sapiecha.html |date=29 лістапада 2014 }}
* Stanisław Radomyski, ''Zarys historii Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu 1926—1939'', Oficyna Wydawnicza «Ajaks», Pruszków 1992, ISBN 83-85621-06-7, s. 68.

{{Wikidata/Ancestors}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сапега Яўстах Севярын}}
[[Катэгорыя:Сапегі|Яўстах Севярын]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Паляўнічыя]]</text>
      <sha1>6cejm3jmrq3se18690l7v67dt1i40lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:DBatura/Чарнавік</title>
    <ns>2</ns>
    <id>653452</id>
    <revision>
      <id>5119767</id>
      <parentid>5119345</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Выступленне Літвы */</comment>
      <origin>5119767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42628" sha1="f5352zu8qzwm1m3lhdgs58n0p0pxhfq" xml:space="preserve">{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}}
{{Грамадзянскі канфлікт
|загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС
|частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]]
|выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]]
|апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва.
|дата = з [[26 красавіка]] [[2008]]
| месца =
| каардынаты = 
|прычыны = будаўніцтва БелАЭС
| мэты = 
| метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]&lt;ref&gt;[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019&lt;/ref&gt;, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| статус = ''працягваецца''
| вынік =
| бок1 =
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]]
*** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]]
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
** [[Расатам]]
** [[Атамстройэкспарт]]
* Міжнародныя арганізацыі:
** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]&lt;ref&gt;Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021&lt;/ref&gt;
| бок2 = 
{{Tree list}}
* {{Сцягафікацыя|Літва}}:
** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]]
***  [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]]
*** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]]
* {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская апазіцыя]]
** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]»
** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]&lt;br&gt;[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]&lt;br&gt;[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]&lt;br&gt;[[Рафаэль Гросі]]
| ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]&lt;br&gt;[[Гітанас Наўседа]]&lt;br&gt; [[Андруса Кубілюса]]&lt;br&gt;[[Ірэна Дзягутэнэ]]&lt;br&gt;[[Арвідас Секмокас]]&lt;br&gt;[[Дайнюс Крэйвіс]]
}}
'''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013&lt;/ref&gt; — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а.

== Перадгісторыя ==
Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;history.aes&quot;&gt;''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.&lt;/ref&gt;. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009&lt;/ref&gt;. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя&lt;ref&gt;[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]&lt;/ref&gt;.

[[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў.

Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}&lt;/ref&gt;. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА&lt;/ref&gt;.

== Пазіцыі бакоў ==

=== За ===
Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу&lt;ref name=&quot;сб&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;/&gt;. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;/&gt;.

Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон&lt;ref name=&quot;авдотин&quot;&gt;Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021&lt;/ref&gt;. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] у свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый&lt;ref name=&quot;tut.by2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020&lt;/ref&gt;.

На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках&lt;ref name=&quot;сб&quot;&gt;[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульная сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы&lt;ref&gt;Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019&lt;/ref&gt;.

=== Супраць ===
Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020&lt;/ref&gt;.

Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс&lt;ref name=&quot;лопата&quot;&gt;Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020&lt;/ref&gt;.

У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}&lt;/ref&gt;.

На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы&lt;ref name=&quot;лопата&quot;/&gt;.

== Ход падзей ==

=== Выступленне беларускай грамадскасці ===
26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;&gt;''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;.

26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.&lt;ref name=&quot;ЧШ&quot;/&gt;

26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию&lt;/ref&gt;.

=== Выступленне Літвы ===
7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю ў адносінах да беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}&lt;/ref&gt;.

Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе абедзвюх запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) было адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16 августа 2012 года спикер литовского [[Сейм Литвы|Сейма]] [[Ирена Дягутене]] заявила, что подняла вопрос перед спикерами парламентов стран Прибалтики и [[Северная Европа|Северных стран]] о необходимости ограничения покупок электроэнергии с Балтийской и Белорусской АЭС&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&amp;date=16-08-2012&amp;newsid=167557&amp;rg=8&amp;pr=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

15 июня 2017 года в Сейме принят закон «О признании небезопасной атомной электростанции в Островецком районе Республики Беларусь, которая представляет угрозу для национальной безопасности, окружающей среды и здоровья населения Литовской Республики»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Весной 2019 года литовский премьер-министр [[Сквернялис, Саулюс|Саулюс Сквернялис]] призвал превратить строящуюся БелАЭС в электростанцию, работающую на газе. Белоруссия отклонила данное предложение&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}{{не АИ}}&lt;/ref&gt;.

=== Срыв блокады станции ===
Литва ещё с 2016 года собиралась блокировать импорт электроэнергии из Белоруссии и пыталась договориться о недопуске электроэнергии с БелАЭС [[Латвия|Латвией]], [[Эстония|Эстонией]], [[Польша|Польшей]] и [[Финляндия|Финляндией]], но эту инициативу поддержала только Польша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Согласно сообщению министра энергетики Белоруссии [[Потупчик, Владимир Николаевич|Владимира Потупчика]], «экспорт электроэнергии в Литву в 2017 году составил 146,5 млн кВт·ч, а только в 1 квартале 2018 г. — уже 381,9 млн кВт·ч»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, поэтому в Минске посчитали абсурдными заявления литовской стороны о бойкоте поставок электроэнергии с Белорусской АЭС.

К 2025 году страны Балтии планируют отключиться от энергетического кольца с Россией и Белоруссией, так называемого БРЭЛЛ.

Экс-министр энергетики Литвы Арвидас Секмокас считал, что государство не сможет избежать покупки электроэнергии с БелАЭС, будет вынуждена покупать через посредников, например, через Польшу, и никто не сможет догадаться, откуда именно она взята&lt;ref&gt;[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by&lt;/ref&gt;. Как показали события после запуска станции страна не смогла отказаться даже от прямых поставок белорусского электричества из-за его дефицита в Литве. По заявлению от 5 февраля 2021 года главы Минэнерго прибалтийской республики Дайнюс Крейвис, за последние 10 суток через литовско-белорусскую перемычку поступило 154 млн кВт·ч, из них 50 % или 77 млн кВт·ч — это электроэнергия, полученная на БелАЭС, а ещё 50 % — электричество из России. Чиновник рассказал на заседании Комитета национальной безопасности и обороны Сейма Литвы, что энергию Вильнюс по бумагам покупает на латвийской бирже. Однако границу с Латвией электричество не пересекает, а напрямую поступает из Белоруссии. Он отметил, что власти уже потратили 4 млн евро за полученное электричество из Белоруссии, а за год заплатят Минску 120 миллионов евро. Крейвис предположил, что полученные деньги белорусское руководство потратит на постройку второго и третьего энергоблоков, и получится, что Литва сама профинансирует объект&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== См. также ==
* [[Антиядерное движение]]
* [[Энергетика Белоруссии]]
* [[Игналинская АЭС]]

== Примечания ==
{{примечания|2}}

== Ссылки ==
* [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»]
* [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017
* Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018</text>
      <sha1>f5352zu8qzwm1m3lhdgs58n0p0pxhfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>658977</id>
    <revision>
      <id>5119716</id>
      <parentid>5119231</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+5 новых</comment>
      <origin>5119716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1296" sha1="95ifz5roxlzzxr0y56zjzce9u00ocaf" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Хэдэр Лэнгенкэмп|2026-04-01T14:31:44Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Віктар Аляксандравіч Лебедзеў|2026-04-01T08:14:50Z|Anbork}}
{{Новы артыкул|Святлана Леанідаўна Рабава|2026-04-01T06:46:32Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Марк Стронг|2026-04-01T05:42:08Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Афоня (фільм)|2026-04-01T05:03:37Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Хэдэр Грэм|2026-03-31T12:41:05Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Мёртвыя душы (фільм, 1984)|2026-03-31T05:30:38Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Левіяфан (фільм, 2014)|2026-03-30T11:06:19Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Бруна Артуравіч Фрэйндліх|2026-03-30T09:20:38Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Кірыл Юр’евіч Лаўроў|2026-03-30T08:59:51Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Чайкоўскі (фільм)|2026-03-30T07:08:02Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Андрэй Сяргеевіч Смірноў|2026-03-30T06:14:09Z|Rymchonak}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95ifz5roxlzzxr0y56zjzce9u00ocaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Царква Святога Георгія (Чыкага)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>663802</id>
    <revision>
      <id>5119639</id>
      <parentid>4846841</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rommmmmka</username>
        <id>78299</id>
      </contributor>
      <origin>5119639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8163" sha1="7cv797m2q9nw1pmg2k29xmpy7j9yezh" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Царква Святога Георгія 
|Арыгінальная назва       = {{lang-en|Saint George Belarusian Orthodox Church}}
 |Выява                   = Saint George Belarusian Orthodox Church.jpg
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
|Сучасны статус       = 
|Краіна                   = 
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = 
|Месцазнаходжанне         = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                 = 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = [[Мікола Латушкін]]
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Рэліквіі                = 
|Сучасны стан    = 
|Сайт                    = http://stgeorgeinchicago.org/
|Commons                 = Saint George Orthodox church in Chicago
}}
{{значэнні|Свята-Георгіеўская царква}}
'''Царква Святога Георгія''' (''Царква Святога Юрыя'', {{lang-en|Saint George Belarusian Orthodox Church}}) — [[Праваслаўе|праваслаўны]] храм у горадзе [[Чыкага]], [[Ілінойс|штат Ілінойс]], [[ЗША]]. Прыход знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі патрыярхат|канстанцінопальскага патрыярхата]]. Названа ў гонар святога [[Георгій Перамаганосец|Георгія]].

== Гісторыя ==

Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] значная група беларускіх імігрантаў вырашыла пасяліцца ў [[Чыкага]] ды іншых частках штата [[Ілінойс]]. Мясцовая прамысловасць прадставіла прыбыўшым магчымасць працаўладкавацца, што дазволіла забяспечыць існаванне сваіх сем’яў.

5 лістапада [[1958]] года група сяброў [[Беларуска-амерыканская нацыянальная рада|Беларускай-амерыканскай нацыянальнай рады]] пачала арганізоўваць праваслаўны прыход Святога Георгія.

Нягледзячы на тое, што адкрыць новую царкву было няпростай задачай, заснавальнікі атрымалі дапамогу ад святароў розных цэркваў. Біскуп [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы]] [[Васіль (Тамашчык)|Васіль]], архімандрыт Юліян Троцкі, айцец Макарэвіч і протапрэсвітар [[Мікалай Лапіцкі]] некалькі разоў наведвалі Чыкага. Усе святары належалі да розных праваслаўных юрысдыкцый, таму ўзнікала пытанне, да якой юрысдыкцыі павінна далучыцца Беларуская праваслаўная царква ў Чыкага.

З [[Францыя|Францыі]] прыехаў архімандрыт [[Уладзімір Фінькоўскі]], які пачаў рэгулярна праводзіць службы. Ён абвясціў тут пра стварэнне яшчэ адной Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ-2), нікім не прызнанай на эміграцыі. Аднак у хуткім часе, пасля ўмяшальніцтва свецкага і царкоўнага актыву, Фінькоўскі быў адхілены ад пасады святара і вярнуўся ў Францыю. Парафія святога Юрыя перайшла пад юрысдыкцыю канстанцінопальскага патрыярха, а БАПЦ-2, якая фактычна складалася толькі з аднае гэта парафіі, перастала існаваць.

25 мая [[1959]] года дванаццаць ініцыятараў выкупілі будынак былой сінагогі і абсталявалі яе пад Беларускую Праваслаўную Царкву Святога Георгія. Будынак патрабаваў капітальнага рамонту. Беларусы ўласнаручна габлявалі дошкі на падлогу, сваімі рукамі зладзілі царскія вароты і алтар. 

25 кастрычніка [[1964]] года прайшоў парафіяльны сход на якім адбыўся перапіс царкоўнай маёмасці з ініцыятыўнай 12-асабовай групы на парафію.

Заснавальнікамі царквы былі [[Мікола Латушкін]] з жонкай Сафіяй і цесцем Янам Багдановічам. Сярод заснавальнікаў парафіі, а таксама першым рэгентам яе хору, быў беларускі ваенны і грамадскі дзеяч [[Мікалай Іванавіч Дзямідаў|Мікалай Дзямідаў]].

Да прыходу належалі данскія казакі, якія мелі пры царкоўным будынку ўласную канцылярыю.

У 1990-я гады пры царкве дзейнічаў беларускі дзіцячы музычны калектыў «Лянок».

== Настаяцелі ==
* архімандрыт Уладзімір Фінкоўскі (1958—1959)
* айцец Леў Парандоўскі (1959—1960)
* айцец Міхась Мігай (1960—1963)
* протаіерэй Ілля Нагірняк (1963—1963)
* айцец Алег Мірановіч (1963—1977)
* айцец Леў Астроўскі (1977—1978)
* архімандрыт Іосіф (Строк) (1978—1980)
* іераманах Варнава (Санчык) (1980—?)
* айцец Міхайла Пасека (з 2012)

== Спасылкі ==
* [https://www.acrod.org/directories/parishview?parish=0083 Старонка прыхода]
* [https://www.racyja.com/kultura/yak-belarusy-tsarkvu-u-chykaga-budavali Як беларусы царкву ў Чыкага будавалі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201125102931/https://www.racyja.com/kultura/yak-belarusy-tsarkvu-u-chykaga-budavali/ |date=25 лістапада 2020 }}
* [https://naviny.belsat.eu/news/15763/ Царква, дзе моляцца ля бел-чырвона-белага сцяга]{{Недаступная спасылка}}
* [https://www.facebook.com/Saint-George-Belarusian-Orthodox-Church-684148015029837/about/?ref=page_internal Saint George Belarusian Orthodox Church]
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Чыкага]]</text>
      <sha1>7cv797m2q9nw1pmg2k29xmpy7j9yezh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119657</id>
      <parentid>5119639</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rommmmmka</username>
        <id>78299</id>
      </contributor>
      <comment>/* Настаяцелі */</comment>
      <origin>5119657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8543" sha1="a3bxir51t60ebf6afqj62uizinl3oci" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Царква Святога Георгія 
|Арыгінальная назва       = {{lang-en|Saint George Belarusian Orthodox Church}}
 |Выява                   = Saint George Belarusian Orthodox Church.jpg
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
|Сучасны статус       = 
|Краіна                   = 
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = 
|Месцазнаходжанне         = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                 = 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = [[Мікола Латушкін]]
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Рэліквіі                = 
|Сучасны стан    = 
|Сайт                    = http://stgeorgeinchicago.org/
|Commons                 = Saint George Orthodox church in Chicago
}}
{{значэнні|Свята-Георгіеўская царква}}
'''Царква Святога Георгія''' (''Царква Святога Юрыя'', {{lang-en|Saint George Belarusian Orthodox Church}}) — [[Праваслаўе|праваслаўны]] храм у горадзе [[Чыкага]], [[Ілінойс|штат Ілінойс]], [[ЗША]]. Прыход знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі патрыярхат|канстанцінопальскага патрыярхата]]. Названа ў гонар святога [[Георгій Перамаганосец|Георгія]].

== Гісторыя ==

Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] значная група беларускіх імігрантаў вырашыла пасяліцца ў [[Чыкага]] ды іншых частках штата [[Ілінойс]]. Мясцовая прамысловасць прадставіла прыбыўшым магчымасць працаўладкавацца, што дазволіла забяспечыць існаванне сваіх сем’яў.

5 лістапада [[1958]] года група сяброў [[Беларуска-амерыканская нацыянальная рада|Беларускай-амерыканскай нацыянальнай рады]] пачала арганізоўваць праваслаўны прыход Святога Георгія.

Нягледзячы на тое, што адкрыць новую царкву было няпростай задачай, заснавальнікі атрымалі дапамогу ад святароў розных цэркваў. Біскуп [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы]] [[Васіль (Тамашчык)|Васіль]], архімандрыт Юліян Троцкі, айцец Макарэвіч і протапрэсвітар [[Мікалай Лапіцкі]] некалькі разоў наведвалі Чыкага. Усе святары належалі да розных праваслаўных юрысдыкцый, таму ўзнікала пытанне, да якой юрысдыкцыі павінна далучыцца Беларуская праваслаўная царква ў Чыкага.

З [[Францыя|Францыі]] прыехаў архімандрыт [[Уладзімір Фінькоўскі]], які пачаў рэгулярна праводзіць службы. Ён абвясціў тут пра стварэнне яшчэ адной Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ-2), нікім не прызнанай на эміграцыі. Аднак у хуткім часе, пасля ўмяшальніцтва свецкага і царкоўнага актыву, Фінькоўскі быў адхілены ад пасады святара і вярнуўся ў Францыю. Парафія святога Юрыя перайшла пад юрысдыкцыю канстанцінопальскага патрыярха, а БАПЦ-2, якая фактычна складалася толькі з аднае гэта парафіі, перастала існаваць.

25 мая [[1959]] года дванаццаць ініцыятараў выкупілі будынак былой сінагогі і абсталявалі яе пад Беларускую Праваслаўную Царкву Святога Георгія. Будынак патрабаваў капітальнага рамонту. Беларусы ўласнаручна габлявалі дошкі на падлогу, сваімі рукамі зладзілі царскія вароты і алтар. 

25 кастрычніка [[1964]] года прайшоў парафіяльны сход на якім адбыўся перапіс царкоўнай маёмасці з ініцыятыўнай 12-асабовай групы на парафію.

Заснавальнікамі царквы былі [[Мікола Латушкін]] з жонкай Сафіяй і цесцем Янам Багдановічам. Сярод заснавальнікаў парафіі, а таксама першым рэгентам яе хору, быў беларускі ваенны і грамадскі дзеяч [[Мікалай Іванавіч Дзямідаў|Мікалай Дзямідаў]].

Да прыходу належалі данскія казакі, якія мелі пры царкоўным будынку ўласную канцылярыю.

У 1990-я гады пры царкве дзейнічаў беларускі дзіцячы музычны калектыў «Лянок».

== Настаяцелі ==
* архімандрыт Уладзімір Фінкоўскі (1958—1959)
* айцец Леў Парандоўскі (1959—1960)
* айцец Міхась Мігай (1960—1963)
* протаіерэй Ілля Нагірняк (1963—1963)
* айцец Алег Мірановіч (1963—1977)
* айцец Леў Астроўскі (1977—1978)
* архімандрыт Іосіф (Строк) (1978—1980)
* іераманах Варнава (Санчык) (1980—1984)
* а. Анатолій Сегень (1984—1986)
* а. Миандрак Анціч (1986—1987)
* а. Вячаслаў Ільчук (1987—1988)
* а. Канстанцін Бандарук (1988—1991)
* а. Міраслаў Кулік (1991—1993)
* іераманах Якаў Пірута (1993—1994)
* протаіерэй Дзімітрый Башко (1994—???)
* айцец Міхайла Пасека (з 2012)

== Спасылкі ==
* [https://www.acrod.org/directories/parishview?parish=0083 Старонка прыхода]
* [https://www.racyja.com/kultura/yak-belarusy-tsarkvu-u-chykaga-budavali Як беларусы царкву ў Чыкага будавалі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201125102931/https://www.racyja.com/kultura/yak-belarusy-tsarkvu-u-chykaga-budavali/ |date=25 лістапада 2020 }}
* [https://naviny.belsat.eu/news/15763/ Царква, дзе моляцца ля бел-чырвона-белага сцяга]{{Недаступная спасылка}}
* [https://www.facebook.com/Saint-George-Belarusian-Orthodox-Church-684148015029837/about/?ref=page_internal Saint George Belarusian Orthodox Church]
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Чыкага]]</text>
      <sha1>a3bxir51t60ebf6afqj62uizinl3oci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119658</id>
      <parentid>5119657</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rommmmmka</username>
        <id>78299</id>
      </contributor>
      <comment>/* Настаяцелі */</comment>
      <origin>5119658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8577" sha1="mrnifjpnzf1km2nv3uedfmec1ksyutm" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Царква Святога Георгія 
|Арыгінальная назва       = {{lang-en|Saint George Belarusian Orthodox Church}}
 |Выява                   = Saint George Belarusian Orthodox Church.jpg
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
|Сучасны статус       = 
|Краіна                   = 
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = 
|Месцазнаходжанне         = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                 = 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = [[Мікола Латушкін]]
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Рэліквіі                = 
|Сучасны стан    = 
|Сайт                    = http://stgeorgeinchicago.org/
|Commons                 = Saint George Orthodox church in Chicago
}}
{{значэнні|Свята-Георгіеўская царква}}
'''Царква Святога Георгія''' (''Царква Святога Юрыя'', {{lang-en|Saint George Belarusian Orthodox Church}}) — [[Праваслаўе|праваслаўны]] храм у горадзе [[Чыкага]], [[Ілінойс|штат Ілінойс]], [[ЗША]]. Прыход знаходзіцца ў юрысдыкцыі [[Канстанцінопальскі патрыярхат|канстанцінопальскага патрыярхата]]. Названа ў гонар святога [[Георгій Перамаганосец|Георгія]].

== Гісторыя ==

Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] значная група беларускіх імігрантаў вырашыла пасяліцца ў [[Чыкага]] ды іншых частках штата [[Ілінойс]]. Мясцовая прамысловасць прадставіла прыбыўшым магчымасць працаўладкавацца, што дазволіла забяспечыць існаванне сваіх сем’яў.

5 лістапада [[1958]] года група сяброў [[Беларуска-амерыканская нацыянальная рада|Беларускай-амерыканскай нацыянальнай рады]] пачала арганізоўваць праваслаўны прыход Святога Георгія.

Нягледзячы на тое, што адкрыць новую царкву было няпростай задачай, заснавальнікі атрымалі дапамогу ад святароў розных цэркваў. Біскуп [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы]] [[Васіль (Тамашчык)|Васіль]], архімандрыт Юліян Троцкі, айцец Макарэвіч і протапрэсвітар [[Мікалай Лапіцкі]] некалькі разоў наведвалі Чыкага. Усе святары належалі да розных праваслаўных юрысдыкцый, таму ўзнікала пытанне, да якой юрысдыкцыі павінна далучыцца Беларуская праваслаўная царква ў Чыкага.

З [[Францыя|Францыі]] прыехаў архімандрыт [[Уладзімір Фінькоўскі]], які пачаў рэгулярна праводзіць службы. Ён абвясціў тут пра стварэнне яшчэ адной Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ-2), нікім не прызнанай на эміграцыі. Аднак у хуткім часе, пасля ўмяшальніцтва свецкага і царкоўнага актыву, Фінькоўскі быў адхілены ад пасады святара і вярнуўся ў Францыю. Парафія святога Юрыя перайшла пад юрысдыкцыю канстанцінопальскага патрыярха, а БАПЦ-2, якая фактычна складалася толькі з аднае гэта парафіі, перастала існаваць.

25 мая [[1959]] года дванаццаць ініцыятараў выкупілі будынак былой сінагогі і абсталявалі яе пад Беларускую Праваслаўную Царкву Святога Георгія. Будынак патрабаваў капітальнага рамонту. Беларусы ўласнаручна габлявалі дошкі на падлогу, сваімі рукамі зладзілі царскія вароты і алтар. 

25 кастрычніка [[1964]] года прайшоў парафіяльны сход на якім адбыўся перапіс царкоўнай маёмасці з ініцыятыўнай 12-асабовай групы на парафію.

Заснавальнікамі царквы былі [[Мікола Латушкін]] з жонкай Сафіяй і цесцем Янам Багдановічам. Сярод заснавальнікаў парафіі, а таксама першым рэгентам яе хору, быў беларускі ваенны і грамадскі дзеяч [[Мікалай Іванавіч Дзямідаў|Мікалай Дзямідаў]].

Да прыходу належалі данскія казакі, якія мелі пры царкоўным будынку ўласную канцылярыю.

У 1990-я гады пры царкве дзейнічаў беларускі дзіцячы музычны калектыў «Лянок».

== Настаяцелі ==
* архімандрыт Уладзімір Фінкоўскі (1958—1959)
* айцец Леў Парандоўскі (1959—1960)
* айцец Міхась Мігай (1960—1963)
* протаіерэй Ілля Нагірняк (1963)
* айцец Алег Мірановіч (1963—1977)
* айцец Леў Астроўскі (1977—1978)
* архімандрыт Іосіф (Строк) (1978—1980)
* іераманах Варнава (Санчык) (1980—1984)
* а. Анатолій Сегень (1984—1986)
* а. Миандрак Анціч (1986—1987)
* а. Вячаслаў Ільчук (1987—1988)
* а. Канстанцін Бандарук (1988—1991)
* а. Міраслаў Кулік (1991—1993)
* іераманах Якаў Пірута (1993—1994)
* а. Міандрак Анціч (1994)
* протаіерэй Дзімітрый Башко (1994—???)
* айцец Міхайла Пасека (з 2012)

== Спасылкі ==
* [https://www.acrod.org/directories/parishview?parish=0083 Старонка прыхода]
* [https://www.racyja.com/kultura/yak-belarusy-tsarkvu-u-chykaga-budavali Як беларусы царкву ў Чыкага будавалі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201125102931/https://www.racyja.com/kultura/yak-belarusy-tsarkvu-u-chykaga-budavali/ |date=25 лістапада 2020 }}
* [https://naviny.belsat.eu/news/15763/ Царква, дзе моляцца ля бел-чырвона-белага сцяга]{{Недаступная спасылка}}
* [https://www.facebook.com/Saint-George-Belarusian-Orthodox-Church-684148015029837/about/?ref=page_internal Saint George Belarusian Orthodox Church]
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Чыкага]]</text>
      <sha1>mrnifjpnzf1km2nv3uedfmec1ksyutm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эма (тэлефільм, 1996)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678472</id>
    <revision>
      <id>5119703</id>
      <parentid>4864199</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5119703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="hhpj4j2cym7abb056khjxqs7ttjmea7" xml:space="preserve">{{Значэнні2|Эма}}
{{Фільм}}
'''«Э́ма»''' ({{lang-en|Emma}}) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] тэлефільм [[1996 год у гісторыі кіно|1996]] года, экранізацыя [[Эма (раман)|аднайменнага рамана]] англійскай пісьменніцы [[Джэйн Осцін]]. Галоўныя ролі выканалі [[Кейт Бекінсейл]] і [[Марк Стронг]].

== Сюжэт ==
Эма Вудхаўс — багатая, прыгожая і разумная дзяўчына са шляхетнай сям’і. Сама яна не імкнецца да замужжа, яе цалкам задавальняе забяспечанае і мернае жыццё ў доме бацькі. Да таго ж, заўсёды пад рукой велікадушны, праўдзівы сябар і джэнтльмен, з якім яна адчувае сябе на роўных, ведаючы яго з дзяцінства. Не маючы ні ў чым патрэбы, Эма хоча зладзіць шчасце сваіх менш адораных лёсам і прыродай сябровак, і адначасова крыху развеяць летнюю нуду. Пасля таго, як ёй удаецца сасватаць і ўдала выдала замуж сваю гувернантку міс Тэйлар за заможнага ўдаўца містэра Уэстана, яна абірае сабе новую пратэжэ. Гарыет Сміт — мілая, трохі наіўная дзяўчына сумнеўнага паходжання. Эма задаецца мэтай знайсці ёй годнага мужа, і ў яе нават з’яўляецца падыходзячая кандыдатура — мясцовы вікарый містэр Элтан. Вось толькі ўсё ідзе не зусім так, як задумвала Эма.

== Акцёрскі склад ==
* [[Кейт Бекінсейл]] — ''{{нп5|Эма Вудхаўс||en|Emma Woodhouse}}''
* [[Марк Стронг]] — ''{{нп5|Джордж Найтлі||en|George Knightley}}''

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb title|0118308|Эма}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Экранізацыі твораў Джэйн Осцін}}

[[Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 1996 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Экранізацыі твораў Джэйн Осцін]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Эндру Дэвіса]]
[[Катэгорыя:Тэлефільмы]]</text>
      <sha1>hhpj4j2cym7abb056khjxqs7ttjmea7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Крычава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>681282</id>
    <revision>
      <id>5119849</id>
      <parentid>4796762</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Черечень_Сергей_Владимирович.jpg|Черечень_Сергей_Владимирович.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:COM:VRT|No permission]] since 25 March 2026.</comment>
      <origin>5119849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6409" sha1="862jtqpbiacclpjip5hyyne1zdrkrkl" xml:space="preserve">{{пералік}}

[[Выява:Coat of Arms of Kryčaŭ.svg|thumb|200px|[[Герб Крычава]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Крычаў|Крычава]]:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Выява:Aksana Miankova 2010 Belarusian stamp.jpg|thumb|175px|[[Аксана Уладзіміраўна Мянькова|Аксана Мянькова]]]]
[[Выява:Памятник Герою Советского Союза Столярову Николаю Ивановичу.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Іванавіч Сталяроў|Мікалай Сталяроў]]]]

== Б ==
* [[Галіна Барысаўна Багданава]] (нар. 1961) — беларуская журналістыка і пісьменніца.
* [[Аляксандр Сцяпанавіч Балдоўскі]] (1950—2021) — беларускі пісьменнік, нарысіст, журналіст.
* [[Ілля Барысавіч Берхін]] (1908—1992) — савецкі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1957), [[прафесар]] (1961). [[Заслужаны дзеяч навукі РСФСР]] (1980).

== Г ==
* [[Таццяна Генадзеўна Голубева]] (нар. 1947) — беларускі палітык. [[Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь]]. Першы сакратар ЦК [[Камуністычная партыя Беларусі|Кампартыі Беларусі]].

== Д ==
* [[Ірына Віктараўна Даўгала]] (нар. 1967) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] 7 склікання.

== К ==
* [[Уладзімір Міхайлавіч Карачэўскі]] (нар. 1970) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік [[Міністр культуры Рэспублікі Беларусь|Міністра культуры Рэспублікі Беларусь]] (2010—2014), дырэктар Национальнай кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (з 2018).
* [[Міхаіл Пятровіч Крываносаў]] (1929—1994) — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка; кідане молата), педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. [[Кандыдат педагагічных навук]] (1971), [[прафесар]] (1987).
* [[Сяргей Іванавіч Крыжэвіч]] (нар. 1952) — [[Беларусь|беларускі]] ваенны і [[палітык]].

== Л ==
* [[Наталля Пятроўна Лаўрыненка]] (нар. 1977) — [[беларусь|беларуская]] [[Акадэмічнае веславанне|вяслярка]]. [[Майстар спорту]] Беларусі міжнароднага класу ([[1996]]). [[Заслужаны майстар спорту Беларусі]] ([[1997]]).

== М ==
* [[Міхаіл Фёдаравіч Мельнікаў]] (1921—1993) — беларускі [[краязнавец]], музейны работнік, [[заслужаны работнік культуры БССР]] (1979), стваральнік [[Крычаўскі краязнаўчы музей|Крычаўскага краязнаўчага музея]], навуковы супрацоўнік, дырэктар Краязнаўчага музея (1961—1982).
* [[Аксана Уладзіміраўна Мянькова]] (нар. 1982) — [[Беларусь|беларуская]] [[Лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]].
* [[Мікалай Максімавіч Мяшкоў]] (1922—1999) — дзяржаўны дзеяч [[БССР]], беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1953), прафесар (1968).

== Н ==
* [[Святлана Васільеўна Новікава]] (нар. 1970) — беларуская [[футбол|футбалістка]].
* [[Уладзімір Лявонцьевіч Новак]] (нар. 1939) — беларускі мастак.
* [[Яўген Віктаравіч Новікаў]] (нар. 1961) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]].

== Р ==
* [[Анатоль Ігнатавіч Рыбчынскі]] (нар. 1936) — беларускі [[мастак]].
* [[Алена Рынкевіч]] (нар. 1987) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]].

== С ==
* [[Багдан Багданавіч Саламярэцкі]] (1589—1630) — беларускі магнат герба [[Равіч (герб)|«Равіч»]], староста [[крычаў]]скі (з [[1620]]), адзін з найбольш паслядоўных абаронцаў [[Праваслаўная царква|праваслаўнай веры]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[Мікалай Іванавіч Сталяроў]] (1919—1985) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], намеснік камандзіра эскадрыллі 629-га знішчальнага авіяцыйнага палка 102-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі войскаў СПА тэрыторыі краіны, [[лейтэнант]]. [[Герой Савецкага Саюза]].

== Ч ==
* [[Сяргей Уладзіміравіч Чэрачань]] (нар. 1985) — беларускі палітык, старшыня партыі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада]] з 2018 года.

== Ш ==
* [[Анастасія Аляксандраўна Шупо]] (нар. 1997) — беларуская [[футбол|футбалістка]].

[[Катэгорыя:Постаці Крычава| ]]</text>
      <sha1>862jtqpbiacclpjip5hyyne1zdrkrkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Іосіфаўна Праабражэнская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>683577</id>
    <revision>
      <id>5119801</id>
      <parentid>4474828</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T00:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13292" sha1="qlmobusy41bei2pjf9rfpiwz1sbypvo" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Праабражэнская}}
{{Тэатральны дзеяч
| Імя              = Вольга Іосіфаўна Праабражэнская
| Арыгінал імя   = 
| Выява             = Olga Prebrajenska.jpg
| Шырыня           = 250px
| Апісанне выявы          = Вольга Праабражэнская ў ролі Ізоры, «Сіняя барада»
| Імя пры нараджэнні = {{lang-ru|Ольга Иосифовна Преображенская}}
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці      = 
| Месца смерці     = 
| Прафесія        =  
| Грамадзянства      = 
| Гады актыўнасці  = 
| Псеўданімы       = 
| Амплуа           = 
| Тэатр            = [[Марыінскі тэатр]]
| Ролі =
| Спектаклі =
| Узнагароды =
| Сайт =
| imdb_id =
}}
'''Вольга Іосіфаўна Праабражэнская''' ({{ДН|2|2|1871}}, {{МН|Санкт-Пецярбург||}}, [[Расійская імперыя]] — {{ДС|27|12|1962}}, [[Сен-Мандэ]], [[Францыя]]) — руская [[балерына]] і педагог, [[прыма-балерына]] [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра]] ў [[1902]]—[[1920]] гадах.

== Біяграфія ==
Вольга — ад нараджэння кволая і з [[Скрыўленне пазваночніка|крывым пазваночнікам]] — мела вельмі мала шанцаў стаць прыма-балерынай. Але яна марыла стаць танцоўшчыцай, і на працягу многіх гадоў яе бацькі беспаспяхова спрабавалі запісаць яе ў школу танцаў. Прыёмная камісія неаднаразова адхіляла яе кандыдатуру. Але пасля трох гадоў спробаў яе бацькам гэта ўдалося, і васьмігадовая Вольга паступіла ў [[Акадэмія рускага балета|Імператарскае тэатральнае вучылішча]] ў [[1879]] годзе,&lt;ref name=&quot;belcanto&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.belcanto.ru/preobrajenska.html |title=Ольга Иосифовна Преображенская|publisher=BelCanto |date=5 April 2011 |access-date=21 March 2015 |language=ru}}&lt;/ref&gt; дзе займалася ў педагогаў [[Мікалай Легат|Мікалая Легата]] і [[Энрыка Чэкеці]].

Сярод яе педагогаў таксама былі [[Кацярына Вазем]] і [[Хрысціян Пятровіч Іагансон|Хрысціян Іагансон]]. Нягледзячы на фізічныя недахопы, яна памацнела дзякуючы трэніроўкам пад кіраўніцтвам [[Марыус Петыпа|М. І. Петыпа]], [[Леў Іванаў|Л. І. Іванава]] і [[Ганна Іагансон|Ганны Іагансон]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ballerinagallery.com/preobraj.htm|title=ballerinagallery.com|website=www.ballerinagallery.com|accessdate=2020-07-25|archive-date=25 ліпеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725174620/http://www.ballerinagallery.com/preobraj.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Яна была ад прыроды экспрэсіўная, прыўносячы новае жыццё ў «збіты» рэпертуар, і дэманстравала вытанчанасць і грацыю танцоркі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.russianculture.ru/formb.asp?ID=79&amp;full|title=Преображенская Ольга Иосифовна|website=www.russianculture.ru|accessdate=2020-07-25|archive-date=5 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002237/http://www.russianculture.ru/formb.asp?ID=79&amp;full|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Да таго ж Вольга была дзіўна музычная. Яна вучылася спяваць, выконвала оперныя арыі, выдатна грала на раялі.&lt;ref name=&quot;belcanto&quot;/&gt;

З [[1889]] года пасля заканчэння вучылішча выступала ў [[Марыінскі тэатр|Марыінскім тэатры]], дзе яе асноўнай саперніцай стала [[Мацільда Кшасінская]]. Пасля выканання партыі Ізоры («Сіняя барада» Шэнка, [[1900]], пастаноўка М. Петыпа) стала вядучай танцоркай трупы.

З [[1895]] года гастралявала ў [[Італія|Італіі]], [[Францыя|Францыі]], [[Англія|Англіі]], [[Германія|Германіі]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]], паспяхова выступала ў тэатры «Ла Скала», прапагандавала рускую школу класічнага танца.

У [[1909]] годзе Вользе Праабражэнскай было прысвоена званне заслужанай артысткі імператарскіх тэатраў. З таго ж года яна сумяшчала замежныя гастролі з выступамі на сцэне Марыінскага тэатра.

Пачала сваю педагагічную дзейнасць у [[1914]] годзе ў Санкт-Пецярбургу, дзе сярод яе вучняў была [[Аляксандра Дыянісаўна Данілава|Аляксандра Данілава]]. У [[1917]]—1921 гадах кіравала класам пластыкі пры опернай трупе Марыінскага тэатра, выкладала класічны танец у [[Петраградскае харэаграфічнае вучылішча|Петраградскім харэаграфічным вучылішчы]], у Школе рускага балета [[Акім Львовіч Валынскі|А. Л. Валынскага]]. Была бачным педагогам-метадыстам класічнага танца. Настаўнік і папярэдніца [[А. Я. Ваганава]]й.

У [[1921]] годзе з’ехала за мяжу. Спачатку выкладала ў [[Берлін]]е, затым пераехала ў [[Мілан]]. У тым жа 1921 годзе стала дырэктарам [[Балетная школа тэатра Ла Скала|Балетнай школы тэатра Ла Скала]], якая зноў адкрылася дзякуючы [[Артура Тасканіні]] (не функцыянавала з 1917 года).

З [[1923]] года жыла ў [[Парыж]]ы. Тут, у раёне [[плошча Клішы|плошчы Клішы]], па адрасе вуліца Дуэ, дом № 69, яна адкрыла балетную студыю, у якой выкладала на працягу многіх гадоў.&lt;ref&gt;[http://www.kurier.lt/%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F-%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0-2/ Последняя звезда русского балета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140715123904/http://www.kurier.lt/%d0%bf%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d1%8f%d1%8f-%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d0%b7%d0%b4%d0%b0-%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b3%d0%be-%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d0%b5%d1%82%d0%b0-2/ |date=15 ліпеня 2014 }} // «Литовский курьер», 12 сентября 2013&lt;/ref&gt; Таксама выкладала ў [[Лондан]]е і [[Буэнас-Айрэс]]е. Як педагог была строгая; па сведчанні вучняў, часта крычала на іх у студыі. Але Вольга была адыходлівая і вельмі дабра (часта не брала плату за навучанне ў сваіх незаможных, але таленавітых вучняў).

Пакінула выкладчыцкую дзейнасць у [[1960]] годзе.

Вольга Іосіфаўна памерла ў [[1962]] годзе і пахавана на могілках Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа.

== Асноўныя ролі ==
Лірыка-камедыйны талент Праабражэнскай асабліва праявіўся ў класічным балеце; рэдкая музычнасць рабіла яе непараўнальнай ў галоўных партыях балетаў [[Пётр Чайкоўскі|П. І. Чайкоўскага]] (Аўрора — «Спячая прыгажуня», фея Дражэ — «[[Шчаўкунок]]») і [[Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў|А. К. Глазунова]] (Раймонда — «Раймонда», Колас — «Поры года», Ізабэла — «Выпрабаванне Даміса»). Сярод яе лепшых партый таксама Ліза, Сванільда, Пахіта; Матылёк («Капрызы матылька» [[Мікалай Сяргеевіч Кроткаў|М. Кроткава]]) — усё пастаноўкі М. Петыпа; Фея («Фея лялек», балетмайстры [[Мікалай Легат|М. Г.]] і [[Сяргей Легат|С. Г. Легаты]]), Жавота («Жавота» [[К. Сен-Санс]]а, балетмайстар [[Павел Герт|П. А. Герт]]) і іншыя.

Першая выканаўца партыі Наілы ў балеце «[[Ручай (балет)|Ручай]]» [[Л. Дэліб]]а і [[Л. Мінкус]]а (1902, балетмайстар А. Капіні, па [[А. Сен-Леон]]у).&lt;ref&gt;[https://bigenc.ru/theatre_and_cinema/text/3175931 ПРЕОБРАЖЕ́НСКАЯ Ольга Иосифовна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028082936/https://bigenc.ru/theatre_and_cinema/text/3175931 |date=28 кастрычніка 2021 }}// Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.&lt;/ref&gt;

Валодала вялікім дарам імправізацыі, Вольга Праабражэнская для кожнай партыі знаходзіла новае тлумачэнне. Танчыла ў балетах, пастаўленых [[М. М. Фокін]]ым — «Шапэніяна», «Егіпецкія ночы» (Бераніка), «Павільён Арміды» (Арміда).

== Вучні ==
Сярод яе вучняў — [[Н. Стукалкіна]], [[Ірына Баронава|І. Баронава]], [[Міларад Мішкавіч|М. Мішкавіч]], [[Тамара Туманава|Т. Туманава]], [[Серж Галавін|С. Галавін]], [[Марыс Бежар]], [[Марго Фонтэйн]] і інш.

{{зноскі}}
== Літаратура ==
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.{{ref-ru}}


== Спасылкі ==
* {{youtube|JDgEB5iK-9o|Кадры выкладання В. Праабражэнскай у 1959 годзе}}
* [http://www.russianculture.ru/formb.asp?ID=79&amp;full Біяграфія Вольгі Праабражэнскай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305002237/http://www.russianculture.ru/formb.asp?ID=79&amp;full |date=5 сакавіка 2016 }} // сайт «Культура России»
* [http://vestnik.yspu.org/releases/2011_1g/57.pdf Вядзернікава М. А. Вольга Іосіфаўна Праабражэнская як выдатны педагог класічнага танца XX ст.] // Ярославский педагогический вестник, 2011, № 1 — Том I (Гуманитарные науки), cтр. 244—246


{{DEFAULTSORT:Праабражэнская Вольга Іосіфаўна}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Балетныя педагогі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Балетныя педагогі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Балетныя педагогі Францыі]]
[[Катэгорыя:Балетныя педагогі XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Артысты балета Марыінскага тэатра]]</text>
      <sha1>qlmobusy41bei2pjf9rfpiwz1sbypvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віталія Анатольеўна Бандарэнка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704352</id>
    <revision>
      <id>5119722</id>
      <parentid>4788149</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:14:48Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5119722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10522" sha1="l3wtxguyr05zbvruo4msvz859b9uoiy" xml:space="preserve">{{Асоба}}
{{цёзкі2|Бандарэнка}}
'''Віталія Анатольеўна Бандарэнка''' (нар. {{ДН|5|6|2002}}) — [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]], абвінавачаная падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. Па [[карагодная справа|справе пратэстаў у Брэсце 9-10 жніўня 2020 года]] праходзіла больш за 80 падсудных, сярод якіх Бандарэнка — адзіная дзяўчына&lt;ref&gt;[https://prisoners.spring96.org/be/person/vitalija-bandarenka Віталія Бандарэнка — Палітычныя вязні ў Беларусі]&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Бандарэнка нарадзілася 5 чэрвеня 2002. Бацькі разышліся, пасля памёр яе тата. Пасля школы навучалася ў прафесійна-тэхнічным каледжы ў горадзе [[Высокае]] на кухара, дзе пазнаёмілася з Дзянісам Хазеем, з якім неўзабаве пачала сустракацца. Пасля навучання працавала ў Брэсце ў кавярні&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://belsat.eu/news/16-04-2021-yana-pajshla-abaranyats-skradzenyya-galasy-syarod-80-padsudnyh-za-masavyya-besparadki-u-berastsi-adzinaya-dzyauchyna/ «Яна пайшла абараняць скрадзеныя галасы». Сярод 80 падсудных за масавыя беспарадкі ў Берасці — адзіная дзяўчына] // Белсат, 2021.04.16. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210507200239/https://belsat.eu/news/16-04-2021-yana-pajshla-abaranyats-skradzenyya-galasy-syarod-80-padsudnyh-za-masavyya-besparadki-u-berastsi-adzinaya-dzyauchyna/|date=7 мая 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Палітычны пераслед ==
У канцы жніўня 2020 года Бандарэнка затрымалі на працы ў кафэ, яна была змешчана ў [[Ізалятар часовага ўтрымання|ІЧУ]]. Праз двое сутак на судзе па адміністрацыйнай справе атрымала штраф. Але ў ізалятары дзяўчыну пакінулі яшчэ на суткі — каб паведаміць, што на яе завялі крымінальную справу за ўдзел у масавых беспарадках&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=269855 Вярнулася з-за мяжы, каб развітацца з каханым хлопцам-палітвязнем — і сама трапіла ў СІЗА. Кранальная гісторыя берасцейскіх Рамэа і Джульеты] // Наша Ніва, 20.03.2021.&lt;/ref&gt;.

У пачатку студзеня 2021 да пачатку суда Бандарэнка з’ехала з Беларусі, каб не трапіць пад арышт, бо ў Брэсце ўжо пачалі прысуджаць турэмныя тэрміны за пратэсты ў жніўні 2020. Але ў канцы лютага 2021 таемна ад сям’і вярнулася ў Беларусь, каб сустрэцца з Дзянісам Хазеем, суд над якім павінен быў распачацца 27 лютага. «''У канцы лютага яна вярнулася на пару дзён. Зняла жыллё насупраць нашага дома, каб паглядзець на мяне — а я нават не ведала. Засумавала па сям’і і па сваім хлопцы, і вось зрабіла глупства''», — з аповеду Наталлі, маці Бандарэнка&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 1 сакавіка 2021 дзяўчыну затрымалі, а Дзянісу Хазею 10 студзеня прысудзілі тры гады пазбаўлення волі ў выхаваўчай калоніі для непоўнагадовых&lt;ref&gt;[https://prisoners.spring96.org/be/person/dzjanis-khazei Дзяніс Хазей — Палітычныя вязні ў Беларусі]&lt;/ref&gt;. Кабету змясцілі пад варту ў ІЧУ, пасля перавялі [[СІЗА-7]] у Брэсце. Родныя на пэўны час згубілі сувязь з Бандарэнка, бо нават адвакат не мог да яе трапіць&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

3 сакавіка 2021 сумеснай заявай дзевяці арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], [[Прававая ініцыятыва (Беларусь)|Прававая ініцыятыва]], Бандарэнка была прызнана [[Палітычныя зняволеныя|палітычнай зняволенай]]&lt;ref&gt;[https://belhelcom.org/be/news/zayava-pravaabaronchyh-arganizacyy-belarusi-ab-pryznanni-vasmi-novyh-palitvyaznyau Заява праваабарончых арганізацый Беларусі аб прызнанні васьмі новых палітвязняў] // Беларускі Хельсінкскі Камітэт, 4.03.2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://spring96.org/be/news/102251 Заява праваабарончых арганізацый Беларусі аб прызнанні васьмі новых палітвязняў] // Вясна, 03.03.2021.&lt;/ref&gt;.

21 траўня 2021 у Ленінскім судзе Брэста суддзя Андрэй Вацлававіч Грушко вынес прысуды па крымінальнай справе аб масавых беспарадках пасля выбараў 2020 года 13 берасцейцам. Сярод іх Бандарэнка была асуджана па артыкуле 293 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэксу]] (масавыя беспарадкі) да чатырох гадоў пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыму, але сваю віну не прызнала&lt;ref&gt;[https://spring96.org/be/news/103469 «Тут звычайныя людзі, якія хочуць свабодна выказвацца». У Брэсце адправілі ў калонію яшчэ 13 фігурантаў па справе «жнівеньскіх беспарадкаў»] // Вясна, 21.05.2021.&lt;/ref&gt;. З аповедаў бабулі палітвязынкі пра судовы працэс: «''На судзе я пачула паказанні людзей, нібыта пацярпелых. Мы іх не бачылі, яны былі ў іншым памяшканні са змененымі галасамі. І ў кожнага з іх супярэчнасці, звесткі падчас следства і суда разыходзяцца. Пры гэтым яны не былі ні ў чым упэўненыя, і мяне гэта таксама дзівіла, як адзін і той жа чалавек можа даваць розныя паказанні. Была на яшчэ адным судовым паседжанні, і ўжо пацярпелыя кажуць, што да абвінавачваных не маюць прэтэнзіяў. Толькі адзін скардзіўся, што ў яго пагон адарваўся''»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

11 жніўня 2021 года сімвалічнай «хроснай» Бандарэнкі стала дэпутатка [[Еўрапарламент]]а {{нп3|Габрыэль Бішаф|Габрыэль Бішаф|pl|Gabriele Bischoff}}. Па справе Габрыэль Бішаф выказалася наступным чынам: «''Падчас пратэстаў сярод іншых была затрыманая і асуджаная да чатырох гадоў пазбаўлення волі 19-гадовая Віталія Бандарэнка. Я б хацела прадэманстраваць, што мы хочам падтрымаць яе, а таксама сотні іншых мужных вязняў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]], і надаць ім неабходную ўвагу! Мы штодня натхняемся іх мужнасцю і настойлівасцю ў іх барацьбе за дэмакратычную будучыню. Я заклікаю [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнку]] неадкладна вызваліць усіх палітвязняў''»&lt;ref&gt;[https://spring96.org/be/news/104782 Чарговыя палітвязні атрымалі «хросных» сярод еўрапейскіх дэпутатаў] // Вясна, 26.08.2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lphr.org/en/parlamentarier-aus-irland-und-deutschland-und-adoptieren-die-politischen-gefangenen-artsiom-bayarski-dzmitry-hopta-und-vitaliya-bandarenka|title=Members of Parliament from Ireland and Germany adopt political prisoners Artsiom Bayarski, Dzmitry Hopta and Vitaliya Bandarenka|language=en|publisher={{нп3|Libereco – Partnership for Human Rights|Libereco – Partnership for Human Rights|de|Libereco – Partnership for Human Rights}}|date=2021-08-11}}&lt;/ref&gt;.

Утрымліваецца ў [[жаночая папраўчая калонія № 4|жаночай папраўчай калоніі № 4]] у Гомелі.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://prisoners.spring96.org/be/person/vitalija-bandarenka Старонка Віталіі Бандарэнкі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»]
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бандарэнка Віталія Анатольеўна}}
[[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]]
[[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]]</text>
      <sha1>l3wtxguyr05zbvruo4msvz859b9uoiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юбер Друэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707545</id>
    <revision>
      <id>5119882</id>
      <parentid>4115056</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1754" sha1="s4osmfp9lqs9im3xh9z0hql96p9nlxw" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Друэ}}
{{Мастак}}
'''Юбер Друэ''' ({{lang-fr|Hubert Drouais}}; {{ДН|5|5|1699}}, {{МН|Понт-Адэмэ||}} — {{ДС|9|2|1767}}, {{МС|Парыж||}}) — французскі мастак-[[партрэт]]ыст і [[Мініяцюра|мініяцюрыст]].

З дынастыі мастакоў, сын Жана Друэ (Jean Drouais); бацька партрэтыста [[Франсуа-Юбер Друэ|Друэ-малодшага]] (1727—1775); дзядуля мастака [[Жан-Жэрмен Друэ|Жана-Жэрмена Друэ]] (1763—1788).

== Біяграфія ==
Друэ нарадзіўся ў [[Понт-Адэмэ]], сын Ганны Талон і жывапісца Жана Друэ. Вучань спачатку аднаго нязначнага жывапісца ў [[Руан]]е, а потым дэ Труа ў Парыжы. Пісаў [[Алейныя фарбы|алейнымі фарбамі]], [[Акварэль|акварэллю]] ў мініяцюрным выглядзе і [[Пастэль|пастэллю]]. Асабліва часта аднаўляў рысы каралеўскай фаварыткі Пампадур і дзякуючы ёй меў вялікую практыку сярод французскай шляхты.

У яго было двое дзяцей ад Маргарэт Лусур’е, з якой ён ажаніўся 22 лютага 1727 года.
{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Друэ Юбер}}
[[Катэгорыя:Мастакі XVII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Францыі]]
[[Катэгорыя:Акварэлісты]]</text>
      <sha1>s4osmfp9lqs9im3xh9z0hql96p9nlxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Псалом 82</title>
    <ns>0</ns>
    <id>709078</id>
    <revision>
      <id>5119705</id>
      <parentid>4535223</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5119705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="11ks2iym8zk7t3r3qxdcbcu535h26g8" xml:space="preserve">{{Выданне
| Назва             = Псалом 82
| Арыгінал назвы    = 
| Выява             = 
| Шырыня            =
| Подпіс            = 
| Аўтар             = [[Асаф (Біблія)|Асаф]]
| Жанр              = [[Свяшчэннае Пісанне]]
| Мова              = [[старажытнаяўрэйская]]
| Серыя             = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]]
| Выпуск            = &lt;!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --&gt;
| Папярэдняя        = [[Псалом 81]]
| Наступная         = [[Псалом 83]]
}}
'''Псалом 82''' ''(83 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 11-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца [[Асаф (Біблія)|Асафу]]. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва да Бога за пасаромленне ворагаў.

== Спасылкі ==
* [https://bible.by/bbs/19/82/ 82 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі]
* [https://www.biblija.by/nzps-ps/ Кніга псальмаў] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]]
* [https://bible.by/bjs/19/82/ 82 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]]
* [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=718&amp;news_page=1 Катызма 11 (Псалмы 77-84)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520091127/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=718&amp;news_page=1 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]]
* [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter11 Кафісма 11] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]]
* {{Commons|Category:Psalm 83}}

== Гл. таксама ==
* [[Псалмы]]
* [[Псалтыр]]

{{Псалмы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Псалом 82}}
[[Катэгорыя:Псалмы]]</text>
      <sha1>11ks2iym8zk7t3r3qxdcbcu535h26g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олівер Твіст (фільм, 2005)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>714776</id>
    <revision>
      <id>5119702</id>
      <parentid>4870660</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, афармленне</comment>
      <origin>5119702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5488" sha1="0ouii6tbyenet5vtfm2bocee11gnc0t" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Олівер Твіст»''' ({{lang-en|Oliver Twist}}) — драматычны фільм [[2005 год у гісторыі кіно|2005]] года рэжысёра [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]], сямнаццаты поўнаметражны [[мастацкі фільм]] рэжысёра. Фільм з’яўляецца экранізацыяй {{нп5|Олівер Твіст|аднайменнага рамана|en|Oliver Twist}} [[Чарлз Дзікенс|Чарлза Дзікенса]], адаптацыяй кнігі займаўся брытанскі драматург {{нп5|Рональд Харвуд||en|Ronald Harwood}}. Галоўныя ролі выканалі {{нп5|Барні Кларк (акцёр)|Барні Кларк|en|Barney Clark (actor)}}, [[Бен Кінгслі]], {{нп5|Джэмі Формен||en|Jamie Foreman}}, {{нп5|Ліен Роў||en|Leanne Rowe}}, {{нп5|Эдвард Хардуік||en|Edward Hardwicke}}, [[Марк Стронг]] і іншыя&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;.

Прэм’ера фільма адбылася 11 верасня 2005 года на {{нп5|Кінафестывалі ў Таронта 2005|Міжнародным кінафестывалі ў Таронта|en|2005 Toronto International Film Festival}}.

== Сюжэт ==
Страціўшы маці пры нараджэнні, Олівер Твіст становіцца круглым сіратой. Ён трапляе ў работны дом, дзе пануюць жорсткія норавы, а людзі ўсіх узростаў у жудасных умовах выконваюць самую складаную працу. Як і іншыя насельнікі дому, Олівер займаецца роспускам старых канатаў на пакулле, пакуль начальства не вырашае, што ад хлапчука трэба пазбавіцца. Пасля некаторых складанасцяў яго «''аддаюць з даплатай''» трунару, які ставіцца да новага работніка даволі добразычліва, у адрозненні ад слуг, вельмі незадаволеных прысутнасцю хлапчука. Неўзабаве Олівер уцякае ад трунара і адпраўляецца ў [[Лондан]], які знаходзіцца за 120 кіламетраў ад яго роднага мястэчка. Гэта становіцца толькі пачаткам яго прыгод, якія ўключаюць у сябе стасункі са злачынцамі, суд і, нарэшце, знаёмства з чалавекам, які вырашае паклапаціцца аб хлапчуку і забяспечыць яму білет у нармальнае жыццё.

== Акцёрскі склад ==
{{Спіс роляў
| {{нп5|Барні Кларк (акцёр)|Барні Кларк|en|Barney Clark (actor)}} | ''Олівер Твіст''
| [[Бен Кінгслі]] | ''Фэджын''
| {{нп5|Джэмі Формен||en|Jamie Foreman}} | ''Уільям Сайкс''
| {{нп5|Ліен Роў||en|Leanne Rowe}} | ''Нэнсі''
| {{нп5|Эдвард Хардуік||en|Edward Hardwicke}} | ''містэр Браўнлоў''
| [[Марк Стронг]] | ''Тобі Крэкіт''
| {{нп5|Джэрэмі Свіфт||en|Jeremy Swift}} | ''містэр Бамбл''
| [[Іэн Мак-Ніс]] | ''містэр Лімбкінс''
}}

== Узнагароды ==
Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 2 кінаўзнагародамі і яшчэ 4 намінацыямі&lt;ref name=&quot;IMDb, Awards&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0380599/|title=Oliver Twist (2005) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2022-07-28}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, Awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0380599/awards|title=Oliver Twist — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2022-07-28}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb title|0380599|Олівер Твіст}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Фільмы Рамана Паланскага}}

[[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2005 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2005 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2005 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы Чэхіі 2005 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра Лондан]]
[[Катэгорыя:Экранізацыі раманаў]]
[[Катэгорыя:Экранізацыі твораў Чарлза Дзікенса]]
[[Катэгорыя:Фільмы Рамана Паланскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Рональда Харвуда]]
[[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісала Рэйчэл Портман]]</text>
      <sha1>0ouii6tbyenet5vtfm2bocee11gnc0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выбух на Крымскім мосце (2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721779</id>
    <revision>
      <id>5119871</id>
      <parentid>4771246</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:36:01Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5119871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23180" sha1="b3fwd83ahzkiif3f2oq3zm8motss2px" xml:space="preserve">{{Катастрофа
|назва               = Выбух на Крымскім мосце
|выява               = 
|подпіс              = 
|Краіна              = Украіна
|Месца               = [[Крымскі мост]] ([[Аўтаномная Рэспубліка Крым]])
|Тып                 = [[транспарт]]ная
|Прычына             = [[выбух]]
|Дата                = {{Дата пачатку|8|10|2022|1}}
|Час                 = 6:07 ([[UTC+2]])
|Загінулых           = 3
|Параненых           = 
|Пацярпелых          = 
|Зніклі              = 
|К краіна            = Украіна
|К назва             = Крымскі мост
|К каардынаты шыраты = 45.1804
|К каардынаты даўгаты = 36.3045
}}
[[8 кастрычніка]] [[2022]] года на аўтамабільнай частцы [[Крымскі мост|Крымскага моста]] з боку [[Таманскі паўвостраў|Таманскага паўвострава]] адбыўся падрыў грузавога аўтамабіля, які пацягнуў за сабой узгаранне сямі паліўных цыстэрн чыгуначнага састава, што рухаўся ў напрамку [[Крымскі паўвостраў|Крымскага паўвострава]]. Здарылася частковае абвальванне двух аўтамабільных пралётаў&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/15992515 tass.ru]&lt;/ref&gt;. У выніку здарэння загінулі чатыры асобы&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16059613 tass.ru]&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
{{Расійска-ўкраінская вайна}}
Транспартны пераход праз [[Керчанскі праліў]], які злучыў [[Керчанскі паўвостраў]] на захадзе з [[Таманскі паўвостраў|Таманскім паўвостравам]] на ўсходзе, пачалі будаваць у лютым 2016 года, пасля расійскай [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Крыма]]. Расійскія ўлады назвалі будаўніцтва моста «гістарычнай місіяй», адной з ключавых задач для «канчатковага аб’яднання Крыма з Раіяй». У маі 2018 года быў адкрыты аўтамабільны мост, а ў снежні 2019 года ўведзены ў эксплуатацыю чыгуначны мост.

У 2022 годзе, з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскага ўварвання]], мост выкарыстоўваўся для забеспячэння [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных сілаў Расіі]] на паўднёвым тэатры ваенных дзеянняў [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]].

Украінскія чыноўнікі і вайскоўцы неаднаразова заяўлялі пра намер знішчыць Крымскі мост, разглядаючы яго як законную ваенную цэль&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/08/19/world/europe/kerch-strait-bridge-crimea.html|title=A bridge to Crimea is a vital Russian link, and a potential Ukrainian target|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;. Так, у жніўні 2022 года дарадца прэзідэнцкай адміністрацыі [[Міхаіл Міхайлавіч Падаляк|Міхаіл Падаляк]] заявіў у інтэрв’ю ''[[The Guardian]]'': «Гэта незаконнае будаўніцтва і асноўныя вароты для забеспячэння расійскай арміі ў Крыме. Такія аб’екты павінны быць знішчаны»&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/aug/16/creating-chaos-zelenskiys-adviser-outlines-ukraines-military-strategy|title=Ukraine aiming to create chaos within Russian forces, Zelenskiy adviser says|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;. Генерал-маёр Узброеных сіл Украіны Дзмітрый Марчанка заявіў, што мост стане «мэтай нумар адзін», як толькі ва Украіны з’явіцца зброя для нападу на яго.

== Падзея ==
8 кастрычніка 2022 года на праезнай частцы Крымскага моста з боку [[Таманскі паўвостраў|Таманскага паўвострава]] прагрымеў выбух. У прэс-службе Крымскай чыгункі заявілі, што ў 6:05 абсталяванне паказала памылку на чыгуначным пуці на чыгуначнай частцы моста, і ў хвасце грузавога цягніка загарэлася цыстэрна. У выніку выбуху разбурана некалькі пралётаў праезнай часткі, спынены аўтамабільны і чыгуначны рух&lt;ref name=&quot;пасля дня народзін3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://meduza.io/feature/2022/10/08/vzryv-na-krymskom-mostu-dvizhenie-ostanovleno-chast-avtomobilnogo-mosta-obrushilas|title=Взрыв на Крымском мосту. Движение остановлено. Часть автомобильного моста обрушилась. Это произошло на следующий день после дня рождения Путина|website=[[Meduza]]}}&lt;/ref&gt;. Нацыянальны антытэрарыстычны камітэт паведаміў, што быў падарваны грузавік, у выніку чаго загарэліся сем чыгуначных цыстэрнаў з палівам.

Адказнасць за выбух спачатку ніхто не ўзяў, а ўкраінскія СМІ ''[[Українська правда]]'' і ''[[УНІАН]]'' са спасылкай на ўласныя крыніцы завілі, што гэта была аперацыя [[Служба бяспекі Украіны|Службы бяспекі Украіны]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Security Service of Ukraine behind explosion on Crimean bridge|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/10/8/7370891/|website=|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://meduza.io/news/2022/10/08/ukrainskaya-pravda-so-ssylkoy-na-istochnik-soobschila-chto-vzryv-na-krymskom-mostu-operatsiya-sbu|title=Украинские СМИ со ссылкой на источник сообщили, что взрыв на Крымском мосту — операция СБУ|website=Meduza}}&lt;/ref&gt;. Старшыня СБУ Украіны [[Васіль Малюк]] пазней паведаміў, што асабіста распрацаваў і рэалізаваў аперацыю.

== Рэакцыі ==

=== Украінская ===
Афіцыйны акаўнт [[Кабінет міністраў Украіны|украінскага ўрада]] ў [[Twitter|Твітэры]] напісаў у адказ на пажар «[[wiktionary:sick burn|sick burn]]» ({{lang-be|«хворы апёк»}}), а дарадца прэзідэнта Украіны [[Міхаіл Міхайлавіч Падаляк|Міхаіл Падаляк]] назваў шкоду «пачаткам»: «Крым, мост, пачатак. Усё незаконнае павінна быць знішчана, усё скрадзенае павінна быць вернута ва Украіну, усё расійскае акупацыйнае павінна быць выгнана»&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Crimean bridge: Explosion is 'the beginning', says Zelensky adviser|language=en|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63183404}}&lt;/ref&gt;.

[[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] параўнала разбурэнне Крымскага моста са [[Знішчэнне крэйсера «Масква»|знішчэннем крэйсера ''«Масква»'']], напісаўшы: «Ракетны крэйсер ''„Масква''“ і Керчанскі мост — два сумна вядомыя сімвалы расійскай улады ва ўкраінскім Крыме — апусціліся: „What’s next, [[Рускія|Russkies]]?“» ({{lang-be|«Што далей, рускія?»}})&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Key Bridge Linking Crimea to Russia Damaged as Truck Bomb Goes Off; Ukraine Says 'What's Next, Russkies?'|url=https://www.news18.com/news/world/soon-after-ukraine-explosion-fire-breaks-out-at-key-bridge-linking-mainland-russia-to-crimea-6123427.html|website=News18|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Міноборони про Кримський міст: «Що далі на черзі, росіяни?»|url=https://hromadske.radio/news/2022/10/08/minoborony-pro-kryms-kyy-mist-shcho-dali-na-cherzi-rosiiany|website=Громадське радіо|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite web|date=2022-10-08|title=Crimean bridge: Excitement and fear in Ukraine after bridge blast|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63183409|website=BBC}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:2022-10-11 Stamp crimea bridge.jpg|thumb|left|[[Паштовая марка]] Украіны «Крымскі мост на біс».]]
Дырэктар [[Укрпошта|Укрпошты]] Ігар Смілянскі анансаваў выпуск новага набору марак, прысвечанага гэтай падзеі&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-10-08|url=https://www.dsnews.ua/ukr/politics/krymskiy-most-minoborony-ukrainy-i-glava-ukrpochty-potrollili-rossiyan-08102022-467433|accessdate=2022-10-08|work=www.dsnews.ua|language=uk|title=Архіўная копія|archive-date=8 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008112215/https://www.dsnews.ua/ukr/politics/krymskiy-most-minoborony-ukrainy-i-glava-ukrpochty-potrollili-rossiyan-08102022-467433|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{{нп5|Monobank|Monobank|uk|Monobank}}, другі паводле велічыні банк Украіны абвясціў аб выпуску новай дэбетавай карты з мостам&lt;ref name=&quot;auto12&quot;/&gt;.

Старшыня РНБА [[Аляксей Мечыслававіч Данілаў|Аляксей Данілаў]] апублікаваў у сацсетках відэа з моста, а таксама відэа, на якім [[Мэрылін Манро]] спявае «Happy birthday, Mr President» ({{lang-be|«З днём нараджэння, спадар Прэзідэнт»}})&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-10-08|title=Blast damages Crimea bridge central to Russia war effort|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-ria-state-agency-reports-fuel-tank-fire-kerch-bridge-crimea-2022-10-08/|website=Reuters|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Выбух прагрымеў праз дзень пасля дня нараджэння прэзідэнта Расіі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/why-is-the-kerch-bridge-important-for-russia-and-ukraine/a-63379613 Why is the Kerch Bridge important for Russia and Ukraine?]&lt;/ref&gt;.

=== Расійская ===
[[Расійская акупацыя Аўтаномнай Рэспублікі Крым і Севастопаля|Расійскія акупацыйныя ўлады Крыма]] абвінавацілі ў адказнасці ўкраінскі бок&lt;ref name=&quot;пасля дня народзін3&quot;/&gt;. Прадстаўнік [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС РФ]] [[Марыя Захарава]] абвінаваціла «кіеўскі рэжым» у [[тэрарызм]]е, а дэпутат [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзярждумы]] [[Андрэй Гурулёў]] заклікаў галоўнакамандуючага «да жорсткага адказу».

У красавіку экс-прэзідэнт і намеснік старшыні Савета бяспекі Расіі [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрый Мядзведзеў]] заявіў: «Адзін з украінскіх генералаў казаў пра неабходнасць удару па Крымскім мосце. Я спадзяюся, што ён разумее, што будзе мэтай у адказ»&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Impact of Kerch bridge blast will be felt all the way to the Kremlin|url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/08/impact-of-kerch-bridge-blast-will-be-felt-all-the-way-to-the-kremlin|website=The Guardian|accessdate=2022-10-08}}&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
* {{flag|Estonia}} — Міністр замежных спраў Эстоніі Урмас Рэйнсалу вітаў выбух і выказаў здагадку, што за ім стаяў украінскі спецназ, нагадаўшы, што ўкраінскія ўлады даўно называлі Крымскі мост магчымай цэллю для ўдару&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;С днем рождения, Путин?&quot; Рейнсалу: Эстония приветствует подрыв Крымского моста|url=https://rus.delfi.ee/a/120079576|website=Delfi RUS|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
* {{flag|Poland}} — [[Польшча|Польскі]] [[Дэпутат Еўрапейскага парламента|дэпутат Еўрапарламента]] [[Роберт Бедрань]] сказаў: «Бальзам для сэрца, тым больш што ўчора быў дзень нараджэння Пуціна. Добра, што Пуцін атрымаў такі падарунак. Я спадзяюся, што ён атрымае больш. Украінцы знішчаюць незаконную інфраструктуру Расіі [у [[Расійская акупацыя Аўтаномнай Рэспублікі Крым і Севастопаля|акупаваным Крыме]]]»&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|language=pl|url=https://wiadomosci.radiozet.pl/6.-Dzien-Tygodnia-w-Radiu-ZET/Gorace-komentarze-po-wybuchu-na-moscie-Krymskim.-W-Rosji-Putina-rozpada-sie-wszystko|title=Gorące komentarze po wybuchu na moście Krymskim. &quot;W Rosji Putina rozpada się wszystko&quot; {{!}} Wiadomości Radio ZET|website=wiadomosci.radiozet.pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=&quot;Взрыв на Крымском мосту. Что о нем говорят в России и Украине Первые реакции&quot;|url=https://meduza.io/feature/2022/10/08/vzryv-na-krymskom-mostu-chto-o-nem-govoryat-v-rossii-i-ukraine|website=[[Meduza]]}}&lt;/ref&gt;.

== Наступствы ==
Мінтранс РФ паведаміў аб аднаўленні паромнай пераправы праз [[Керчанскі праліў]], якая працавала да будаўніцтва Крымскага моста&lt;ref name=&quot;пасля дня народзін3&quot;/&gt;. Крым першапачаткова ўвёў абмежаванні на продаж прадуктаў і паліва. Праз дзве гадзіны стала вядома пра зняцце абмежаванняў у [[Севастопаль|Севастопалі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://istories.media/istories/news/2022/10/08/v-krimu-nachali-vvodit-ogranicheniya-na-prodazhu-produktov-i-topliva/index.html/|title=В Крыму начали вводить ограничения на продажу продуктов и топлива|work=[[Important Stories]]|language=ru|accessdate=8 кастрычніка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221011222817/https://istories.media/istories/news/2022/10/08/v-krimu-nachali-vvodit-ogranicheniya-na-prodazhu-produktov-i-topliva/index.html/|archivedate=11 кастрычніка 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Крымскі мост з’яўляецца важнай часткай транспартнага злучэння Расіі з Крымам для паўднёвага тэатра ваенных дзеянняў [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]]. Чакаецца, што частковае разбурэнне Крымскага моста прывядзе да ўзмацнення праблем з забеспячэннем расійскіх войскаў у акупаваным [[Крым]]е і ва ўсёй [[Паўднёвая Украіна|паўднёвай частцы Украіны]]. Акрамя таго, з закрыццём моста мясцовым жыхарам становіцца цяжэй пакінуць Крым, хоць застаюцца іншыя шляхі, у тым ліку парты&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web|title=Impact of Kerch bridge blast will be felt all the way to the Kremlin|url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/08/impact-of-kerch-bridge-blast-will-be-felt-all-the-way-to-the-kremlin|website=The Guardian|accessdate=2022-10-08|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Не менш важны для Крамля сімвалічны характар разбурэння. Адкрыццё моста ў 2018 годзе лічылася адным з найвялікшых дасягненняў Пуціна. Пасля расійскага ўварвання ў 2022 годзе збудаванне было адным з найбольш ахоўных аб’ектаў&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Destroy the Crimean Bridge: how it is protected, how much it is needed and what it will give Defense Express|url=https://defence-ua.com/minds_and_ideas/znischiti_krimskij_mist_jak_vin_zahischenij_naskilki_tse_potribno_i_scho_dast-8102.html|accessdate=2022-10-08|website=defence-ua.com|language=uk}}&lt;/ref&gt;. За тыдзень да выбуху быў падпісаны ўказ аб [[Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй|анексіі чатырох украінскіх абласцей Расіяй]], пасля чаго Расія працягвала пагражаць Украіне ядзернай зброяй у выпадку нападу на аб’екты на анексаваных тэрыторыях&lt;ref name=&quot;:32&quot;/&gt;.

== Расследаванне ==
Па распараджэнні У. Пуціна для расследавання абставін выбуху была створана спецыяльная камісія, у якую ўвайшлі прадстаўнікі [[Міністэрства надзвычайных сітуацый Расійскай Федэрацыі|МНС]], [[Міністэрства транспарту (Расія)|Мінтранса]], [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС]] і [[Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі|Нацгвардыі]]. Следчы камітэт пачаў крымінальную справу па факце выбуху&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вибух на Кримському мосту: в Росії відкрили кримінальне провадження|url=https://tsn.ua/svit/vibuh-na-krimskomu-mostu-v-rosiyi-vidkrili-krimnalne-provadzhennya-2175394.html|website=ТСН.ua|accessdate=2022-10-08|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Прадстаўнікі спецслужбаў звярнулі ўвагу на змену, якая не змагла выявіць грузавік з выбухоўкай, нягледзячы на ўсталяваныя на пад’ездзе да моста комплексы для назірання за падазронымі грузамі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Росіяни не можуть зрозуміти, як вантажівка з вибухівкою заїхала на Кримський міст|url=https://tsn.ua/ukrayina/rosiyani-ne-mozhut-zrozumiti-yak-vantazhivka-z-vibuhivkoyu-zayihala-na-krimskiy-mist-2175424.html|website=ТСН.ua|accessdate=2022-10-08|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Як паведамляе [[Следчы камітэт Расіі]], у выніку выбуху загінулі тры чалавекі, у тым ліку мужчына і жанчына, якія знаходзіліся побач з грузавіком&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вибух на Кримському мосту: Загинули щонайменше троє людей|url=https://novosti.dn.ua/news/333735-vybuh-na-krymskomu-mostu-zagynuly-shhonajmenshe-troye-lyudej|website=novosti.dn.ua|accessdate=2022-10-08|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паводле інфармацыі расійскага выдання «Коммерсантъ», эксперты прыйшлі да высновы, што бомба, якую выкарыстоўвалі для выбуху на мосце, была заснаваная на ракетным паліве і мела магутнасць 10 тон тратылавага эквіваленту. Асноўным зарадам стала сумесевае выбуховае рэчыва на аснове цвёрдага ракетнага паліва, якое змяшчае перхлараты калію або натрыю, а таксама дробнадысперсныя металы. Па іх версіі, самаробную бомбу схавалі пад поліэтыленавай плёнкай. Як сказана ў заключэнні, «для дэтанацыі» ўжылі выбуховае рэчыва на аснове гексагену. Схаваны пад плёнкай дэтанатар спрацаваў ад сігналу GPS-навігатара «ў момант праходжання загадзя зададзенага пункту маршруту»&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/6680499 kommersant.ru]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://twitter.com/Liveuamap/status/1578635882701242369/video/2 Відэа з камеры бяспекі выбуху моста, 8 кастрычніка 2022 г.]

{{ВС}}
{{Уварванне Расіі ва Украіну|Military}}

[[Катэгорыя:Падзеі 8 кастрычніка]]
[[Катэгорыя:Кастрычнік 2022 года]]
[[Катэгорыя:2022 год у Расіі]]
[[Катэгорыя:2022 год ва Украіне]]</text>
      <sha1>b3fwd83ahzkiif3f2oq3zm8motss2px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Компьютерная газета</title>
    <ns>0</ns>
    <id>725005</id>
    <revision>
      <id>5119685</id>
      <parentid>5119578</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5119685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1694" sha1="s4linhut6txchvednuupw1m03u99dz3" xml:space="preserve">{{Газета}}

'''«Компьютерная газета»''' ({{Lang-be|Камп’ютарная газета}}) — [[Беларусь|беларуская]] [[газета]], прысвечаная [[Камп’ютар|камп’ютарнай тэхніцы]], выдавалася ў [[Мінск]]у з лютага 1995 да 26 снежня 2016 года.

Шэф-рэдактар газеты — Святлана Пумпур, агулам апублікавана 1071 нумар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kv.by/blog/users/petro47/1050257-kompyuternaya-gazeta-zakryvaetsya-navsegda|title=«Компьютерная Газета» закрывается навсегда|date=2016-12-29|accessdate=2022-11-12|archivedate=2022-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220118110635/https://www.kv.by/blog/users/petro47/1050257-kompyuternaya-gazeta-zakryvaetsya-navsegda|lang=ru|website={{Не перакладзена 5|Компьютерные вести|Компьютерные вести|d|Q111722519}}|url-status=live|ref=Vk}}&lt;/ref&gt;. «Компьютерная газета» была пераемніцай найстарэйшага беларускага IT-часопіса PRESS ENTER. Акрамя таго, у 2001—2014 гадах выходзіла ўкраінская версія ў фармаце часопіса&lt;ref&gt;[https://pressenter.ru/index.pl?act=ABOUT О проекте PressEnter]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{афіцыйны сайт|nestor.minsk.by/kg/|«Компьютерная газета»}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Газеты Беларусі]]</text>
      <sha1>s4linhut6txchvednuupw1m03u99dz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Форум</title>
    <ns>4</ns>
    <id>728988</id>
    <revision>
      <id>5119692</id>
      <parentid>5119586</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пра блакіроўку былога адміністратара */ адказ</comment>
      <origin>5119692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39032" sha1="l7vc5trddrj68tze6dbgvoxewd79xv2" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>l7vc5trddrj68tze6dbgvoxewd79xv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119709</id>
      <parentid>5119692</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Пра блакіроўку былога адміністратара */</comment>
      <origin>5119709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40079" sha1="1sij8ivltp1tz9wxbk6cx8v283nmr96" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>1sij8ivltp1tz9wxbk6cx8v283nmr96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119778</id>
      <parentid>5119709</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T22:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ</comment>
      <origin>5119778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40925" sha1="0ermw8921qj8t2nps1uvd8xjaslvc78" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>0ermw8921qj8t2nps1uvd8xjaslvc78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119780</id>
      <parentid>5119778</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T22:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hanylka</username>
        <id>41646</id>
      </contributor>
      <comment>меркаванне</comment>
      <origin>5119780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42745" sha1="4krldr9u94vbvji1ltblszq9ntg2b5n" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>4krldr9u94vbvji1ltblszq9ntg2b5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119782</id>
      <parentid>5119780</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ</comment>
      <origin>5119782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43383" sha1="ij1re0yq6yx9y3gbhwaq7f5cxtzzkyu" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>ij1re0yq6yx9y3gbhwaq7f5cxtzzkyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119783</id>
      <parentid>5119782</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ</comment>
      <origin>5119783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43676" sha1="hx64yebavd1spxvvfko5fe1hlsaifyd" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>hx64yebavd1spxvvfko5fe1hlsaifyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119861</id>
      <parentid>5119783</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Счастливое число</username>
        <id>36149</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44105" sha1="ay6iu5gb22a0q96083n1pah4s5tptfb" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>ay6iu5gb22a0q96083n1pah4s5tptfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119887</id>
      <parentid>5119861</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пра блакіроўку былога адміністратара */ Адказ</comment>
      <origin>5119887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46229" sha1="mpxdcll4sv4a2k8u5apvh440otpeysv" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>mpxdcll4sv4a2k8u5apvh440otpeysv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Перацаўна Рапай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>734931</id>
    <revision>
      <id>5119804</id>
      <parentid>5026093</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T01:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13007" sha1="eakuc0gnh5x3jr69uqsp98s0ybzmgmn" xml:space="preserve">{{мастак}}
'''Вольга Перацаўна Рапа́й''' (дзявочае прозвішча — '''Ма́ркіш''', {{lang-uk|О́льга Перецівна Рапа́й }}; {{ДН|1|8|1929}}, [[Харкаў]], [[УССР]] — {{ДС|1|2|2012}}, [[Ізраіль]]) — савецкі і ўкраінскі скульптар-кераміст.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 1 жніўня 1929 года ў [[Харкаў|Харкаве]]. Бацька — [[Перац Давідавіч Маркіш]] (1895—1952), яўрэйскі паэт і драматург, які пісаў на ідышы; кіраўнік яўрэйскай секцыі Саюза пісьменнікаў СССР; расстраляны. Маці — Зінаіда Барысаўна Ёфе (1901—1974), перакладчыца; асуджаная на 5 гадоў папраўча-працоўных лагераў як член сям’і здрадніка Радзімы.

У 1953 годзе арыштаваная па справе Яўрэйскага антыфашысцкага камітэта і пасля абвяшчэння прысуду адпраўлена ў Лук’янаўскую турму. Пасля — этапам у [[Сібір]]. Там яна і даведалася пра смерць Сталіна: «Пра смерць Сталіна мы даведаліся, калі уркі пачалі крычаць: „Жыды Сталіна забілі!“». Вызвалілі Вольгу толькі праз два гады.

У 1956 годзе скончыла [[Кіеўскі мастацкі інстытут]]. Працавала скульптарам на Кіеўскім эксперыментальным кераміка-мастацкім заводзе. Творы неаднаразова выстаўляліся на выставах.

Рэпатрыявалася ў Ізраіль.

Памерла 1 лютага 2012 года ў [[Ізраіль|Ізраілі]]. Пахавана ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]].

== Творчасць ==
Працавала ў галіне дэкаратыўнай пластыкі і з канца 1960-х гадоў, пераважна манументальнай дэкаратыўнай скульптуры (фантастычныя звяры і птушкі), архітэктурная кераміка (пано, рэльефы, антрапаморфныя вазы) — у тэракоце, маёліцы, шамоце.

Сярод твораў дэкаратыўнай пластыкі серыя статуэтак «Цырк», фігуркі ў народным адзенні розных абласцей Украіны і іншыя, у прыватнасці:
{{div col}}
* «Дзень дзяўчат» (1957);
* «Узбек» (1957);
* «На старце» (1958—1959);
* «Баскетбаліст» (1958—1959);
* «Школьніца» (1958—1959);
* «Гуцулка» (1958—1959);
* «Гапак» (1958—1959);
* кампазіцыя-сюіта «Пляж» (1959);
* «Швачка» (1959—1960);
* «Закаханыя» (1959—1960);
* «Гармошка» (1963);
* серыял «Кубінцы» (1964);
* кампазіцыя «Эстрадны ансамбль» (1964);
* «Алег Папоў» (1965);
* «Біп» (1965);
* «Чарлі Чаплін» (1965);
* «Марсель Марсо» (1965);
* «Карэйскі танец» (1965);
* «Чорт на казе» (1965, [[тэракота]]);
* вазы «Жанчыны» (1966);
* Серыя «Пеўні» (1967, шамот);
* серыя «Чужаземцы» (1967, шамот, роспіс ангобам);
* «Казёл» (1968, шамот, [[паліва (кераміка)|паліва]]);
* «Вяселле» (1968, [[маёліка]]).
{{div col end}}

Яе скульптурныя работы, акрамя Кіеўскага эксперыментальнага кераміка-мастацкага завода, тыражаваліся Баранаўскім, Корасценскім, Гарадніцкім фарфоравымі заводамі і Палонскім заводам мастацкай керамікі&lt;ref&gt;[https://svr.pnu.edu.ua/wp-content/uploads/sites/5/2021/04/%D0%97-%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8-1.pdf М. Г. Лампека. Порцеляна Київського експерементального керамікохудожнього заводу в контексті мистецької культури України ХХ — початку ХХІ століть. Київ. 2021. — С. 60.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

;Cтанковая скульптура
* «Бюст Тараса Шаўчэнкі» (1964, фаянс);
* «Харкаўчанка» (1964);
* «Станіслаўка» (1964);
* «Скульптар Наталля Дэрэгус» (1969, тэракота);
* «Сёстры Паленка» (1970);
* «Прасторавая кампазіцыя» (1987);
* «Скульптар Фёдар Аляксеенка» (1988);
* «Марыя Прымачэнка» (1988).

;Манументальнае мастацтва
* паліхромныя кампазіцыі-рэльефы на Доме гандлю ў Кіеве (1967);
* пано «Дэльфіны» у інтэр’еры бальніцы ў Кіеве (1967);
* група дэкаратыўных скульптур «Чалавек і жывёлы» (1968);
* дэкаратыўны [[Рэльеф (скульптура)|рэльеф]] «Свята» (1968);
* аздабленне інтэр’ера ў санаторыі «Чарнаморка» у [[Адэса|Адэсе]] (1969);
* мазаічнае пано «Любіце кнігу — крыніцу ведаў» на тарцы сярэдняй ндняй школы № 82 па вуліцы Мікалая Шпака, № 4 (1968, у суаўтарстве з Іванам Марчуком і В. Мельнікавым);
* керамічны роспіс плошчай 18 м2 у спецбальніцы № 1 (1969, адрас не ўстаноўлены);
* 30 керамічных рэльефаў памерам 60Х60 см кожны ў кафэ горада [[Ахтырка|Ахтыркі]] (1970, не захаваліся);
* 16 паліхромных керамічных рэльефаў памерам 60х60 см кожны ў гандлёвым цэнтры на [[Праспект Перамогі (Кіеў)|праспекце Перамогі]] ў Кіеве (1971, не захаваліся);
* керамічныя рэльефы ў інтэр’еры гандлёвага цэнтра, у памяшканнях малочнай кухні, тэатральнай касы, пункта пракату, крамы кулінарыі на праспекце Перамогі ў Кіеве (1973, не захаваліся);
* два рэльефныя пано плошчай 18 м2 кожнае ў рэстаране гасцініцы «Славуціч» (1973, у суаўтарстве з Барысам Даўганем);
* дэкаратыўныя вазы і свяцільні на вуліцы Энтузіястаў, № 1 у Кіеве (1973, не захаваліся);
* керамічныя рэльефы на тэрыторыі санаторыя «Лясная паляна» (цяпер Шпіталь для псеўдаінтэрнацыяналістаў) у [[Пушча-Вадзіца (Кіеў)|Пушчы-Вадзіцы]], 7-я лінія (1973);
* скульптура, рэльефы, роспісы ў рэстаране «Кракаў» па праспекце Перамогі ў раёне Шуляўкі ў Кіеве (1974, не захаваліся);
* рэльефы ў акцёрскім холе Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Лесі Украінкі, [[Вуліца Багдана Хмяльніцкага (Шаўчэнкаўскі раён)|вуліца Багдана Хмяльніцкага]], № 5 у Кіеве (1977);
* дэкаратыўная паліхромная керамічная скульптура ў дзіцячай бальніцы (1978, адрас не ўстаноўлены);
* рэльефы, маскі, роспісы, дэкаратыўная паліхромная керамічная скульптура ў інтэр’еры Нацыянальнай бібліятэкі Украіны для дзяцей, вуліца Януша Корчака, № 60 у Кіеве (1979);
* дэкаратыўная паліхромная керамічная скульптура, малая пластыка, рэльефы, свяцільні ў кафэ бары Інстытута фізіялогіі імя Аляксандра Багамольца [[НАН Украіны]], вуліца Акадэміка Багамольца, № 4 у Кіеве (1980);
* рэльефы, дэкаратыўная паліхромная керамічная скульптура, вазы ў вестыбюлі гасцініцы «Браціслава», вуліца Андрэя Малышкі, № 1 у Кіеве (1981, не захаваліся).
* прасторавая кампазіцыя «Расліна», рэльефы, вазы, свяцільні ў вестыбюлі Інстытута батанікі імя Мікалая Халоднага [[НАН Украіны]], вуліца Цярэшчанкаўская, № 2 у Кіеве (1982);
* фрагмент пано на бульвары Тараса Шаўчэнкі № 50-52 у Кіеве.
* керамічныя кампазіцыі агульнай плошчай больш за 300 м2 на фасадзе Дома нацыянальных калектываў Украіны; бульвар Тараса Шаўчэнкі № 50-52 у Кіеве (1987).

Удзельнічала ў рэспубліканскіх выставах з 1957 года, усесаюзных і замежных з 1958 года. Персанальныя выставы прайшлі ў [[Кіеў|Кіеве]] ў 1967, 1995, 2004, 2014, 2015 гадах; [[Львоў|Львове]], [[Ужгарад]]зе, [[Луцк]]у ў 1968 годзе; [[Чарнаўцы|Чарнаўцах]] ў 1969 годзе.

Працы скульптаркі ёсць ва ўкраінскіх музеях за мяжой. Найбольш каштоўныя зборнікі знаходзяцца ў Нацыянальным музеі ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва і ў [[Нацыянальны мастацкі музей Украіны|Нацыянальным мастацкім музеі Украіны]]&lt;ref&gt;[https://antikvar.ua/vistavka-olgi-rapaj-markish/ У Національному музеї Тараса Шевченка проходить виставка творів скульпторки-керамістки Ольги Рапай-Маркіш]&lt;/ref&gt;, таксама працы прадстаўлены ў Нацыянальным музеі Тараса Шаўчэнкі ў Кіеве.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Рапай-Маркіш Ольга Перецівна // Українські радянські художники. Довідник. — Київ : Мистецтво, 1972. — С. 386.;
* Рапай-Маркіш Ольга // Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк : Молоде життя, 1973. — Кн. 2, [т. 7] : Пряшівщина (продовження) — Сибір.;
* Рапай-Маркіш Ольга Перецівна // Словник художників України / за ред. М. П. Бажана (відп. ред.) та ін. — К. : Головна редакція Української радянської енциклопедії, 1973. — С. 191.
* Рапай Ольга Перецівна // Шевченківська енциклопедія: — Т. 5: Пе—С : у 6 т. / Гол. ред. М. Г. Жулинський. — Київ : Ін-т літератури ім. Т. Г. Шевченка, 2015. — С. 417.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2023-03-14}}

{{DEFAULTSORT:Рапай Вольга Перацаўна}}
[[Катэгорыя:Скульптары СССР]]
[[Катэгорыя:Скульптары Украіны]]
[[Катэгорыя:Скульптары-манументалісты СССР]]</text>
      <sha1>eakuc0gnh5x3jr69uqsp98s0ybzmgmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воўна ламы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738300</id>
    <revision>
      <id>5119810</id>
      <parentid>4832981</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T04:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4742" sha1="l4wr36p3eqhxydke9hx9vwitk4c7vdl" xml:space="preserve">[[Файл:Llama_de_Bolivia_cropped.jpg|міні|250пкс|Лама з паўднёвай [[Балівія|Балівіі]]]]
'''Воўна ламы''' — [[Тэкстыль|тэкстыльная]] сыравіна з поўсці [[Лама (жывёла)|ламы]] — жвачнай жывёлы сямейства {{bt-bellat|Вярблюдавыя|Camelidae}}.

== Гісторыя ==
Дзікія ламы былі прыручаны ў [[Анды|Андах]] больш за 5000 гадоў таму. Сістэматычнае развядзенне і атрыманне воўны з поўсці жывёл было ўведзена [[Імперыя Інкаў|інкамі]] (прыкладна ў XIII стагоддзі), але пасля [[Іспанская каланізацыя Амерыкі|іспанскага ўварвання]] ім занядбалі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=solalpaca.com|url=https://www.solalpaca.com/south_american_camelids}}&lt;/ref&gt;. Толькі ў XX стагоддзі сусветны попыт на воўну ламы павялічыўся, і ў пачатку XXI стагоддзя штогод атрымліваецца каля 1000 тон воўны-сырца ад агульнага гадавання каля 3,5 мільёнаў жывёл (з іх 2 мільёны ў [[Балівія|Балівіі]])&lt;ref name=&quot;Koz&quot;&gt;Kozlowski: ''Handbook of natural fibres'', Volum 1, Woodhead Publishing 2012, ISBN 978-1-84569-697-9, str. 244—246&lt;/ref&gt;.
[[Файл:CSIRO_ScienceImage_7354_Llama_hair_fibre.jpg|міні|250пкс|Валакно воўны ламы ў павелічэнні ў 3000 разоў]]

== Стрыжка ==
Стрыжка праводзіцца адзін раз у два гады з выхадам 2,5 кг сырой воўны з жывёлы. Меншая частка воўны атрымліваецца расчэсваннем поўсці&lt;ref name=&quot;Koz&quot;/&gt;.

== Уласцівасці валакна ==
Тонкасць прадзільных валокнаў дадзена для відаў ''Tapada'' = 20-30 мкм і для відаў ''Ccara'' = 30-40 мкм. Даўжыня валокнаў 6-12 см. Валокны ламы лёгка афарбоўваюцца, вельмі цёплыя, не даюць ўсаджвання і не скатваюцца пасля мыцця. Вырабы з ламы ў тры разы даўгавечней, чым тэкстыль з [[Воўна авечкі|авечай воўны]].

Поўсць ламы не ўтрымлівае ніякіх натуральных алеяў ці [[ланалін]]у, што і робіць яе такой лёгкай. У працэсе апрацоўкі яна захоўвае ад 90 да 93 працэнтаў сваёй першапачатковай вагі&lt;ref&gt;[https://www.goldpavlin.ru/vidy-sherstyanykh-tkaney-entsiklopediya-pro-sherst-vse-o-shersti/ Ламы шерсть]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Апрацоўка воўны ламы ==
[[Файл:Carding llama hair.jpg|250px|міні|Часаная воўна ламы]]
Аб спосабах прамысловай вытворчасці [[Пража|ваўняной пражы]] і ўласцівасцях пражы дагэтуль нічога не апублікавана (2016). Вядомыя толькі прыклады ручной вытворчасці пражы і лабараторныя эксперыменты на машынах для вытворчасці пражы з авечай воўны. Валокны ламы часта прадуць у сумесі з [[Воўна авечкі|авечай воўнай]].

[[Тканіна|Тканіны]] традыцыйна вырабляліся з пражы ламі з дапамогай простых прылад або так званага ''пальцавага'' пляцення. Аб умовах машыннай вытворчасці тканін і трыкатажу з пражы ламы публічна нічога не вядома.

== Выкарыстанне тэкстылю з воўны ламы ==
[[Файл:Handspun_llama_yarn.jpg|міні|250пкс|Пража ламы ручнога прадзення]]
З воўны ламы вырабляюць ніткі для ручнога вязання&lt;ref&gt;{{Cite web|title=loveknitting.de|url=http://www.loveknitting.de/lama-strickgarne/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, вязаныя і тканыя вырабы&lt;ref name=&quot;Koz&quot;/&gt;.
{{зноскі}}
{{commonscat}}
{{Воўна}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вярблюдавыя]]
[[Катэгорыя:Воўна]]</text>
      <sha1>l4wr36p3eqhxydke9hx9vwitk4c7vdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуаль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739109</id>
    <revision>
      <id>5119811</id>
      <parentid>4500070</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T04:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1049" sha1="ctjfyxnmq0hxj7b6qnyjqv008cocgxe" xml:space="preserve">'''Вуаль''' ({{lang-fr|Voile}}) — гладкая, напаўпразрыстая, тонкая, гладкаафарбаваная, дробнаўзорыстая тканіна з [[Воўна|ваўняной]], [[Бавоўна|баваўнянай]] або [[Шоўк|шаўковай]] пражы&lt;ref name=&quot;ВУА&quot;&gt;[https://www.goldpavlin.ru/o-tkanyakh-spravochnik-razlichnykh-vidov-tkani/ Вуаль]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==

Бывае беленая, фарбаваная і набіваная. Пярэдні бок тканіны часта ўпрыгожваецца вышытымі малюнкамі. Характарызуецца падвышанай пругкасцю і калянасць&lt;ref name=&quot;ВУА&quot;/&gt;.

Ужывалася галоўнай выявай для шыцця жаночых сукенак, лёгкіх жаночых блуз&lt;ref name=&quot;ВУА&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тканіны]]</text>
      <sha1>ctjfyxnmq0hxj7b6qnyjqv008cocgxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выбух газу ў Іньчуані (2023)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742554</id>
    <revision>
      <id>5119869</id>
      <parentid>4742872</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6442" sha1="cfymy0zaflyynso01hud2lspfnz3cco" xml:space="preserve">[[21 чэрвеня]] [[2023]] года адбыўся выбух газу ў рэстаране барбекю Fuyang ({{Lang|zh-hans|富洋烧烤店}}), раён Сінцін, правінцыя [[Іньчуань]], [[Нінся-Хуэйскі аўтаномны раён]] [[Кітай|Кітая]]. 31 чалавек загінуў і сем атрымалі раненні. Выбух стаў самым смяротным у краіне з [[2019]] года, калі падчас аналагічнага здарэння на хімічным заводзе ва ўсходняй правінцыі [[Цзянсу]] загінулі 78 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Dang|first=Yuanyue|date=June 22, 2023|title=9 held after China restaurant gas tank blast kills 31 on eve of festival|url=https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3224962/china-restaurant-gas-tank-blast-kills-31-leaves-7-injured|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622034236/https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3224962/china-restaurant-gas-tank-blast-kills-31-leaves-7-injured|archive-date=June 22, 2023|website=South China Morning Post}}&lt;/ref&gt;.

== Здарэнне ==
Выбух адбыўся каля 20:40 па мясцовым часе&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Yeung|first=Jessie|date=June 22, 2023|title=31 dead after gas explosion at barbecue restaurant in China|url=https://www.cnn.com/2023/06/21/china/ningxia-barbecue-restaurant-explosion-intl-hnk/index.html|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622031237/https://www.cnn.com/2023/06/21/china/ningxia-barbecue-restaurant-explosion-intl-hnk/index.html|archive-date=June 22, 2023|website=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbcnews&quot;&gt;{{Cite news|last=Yong|first=Nicholas|date=2023-06-22|title=Yinchuan: China restaurant gas explosion kills 31|website=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-65982139|url-status=live|archive-date=https://web.archive.org/web/20230622054108/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-65982139}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woo|first=Ryan|date=June 22, 2023|title=Blast at BBQ shop in northwest China kills 31|publisher=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/china/blast-bbq-shop-northwest-china-kills-31-2023-06-22/|url-status=live|archive-date=https://web.archive.org/web/20230622030845/https://www.reuters.com/world/china/blast-bbq-shop-northwest-china-kills-31-2023-06-22/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOS&quot;&gt;{{Cite web|date=22 June 2023|title=Meer dan dertig doden na explosie in restaurant in China|url=https://nos.nl/artikel/2479827-meer-dan-dertig-doden-na-explosie-in-restaurant-in-china|website=NOS|language=nl}}&lt;/ref&gt;. У будынку пачаўся пажар, а вуліцу ўсыпала аскепкамі шкла і іншым смеццем&lt;ref&gt;{{Cite news|date=22 June 2023|title=Cooking gas explosion kills 31 people at a barbecue restaurant in northwestern China|website=NPR|url=https://www.npr.org/2023/06/22/1183649188/cooking-gas-explosion-kills-31-people-at-a-barbecue-restaurant-in-northwestern-c}}&lt;/ref&gt;. На месца накіраваліся больш за 100 пажарных і 20 адзінак тэхнікі&lt;ref name=&quot;bbcnews&quot;/&gt;. Сярод ахвяр былі старшакласнікі і пенсіянеры, большасць з якіх загінулі ў выніку ўдыхання дыму&lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 22, 2023|title=Explosion at Chinese restaurant kills 31 people|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/06/22/yinchuan-china-bbq-restaurant-exolosion-deaths/}}&lt;/ref&gt;.  Загінуў як мінімум 31 чалавек. Таксама пацярпелі сем чалавек, адзін у цяжкім стане&lt;ref name=&quot;bbcnews&quot;/&gt;.

За гадзіну да гэтага супрацоўнік рэстарана выявіў пах уцечкі. Пасля гэтага ён заўважыў пашкоджаны клапан на баку са звадкаваным газам, але было ўжо позна&lt;ref name=&quot;bbcnews&quot;/&gt;.

== Наступствы ==
Генеральны сакратар Камуністычнай партыі [[Сі Цзіньпін]] заклікаў прыкласці максімум намаганняў для аказання медыцынскай дапамогі пацярпелым і ўзмацнення мер бяспекі&lt;ref&gt;{{Cite news|title=应急管理部工作组在宁夏银川市指导燃气爆炸事故应急处置工作|url=https://www.mem.gov.cn/xw/bndt/202306/t20230622_454250.shtml|date=2023-06-22|access-date=30 чэрвеня 2023|archive-date=6 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230706193703/https://www.mem.gov.cn/xw/bndt/202306/t20230622_454250.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite video|url=https://www.theguardian.com/world/video/2023/jun/22/china-blast-yinchuan-barbecue-restaurant-video|title=China: blast at Yinchuan barbecue restaurant kills dozens – video|date=June 22, 2023}}&lt;/ref&gt;.

[[22 чэрвеня]] ўлады Іньчуаня паабяцалі пачаць расследаванне ў адпаведных галінах, каб пазбегнуць падобных бедстваў у будучыні&lt;ref name=&quot;China Daily&quot;/&gt;. Дзевяць чалавек, уключаючы ўладальніка рэстарана, акцыянераў і персанал, былі затрыманы паліцыяй, а іх фінансавыя актывы былі замарожаны&lt;ref&gt;{{Cite web|date=22 June 2023|title=At least 31 dead after gas explosion at China barbecue restaurant|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/22/dozens-killed-in-china-after-explosion-at-barbecue-restaurant|website=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;. Улады правінцыі таксама перасялілі 64 сям’і з суседніх жылых комплексаў у гасцініцы&lt;ref name=&quot;China Daily&quot;&gt;{{Cite news|date=22 June 2023|title=31 dead, 7 hurt in blast in Ningxia|work=China Daily|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202306/22/WS64945967a310bf8a75d6b37c.html}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Reflist}}
{{ізаляваны артыкул|date=2023-07-01}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2023 год у Кітаі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2023 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 21 чэрвеня]]
[[Катэгорыя:Выбухі 2023 года]]</text>
      <sha1>cfymy0zaflyynso01hud2lspfnz3cco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Ігараўна Зюзькова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743677</id>
    <revision>
      <id>5119800</id>
      <parentid>5050919</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T00:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11658" sha1="qw1efb719zo6pbhrnauv8cx989qcojj" xml:space="preserve">{{Баскетбаліст}}
'''Вольга Ігараўна Зюзькова''', па нараджэнні '''Цярэнцьева''', па першым шлюбе '''Цямежнікава''' (нар. {{ДН|14|6|1983}}, [[Масты]], [[Гродзенская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]] і трэнер. Разыгрываючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]&lt;ref&gt;[https://sdushor-mosty.schools.by/m/news/2048856 &quot;Мастер-класс&quot; от профессионала]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]&lt;ref&gt;[https://sportpanorama.by/fans/Ol-ga-ZYUZ-KOVA-ZHizn-prodolzhaetsya ОЛЬГА ЗЮЗЬКОВА: ЖИЗНЬ ПРОДОЛЖАЕТСЯ]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Выхаванка раённай ДзЮСШ г. Масты. Першы трэнер — [[Валерый Пятровіч Ваўлеў]]&lt;ref&gt;[https://belarus.basketball/federatsiya/shkoly/grodnenskaya-obl/gu-mostovskaya-rajonnaya-dyussh-g-mosty ГУ «МОСТОВСКАЯ РАЙОННАЯ ДЮСШ» (Г. МОСТЫ)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mostylib.by/base/?p=897 |title=Вавлев Валерий Петрович, заслуженный тренер Республики Беларусь по баскетболу |access-date=23 жніўня 2023 |archive-date=24 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824021624/https://mostylib.by/base/?p=897 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Выступала за клубы Беларусі, Узбекістана і Літвы. У 2004 годзе дэбютавала за зборную Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B7%D1%8E%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BE/ |title=Ольга Зюзькова (Терентьева) |access-date=16 ліпеня 2023 |archive-date=16 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716064241/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B7%D1%8E%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BE/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

З 2024 года — галоўны трэнер клуба «Гарызонт-2-РЦАП»&lt;ref&gt;[https://betnews.by/eks-basketbolistka-sbornoj-belarusi-zavershila-kareru-v-41-god/ ЭКС-БАСКЕТБОЛИСТКА СБОРНОЙ БЕЛАРУСИ ЗАВЕРШИЛА КАРЬЕРУ В 41 ГОД]&lt;/ref&gt;. У жніўні 2025 года прызначана галоўным трэнерам [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|жаночай моладзевай зборная Беларусі (U-20)]]&lt;ref&gt;[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8548-ispolkom-bfb-shablon-na-budushchee ИСПОЛКОМ БФБ. ОПРЕДЕЛЕНЫ ДАТЫ ПРОВЕДЕНИЯ ТУРНИРОВ СЕЗОНА 2025/2026 И ТРЕНЕРСКИЕ ШТАБЫ НАЦКОМАНД]&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера ==
* 1997—1998 — [[Гермес Бабруйск|Гермес (Бабруйск)]]
* 1998—1999 — [[ВАР Гродна (жаночы баскетбольны клуб)|Гермес-ВАР (Гродна)]]
* 1999—2004 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]
* 2004—2007 — Ніка (Наваі, Узбекістан)
* 2007—2008 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]
* 2008—2010 — [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]
* 2010—2011 — [[Гомельскія рысі (жаночы баскетбольны клуб)|Сож-ГДУ (Гомель)]]
* 2011—2012 — [[Шаўляй (жаночы баскетбольны клуб)|Рута (Шаўляй, Літва)]]
* 2012—2013 — ''пропуск сезону'' (''дэкрэтны адпачынак'')
* 2013—2016 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]
* 2016 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]
* 2016—2017 — Хоптранс-Сірэнас (Каўнас, Літва)
* 2017—2024 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]

== Дасягненні ==
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (9): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]],  [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Узбекістана па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Узбекістана]] (3): [[Чэмпіянат Узбекістана па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Узбекістана па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Узбекістана па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (6): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Літвы па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Літвы]] (1): [[Чэмпіянат Літвы па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]].
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (6): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Узбекістана па баскетболе сярод жанчын|Кубка Узбекістана]] (3): [[Кубак Узбекістана па баскетболе сярод жанчын 2005|2005]], [[Кубак Узбекістана па баскетболе сярод жанчын 2006|2006]], [[Кубак Узбекістана па баскетболе сярод жанчын 2007|2007]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай лігі]] (1): [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://www.fiba.basketball/eurobasketwomen/2017/media-guide.pdf FIBA EuroBasket Women 2017]
* [https://belarus.basketball/novosti/sbornye/8287-olga-zyuzkova-zavershila-kareru-igroka-natsionalnoj-komandy-belarusi ОЛЬГА ЗЮЗЬКОВА ЗАВЕРШИЛА КАРЬЕРУ ИГРОКА НАЦИОНАЛЬНОЙ КОМАНДЫ БЕЛАРУСИ]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце свету 2014}}
{{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2015}}
{{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на Алімпійскіх гульнях 2016}}
{{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2017}}
{{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2019}}
{{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2021}}
 
{{DEFAULTSORT:Зюзькова Вольга Ігараўна}}
[[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Гомельскія рысі»]]
[[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Шаўляй»]]
[[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]]</text>
      <sha1>qw1efb719zo6pbhrnauv8cx989qcojj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PlayStation 5</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746223</id>
    <revision>
      <id>5119794</id>
      <parentid>5064766</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5119794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137016" sha1="7apxk3m6kk1pevilan9laygs9ia8z81" xml:space="preserve">{{Гульнявая сістэма
 | logo           = [[File:PlayStation 5 logo and wordmark.svg|175px|Афіцыйная эмблема PlayStation 5]]
 | manufacturer   = [[Sony]], [[Foxconn]]
 | type           = [[Гульнявая прыстаўка]]
 | Image          = PlayStation 5 and DualSense with transparent background.png
 | family         = [[PlayStation]]
 | generation     = [[Дзявятае пакаленне гульнявых сістэм|Дзявятае]]
 | cpu            = Карыстальніцкі 8-ядзерны [[Advanced Micro Devices|AMD]] [[Zen 2]]&lt;br /&gt; Пераменная частата да 3.5 Гц
 | storage        = Карыстальніцкі 825 GB [[PCIe 4.0]] [[NVMe]] SSD
 | GPU            = Карыстальніцкі [[AMD]] RDNA 2&lt;br /&gt; 36 CUs&lt;br /&gt;Пераменная частата да 2.23 Гц&lt;br /&gt; 10.3 [[TFLOPS]] пік
 | controllers    = [[DualSense]], [[DualShock 4]], [[PlayStation Move]], PS5 Media Remote
 | online service = [[PlayStation Network]]&lt;br /&gt;[[PlayStation Plus]]
 | compatibility  = Амаль усе [[PlayStation 4]] і [[PlayStation VR]] гульні
 | predecessor    = [[PlayStation 4]]
 | lifespan       = 2020 - цяперашні час
 | units sold     = 30 млн на 4 студзеня 2020г.&lt;ref&gt;{{Cite web
   | url   = https://www.gematsu.com/2023/01/ps5-sales-top-30-million
   | title = PS5 sales top 30 million
  }}&lt;/ref&gt;
 | media          = &lt;div&gt;
* [[Ultra HD Blu-ray]]
* [[Blu-ray]]
* [[DVD]]
* [[Digital distribution of video games|Download]]
&lt;/div&gt;
 | memory         = 16 GB/256-bit [[GDDR6 SDRAM]]
 | RAM            = 512 MB [[DDR4]] RAM
 | release date   = {{Сцяг Японіі}} [[12 лістапада]] [[2020]]&lt;br/&gt; {{Сцяг ЕС}} [[19 лістапада]] [[2020]] &lt;br/&gt; {{Сцяг ЗША}} [[22 студзеня]] [[2021]]
 | Sound          = &lt;div&gt;
* Карыстальніцкі Tempest Engine 3D Audio
* [[Dolby Atmos]] &amp; [[DTS:X]]
* [[7.1 surround system]]
&lt;/div&gt;
}}

'''PlayStation 5''' ('''PS5''') — гэта [[гульнявая прыстаўка]], распрацаваная Sony Interactive Entertainment. Яна была абвешчана пераемніцай [[PlayStation 4]] у красавіку 2019 года, была выпушчана 12 лістапада 2020 года ў Аўстраліі, Японіі, [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і Паўднёвай Карэі, ва ўсім астатнім свеце — праз тыдзень. PS5 з’яўляецца часткай дзявятага пакалення гульнявых прыставак разам з кансолямі [[Microsoft]] [[Xbox Series X/S]], якія былі выпушчаныя ў тым жа месяцы.

Базавая мадэль уключае прывад для аптычных дыскаў, сумяшчальны з дыскамі Ultra HD Blu-ray. Лічбавае выданне не мае гэтага назапашвальніка, як танная мадэль для пакупкі гульняў толькі праз спампоўку. Два варыянты былі запушчаныя адначасова.

Асноўныя апаратныя характарыстыкі PlayStation 5 уключаюць у сябе цвёрдацельны назапашвальнік, адаптаваны для высакахуткаснай перадачы даных, каб значна палепшыць прадукцыйнасць захоўвання, графічны працэсар [[AMD]] з раздзяляльнасцю 4K і частатой да 120 кадраў у секунду, апаратнае паскарэнне трасіроўкі прамянёў для рэалістычнага асвятленне і адлюстраванне, а таксама Tempest Engine для 3D-аўдыяэфектаў з апаратным паскарэннем. Іншыя функцыі ўключаюць кантролер [[DualShock|DualSense]] з тактыльнай зваротнай сувяззю, зваротную сумяшчальнасць з большасцю гульняў PlayStation 4 і PlayStation VR і гарнітуру PlayStation VR2.

== Гісторыя ==

=== Распрацоўка ===
Вядучы архітэктар лінейкі кансоляў PlayStation Марк Чэрні рэалізаваў двухгадовы цыкл зваротнай сувязі пасля запуску PlayStation 4. Гэта пацягнула за сабой рэгулярныя візіты да асноўных распрацоўшчыкаў Sony з інтэрвалам у два гады, каб даведацца, якія ў іх праблемы з недахопамі бягучага апаратнага забеспячэння Sony і як такое абсталяванне можна палепшыць пры абнаўленні кансолі або для наступнага пакалення. Гэтая зваротная сувязь была ўлічана ў прыярытэты для каманды распрацоўшчыкаў кансолі. Пры распрацоўцы PlayStation 5 ключавой праблемай была працягласць часу загрузкі гульняў.&lt;ref name=&quot;wapost ps5 release&quot; /&gt; Чэрні сказаў, што некалькі распрацоўшчыкаў, у тым ліку Цім Суіні з Epic Games, сказалі яму, што стандартная хуткасць уводу-вываду [[Цвёрды дыск|цвёрдых дыскаў]] цяпер з’яўляецца абмежавальным фактарам у развіцці гульняў. Нізкія хуткасці перадачы дадзеных абмяжоўваюць памер даных, якія загружаюцца ў гульню, фізічнае месцазнаходжанне даных на носьбіце і дубляванне даных на носьбіце, каб скараціць час загрузкі. Важнай мэтай было знайсці спосабы скараціць час загрузкі, асабліва ў гульнях, якія трансліруюць або дынамічна загружаюць новыя гульнявыя вобласці, калі гулец рухаецца па гульнявым свеце.&lt;ref name=&quot;wapost ps5 release&quot;&gt;{{Cite news
 | archive-date = 2020-11-02
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201102194615/https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/video-games/ps-5-release-games-features/
 | url-status   = live
 | url          = https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/video-games/ps-5-release-games-features/
 | title        = A feel for the game
 | author       = Mikhail Klimentov
 | date         = 2020-11-02
}}&lt;/ref&gt;

Джым Раян, генеральны дырэктар Sony Interactive Entertainment, заявіў, што Sony даследавала магчымасць стварэння версіі PlayStation 5 з «таннай цаной і паменшанымі характарыстыкамі», як тое, што зрабіла Microsoft са сваёй Xbox Series X і яе маламагутным аналагам [[Xbox Series X and Series S|Xbox Серыя S]]; і прыйшлі да высновы, што, на іх думку, такія кансолі дрэнна працуюць і занадта хутка старэюць.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.videogameschronicle.com/news/series-s-style-consoles-have-not-had-great-results-says-playstation-boss/
 | title        = Series S-style consoles 'have not had great results', says PlayStation boss
 | first        = Andy
 | last         = Robinson
 | work         = [[Video Games Chronicle]]
 | subtitle     = live
 | date         = September 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200922052935/https://www.videogameschronicle.com/news/series-s-style-consoles-have-not-had-great-results-says-playstation-boss/
 | archive-date = September 22, 2020
}}&lt;/ref&gt;

=== Маркетынг і выпуск ===
Чэрні ўпершыню публічна апісаў новую кансоль у інтэрв’ю часопісу ''Wired'' у красавіку 2019 года. У пачатку 2019 года фінансавая справаздача Sony за квартал, які скончыўся 31 сакавіка 2019 года, пацвердзіла, што новае абсталяванне наступнага пакалення знаходзіцца ў стадыі распрацоўкі, але будзе пастаўлена не раней за красавік 2020 года. У другім інтэрв’ю часопісу ''Wired'' у кастрычніку 2019 года Sony заявіла, што мае намер паставіць сваю кансоль наступнага пакалення па ўсім свеце да канца 2020 года. Бягучыя апаратныя характарыстыкі былі апублікаваныя ў кастрычніку 2019 года. На выставе CES 2020 Sony прадставіла афіцыйны лагатып платформы, які адпавядае мінімалістычнаму стылю папярэдніх кансоляў і брэнда PlayStation.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamespot.com/articles/ps5-logo-revealed-at-ces-2020/1100-6472543/
 | title        = PS5 Logo Revealed At CES 2020
 | first        = Eddie Makuch
 | last         = Makuch
 | website      = gamespot.com
 | subtitle     = live
 | date         = January 6, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200107084943/https://www.gamespot.com/articles/ps5-logo-revealed-at-ces-2020/1100-6472543/
 | archive-date = January 7, 2020
}}&lt;/ref&gt; Поўныя спецыфікацыі былі прадстаўлены ў анлайн-прэзентацыі Чэрні і апублікаваны Sony і Digital Foundry 18 сакавіка 2020 г.&lt;ref name=&quot;road_to_ps5&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.youtube.com/watch?v=ph8LyNIT9sg
 | title        = The Road to PS5
 | website      = [[PlayStation]]
 | subtitle     = live
 | date         = March 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318155307/https://www.youtube.com/watch?v=ph8LyNIT9sg
 | archive-date = March 18, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;psblog specs&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.us.playstation.com/2020/03/18/unveiling-new-details-of-playstation-5-hardware-technical-specs/
 | title        = Unveiling New Details of PlayStation 5: Hardware Technical Specs
 | first        = Hideaki
 | last         = Nishino
 | website      = [[PlayStation Blog]]
 | subtitle     = live
 | date         = March 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200404061743/https://blog.us.playstation.com/2020/03/18/unveiling-new-details-of-playstation-5-hardware-technical-specs/
 | archive-date = April 4, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;df_march2020&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | title        = Inside PlayStation 5: the specs and the tech that deliver Sony's next-gen vision
 | first        = Richard
 | last         = Leadbetter
 | website      = [[Eurogamer]]
 | subtitle     = live
 | date         = March 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318160911/https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | archive-date = March 18, 2020
}}&lt;/ref&gt; Кампанія Digital Foundry падрабязна пагаварыла з Чэрні і апублікавала «падрабязную інфармацыю» 2 красавіка.&lt;ref name=&quot;df_april2020&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-the-mark-cerny-tech-deep-dive
 | title        = PlayStation 5 uncovered: the Mark Cerny tech deep dive
 | author       = Leadbetter
 | first        = Richard
 | website      = [[Eurogamer]]
 | date         = April 2, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200402235924/https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-the-mark-cerny-tech-deep-dive
 | archive-date = April 2, 2020
 | access-date  = April 3, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Галоўная прэзентацыя бібліятэкі гульняў была запланавана на 4 чэрвеня 2020 г., але была адкладзена да 11 чэрвеня з-за [[Пратэсты ў ЗША (2020)|пратэстаў Джорджа Флойда]]. Гэтая прэзентацыя таксама стала прэм’ерай вонкавага апаратнага дызайну кансолі.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.bbc.com/news/newsbeat-52851506
 | title        = PlayStation 5: Sony confident coronavirus won't change release plans
 | first        = Stephen
 | last         = Powell
 | work         = [[BBC]]
 | subtitle     = live
 | date         = May 29, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200613005043/https://www.bbc.com/news/newsbeat-52851506/
 | archive-date = June 13, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.ign.com/articles/sony-delays-ps5-june-reveal-event
 | title        = Sony Delays PS5 June Reveal Event
 | first        = Jonathon
 | last         = Dornbush
 | work         = [[IGN]]
 | subtitle     = live
 | date         = June 1, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200610154005/https://www.ign.com/articles/sony-delays-ps5-june-reveal-event
 | archive-date = June 10, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.playstation.com/2020/06/08/updated-time-this-thursday-see-the-future-of-gaming-on-ps5/
 | title        = This Thursday, See the Future of Gaming on PS5
 | first        = Sid
 | last         = Shuhman
 | work         = [[PlayStation Blog]]
 | subtitle     = live
 | date         = June 8, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200608184025/https://blog.playstation.com/2020/06/08/updated-time-this-thursday-see-the-future-of-gaming-on-ps5/
 | archive-date = June 8, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnet_jun2019&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.cnet.com/news/sonys-playstation-ceo-wants-a-seamless-transition-to-its-next-generation-console/
 | title        = Sony's PlayStation CEO wants a seamless transition to its next-generation console
 | first        = Ian
 | last         = Sherr
 | work         = [[CNet]]
 | subtitle     = live
 | date         = June 4, 2019
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20190606052723/https://www.cnet.com/news/sonys-playstation-ceo-wants-a-seamless-transition-to-its-next-generation-console/
 | archive-date = June 6, 2019
}}&lt;/ref&gt;

Sony планавала выпусціць PlayStation 5 да святочнага перыяду ў канцы 2020 года.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.us.playstation.com/2019/10/08/an-update-on-next-gen-playstation-5-launches-holiday-2020/
 | title        = An Update on Next-Gen: PlayStation 5 Launches Holiday 2020
 | first        = Jim
 | last         = Ryan
 | work         = [[PlayStation Blog]]
 | subtitle     = live
 | date         = October 8, 2019
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20191008122839/https://blog.us.playstation.com/2019/10/08/an-update-on-next-gen-playstation-5-launches-holiday-2020/
 | archive-date = October 8, 2019
}}&lt;/ref&gt; Дата і цэны былі пацверджаны ў рамках прэзентацыі гульняў 16 верасня 2020 г.; дата выпуску ў Аўстраліі, Японіі, Новай Зеландыі, Паўночнай Амерыцы і Паўднёвай Карэі была пацверджана 12 лістапада 2020 г., а для большай часткі астатняга свету — 19 лістапада 2020 г.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.polygon.com/2020/9/16/21323105/ps5-price-playstation-5-release-date-pre-orders
 | title        = PlayStation 5 launches Nov. 12 for $499
 | first        = Michael
 | last         = McWhertor
 | work         = [[Polygon (website)|Polygon]]
 | subtitle     = live
 | date         = September 16, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200917082957/https://www.polygon.com/2020/9/16/21323105/ps5-price-playstation-5-release-date-pre-orders
 | archive-date = September 17, 2020
}}&lt;/ref&gt;

Кансоль была выпушчана ў выглядзе дзвюх мадэляў: базавай версіі з прывадам аптычных дыскаў, і больш таннага варыянту без дыскавода але захаваннем падтрымкі лічбавай загрузкі.&lt;ref name=&quot;verge ps5 console reveal&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/6/11/21212989/ps5-playstation-5-console-announcement-design-hardware-specs-sony
 | title        = This is the PlayStation 5
 | first        = Tom
 | last         = Warren
 | work         = [[The Verge]]
 | subtitle     = live
 | date         = June 11, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200611214126/https://www.theverge.com/2020/6/11/21212989/ps5-playstation-5-console-announcement-design-hardware-specs-sony
 | archive-date = June 11, 2020
}}&lt;/ref&gt;

Пасля прэзентацыі 16 верасня 2020 года Sony заявіла, што папярэднія заказы на кансоль адкрыюцца ў розных рознічных сетках на наступны дзень. Тым не менш, некалькі рознічных гандляроў у Злучаных Штатах і Вялікабрытаніі запусцілі папярэднія заказы ў той вечар, што выклікала ажыятаж з папярэднімі заказамі, у тым ліку скальпаванне, паколькі запасы ў многіх крамах былі хутка раскуплены, і выклікала блытаніну. Sony папрасіла прабачэння за інцыдэнт 19 верасня 2020 года і паабяцала павялічыць колькасць паставак перад заказамі ў бліжэйшыя дні і запасаў да канца года.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.theverge.com/2020/9/19/21446782/sony-ps5-preorders-apology-more-consoles-preorder
 | title        = Sony apologizes for PS5 preorders mess, promises more stock over ‘next few days’
 | author       = Tom Warren
 | website      = The Verge
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200919180303/https://www.theverge.com/2020/9/19/21446782/sony-ps5-preorders-apology-more-consoles-preorder
 | archive-date = 2020-09-19
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang    = en
 | url     = https://www.eurogamer.net/articles/2020-09-19-sony-apologises-for-ps5-pre-order-chaos
 | title   = Sony apologises for PS5 pre-order chaos
 | author  = Wesley Yin-Poole
 | website = Eurogamer
 | date    = 2020-09-19
}}&lt;/ref&gt;

Пастаўкі кансолі ва ўсім свеце застаюцца нізкімі з-за глабальнага дэфіцыту чыпаў з 2020 года.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://finance.yahoo.com/news/why-you-shouldnt-expect-to-get-a-play-station-5-anytime-soon-160137666.html
 | title        = Why you shouldn't expect to get a PlayStation 5 anytime soon
 | author       = Daniel Howley
 | website      = Yahoo finance
 | date         = 2022-04-20
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220611095842/https://finance.yahoo.com/news/why-you-shouldnt-expect-to-get-a-play-station-5-anytime-soon-160137666.html
 | archive-date = 2022-06-11
}}&lt;/ref&gt; Sony разлічвае на малыя запасы ў крамах да 2023 года.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://arstechnica.com/gaming/2022/05/sony-expects-ps5-will-still-be-in-short-supply-until-2023/
 | title        = Sony expects PS5 will still be in short supply until 2023
 | author       = Kyle Orland
 | website      = Arc Technica
 | date         = 2022-05-10
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220611095842/https://arstechnica.com/gaming/2022/05/sony-expects-ps5-will-still-be-in-short-supply-until-2023/
 | archive-date = 2022-06-11
}}&lt;/ref&gt; У жніўні 2022 года Sony абвясціла аб павышэнні коштаў да 20 % на большасці сваіх рынкаў, за выключэннем ЗША, спасылаючыся на глабальны эканамічны, інфляцыйны ціск і ціск у ланцужку паставак.&lt;ref&gt;{{Cite news
 | title        = Sony Raises PlayStation 5 Prices by Up to 20% in Most Markets
 | url          = https://www.wsj.com/articles/sony-raises-playstation-5-prices-by-up-to-20-percent-in-most-markets-11661436104
 | archive-date = 2022-11-25
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20221125125515/https://www.wsj.com/articles/sony-raises-playstation-5-prices-by-up-to-20-percent-in-most-markets-11661436104
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.playstation.com/2022/08/25/ps5-price-to-increase-in-select-markets-due-to-global-economic-environment-including-high-inflation-rates/
 | title        = PS5 price to increase in select markets due to global economic environment, including high inflation rates
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20221019003927/https://blog.playstation.com/2022/08/25/ps5-price-to-increase-in-select-markets-due-to-global-economic-environment-including-high-inflation-rates/
 | archive-date = October 19, 2022
}}&lt;/ref&gt;

== Абсталяванне ==
PlayStation 5 працуе ад спецыяльнай сістэмы на чыпе (SoC), распрацаванай у тандэме кампаніямі [[AMD]] і Sony&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://gamingbolt.com/tech-analysis-how-are-xbox-series-x-and-ps5-socs-manufactured
 | title        = Tech Analysis: How Are Xbox Series X And PS5 SoCs Manufactured?
 | author       = Arjun Krishna Lal
 | website      = Gaming Bolt
 | subtitle     = The process is not as straightforward as you might believe.
 | date         = 2020-09-24
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201119142731/https://gamingbolt.com/tech-analysis-how-are-xbox-series-x-and-ps5-socs-manufactured
 | archive-date = 2020-11-19
 | language     = en-US
}}&lt;/ref&gt;, якая аб’ядноўвае {{Nobr|[[7 nm]]}} [[Цэнтральны працэсар|працэсар]] AMD {{Nobr|[[Zen 2]]}} з васьмю ядрамі, якія працуюць на зменнай частаце, абмежаванай 3,5&amp;nbsp;ГГц.&lt;ref name=&quot;df_march20202&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | title        = Inside PlayStation 5: the specs and the tech that deliver Sony's next-gen vision
 | author       = Richard Leadbetter
 | website      = Eurogamer
 | subtitle     = Revolution meets evolution in Mark Cerny's PS5 blueprint.
 | date         = 2020-03-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318160911/https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | archive-date = 2020-03-18
}}&lt;/ref&gt; Убудаваны графічны працэсар таксама з’яўляецца карыстальніцкім блокам, заснаваным на графічнай архітэктуры RDNA 2 ад AMD.&lt;ref name=&quot;RDNA2PS5Console&quot;&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://hothardware.com/news/sony-playstation-5-independent-teardown-ifixit
 | title        = Sony PS5 Gets A Full Teardown Detailing Its RDNA 2 Guts And Glory
 | author       = Ben Funk
 | website      = Hot Hardware
 | date         = 2020-12-12
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201212165054/https://hothardware.com/news/sony-playstation-5-independent-teardown-ifixit
 | archive-date = 2020-12-12
}}&lt;/ref&gt; Графічны працэсар мае 36 вылічальных блокаў, якія працуюць на зменнай частаце, абмежаванай 2,23&amp;nbsp;ГГц, што робіць яго здольным да пікавай тэарэтычнай прадукцыйнасці 10&amp;nbsp;тэраФЛОПС.&lt;ref name=&quot;psblog specs&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.us.playstation.com/2020/03/18/unveiling-new-details-of-playstation-5-hardware-technical-specs/
 | title        = Unveiling New Details of PlayStation 5: Hardware Technical Specs
 | first        = Hideaki
 | last         = Nishino
 | website      = [[PlayStation Blog]]
 | subtitle     = live
 | date         = March 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200404061743/https://blog.us.playstation.com/2020/03/18/unveiling-new-details-of-playstation-5-hardware-technical-specs/
 | archive-date = April 4, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Safety Guide&quot;&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://manuals.playstation.net/document/pdf/CFI-1015A-1.0_2.pdf
 | title        = PS5 Safety Guide
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210117151135/https://manuals.playstation.net/document/pdf/CFI-1015A-1.0_2.pdf
 | archive-date = 2021-01-17
}}&lt;/ref&gt; Графічны працэсар падтрымлівае апаратна паскораную трасіроўку прамянёў у рэальным часе, тэхніку рэндэрынгу, якая забяспечвае рэалістычнае асвятленне і адлюстраванне. Кансоль мае 16&amp;nbsp;ГБ GDDR6 SDRAM з пікавай прапускной здольнасцю 448&amp;nbsp;ГБ/с &lt;ref name=&quot;df_march20202&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | title        = Inside PlayStation 5: the specs and the tech that deliver Sony's next-gen vision
 | author       = Richard Leadbetter
 | website      = Eurogamer
 | subtitle     = Revolution meets evolution in Mark Cerny's PS5 blueprint.
 | date         = 2020-03-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318160911/https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | archive-date = 2020-03-18
}}&lt;/ref&gt; і аб’ядноўвае [[Bluetooth|Bluetooth 5.1]] і 802.11ax (Wi-Fi 6).&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.pushsquare.com/news/2020/08/ps5_uses_bluetooth_5_1_wi-fi_6_for_improved_performance
 | title        = PS5 Uses Bluetooth 5.1, Wi-Fi 6 for Improved Performance
 | author       = Sammy Barker
 | website      = Push Square
 | subtitle     = An under-the-hood upgrade
 | date         = 2020-08-27
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200827150227/https://www.pushsquare.com/news/2020/08/ps5_uses_bluetooth_5_1_wi-fi_6_for_improved_performance
 | archive-date = 2020-08-27
}}&lt;/ref&gt;

Як цэнтральны, так і графічны працэсары кантралююцца спецыяльнай сістэмай узмацнення, якая ўключае тэхналогію SmartShift ад AMD, якая рэгулюе частату гэтых блокаў у залежнасці ад бягучай дзейнасці абодвух, каб дасягнуць ідэальнай пастаяннай спажыванай магутнасці і профілю прадукцыйнасці мадэлі SoC. Напрыклад, калі працэсар працуе з меншай актыўнасцю, сістэма павышэння можа знізіць яго частату і павялічыць частату графічнага працэсара для павышэння прадукцыйнасці без іншага ўплыву на энергаспажыванне або астуджэнне.&lt;ref name=&quot;df_march20202&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | title        = Inside PlayStation 5: the specs and the tech that deliver Sony's next-gen vision
 | author       = Richard Leadbetter
 | website      = Eurogamer
 | subtitle     = Revolution meets evolution in Mark Cerny's PS5 blueprint.
 | date         = 2020-03-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318160911/https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | archive-date = 2020-03-18
}}&lt;/ref&gt;

Сістэма астуджэння ўключае ў сябе двухбаковы вентылятар астуджэння для паветразаборніка, які складае 120&amp;nbsp;мм у дыяметры і 45&amp;nbsp;мм таўшчынёй і вялікі радыятар са стандартнай канструкцыяй цеплавой трубкі, якая, па словах Sony, мае «форму і паток паветра, [якія] дазваляюць дасягнуць такой жа прадукцыйнасці, як і парная камера». Астуджэнне SoC уключае вадкі металічны цеплавой праваднік, які знаходзіцца паміж SoC і радыятарам.&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Ars&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://arstechnica.com/gaming/2020/10/sonys-official-ps5-teardown-shows-how-the-system-stand-actually-works/
 | title        = The first PlayStation 5 teardown reveals some hardware secrets
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201009172802/https://arstechnica.com/gaming/2020/10/sonys-official-ps5-teardown-shows-how-the-system-stand-actually-works/
 | archive-date = October 9, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown The Verge&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/10/7/21505598/sony-ps5-playstation-5-tear-down-hardware
 | title        = Sony's PS5 teardown video reveals removable sides, dust catchers, and storage expansion
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201010061601/https://www.theverge.com/2020/10/7/21505598/sony-ps5-playstation-5-tear-down-hardware
 | archive-date = October 10, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Polygon&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.polygon.com/2020/10/7/21505741/ps5-teardown-video-playstation-5-sony-power-noise
 | title        = PS5 teardown video offers first look at the console's guts
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201010210204/https://www.polygon.com/2020/10/7/21505741/ps5-teardown-video-playstation-5-sony-power-noise
 | archive-date = October 10, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://venturebeat.com/2020/10/07/playstation-5-cooling-uses-liquid-metal-heres-why-thats-cool/
 | title        = PlayStation 5 uses liquid metal — here's why that's cool
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201101113328/https://venturebeat.com/2020/10/07/playstation-5-cooling-uses-liquid-metal-heres-why-thats-cool/
 | archive-date = November 1, 2020
}}&lt;/ref&gt; Сістэма змяшчае блок харчавання магутнасцю 350 Вт.&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Ars&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown The Verge&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Polygon&quot; /&gt; Sony распрацавала PlayStation 5, каб спажываць менш энергіі, чым PlayStation 4 для прыпыненых станаў гульнявога працэсу.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/2019-09-23-ps5-wont-waste-as-much-energy-as-ps4-sony-says
 | title        = PS5 won't waste as much energy as PS4, Sony says
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20190924031533/https://www.eurogamer.net/articles/2019-09-23-ps5-wont-waste-as-much-energy-as-ps4-sony-says
 | archive-date = September 24, 2019
}}&lt;/ref&gt;

Кансоль мае новую аўдыятэхналогію пад назвай Tempest Engine, якая дазваляе выкарыстоўваць сотні адначасовых крыніц гуку ў параўнанні з 50 для PlayStation 4.&lt;ref name=&quot;df_march20202&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | title        = Inside PlayStation 5: the specs and the tech that deliver Sony's next-gen vision
 | author       = Richard Leadbetter
 | website      = Eurogamer
 | subtitle     = Revolution meets evolution in Mark Cerny's PS5 blueprint.
 | date         = 2020-03-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318160911/https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | archive-date = 2020-03-18
}}&lt;/ref&gt;

=== Архітэктура захоўвання ===
Унутранае сховішча PlayStation 5 — гэта 825 ГБ вырабленны на заказ&amp;nbsp;цвёрдацельны назапашвальнік (667&amp;nbsp;ГБ даступна)&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.polygon.com/2020/11/6/21552741/ps5-storage-space-ssd-hard-drive-size
 | title        = PS5’s SSD only has 667 GB of free storage
 | author       = Austen Goslin
 | website      = Polygon
 | subtitle     = You can’t use the console’s whole 825 GB SSD for yourself
 | date         = 2020-11-06
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201106173619/https://www.polygon.com/2020/11/6/21552741/ps5-storage-space-ssd-hard-drive-size
 | archive-date = 2020-11-06
}}&lt;/ref&gt; з 12-канальным інтэрфейсам, дасягаючы прапускной хуткасці 5,5&amp;nbsp;ГБ/с. Гэты нетыповы памер прывада аптымальны для 12-канальнага шляху, а не больш распаўсюджаныя 512&amp;nbsp;ГБ або 1 ТБ. Дзякуючы спецыяльнаму блоку дэкампрэсіі, які падтрымлівае zlib і новы пратакол сціску даных Oodle Kraken ад RAD Game Tools, гэты блок мае прапускную хуткасць 8-9&amp;nbsp;ГБ/с.&lt;ref name=&quot;df_march20202&quot;/&gt; Марк Чэрні заявіў, што хуткі цвёрдацельны назапашвальнік быў галоўным запытам распрацоўшчыкаў гульняў, таму мэта складалася не толькі ў тым, каб тэарэтычная хуткасць чытання была ў 100 разоў вышэйшая, чым у PS4, але і ў ліквідацыі вузкіх месцаў уводу/вываду, каб дасягнуць эфектыўнай мэтавай прадукцыйнасці. З гэтай мэтай Sony распрацавала спецыяльны чып з некалькімі супрацэсарамі для працы ва ўнісон з кантролерам флэш-памяці, каб паменшыць затрымку і больш эфектыўна каналізаваць дадзеныя па сістэме. На піку карыстацкі блок здольны апрацоўваць да 22&amp;nbsp;ГБ/с сціскальных даных.&lt;ref name=&quot;road_to_ps5&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.youtube.com/watch?v=ph8LyNIT9sg
 | title        = The Road to PS5
 | website      = [[PlayStation]]
 | subtitle     = live
 | date         = March 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318155307/https://www.youtube.com/watch?v=ph8LyNIT9sg
 | archive-date = March 18, 2020
}}&lt;/ref&gt;

Сховішча для гульняў можна пашырыць праз порт M.2 NVM Express (NVMe) для цвёрдацельных назапашвальнікаў і [[Цвёрды дыск|цвёрдых дыскаў]] [[USB]],&lt;ref name=&quot;df_march20202&quot;/&gt; аднак пры запуску дыскі NVMe не падтрымліваліся, і кансоль не загружалася, калі ён усталяваны.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamesradar.com/ps5-m2-ssd-storage-support-will-be-added-in-a-post-launch-update/
 | title        = PS5 M.2 SSD storage support will be added in a post-launch update
 | first        = Connor Sheridan 09
 | last         = November 2020
 | work         = gamesradar
 | subtitle     = live
 | date         = November 9, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201121002321/https://www.gamesradar.com/ps5-m2-ssd-storage-support-will-be-added-in-a-post-launch-update/
 | archive-date = November 21, 2020
 | language     = en
}}&lt;/ref&gt; Бэта-версія падтрымкі сістэмнага праграмнага забеспячэння для порта M.2 была выпушчана ў ліпені 2021 года, а поўная падтрымка была дададзена ў абнаўленні сістэмы ў верасні 2021 года.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2021/9/14/22664808/ps5-playstation-5-update-m2-ssd-sony-software
 | title        = Sony's big PS5 update with M.2 SSD support launches September 15th
 | first        = Tom
 | last         = Warren
 | work         = [[The Verge]]
 | subtitle     = live
 | date         = September 14, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210914135012/https://www.theverge.com/2021/9/14/22664808/ps5-playstation-5-update-m2-ssd-sony-software
 | archive-date = September 14, 2021
}}&lt;/ref&gt; Унутраны цвёрдацельны назапашвальнік не магчыма абслугоўваць карыстальнікам, паколькі мікрасхемы флэш-памяці і кантролер убудаваны ў матчыну плату PlayStation 5.&lt;ref name=&quot;Fingas&quot;&gt;{{Cite news
 | last         = Fingas
 | first        = Jon
 | date         = 7 October 2020
 | title        = PS5 teardown reveals huge cooling system and SSD expansion bay
 | work         = Engadget
 | url          = https://www.engadget.com/sony-ps5-official-teardown-124857385.html
 | url-status   = live
 | archive-date = 2020-11-12
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201112202431/https://www.engadget.com/sony-ps5-official-teardown-124857385.html
}}&lt;/ref&gt; Нягледзячы на тое, што ўстаноўка гульні з’яўляецца абавязковай, карыстальнік мае пэўны кантроль над тым, што ўсталёўваць, напрыклад, усталёўваць толькі шматкарыстальніцкі кампанент гульні. У той час як гульні для PlayStation 4 можна перамяшчаць паміж унутраным цвёрдацельным назапашвальнікам і знешнім назапашвальнікам, каб вызваліць месца на цвёрдацельным назапашвальніку, гульні для PlayStation 5 павінны захоўвацца на ўнутраным цвёрдацельным назапашвальніку, каб гуляць у іх, і пры запуску іх нельга перамяшчаць на знешні назапашвальнік.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamespot.com/articles/you-cant-store-ps5-games-on-an-external-drive/1100-6484139/
 | title        = You Can't Store PS5 Games On An External Drive
 | first        = Chris
 | last         = Pereira
 | work         = [[GameSpot]]
 | subtitle     = live
 | date         = November 6, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201106133420/https://www.gamespot.com/articles/you-cant-store-ps5-games-on-an-external-drive/1100-6484139/
 | archive-date = November 6, 2020
}}&lt;/ref&gt; Сістэмны патч ад красавіка 2021 г. дазволіў карыстальнікам перамяшчаць гульні для PlayStation 5 на знешні [[USB-назапашвальнік]] і з яго, хоць для прайгравання гульні па-ранейшаму павінны знаходзіцца на ўнутраным SSD.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/2021-04-13-playstation-5-update-finally-lets-you-move-games-to-usb-storage
 | title        = PlayStation 5 update finally lets you move games to USB storage
 | first        = Tom
 | last         = Phillips
 | work         = [[Eurogamer]]
 | subtitle     = live
 | date         = April 13, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210413122956/https://www.eurogamer.net/articles/2021-04-13-playstation-5-update-finally-lets-you-move-games-to-usb-storage
 | archive-date = April 13, 2021
}}&lt;/ref&gt;

Базавая версія PlayStation 5 уключае аптычны прывад Ultra HD Blu-ray&lt;ref name=&quot;df_march20202&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | title        = Inside PlayStation 5: the specs and the tech that deliver Sony's next-gen vision
 | author       = Richard Leadbetter
 | website      = Eurogamer
 | subtitle     = Revolution meets evolution in Mark Cerny's PS5 blueprint.
 | date         = 2020-03-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318160911/https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-playstation-5-specs-and-tech-that-deliver-sonys-next-gen-vision
 | archive-date = 2020-03-18
}}&lt;/ref&gt; сумяшчальны з дыскамі Ultra HD Blu-ray, стандартнымі дыскамі [[Blu-ray]] і [[DVD]]. PlayStation 5 не падтрымлівае [[кампакт-дыск]]і і не прайгравае 3D-кантэнт Blu-ray.&lt;ref name=&quot;PS5: The Ultimate FAQ&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.playstation.com/2020/11/09/ps5-the-ultimate-faq/
 | title        = PS5: The Ultimate FAQ
 | work         = PlayStation.Blog
 | subtitle     = live
 | date         = 2020-11-09
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201109160538/https://blog.playstation.com/2020/11/09/ps5-the-ultimate-faq/
 | archive-date = November 9, 2020
 | language     = en-US
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.kotaku.com.au/2020/11/ps5-blog-new-console-details/
 | title        = Everything We Learned From PlayStation's Whopping PS5 Blog
 | work         = Kotaku Australia
 | subtitle     = live
 | date         = 2020-11-10
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201125210542/https://www.kotaku.com.au/2020/11/ps5-blog-new-console-details/
 | archive-date = November 25, 2020
 | language     = en-AU
}}&lt;/ref&gt; Выбар Ultra-HD Blu-ray у якасці носьбіта дыска азначае, што гульнявыя дыскі PlayStation 5 могуць змяшчаць да 100&amp;nbsp;ГБ даных, у адрозненне ад гульняў для PlayStation 4, якія звычайна пастаўляліся на стандартных двухслаёвых дысках Blu-ray, здольных змяшчаць да 50&amp;nbsp;ГБ.&lt;ref name=&quot;PS5: The Ultimate FAQ&quot;/&gt; Прыкладам таму з’яўляецца гульня Gran Turismo 7: версія для PS4 пастаўляецца на 2 дысках, а версія для PS5 — на адным.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gtplanet.net/gt7-two-discs-ps4-20220215/
 | title        = Gran Turismo 7 Comes on Two Discs for PlayStation 4
 | first        = Andrew
 | last         = Evans
 | work         = GTPlanet
 | subtitle     = live
 | date         = 2022-02-15
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220218221149/https://www.gtplanet.net/gt7-two-discs-ps4-20220215/
 | archive-date = February 18, 2022
 | language     = en-US
}}&lt;/ref&gt;

=== Форм-факта ===
Форм-фактар кансолі быў паказаны падчас прэзентацыі 11 чэрвеня 2020 года.&lt;ref name=&quot;verge ps5 console reveal&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/6/11/21212989/ps5-playstation-5-console-announcement-design-hardware-specs-sony
 | title        = This is the PlayStation 5
 | first        = Tom
 | last         = Warren
 | work         = [[The Verge]]
 | subtitle     = live
 | date         = June 11, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200611214126/https://www.theverge.com/2020/6/11/21212989/ps5-playstation-5-console-announcement-design-hardware-specs-sony
 | archive-date = June 11, 2020
}}&lt;/ref&gt; Прэзідэнт Sony Джым Раян заявіў, што эстэтыка прызначана для «трансфармацыі таго, як яны выглядаюць, гучаць і адчуваюцца».&lt;ref name=&quot;cnet ps5 console reveal&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.cnet.com/news/sony-playstation-ceo-says-ps5-design-is-bold-daring-and-future-facing/
 | title        = Sony PlayStation CEO says PS5 design is 'bold, daring and future facing'
 | first        = Ian
 | last         = Sherr
 | work         = [[CNet]]
 | subtitle     = live
 | date         = June 11, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200612023249/https://www.cnet.com/news/sony-playstation-ceo-says-ps5-design-is-bold-daring-and-future-facing/
 | archive-date = June 12, 2020
}}&lt;/ref&gt; Стартавы блок мае двухколерны дызайн, які адпавядае дызайну кантролера DualSense, з чорным унутраным блокам, акружаным двума белымі крыламі па баках, кожнае з якіх асвятляецца сінімі [[святлодыёд]]амі. Раян заявіў, што пасля запуску можа быць даступна больш колераў, чым белы і чорны.&lt;ref name=&quot;cnet ps5 console reveal&quot; /&gt; Прылада можа працаваць вертыкальна або гарызантальна. Дзве доўгія паветразаборныя адтуліны праходзяць спераду, а вентыляцыйныя адтуліны для адводу цяпла дамінуюць ззаду.&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Ars&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://arstechnica.com/gaming/2020/10/sonys-official-ps5-teardown-shows-how-the-system-stand-actually-works/
 | title        = The first PlayStation 5 teardown reveals some hardware secrets
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201009172802/https://arstechnica.com/gaming/2020/10/sonys-official-ps5-teardown-shows-how-the-system-stand-actually-works/
 | archive-date = October 9, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown The Verge&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/10/7/21505598/sony-ps5-playstation-5-tear-down-hardware
 | title        = Sony's PS5 teardown video reveals removable sides, dust catchers, and storage expansion
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201010061601/https://www.theverge.com/2020/10/7/21505598/sony-ps5-playstation-5-tear-down-hardware
 | archive-date = October 10, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Polygon&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.polygon.com/2020/10/7/21505741/ps5-teardown-video-playstation-5-sony-power-noise
 | title        = PS5 teardown video offers first look at the console's guts
 | subtitle     = live
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201010210204/https://www.polygon.com/2020/10/7/21505741/ps5-teardown-video-playstation-5-sony-power-noise
 | archive-date = October 10, 2020
}}&lt;/ref&gt; Крылы здымаюцца для доступу да пэўных унутраных кампанентаў, такіх як слот пашырэння цвёрдацельнага назапашвальніка {{Nobr|[[PCIe 4.0]]}} NVMe, блок сілкавання і дадатковы дыскавод Blu-ray.&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Ars&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown The Verge&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Polygon&quot; /&gt; Пад бакавымі панэлямі знаходзяцца два «пылазахопніка» — адтуліны, якія дазваляюць карыстальніку пыласосам выдаляць пыл, сабраную сістэмай астуджэння.&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Ars&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown The Verge&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 official teardown Polygon&quot; /&gt; Старэйшы арт-дырэктар Юджын Марысава будаваў дызайн корпуса кансолі, натхнёным тэрмінам «пяць вымярэнняў» і распрацаваўшы шкілет дызайну вакол кругоў і квадратаў, каб гульцам было зручна глядзець на іх. Марысава таксама прыйшлося кіраваць формай корпуса, каб забяспечыць дастатковы ўнутраны аб’ём у блоку для ўсяго тэхнічнага абсталявання, адначасова памяншаючы яго памер без абмежавання патоку паветра.&lt;ref name=&quot;wapost morisawa&quot;&gt;{{Cite news
 | last  = Moore
 | first = Joe
 | date  = November 9, 2020
 | title = PS5 designer: 'When I started drawing, it was much larger'
 | url   = https://www.washingtonpost.com/video-games/2020/11/09/ps5-design/
 | work  = [[Washington Post]]
}}&lt;/ref&gt;

Версія Blu-ray мае памеры 390х260х104 мм і 4.5 кілаграмы, а версія без дыскавода крыху драбнейшая: 390х260х92 мм і 3.9 кілаграмы.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/9/16/21438782/sony-ps5-size-specs-dimensions-console-huge-large-big
 | title        = Confirmed: The PS5 is the biggest game console in modern history
 | first        = Sean
 | last         = Hollister
 | work         = [[The Verge]]
 | subtitle     = live
 | date         = September 16, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200916231006/https://www.theverge.com/2020/9/16/21438782/sony-ps5-size-specs-dimensions-console-huge-large-big
 | archive-date = September 16, 2020
}}&lt;/ref&gt; Кансоль была з больш вялікімі памерамі, ў параўнанні з папярэднімі гульнявымі кансолямі, у першаю чаргу для забеспячэння эфектыўнага кіравання астуджэннем і мінімізацыі шуму падчас працы.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.ign.com/articles/ps5-teardown-explains-why-its-so-big-to-stay-cool-and-quiet
 | title        = PS5 Teardown Explains Why It's So Big - To Stay Cool and Quiet
 | first        = Joe
 | last         = Skrebels
 | work         = IGN
 | subtitle     = live
 | date         = 7 October 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210311031133/https://www.ign.com/articles/ps5-teardown-explains-why-its-so-big-to-stay-cool-and-quiet
 | archive-date = March 11, 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.techradar.com/uk/news/is-the-ps5-too-big
 | title        = PS5 size comparison: is the PlayStation 5 too big?
 | first        = Nick
 | last         = Pino
 | work         = TechRadar
 | subtitle     = live
 | date         = 28 October 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210414091042/https://www.techradar.com/uk/news/is-the-ps5-too-big
 | archive-date = April 14, 2021
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.polygon.com/2020/10/29/21540273/ps5-size-comparison-memes-tv-setup-sony-next-gen-hardware
 | title        = Nobody knows what to do with the big, honkin' PS5
 | first        = Patricia
 | last         = Hernandez
 | work         = Polygon
 | subtitle     = live
 | date         = 29 October 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201203144406/https://www.polygon.com/2020/10/29/21540273/ps5-size-comparison-memes-tv-setup-sony-next-gen-hardware
 | archive-date = December 3, 2020
}}&lt;/ref&gt;

На пярэдняй панэлі ёсць порт [[USB-C]] з USB 3.1 Gen 2 і порт USB-A з [[USB|USB 2.0]]. На задняй панэлі ёсць два парты USB-A з USB 3.1 Gen 2, порт [[HDMI|HDMI 2.1]], Gigabit Ethernet і сілкаванне.&lt;ref name=&quot;verge ps5 console reveal&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/6/11/21212989/ps5-playstation-5-console-announcement-design-hardware-specs-sony
 | title        = This is the PlayStation 5
 | first        = Tom
 | last         = Warren
 | work         = [[The Verge]]
 | subtitle     = live
 | date         = June 11, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200611214126/https://www.theverge.com/2020/6/11/21212989/ps5-playstation-5-console-announcement-design-hardware-specs-sony
 | archive-date = June 11, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VG247 PS5 teardown&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.vg247.com/2020/10/07/ps5-wi-fi-6-usb-c-superspeed-details/
 | title        = PS5 teardown confirms Wi-Fi 6 and SuperSpeed USB, unlike Xbox Series X/S's slower alternatives
 | first        = Sherif
 | last         = Saed
 | work         = [[VG247]]
 | subtitle     = live
 | date         = October 7, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201112202430/https://www.vg247.com/2020/10/07/ps5-wi-fi-6-usb-c-superspeed-details/
 | archive-date = November 12, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PS5 Eurogamer overview&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/playstation-5-console-design-ps5-digital-edition-ports-size-dimensions-6300
 | title        = PlayStation 5 console design, including PS5 Digital Edition, ports, and size explained
 | first        = Lottie
 | last         = Lynn
 | work         = [[Eurogamer]]
 | subtitle     = live
 | date         = October 7, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201015111913/https://www.eurogamer.net/articles/playstation-5-console-design-ps5-digital-edition-ports-size-dimensions-6300
 | archive-date = October 15, 2020
}}&lt;/ref&gt;

=== Кантролер DualSense ===
Бесправадны кантролер DualSense для PlayStation 5 быў прадстаўлены 7 красавіка 2020 года.&lt;ref name=&quot;dualsense&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.us.playstation.com/2020/04/07/introducing-dualsense-the-new-wireless-game-controller-for-playstation-5/
 | title        = Introducing DualSense, the New Wireless Game Controller for PlayStation 5
 | first        = Hideaki
 | last         = Nishino
 | work         = [[PlayStation Blog]]
 | subtitle     = live
 | date         = April 7, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200408001600/https://blog.us.playstation.com/2020/04/07/introducing-dualsense-the-new-wireless-game-controller-for-playstation-5/
 | archive-date = April 8, 2020
}}&lt;/ref&gt; Ён заснаваны на папярэднім кантролеры [[DualShock]], але з мадыфікацыямі пад уплывам абмеркаванняў з дызайнерамі гульняў і гульцамі.&lt;ref name=&quot;dualsense&quot; /&gt; Кантролер DualSense мае адаптыўныя трыгеры з сілавой зваротнай сувяззю праз прывады галасавой шпулькі, якія пры неабходнасці могуць змяняць супраціўленне гульцу, падтрымліваючы такія ўражанні, як віртуальнае выцягванне стралы з лука. DualSense падтрымлівае тыя ж кнопкі, што і [[DualShock|DualShock 4]], хаця кнопка «Падзяліцца» была перайменавана ў «Стварыць» з дадатковымі сродкамі, якія дазваляюць гульцам ствараць і абменьвацца кантэнтам. Быў дададзены новы ўбудаваны мікрафон, каб гульцы маглі размаўляць з іншымі, выкарыстоўваючы толькі кантролер,&lt;ref name=&quot;dualsense&quot; /&gt; а дынамік кантролера, які ўваходзіць у камплект, быў палепшаны. Ён мае двухколерную афарбоўку, у асноўным белую з чорнай абліцоўваннем, прычым чорная частка лёгка здымаецца.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.pushsquare.com/news/2020/11/part_of_the_ps5_controller_is_very_easily_removable
 | title        = Part of the PS5 Controller Is Very Easily Removable
 | first        = Push
 | last         = Square
 | work         = Push Square
 | subtitle     = live
 | date         = 2020-11-02
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201109201240/https://www.pushsquare.com/news/2020/11/part_of_the_ps5_controller_is_very_easily_removable
 | archive-date = November 9, 2020
 | language     = en-GB
}}&lt;/ref&gt; Светлавая паласа была перанесена га бакі сэнсарнай панэлі.&lt;ref name=&quot;dualsense&quot; /&gt; Ён мае падключэнне [[USB-C]], акумулятар з большай ёмкасцю і аўдыёраз’ём.&lt;ref name=&quot;audiojack&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://screenrant.com/playstation-5-controller-audio-jack-ps5-dualsense-sony/
 | title        = Don't Worry, The PlayStation 5 Controller Has An Audio Jack
 | first        = Cody
 | last         = Gravelle
 | work         = [[Screen Rant]]
 | subtitle     = live
 | date         = April 8, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200417050740/https://screenrant.com/playstation-5-controller-audio-jack-ps5-dualsense-sony/
 | archive-date = April 17, 2020
}}&lt;/ref&gt; Як [[Яйка Велікоднае (несапраўднае)|велікоднае яйка]], тэкстура блока кантролера пакрыта мініяцюрнымі версіямі чатырох сімвалаў кнопак PlayStation (крыж, круг, квадрат і трохкутнік).&lt;ref name=&quot;wapost morisawa&quot;&gt;{{Cite news
 | last  = Moore
 | first = Joe
 | date  = November 9, 2020
 | title = PS5 designer: 'When I started drawing, it was much larger'
 | url   = https://www.washingtonpost.com/video-games/2020/11/09/ps5-design/
 | work  = [[Washington Post]]
}}&lt;/ref&gt;

=== Кантролер DualSense Edge ===
У жніўні 2022 года Sony прадставіла DualSense Edge (CFI-ZCP1), новы кантролер для PlayStation 5 &lt;ref name=&quot;alderson_notebookcheck&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.notebookcheck.net/Sony-DualSense-Edge-Controller-for-PlayStation-5-consoles-detailed-with-various-innovations.642754.0.html
 | title        = Sony DualSense Edge Controller for PlayStation 5 consoles detailed with various innovations
 | author       = Alderson
 | first        = Alex
 | website      = Notebook Check
 | date         = August 25, 2022
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220825232700/https://www.notebookcheck.net/Sony-DualSense-Edge-Controller-for-PlayStation-5-consoles-detailed-with-various-innovations.642754.0.html
 | archive-date = August 25, 2022
 | access-date  = August 25, 2022
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Кантролер будзе мець больш модульную канструкцыю, чым DualSense, са зменнымі модулямі ручак, некалькімі профілямі кіравання і магчымасцю перамяшчэння карт уваходаў.&lt;ref name=&quot;alderson_notebookcheck&quot; /&gt;

=== Дадатковыя аксесуары ===
Аксесуары ўключаюць зарадную станцыю для DualSense, новую HD-камеру і пульт дыстанцыйнага кіравання мультымедыя. Бесправадная гарнітура Pulse 3D інтэграваная з 3D-тэхналогіяй Tempest Engine PS5.&lt;ref name=&quot;verge ps5 console reveal&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/6/11/21212989/ps5-playstation-5-console-announcement-design-hardware-specs-sony
 | title        = This is the PlayStation 5
 | first        = Tom
 | last         = Warren
 | work         = [[The Verge]]
 | subtitle     = live
 | date         = June 11, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200611214126/https://www.theverge.com/2020/6/11/21212989/ps5-playstation-5-console-announcement-design-hardware-specs-sony
 | archive-date = June 11, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VG247 PS5 teardown&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.vg247.com/2020/10/07/ps5-wi-fi-6-usb-c-superspeed-details/
 | title        = PS5 teardown confirms Wi-Fi 6 and SuperSpeed USB, unlike Xbox Series X/S's slower alternatives
 | first        = Sherif
 | last         = Saed
 | work         = [[VG247]]
 | subtitle     = live
 | date         = October 7, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201112202430/https://www.vg247.com/2020/10/07/ps5-wi-fi-6-usb-c-superspeed-details/
 | archive-date = November 12, 2020
}}&lt;/ref&gt;

PS5 мае зваротную сумяшчальнасць з большасцю існуючых кантролераў і аксесуараў PS4 толькі для гульняў PS4 — некаторыя з абмежаванай функцыянальнасцю. Перыферыйныя прылады ''Rock Band'' падтрымліваюцца пачынаючы з ''Rock Band 2''.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.polygon.com/2020/10/13/21514484/rock-band-4-ps5-xbox-series-x-backward-compatible-dlc-controllers
 | title        = Rock Band 4 and instrument controllers playable on PS5, Xbox Series X
 | author       = Sarkar
 | first        = Samit
 | website      = [[Polygon (website)|Polygon]]
 | date         = October 13, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201016165611/https://www.polygon.com/2020/10/13/21514484/rock-band-4-ps5-xbox-series-x-backward-compatible-dlc-controllers
 | archive-date = October 16, 2020
 | access-date  = October 17, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; У гульнях PS5 можна выкарыстоўваць існуючыя [[PlayStation Move]], PlayStation Camera, PlayStation VR Aim Controller, афіцыйна ліцэнзаваныя гарнітуры і спецыяльныя кантролеры з афіцыйнымі ліцэнзіямі, такія як лётныя штурвалы і гоначныя рулі.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.playstation.com/2020/08/03/playstation-5-answering-your-questions-on-compatible-ps4-peripherals-accessories/
 | title        = PlayStation 5: Answering your questions on compatible PS4 peripherals &amp; accessories
 | author       = Tomatis
 | first        = Isabelle
 | website      = [[PlayStation Blog]]
 | date         = August 3, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200803120311/https://blog.playstation.com/2020/08/03/playstation-5-answering-your-questions-on-compatible-ps4-peripherals-accessories/
 | archive-date = August 3, 2020
 | access-date  = August 3, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Sony анансавала PlayStation VR2 для PlayStation 5 у студзені 2022 года.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2021/2/23/22296998/sony-ps5-next-gen-vr-headset-virtual-reality-features
 | title        = Sony announces next-gen VR headset for the PS5
 | author       = Warren
 | first        = Tom
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = February 23, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210223143106/https://www.theverge.com/2021/2/23/22296998/sony-ps5-next-gen-vr-headset-virtual-reality-features
 | archive-date = February 23, 2021
 | access-date  = February 23, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamespot.com/articles/playstation-vr2-detailed-horizon-call-of-the-mountain-announced/1100-6499345/?ftag=CAD-01-10abi2f
 | title        = PlayStation VR2 Detailed, Horizon: Call Of The Mountain Announced
 | author       = Hussain
 | first        = Tamoor
 | website      = [[GameSpot]]
 | date         = January 4, 2022
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220105014732/https://www.gamespot.com/articles/playstation-vr2-detailed-horizon-call-of-the-mountain-announced/1100-6499345/?ftag=CAD-01-10abi2f
 | archive-date = January 5, 2022
 | access-date  = January 4, 2022
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Verge Preview&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2022/9/14/23351946/playstation-vr-psvr-2-hands-on-impressions-horizon-call-of-the-mountain-sony
 | title        = We finally got our hands and eyes on the PlayStation VR2
 | author       = Peters
 | first        = Jay
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = 14 September 2022
 | publisher    = [[Vox Media]]
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20221107201032/https://www.theverge.com/2022/9/14/23351946/playstation-vr-psvr-2-hands-on-impressions-horizon-call-of-the-mountain-sony
 | archive-date = November 7, 2022
 | access-date  = 5 October 2022
 | url-status   = live
 | last2        = Song
 | first2       = Victoria
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnet hands on&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.cnet.com/tech/gaming/psvr-2-hands-on-why-the-upcoming-ps5-vr-headset-wowed-us/
 | title        = PlayStation VR 2 Hands-On: Sony's Upcoming PS5 VR Headset Wowed Me
 | author       = Stein
 | first        = Scott
 | website      = [[CNET]]
 | date         = 16 September 2022
 | publisher    = [[Red Ventures]]
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20221115161515/https://www.cnet.com/tech/gaming/psvr-2-hands-on-why-the-upcoming-ps5-vr-headset-wowed-us/
 | archive-date = November 15, 2022
 | access-date  = 5 October 2022
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Рэвізіі абсталявання ===
Sony пачала пастаўкі мінорнай апаратнай версіі PlayStation 5 у жніўні 2021 года. Новая канструкцыя паменшыла памер і вагу радыятара, знізіўшы чыстую вагу сістэмы на 300 грам, не аказваючы прыкметнага ўплыву на прадукцыйнасць астуджэння, згодна з Digital Foundry і Gamers Nexus.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2021/9/16/22677593/ps5-playstation-5-smaller-heatsink-testing-gamers-nexus-digital-foundry
 | title        = The verdict is in: watch the new PS5's heatsink put to the test
 | author       = Peters
 | first        = Jay
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = September 16, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210916170738/https://www.theverge.com/2021/9/16/22677593/ps5-playstation-5-smaller-heatsink-testing-gamers-nexus-digital-foundry
 | archive-date = September 16, 2021
 | access-date  = September 16, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Таксама новая канструкцыя не патрабуе адвёрткі для ўстаноўкі кансолі на падстаўку.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2021/8/29/22646963/sony-new-ps5-model-lighter-smaller-heatsink-teardown
 | title        = Sony's new PS5 model weighs less because it has a smaller heatsink
 | author       = Warren
 | first        = Tom
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = August 29, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210829115615/https://www.theverge.com/2021/8/29/22646963/sony-new-ps5-model-lighter-smaller-heatsink-teardown
 | archive-date = August 29, 2021
 | access-date  = August 29, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

У жніўні 2022 года Sony пачала пастаўляць чарговую версію апаратнага забеспячэння як для базавай, так і для лічбавай версій PS5, яшчэ больш знізіўшы вагу. Digital Edition цяпер важыць 3,4&amp;nbsp;кг (у параўнанні з 3,9&amp;nbsp;кг для стартавай версіі), а базавая версія важыць 3,9 кг (у параўнанні з 4,5&amp;nbsp;кг для стартавай версіі).&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://press-start.com.au/news/playstation/2022/08/29/new-ps5-model-cfi-1202b-cfi-1202a/
 | title        = THE NEW PS5 MODEL HAS ARRIVED IN AUSTRALIA FIRST AGAIN AND HERE'S THE FIRST DETAILS
 | date         = 29 Aug 2022
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220829122545/https://press-start.com.au/news/playstation/2022/08/29/new-ps5-model-cfi-1202b-cfi-1202a/
 | archive-date = August 29, 2022
 | access-date  = 29 Aug 2022
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Будучыя мадыфікацыі могуць уключаць здымны прывад для чытання дыскаў.&lt;ref&gt;{{Cite news
 | date         = 2022-09-19
 | title        = Sony's first major PS5 redesign will reportedly have a detachable disc drive
 | archive-date = 2022-10-23
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20221023035845/https://www.theverge.com/2022/9/19/23361399/sony-playstation-5-redesign-detachable-disc-drive
 | url-status   = live
 | url          = https://www.theverge.com/2022/9/19/23361399/sony-playstation-5-redesign-detachable-disc-drive
 | website      = The Verge
}}&lt;/ref&gt;

== Сістэмнае праграмнае забеспячэнне ==
Перапрацаваны [[Інтэрфейс карыстальніка|карыстальніцкі інтэрфейс]] PlayStation 5 характарызуецца Sony як «даступны і інфарматыўны», які забяспечвае абнаўленні ў рэжыме рэальнага часу для дзеянняў сяброў, даступных шматкарыстальніцкіх дзеянняў, місій і ўзнагарод для аднаго гульца. Чэрні заявіў, што «мы не хочам, каб гулец павінен быў загружаць гульню, глядзець, што адбываецца, запускаць гульню, бачыць, што адбываецца», таму ўсе гэтыя параметры «бачныя ў карыстальніцкім інтэрфейсе». Мэт Макларын, цяперашні віцэ-прэзідэнт па дызайне UX у PlayStation, ахарактарызаваў перапрацаваны карыстальніцкі інтэрфейс як «вельмі цікавую эвалюцыю АС» і «100-працэнтную перабудову карыстальніцкага інтэрфейсу PS4 і некаторыя вельмі розныя новыя канцэпцыі».&lt;ref name=&quot;theverge_june2020UI&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/6/15/21291288/sony-ps5-software-user-interface-ui-design-dashboard-teaser-video
 | title        = Sony promises redesigned PS5 dashboard with 'no pixel untouched'
 | author       = Warren
 | first        = Tom
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = June 15, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200615103621/https://www.theverge.com/2020/6/15/21291288/sony-ps5-software-user-interface-ui-design-dashboard-teaser-video
 | archive-date = June 15, 2020
 | access-date  = June 15, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Макларын заявіў, што карыстальніцкі інтэрфейс надзвычай хуткі з новай і надзейнай візуальнай мовай.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.pushsquare.com/news/2020/06/ps5s_user_interface_is_lightning_fast_a_complete_overhaul_of_ps4_with_very_new_concepts
 | title        = PS5's User Interface Is Lightning Fast, A Complete Overhaul of PS4 with Very New Concepts
 | author       = Barker
 | first        = Sammy
 | website      = PushSquare
 | date         = June 15, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200615135418/https://www.pushsquare.com/news/2020/06/ps5s_user_interface_is_lightning_fast_a_complete_overhaul_of_ps4_with_very_new_concepts
 | archive-date = June 15, 2020
 | access-date  = June 15, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

''Кампанія Eurogamer'' заявіла, што карыстальніцкі інтэрфейс быў задуманы для хуткага рэагавання, палепшанай даступнасці, яснасці і прастаты.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-a-first-look-at-the-ps5-user-interface
 | title        = Our first look at the PlayStation 5 user interface - and it could be a game-changer
 | author       = Leadbetter
 | first        = Richard
 | website      = Eurogamer
 | date         = October 15, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201015134423/https://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2020-a-first-look-at-the-ps5-user-interface
 | archive-date = October 15, 2020
 | access-date  = October 16, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Ён адлюстроўваецца ў раздзяляльнасці 4K і шырокім дынамічным дыяпазоне. Карыстальнікаў чакае стылістычная анімацыя пры загрузцы і новы экран уваходу. Асноўныя канцэпцыі дызайну і матывы, прадстаўленыя на PS4, былі перароблены ў новы карыстальніцкі інтэрфейс хатняга экрана. У верхняй частцы экрана ёсць шэраг праграм і дзве верхнія ўкладкі для пераключэння паміж паказам гульняў і мультымедыйных праграм. Выбар гульні непасрэдна паказвае асобныя дзеянні, такія як пэўны ўзровень або шматкарыстальніцкі рэжым. PlayStation Store больш не з’яўляецца аўтаномным дадаткам і цяпер цалкам інтэграваны ў карыстальніцкі інтэрфейс галоўнага экрана.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.androidheadlines.com/sony-ps5-ui-design-playstation-5.html
 | title        = Why Sony's PS5 UI Is A Masterclass In Design
 | author       = Diaz
 | first        = Justin
 | website      = Android Headlines
 | date         = October 15, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201020130927/https://www.androidheadlines.com/sony-ps5-ui-design-playstation-5.html
 | archive-date = October 20, 2020
 | access-date  = October 16, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Найбольш значным адхіленнем ад інтэрфейсу PS4 з’яўляецца ўвядзенне Цэнтра кіравання, які імгненна выклікаецца з ніжняй частцы экрана націскам кнопкі PS. Цэнтр кіравання падзелены на дзве секцыі. Верхняя частка — гэта шэраг картак, якія прапануюць дзеянні, заснаваныя на бягучай гульні або нядаўніх дзеяннях, такіх як групавы чат. Карткі, звязаныя з гульнёй, могуць прадстаўляць гульцам інфармацыю аб гульнявым працэсе, напрыклад, справаздачу аб ходзе выканання пэўных місій або спіс гульнявых задач з магчымасцю пераходу непасрэдна да іх. Падпісчыкі PlayStation Plus бачаць карткі гульнявых дзеянняў з падказкам, скрыншотамі або відэа з падрабязным апісаннем таго, як выканаць дзеянне. Элементы сістэмнага ўзроўню могуць прадстаўляць гульцу такія параметры, як інфармацыя па продажам у PlayStation Store або нядаўнія скрыншоты, зробленыя карыстальнікам для сумеснага выкарыстання. Гэтыя функцыі даступныя для гульняў PS5 або абноўленых гульняў PS4. Ніжняя частка Цэнтра кіравання змяшчае наладжвальны гарызантальны шэраг значкоў, уключаючы апавяшчэнні, абнаўленні статусу, спіс сяброў і налады сістэмы.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/10/15/21517426/playstation-5-ps5-ui-menu-sony-video-watch-first-look
 | title        = Sony gives in-depth look at PlayStation 5 UI in new video
 | author       = Gartenberg
 | first        = Chaim
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = October 15, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201015180817/https://www.theverge.com/2020/10/15/21517426/playstation-5-ps5-ui-menu-sony-video-watch-first-look
 | archive-date = October 15, 2020
 | access-date  = October 15, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Згодна з унутранымі матэрыяламі, прагледжанымі ''Vice'', стратэгія карыстальніцкага інтэрфейсу, арыентаванага на «дзейнасць», заключалася ў тым, каб дапамагчы гульцам надаваць час гульням, асабліва [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкім відэагульням]], якія, на думку Sony, квітнелі ў асяроддзі кансолі PlayStation. Sony прызнала, што ў цяперашні час у многіх гульцоў не так шмат часу, каб гуляць у гульні, таму паняцце картак актыўнасці было выкарыстана, каб дапамагчы гульцам зразумець, якія дзеянні яны могуць выконваць у гульні і колькі часу гэта зойме каб яны маглі ўключыць гэтую дзейнасць у свой графік.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.vice.com/en/article/5dp34k/internal-sony-docs-explain-how-activities-became-a-cornerstone-for-ps5
 | title        = Internal Sony Docs Explain How &quot;Activities&quot; Became a Cornerstone for PS5
 | author       = Klepek
 | first        = Patrick
 | website      = [[Vice (magazine)|Vice]]
 | date         = November 30, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201130154341/https://www.vice.com/en/article/5dp34k/internal-sony-docs-explain-how-activities-became-a-cornerstone-for-ps5
 | archive-date = November 30, 2020
 | access-date  = November 30, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

PlayStation 5 падтрымлівае 7plus, 9Now, ABC iview, AbemaTV, All 4, Amazon Freevee, Amazon Prime Video, Anghami, [[Apple Music]], Apple TV, BBC iPlayer, Blim TV, Crackle, Crave, [[Crunchyroll]], Curiosity Stream, DAZN, Disney+, Emby, Foxtel Now, HBO Max, Hulu, iHeartRadio, ITVX, Joyn, Kayo Sports, Mubi, My5, MyCanal, Neon, [[Netflix]], праграма NFL TV, [[Nico Nico Douga|Niconico]], NOW, Pandora, Paramount+, Peacock, Plex, Pluto TV, Popcornflix, Red Bull TV, Salto, Showmax, Sky Go, [[Spotify]], Stan, Star+, Tubi, TuneIn, TVNZ+, [[Twitch]], Viaplay, Videoland, Vudu, YouTube TV, [[YouTube]] і YuppTV, у той час як падтрымка іншых струменевых сэрвісаў была абяцаў на будучыню.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://variety.com/2020/digital/news/hbo-max-playstation-5-1234864147/
 | title        = HBO Max Goes Live on PlayStation 5, Still No Roku Deal in Sight
 | author       = Spangler
 | first        = Todd
 | website      = [[Variety (magazine)|Variety]]
 | date         = December 16, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201216180707/https://variety.com/2020/digital/news/hbo-max-playstation-5-1234864147/
 | archive-date = December 16, 2020
 | access-date  = December 16, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/10/22/21528372/ps5-streaming-apps-support-day-one-netflix-disney-plus-twitch
 | title        = Sony confirms Disney Plus, Netflix, and Twitch will be on the PS5 at launch
 | author       = Lyles
 | first        = Taylor
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = October 22, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201022180913/https://www.theverge.com/2020/10/22/21528372/ps5-streaming-apps-support-day-one-netflix-disney-plus-twitch
 | archive-date = October 22, 2020
 | access-date  = October 22, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://arstechnica.com/gaming/2020/10/ps5-will-be-missing-some-ps4-video-streaming-apps-at-launch/
 | title        = Clearing up which media apps will be available on PS5 at launch [Updated]
 | author       = Orland
 | first        = Kyle
 | website      = [[Ars Technica]]
 | date         = October 23, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201029184838/https://arstechnica.com/gaming/2020/10/ps5-will-be-missing-some-ps4-video-streaming-apps-at-launch/
 | archive-date = October 29, 2020
 | access-date  = October 30, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Сістэма ўключае падтрымку PlayStation Now — воблачнага гульнявога сэрвісу Sony на аснове падпіскі, які дазваляе гуляць у гульні са старых пакаленняў кансоляў PlayStation.&lt;ref name=&quot;ps5 faq verge&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/11/9/21556760/ps5-sony-playstation-5-region-free-ps-now-support
 | title        = Sony reveals PS5 games will be region free, and the console will support PS Now
 | author       = Peters
 | first        = Jay
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = November 9, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201109175711/https://www.theverge.com/2020/11/9/21556760/ps5-sony-playstation-5-region-free-ps-now-support
 | archive-date = November 9, 2020
 | access-date  = November 9, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Праграма Sony Remote Play, даступнае на прыладах PlayStation 4, [[Microsoft Windows]], [[iOS]] і [[Android]], было абноўлена непасрэдна перад запускам PlayStation 5, каб дазволіць карыстальніку дыстанцыйна гуляць у свае гульні PlayStation 5 на гэтых іншых прыладах праз лакальную сетку.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamespot.com/articles/ps5-games-can-be-streamed-through-ps4-with-remote-play/1100-6484234/?ftag=CAD-01-10abi2f
 | title        = PS5 Games Can Be Streamed Through PS4 With Remote Play
 | author       = Zheng
 | first        = Jenny
 | website      = [[GameSpot]]
 | date         = November 9, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201109193133/https://www.gamespot.com/articles/ps5-games-can-be-streamed-through-ps4-with-remote-play/1100-6484234/?ftag=CAD-01-10abi2f
 | archive-date = November 9, 2020
 | access-date  = November 8, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

У красавіку 2021 года Sony выпусціла новае абнаўленне праграмнага забеспячэння, з дапамогай якога карыстальнікі могуць перанесці спампаваную гульню для PS5 на знешні жорсткі дыск USB, каб вызваліць месца.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.trustedreviews.com/news/new-ps5-software-update-will-unlock-a-highly-demanded-feature-4131884
 | title        = New PS5 software update will unlock a highly demanded feature
 | website      = Trusted Reviews
 | date         = 2021-04-13
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210414202811/https://www.trustedreviews.com/news/new-ps5-software-update-will-unlock-a-highly-demanded-feature-4131884
 | archive-date = April 14, 2021
 | access-date  = 2021-04-14
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; У чэрвені 2021 года Sony абвясціла аб бэта-праграме сістэмнага праграмнага забеспячэння PlayStation 5, падобнай на праграму Xbox Insider, дзе зарэгістраваныя карыстальнікі могуць атрымліваць раннія выпускі запланаваных абнаўленняў праграмнага забеспячэння кансолі для тэставання перад іх выпускам.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.polygon.com/22538297/ps5-system-software-beta-test-sign-up
 | title        = The PS5 is getting a beta program to test new features
 | author       = Gilliam
 | first        = Ryan
 | website      = [[Polygon (website)|Polygon]]
 | date         = June 17, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210617134236/https://www.polygon.com/22538297/ps5-system-software-beta-test-sign-up
 | archive-date = June 17, 2021
 | access-date  = June 17, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Адной з першых асноўных функцый, прапанаваных у гэтай праграме, была падтрымка пашырэння ўнутранай памяці праз порт M.2, дададзеная ў бэта-версію праграмнага забеспячэння ў ліпені 2021 года.

У верасні 2021 года Sony выпусціла новае абнаўленне праграмнага забеспячэння, якое прапануе падтрымку новага трэкера трафеяў, настройку Цэнтра кіравання, падтрымку 3D-аўдыё для ўбудаваных дынамікаў тэлевізара, унутранае пашырэнне SSD і некалькі паляпшэнняў UX.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2021/9/14/22664808/ps5-playstation-5-update-m2-ssd-sony-software
 | title        = Sony's big PS5 update with M.2 SSD support is available now
 | author       = Warren
 | first        = Tom
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = September 14, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210916021404/https://www.theverge.com/2021/9/14/22664808/ps5-playstation-5-update-m2-ssd-sony-software
 | archive-date = September 16, 2021
 | access-date  = September 16, 2021
 | url-status   = live
 | last2        = Lawler
 | first2       = Richard
}}&lt;/ref&gt; Sony прадставіла Game Trials у кастрычніку 2021 года, пачынаючы з абмежаванага выпуску для брытанскіх карыстальнікаў ''Death Stranding: Director’s Cut'' і ''Sackboy: A Big Adventure''. Карыстальнікі маюць доступ да спампоўкі і прайгравання поўнай версіі гульні на працягу фіксаванага перыяду часу праз гэтыя пробныя версіі гульні, пасля чаго яны павінны будуць купіць гульню, каб працягнуць гуляць.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/2021-10-02-sony-adds-game-trials-feature-to-ps5
 | title        = Sony adds Game Trials feature to PS5
 | author       = Yin-Poole
 | first        = Wesley
 | website      = [[Eurogamer]]
 | date         = October 2, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211003002202/https://www.eurogamer.net/articles/2021-10-02-sony-adds-game-trials-feature-to-ps5
 | archive-date = October 3, 2021
 | access-date  = October 3, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Гульні ==
{{Асноўны артыкул|List of PlayStation 5 games}}
Кожная кансоль PlayStation 5 пастаўляецца з папярэдне ўсталяванай гульнёй ''Astro’s Playroom'', прызначанай для дэманстрацыі кантролера DualSense.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2020/7/17/21328533/playstation-5-astro-playroom-game-dualsense-controller-demo-geoff-keighley
 | title        = PlayStation 5 pack-in Astro's Playroom is a DualSense controller demo
 | author       = Gartenberg
 | first        = Chaim
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = July 17, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200717172920/https://www.theverge.com/2020/7/17/21328533/playstation-5-astro-playroom-game-dualsense-controller-demo-geoff-keighley
 | archive-date = July 17, 2020
 | access-date  = July 17, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Гульні не заблакіраваны па рэгіёнах, таму ў гульні, набытыя ў адным рэгіёне, можна гуляць на кансолях ва ўсіх рэгіёнах.&lt;ref name=&quot;ps5 faq verge&quot;/&gt;

Sony абвясціла аб сваіх адначасовых абавязках падтрымкі супольнасці PlayStation 4 і прыняцця PlayStation 5 як важнага тэхналагічнага прагрэсу. У інтэрв’ю ''GamesIndustry.biz'' Раян заявіў: «Мы заўсёды казалі, што верым у пакаленні. Мы лічым, што калі вы робіце ўсе клопаты па стварэнні кансолі наступнага пакалення, яна павінна ўключаць функцыі і перавагі, якіх няма ў папярэдняга пакалення. І што, на наш погляд, людзі павінны ствараць гульні, якія могуць максімальна выкарыстоўваць гэтыя функцыі.»&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-05-29-sonys-jim-ryan-its-time-to-give-fans-something-that-can-only-be-enjoyed-on-playstation-5
 | title        = Sony to develop PS5 exclusives which will not be playable on PS4
 | author       = Dring
 | first        = Christopher
 | website      = [[GamesIndustry.biz]]
 | date         = May 29, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200530000429/https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-05-29-sonys-jim-ryan-its-time-to-give-fans-something-that-can-only-be-enjoyed-on-playstation-5
 | archive-date = May 30, 2020
 | access-date  = May 29, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Абмяркоўваючы магчымасці кантролера DualSense з Джэфам Кейлі, генеральны менеджэр Эрык Лемпел пацвердзіў, што Sony «хочуць развіваць кожную частку вопыту», але каб гэта адбылося, «мы не можам узяць усіх з сабой з папярэдніх кансоляў [у вопыт наступнага пакалення]. Вам патрэбна новае абсталяванне, вам патрэбныя новыя прылады, каб выпрабаваць тое, чаго хочуць гэтыя распрацоўшчыкі».&lt;ref name=&quot;dualsense_handson&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.youtube.com/watch?v=1ufqUFQ5GJI
 | title        = PlayStation 5: DualSense Controller Hands-On Livestream
 | website      = [[IGN]]
 | date         = July 17, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201112202431/https://www.youtube.com/watch?v=1ufqUFQ5GJI
 | archive-date = November 12, 2020
 | access-date  = October 10, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gamasutra_jul.17.2020&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamasutra.com/view/news/366599/We_believe_in_generations_PlayStation_argues_crossgen_games_risk_stifling_innovation.php
 | title        = 'We believe in generations:' PlayStation argues cross-gen games risk stifling innovation
 | author       = McAloon
 | first        = Alissa
 | website      = [[Gamasutra]]
 | date         = July 17, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200717173334/https://gamasutra.com/view/news/366599/We_believe_in_generations_PlayStation_argues_crossgen_games_risk_stifling_innovation.php
 | archive-date = July 17, 2020
 | access-date  = July 17, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; ''Ratchet &amp;amp;amp; Clank: Rift Apart'' была вылучана як гульня наступнага пакалення, якая тэхнічна немагчымая на старым абсталяванні. Лемпел запэўніў Кейлі, што цікавасць да PlayStation 4 не спыніцца раптоўна.&lt;ref name=&quot;dualsense_handson&quot; /&gt;

Вызначэнне Sony кансоляў як асобных пакаленняў было шырока інтэрпрэтавана як пераход да эксклюзіўных гульняў для PS5, якія выкарыстоўваюць магчымасці кансолі, замест таго, каб выпускаць гульні розных пакаленняў, якія можна гуляць на абедзвюх кансолях PlayStation. Раян сказаў, што не павінна быць расчаравання, паколькі версіі PS5 выкарыстоўваюць пашыраны набор функцый кансолі, і першапачаткова планавалася, што версіі PS4 можна будзе свабодна абнаўляць. Некалькі асноўных гульняў, такіх як ''Horizon Forbidden West'', распрацоўваюцца як адначасовыя выпускі для PS4 і PS5,&lt;ref&gt;{{Cite news
 | url          = https://www.washingtonpost.com/video-games/2020/09/16/ps5-retail-units/
 | title        = PlayStation CEO Jim Ryan says more PlayStation 5 units will be available than PS4s in 2013
 | first        = Gene
 | last         = Park
 | date         = September 17, 2020
 | work         = [[Washington Post]]
 | archive-date = 2020-10-03
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201003211553/https://www.washingtonpost.com/video-games/2020/09/16/ps5-retail-units/
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; і Sony падтрымлівае любога выдаўца, які хоча прапанаваць палепшаныя версіі гульняў для PS4 без дадатковых выдаткаў.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://gamingbolt.com/ps4-to-ps5-game-upgrades-up-to-publishers-discretion-report/
 | title        = PS4 to PS5 Game Upgrades Up to Publisher's Discretion
 | author       = Sinha
 | first        = Ravi
 | website      = GamingBolt
 | date         = June 17, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200618071146/https://gamingbolt.com/ps4-to-ps5-game-upgrades-up-to-publishers-discretion-report
 | archive-date = June 18, 2020
 | access-date  = June 17, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.vg247.com/2020/05/06/ea-ps5-xbox-series-x-free-upgrades/
 | title        = EA's cross-gen games this year will offer free upgrades to PS5 and Xbox Series X
 | author       = Saed
 | first        = Sherif
 | website      = [[VG247]]
 | date         = May 6, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200509020048/https://www.vg247.com/2020/05/06/ea-ps5-xbox-series-x-free-upgrades/
 | archive-date = May 9, 2020
 | access-date  = May 6, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.pushsquare.com/news/2020/06/destiny_2_on_ps5_is_a_free_upgrade_runs_at_60_fps_has_cross-play_with_ps4
 | title        = Destiny 2 on PS5 Is a Free Upgrade, Runs at 60 FPS, Has Cross-Play with PS4
 | author       = Ramsey
 | first        = Robert
 | website      = Push Square
 | date         = June 9, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200609180951/https://www.pushsquare.com/news/2020/06/destiny_2_on_ps5_is_a_free_upgrade_runs_at_60_fps_has_cross-play_with_ps4
 | archive-date = June 9, 2020
 | access-date  = June 9, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/2020-06-19-cyberpunk-2077-ps4-will-get-day-one-patch-to-work-on-playstation-5
 | title        = Cyberpunk 2077 PS4 will get a free upgrade for PlayStation 5
 | author       = Phillips
 | website      = [[Eurogamer]]
 | date         = June 19, 2020
 | archive-url  = https://archive.today/20200619113904/https://www.eurogamer.net/articles/2020-06-19-cyberpunk-2077-ps4-will-get-day-one-patch-to-work-on-playstation-5
 | archive-date = June 19, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.theverge.com/2020/9/4/21422690/witcher-3-next-gen-free-upgrade-console-xbox-ps5-pc-ray-tracing
 | title        = The Witcher 3 is getting a free next-gen upgrade for PS5, Xbox Series X, and PC
 | author       = Vincent
 | first        = James
 | website      = The Verge
 | date         = 2020-09-04
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201110033634/https://www.theverge.com/2020/9/4/21422690/witcher-3-next-gen-free-upgrade-console-xbox-ps5-pc-ray-tracing
 | archive-date = November 10, 2020
 | access-date  = 2020-11-09
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Аднак у маі 2021 года Sony абвясціла аб сур’ёзных зрухах у гэтым падыходзе: эксклюзіўныя для PS5 гульні ''Gran Turismo 7'' і ''God of War Ragnarök'' цяпер плануюцца як гульні для PS4, так і для PS5. Гульнявыя журналісты палічылі, што гэта фактар, звязаны з уплывам сусветнага дэфіцыту паўправаднікоў з-за пандэміі COVID-19 на даступнасць PlayStation 5.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.videogameschronicle.com/features/opinion/forget-business-sense-sonys-cross-gen-u-turn-is-disappointing-for-ps5s-potential/
 | title        = Forget business sense, Sony's cross-gen U-turn is disappointing for PS5's potential
 | author       = Robinson
 | first        = Andy
 | website      = [[Video Games Chronicle]]
 | date         = June 3, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210603132924/https://www.videogameschronicle.com/features/opinion/forget-business-sense-sonys-cross-gen-u-turn-is-disappointing-for-ps5s-potential/
 | archive-date = June 3, 2021
 | access-date  = June 3, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Sony першапачаткова планавала спаганяць плату з карыстальнікаў PS4 за абнаўленне да версіі ''Horizon Forbidden West'' для PS5, калі былі аб’яўлены папярэднія заказы, але пасля адмоўных водгукаў ад спажыўцоў (якія адзначылі, што Sony раней згадвала, што ''Horizon Forbidden West'' будзе мець бясплатнае абнаўленне), заявіла што гэта абнаўленне будзе бясплатным, але ўсе будучыя абнаўленні PS4 да PS5 з іх першых гульняў будуць за грошы, адмяняючы курс ад ранейшых планаў.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://kotaku.com/sony-will-no-longer-offer-free-next-gen-upgrades-for-it-1847621301
 | title        = Sony Will No Longer Offer Free Next-Gen Upgrades For Its First-Party Games
 | author       = Zweizen
 | first        = Zack
 | website      = [[Kotaku]]
 | date         = September 5, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210905162628/https://kotaku.com/sony-will-no-longer-offer-free-next-gen-upgrades-for-it-1847621301
 | archive-date = September 5, 2021
 | access-date  = September 5, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

''Eurogamer'' паведаміў, што праграма сертыфікацыі Sony па стане на май 2020 года патрабуе, каб гульні для PS4, прадстаўленыя на сертыфікацыю пасля 13 ліпеня 2020 года, былі першапачаткова сумяшчальныя з PlayStation 5.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/2020-05-29-new-ps4-games-must-be-playstation-5-compatible-from-july-sony-tells-devs
 | title        = New PS4 games must also run on PlayStation 5 from July, Sony tells devs
 | author       = Phillips
 | first        = Tom
 | website      = [[Eurogamer]]
 | date         = May 29, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200529140233/https://www.eurogamer.net/articles/2020-05-29-new-ps4-games-must-be-playstation-5-compatible-from-july-sony-tells-devs
 | archive-date = May 29, 2020
 | access-date  = May 29, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Зваротная сумяшчальнасць ===
Па словах Хідэакі Нісіна, старэйшага віцэ-прэзідэнта Sony па планаванні і кіраванні платформай, PS5 распрацавана для зваротнай сумяшчальнасці з больш чым «99 працэнтамі» з больш чым 4000 гульнявой бібліятэкі PS4, у якую можна гуляць з дня запуску.&lt;ref name=&quot;psblog_oct.09.2020&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.playstation.com/2020/10/09/ps4-games-on-ps5-your-top-questions-answered/
 | title        = PS4 games on PS5: Your top questions answered
 | author       = Nishino
 | first        = Hideaki
 | website      = PlayStation Blog
 | date         = October 9, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201111011233/https://blog.playstation.com/2020/10/09/ps4-games-on-ps5-your-top-questions-answered/
 | archive-date = November 11, 2020
 | access-date  = October 9, 2020
}}&lt;/ref&gt; Кансоль сумяшчальная з PlayStation VR. З-за высакахуткаснага цвёрдацельнага назапашвальніка PS5 і павялічанай вылічальнай магутнасці многія гульні для PS4 выйграюць ад палепшанага часу загрузкі або хуткасці гульнявога працэсу, «так што яны могуць атрымаць выгаду з больш высокай ці больш стабільнай частаты кадраў і патэнцыйна больш высокай раздзяляльнасці».&lt;ref name=&quot;psblog specs&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://blog.us.playstation.com/2020/03/18/unveiling-new-details-of-playstation-5-hardware-technical-specs/
 | title        = Unveiling New Details of PlayStation 5: Hardware Technical Specs
 | first        = Hideaki
 | last         = Nishino
 | website      = [[PlayStation Blog]]
 | subtitle     = live
 | date         = March 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200404061743/https://blog.us.playstation.com/2020/03/18/unveiling-new-details-of-playstation-5-hardware-technical-specs/
 | archive-date = April 4, 2020
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eg bc march2020&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/2020-03-20-sony-clarifies-overwhelming-majority-of-ps4-games-will-be-backward-compatible-on-ps5
 | title        = Sony clarifies &quot;overwhelming majority&quot; of PS4 games will be backward compatible on PS5
 | author       = Wales
 | first        = Matt
 | website      = [[Eurogamer]]
 | date         = March 20, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200406151051/https://www.eurogamer.net/articles/2020-03-20-sony-clarifies-overwhelming-majority-of-ps4-games-will-be-backward-compatible-on-ps5
 | archive-date = April 6, 2020
 | access-date  = April 8, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Гульцы могуць сінхранізаваць свае захаваныя гульнявыя файлы праз воблачнае сховішча або перадаваць іх з дапамогай USB-назапашвальніка, каб прагрэс не быў страчаны.&lt;ref name=&quot;psblog_oct.09.2020&quot; /&gt; Зваротная сумяшчальнасць часткова забяспечваецца падабенствам апаратнай архітэктуры, такой як «дадатковая логіка» ў графічным працэсары RDNA 2, якая забяспечвае сумяшчальнасць з графічным працэсарам PS4 на аснове GCN.&lt;ref name=&quot;df_april2020&quot;/&gt; Марк Чэрні растлумачыў падчас прэзентацыі ў сакавіку 2020 г. і пазней у інтэрв’ю Digital Foundry, як тактавая частата працэсара патрабуе асаблівай увагі; хаця працэсар Zen 2 мае набор інструкцый для працы з працэсарам Jaguar PS4, іх таймінгі могуць моцна адрознівацца, таму Sony цесна супрацоўнічала з AMD пры распрацоўцы працэсара Zen 2, каб больш дакладна адпавядаць таймінгам Jaguar.&lt;ref name=&quot;road_to_ps5&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.youtube.com/watch?v=ph8LyNIT9sg
 | title        = The Road to PS5
 | website      = [[PlayStation]]
 | subtitle     = live
 | date         = March 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200318155307/https://www.youtube.com/watch?v=ph8LyNIT9sg
 | archive-date = March 18, 2020
}}&lt;/ref&gt; Зваротная сумяшчальнасць PS5 можа выяўляць памылкі з некаторымі гульнямі PS4&lt;ref name=&quot;eurogamer_oct.17.2020&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/ps5-backwards-compatibility-ps4-compatible-playstation-6300
 | title        = PS5 backwards compatibility list: Which PS4 games will be backwards compatible with PS5
 | author       = Lynn
 | first        = Lottie
 | website      = Eurogamer
 | date         = October 9, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201012170932/https://www.eurogamer.net/articles/ps5-backwards-compatibility-ps4-compatible-playstation-6300
 | archive-date = October 12, 2020
 | access-date  = October 18, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; і не ўключае папярэднія пакаленні. Тым не менш, некаторыя старыя гульні для кансолі PlayStation даступныя праз сэрвіс струменевай перадачы гульняў PlayStation Plus, які даступны для PlayStation 5.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.siliconera.com/jim-ryan-ps5-no-backwards-compatibility-with-ps3-and-older-games/
 | title        = Jim Ryan Confirmed PS5 Won't Have Compatibility With PS3 and Older Games
 | author       = Stenbuck
 | first        = Kite
 | website      = [[Siliconera]]
 | date         = September 17, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200917150047/https://www.siliconera.com/jim-ryan-ps5-no-backwards-compatibility-with-ps3-and-older-games/
 | archive-date = September 17, 2020
 | access-date  = September 17, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Меню «Падзяліцца» PlayStation 4 не можа быць адлюстравана, але меню «Стварыць» PS5 можна выкарыстоўваць для стварэння скрыншотаў або відэа.&lt;ref name=&quot;eurogamer_oct.17.2020&quot; /&gt;

Усе сумяшчальныя спампаваныя версіі гульняў для PS4 бачныя ў бібліятэцы PS5 і даступныя для спампоўкі. Гульні таксама можна скапіяваць праз [[Цвёрды дыск|жорсткі дыск]] USB або [[Wi-Fi]]. Захаваныя дадзеныя можна скапіяваць такім жа спосабам або праз воблачнае сховішча.&lt;ref&gt;{{Cite news
 | archive-date = 2021-03-21
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210321193716/https://www.pocket-lint.com/games/news/playstation/154198-how-ps5-backward-compatibility-works-ps4-games-list-accessories-psvr
 | url-status   = live
 | title        = How PlayStation 5 backward compatibility works: What PS4 games will play on PS5?
 | author       = Rik Henderson
 | url          = https://www.pocket-lint.com/games/news/playstation/154198-how-ps5-backward-compatibility-works-ps4-games-list-accessories-psvr
}}&lt;/ref&gt; 9 кастрычніка 2020 года Sony апублікавала спіс з дзесяці гульняў для PS4, якія былі вызначаны як несумяшчальныя з PS5; спіс скараціўся пасля таго, як некаторыя распрацоўшчыкі выпусцілі абнаўленні сумяшчальнасці для раней несумяшчальных гульняў.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.engadget.com/ps5-compatible-games-075940566.html
 | title        = The list of PS4 games that don't work on PS5 just got shorter
 | author       = Moon
 | first        = Mariella
 | website      = Engadget
 | date         = October 14, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201018105549/https://www.engadget.com/ps5-compatible-games-075940566.html
 | archive-date = October 18, 2020
 | access-date  = October 18, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Па стане на 16 снежня 2021 года афіцыйны сайт PlayStation паказвае шэсць гульняў для PS4, якія застаюцца несумяшчальнымі з PS5: ''Afro Samurai 2 : Revenge of Kuma Volume One'', ''Hitman Go : Definitive Edition'', ''Just Deal With It!'', ''Robinson: The Journey'', ''Shadwen'' і ''We Sing''.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.playstation.com/en-us/support/games/ps5-backward-compatibility-games/
 | title        = Backward compatibility: PlayStation®4 games playable on PlayStation®5
 | website      = PlayStation.com
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211216194927/https://www.playstation.com/en-us/support/games/ps5-backward-compatibility-games/
 | archive-date = December 16, 2021
 | access-date  = December 16, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Першыя ўражанні ==
PlayStation 5 была ў цэлым добра ўспрынятая пры запуску, з вялікай хвалой за палепшаную тактыльную зваротную сувязь і адаптыўныя трыгеры яе кантролера DualSense.&lt;ref name=&quot;Trusted Reviews review&quot;&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.trustedreviews.com/reviews/ps5
 | title        = PS5 Review
 | website      = Trusted Reviews
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201120214041/https://www.trustedreviews.com/reviews/ps5
 | archive-date = November 20, 2020
 | access-date  = 2020-11-18
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; ''Astro’s Playroom'', які прадусталяваны на кожнай PS5 і прызначаны для дэманстрацыі функцый кантролера, атрымаў высокую ацэнку ў ''Laptop Mag'', назваўшы яго «падманліва мілым».&lt;ref name=&quot;Laptop Mag review&quot;&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.laptopmag.com/reviews/ps5-review-the-future-of-gaming-has-arrived
 | title        = PS5 review: The future of gaming has arrived
 | author       = Smith
 | first        = Sherri L.
 | website      = LaptopMag
 | date         = November 18, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201118203948/https://www.laptopmag.com/reviews/ps5-review-the-future-of-gaming-has-arrived
 | archive-date = November 18, 2020
 | access-date  = 2020-11-18
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Эксклюзіўная лінейка, у тым ліку ''Spider-Man: Miles Morales'' і ''Demon’s Souls'', атрымала высокую ацэнку, хоць некаторыя рэцэнзенты, такія як ''TechRadar'', сказалі, што трэба было больш гульняў на старце.&lt;ref name=&quot;TechRadar review&quot;&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.techradar.com/reviews/ps5
 | title        = PS5 review
 | author       = Pino
 | first        = Nick
 | website      = TechRadar
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201118005908/https://www.techradar.com/reviews/ps5
 | archive-date = November 18, 2020
 | access-date  = 2020-11-18
 | url-status   = live
 | last2        = November 2020
 | first2       = Adam Vjestica 17
}}&lt;/ref&gt; Карыстальніцкі інтэрфейс кансолі звычайна хвалілі за тое, што ён хуткі і просты ў навігацыі.&lt;ref name=&quot;VG247 review&quot;/&gt;

Многія рэцэнзенты палічылі, што дызайн кансолі палярызуе. CNET апісаў чорна-белую схему як «відавочна задуманую як скульптурную размову». Вялікі памер быў раскрытыкаваны ''Tom’s Guide'' як «неэлегантны»,&lt;ref name=&quot;Tom's Guide review&quot;&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.tomsguide.com/reviews/ps5
 | title        = PS5 review: The future of console gaming is here
 | author       = Michael Andronico 12 November 2020
 | website      = Tom's Guide
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200904041210/https://www.tomsguide.com/news/ps5-price-pre-order-release-date-controller
 | archive-date = September 4, 2020
 | access-date  = 2020-11-18
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; а іншыя як расчараванне яго інтэграцыі ў хатні забаўляльны цэнтр.&lt;ref name=&quot;Pocket-lint review&quot;&gt;{{Cite web
 | lang         = en-gb
 | url          = https://www.pocket-lint.com/games/reviews/playstation/154419-ps5-review-playstation-5
 | title        = Sony PS5 review: A towering success?
 | author       = Pocket-lint
 | website      = Pocket-lint
 | date         = 2020-11-11
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201120041326/https://www.pocket-lint.com/games/reviews/playstation/154419-ps5-review-playstation-5
 | archive-date = November 20, 2020
 | access-date  = 2020-11-18
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Многія таксама прызналі памер для паляпшэння астуджэння і цішыні яго працы.&lt;ref name=&quot;VG247 review&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.vg247.com/2020/11/06/ps5-reviews-round-u-heres-critics-think-sonys-new-console/
 | title        = PS5 reviews round-up: Here's what critics think about Sony's new console
 | author       = Nunneley
 | first        = Stephany
 | website      = [[VG247]]
 | date         = November 6, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201106151432/https://www.vg247.com/2020/11/06/ps5-reviews-round-u-heres-critics-think-sonys-new-console/
 | archive-date = November 6, 2020
 | access-date  = November 16, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Digital Foundry review&quot;/&gt; Адносна невялікі 667&amp;nbsp;ГБ карыснай прасторы SSD падвергліся крытыцы.&lt;ref name=&quot;Pocket-lint review&quot; /&gt;

Больш тэхнічныя агляды, такія як ''Digital Foundry'', адзначаюць, што такія функцыі, як зменная частата абнаўлення і рэкламуемы рэжым вываду відэа 8K, не прысутнічалі пры запуску. Яны хвалілі трасіроўку прамянёў, хуткасць SSD і магчымасць выводзіць сігнал у 120 Гц.&lt;ref name=&quot;Digital Foundry review&quot;&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.eurogamer.net/articles/playstation-5-review-digitalfoundry
 | title        = PlayStation 5 review: welcome to the next generation
 | author       = Leadbetter
 | first        = Richard
 | website      = Eurogamer
 | date         = 2020-11-06
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201118215438/https://www.eurogamer.net/articles/playstation-5-review-digitalfoundry
 | archive-date = November 18, 2020
 | access-date  = 2020-11-18
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Yahtzee Croshaw раскрытыкаваў выкарыстанне дынамікаў, усталяваных на кантролеры, як шкоднае для пагружэння ў абмеркаванне пратаколу Каліста з-за разрыву сувязі паміж радыёбалбатнёй, якая трансліруецца праз кантролер, у той час як усе астатнія гукі прайграваюцца ў звычайным рэжыме.

=== Продажы ===
PlayStation 5, як і Xbox Series X/S, была ў абмежаванай колькасці адразу пасля запуску&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://nypost.com/2020/11/16/scalpers-selling-new-xbox-playstation-5-for-more-than-1000-amid-shortages/
 | title        = New Xbox, PlayStation 5 going for more than $1,000 on eBay amid shortage
 | author       = Vega
 | first        = Nicolas
 | website      = [[New York Post]]
 | date         = November 16, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210104194556/https://nypost.com/2020/11/16/scalpers-selling-new-xbox-playstation-5-for-more-than-1000-amid-shortages/
 | archive-date = January 4, 2021
 | access-date  = November 16, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; і да 2021 года з-за глабальнага дэфіцыту паўправаднікоў&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = en
 | url          = https://www.theverge.com/2021/4/7/22368552/global-chip-shortage-end-tsmc-samsung-ps5-supply-demand-intel
 | title        = When will the global chip shortage end so you can finally buy a PS5?
 | author       = Gartenberg
 | first        = Chaim
 | website      = The Verge
 | date         = 7 April 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210407151531/https://www.theverge.com/2021/4/7/22368552/global-chip-shortage-end-tsmc-samsung-ps5-supply-demand-intel
 | archive-date = April 7, 2021
 | access-date  = 7 April 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
 | archive-date = 2021-11-27
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211127023116/https://www.theverge.com/2021/11/11/22775829/sony-ps5-supply-chip-shortage-forecast-cut
 | url-status   = live
 | url          = https://www.theverge.com/2021/11/11/22775829/sony-ps5-supply-chip-shortage-forecast-cut
 | title        = Sony reportedly making even fewer PS5s due to component shortage
 | author       = Sam Byford
}}&lt;/ref&gt; у спалучэнні з павелічэннем попыту на гульнявыя кансолі з-за [[пандэмія COVID-19]].&lt;ref&gt;{{Cite news
 | archive-date = 2021-11-23
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211123212030/https://www.popsci.com/technology/global-chip-shortage/
 | url-status   = live
 | url          = https://www.popsci.com/technology/global-chip-shortage/
 | title        = Understanding the global chip shortage, a big crisis involving tiny components
 | author       = Shira Feder
}}&lt;/ref&gt; Sony чакае, што пастаўкі застануцца абмежаванымі як мінімум да 2022 года.&lt;ref name=&quot;BloombergTightSupply&quot;&gt;{{Cite news
 | archive-date = 2021-05-12
 | archive-url  = https://archive.today/20210512011421/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-10/sony-warns-tight-playstation-5-supply-to-extend-into-next-year
 | url-status   = live
 | url          = https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-10/sony-warns-tight-playstation-5-supply-to-extend-into-next-year
 | title        = Sony Warns Tight PlayStation 5 Supply to Extend Into Next Year
 | author       = Takashi Mochizuki
}}&lt;/ref&gt; Дэфіцытам скарысталіся перакупшчыкі, спрабуючы прадаць кансоль за тысячы долараў.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.videogameschronicle.com/news/ps5-and-xbox-series-x-scalpers-are-currently-seeking-upwards-of-5000-on-ebay/
 | title        = PS5 and Xbox Series X scalpers are currently seeking upwards of $5,000 on eBay
 | author       = Ivan
 | first        = Tom
 | website      = [[Video Games Chronicle]]
 | date         = November 12, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201117030454/https://www.videogameschronicle.com/news/ps5-and-xbox-series-x-scalpers-are-currently-seeking-upwards-of-5000-on-ebay/
 | archive-date = November 17, 2020
 | access-date  = November 16, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; У лістападзе 2021 года Sony пашырыла сваю праграму PlayStation Direct, каб прадаваць кансолі спажыўцам у Еўропе непасрэдна ў абыход перакупшчыкаў.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.videogameschronicle.com/news/sony-confirms-it-will-sell-playstation-5-direct-to-consumers-in-europe/
 | title        = Sony confirms it will sell PlayStation 5 direct to consumers in Europe
 | author       = Ivan
 | first        = Tom
 | website      = [[Video Games Chronicle]]
 | date         = May 27, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210527002959/https://www.videogameschronicle.com/news/sony-confirms-it-will-sell-playstation-5-direct-to-consumers-in-europe/
 | archive-date = May 27, 2021
 | access-date  = May 27, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.ign.com/articles/playstation-direct-store-expands-to-europe-uk-coming-soon-ps5-stock
 | title        = PlayStation Direct Store Expands to Europe, Aiming to Make It Easier to Get a PS5
 | author       = Anderson
 | first        = Robert
 | website      = [[IGN]]
 | date         = November 8, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211108152538/https://www.ign.com/articles/playstation-direct-store-expands-to-europe-uk-coming-soon-ps5-stock
 | archive-date = November 8, 2021
 | access-date  = November 8, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Праз два тыдні пасля запуску Sony абвясціла аб найбуйнейшым запуску ў гісторыі PlayStation, перасягнуўшы ч2.1 мільёнаў адзінак PS4 за першыя два тыдні 2013 года.&lt;ref&gt;{{Cite news
 | url          = https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-11-25-ps5-is-biggest-console-launch-in-history
 | title        = PS5 is biggest console launch in history
 | last         = Batchelor
 | website      = [[GamesIndustry.biz]]
 | archive-date = 2020-11-25
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201125135755/https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-11-25-ps5-is-biggest-console-launch-in-history
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; На працягу першага тыдня выпуску сістэмы ў Японіі было прададзена 103 901 стандартных кансоляў і 14 181 Digital Editions на агульным складзе 118 082, што зрабіла яе самай прадавайнай кансоллю ў краіне за гэты тыдзень.&lt;ref name=&quot;Gematsu Japanese launch sales&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gematsu.com/2020/11/famitsu-sales-11-9-20-11-15-20
 | title        = Famitsu Sales: 11/9/20 – 11/15/20
 | author       = Romano
 | first        = Sal
 | date         = November 19, 2020
 | publisher    = Gematsu
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210306012143/https://www.gematsu.com/2020/11/famitsu-sales-11-9-20-11-15-20
 | archive-date = March 6, 2021
 | access-date  = November 19, 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Да верасня 2021 года Sony паведаміла пра больш чым мільён продажаў PS5 у Японіі. Для параўнання, яго папярэднік не дасягнуў мільёна прададзеных кансоляў да поўнага года пасля выпуску.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gematsu.com/2021/09/ps5-sales-top-one-million-in-japan
 | title        = PS5 sales top one million in Japan
 | date         = September 9, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210909023801/https://www.gematsu.com/2021/09/ps5-sales-top-one-million-in-japan
 | archive-date = September 9, 2021
 | access-date  = 9 September 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; У Вялікабрытаніі PlayStation 5 стала самай прадаванай прыстаўкай для відэагульняў у лістападзе.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-12-02-ps5-comes-out-top-in-massive-month-for-console-sales-uk-monthly-charts
 | title        = GI.biz: PS5 comes out top in massive month for console sales
 | date         = December 2, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201202140108/https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-12-02-ps5-comes-out-top-in-massive-month-for-console-sales-uk-monthly-charts
 | archive-date = December 2, 2020
 | access-date  = 2 December 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; У Іспаніі за першы тыдзень выпуску PS5 было прададзена больш за 43 000 адзінак.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://gamerant.com/ps5-successful-launch-spain-2020/
 | title        = PS5 is Most Successful PlayStation Launch in Spain
 | date         = November 29, 2020
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201130085644/https://gamerant.com/ps5-successful-launch-spain-2020/
 | archive-date = November 30, 2020
 | access-date  = 4 December 2020
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Sony паведаміла, што агульны аб’ём паставак PS5 за фінансавы квартал, які скончыўся 31 снежня 2020 г., склаў 4,5&amp;nbsp;мільёнаў адзінак, што было аналагічным паказчыкам паставак PS4.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.theverge.com/2021/2/3/22263821/sony-earnings-q3-2020-ps5-launch-sales
 | title        = Sony sold 4.5 million PlayStation 5 consoles last year
 | author       = Byford
 | first        = Sam
 | website      = [[The Verge]]
 | date         = February 3, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210203065958/https://www.theverge.com/2021/2/3/22263821/sony-earnings-q3-2020-ps5-launch-sales
 | archive-date = February 3, 2021
 | access-date  = February 3, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.ign.com/articles/ps5-shipped-45-million-units-in-2020-matches-ps4s-launch
 | title        = PS5 Shipped 4.5 Million Units in 2020, Matches PS4's Launch
 | author       = Bankhurst
 | first        = Adam
 | website      = [[IGN]]
 | date         = February 2, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210227044043/https://www.ign.com/articles/ps5-shipped-45-million-units-in-2020-matches-ps4s-launch
 | archive-date = February 27, 2021
 | access-date  = February 2, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Агульныя пастаўкі PlayStation 5 дасягнулі 7,8&amp;nbsp;мільёнаў да 31 сакавіка 2021 года, перавысіўшы 7,6&amp;nbsp;мільёнаў адзінак, якія PlayStation 4 дасягнула ў першыя два кварталы выпуску.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.videogameschronicle.com/news/sony-reports-7-8m-ps5-sales-in-playstations-best-year-ever/
 | title        = Sony reports 7.8m PS5s shipped in 'PlayStation's best year ever'
 | author       = Robinson
 | first        = Andy
 | website      = [[Video Games Chronicle]]
 | date         = April 28, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210516072232/https://www.videogameschronicle.com/news/sony-reports-7-8m-ps5-sales-in-playstations-best-year-ever/
 | archive-date = May 16, 2021
 | access-date  = April 28, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Sony паведаміла, што па стане на 18 ліпеня 2021 года было прададзена 10 мільёнаў адзінак PS5, што зрабіла PlayStation 5 самай хутка прадаванай кансоллю на сённяшні дзень.&lt;ref name=&quot;gibiz 10m&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamesindustry.biz/articles/2021-07-28-ps5-is-the-fastest-selling-playstation-as-it-hits-10-million-sales-milestone
 | title        = PS5 is the fastest-selling PlayStation as it hits 10m sales milestone
 | author       = Dring
 | first        = Christopher
 | website      = [[GamesIndustry.biz]]
 | date         = July 28, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210728155916/https://www.gamesindustry.biz/articles/2021-07-28-ps5-is-the-fastest-selling-playstation-as-it-hits-10-million-sales-milestone
 | archive-date = July 28, 2021
 | access-date  = July 28, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sony 10m&quot;&gt;{{Cite press release
 | url          = https://www.sie.com/en/corporate/release/2021/210728.html
 | title        = PLAYSTATION®5 SURPASSES 10 MILLION UNITS SOLD, REMAINS THE FASTEST SELLING CONSOLE IN SONY INTERACTIVE ENTERTAINMENT HISTORY
 | date         = July 27, 2021
 | archive-date = 2021-07-28
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210728144143/https://www.sie.com/en/corporate/release/2021/210728.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Пазней кампанія пацвердзіла, што да 30 чэрвеня 2021 года яна паставіла 10,1 мільёна кансоляў, што сведчыць аб тым, што амаль кожная пастаўленая кансоль была прададзена, як толькі яна выйшла на рынак.&lt;ref name=&quot;gamespot fy21q2&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamespot.com/articles/sony-announces-ps5-sales-numbers-says-putting-mlb-on-xbox-was-a-good-move/1100-6494758/
 | title        = Sony Announces PS5 Sales Numbers, Says Putting MLB On Xbox Was A Good Move
 | author       = Makuch
 | first        = Eddie
 | website      = [[GameSpot]]
 | date         = August 4, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210804125157/https://www.gamespot.com/articles/sony-announces-ps5-sales-numbers-says-putting-mlb-on-xbox-was-a-good-move/1100-6494758/
 | archive-date = August 4, 2021
 | access-date  = August 4, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Па стане на 30 верасня 2021 года пастаўкі кансоляў перавысілі 13,4 мільёна.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamesindustry.biz/articles/2021-10-28-sony-q2-fy2021
 | title        = Sony's quarterly game revenues rise to $10.8bn as PS5 sales pass 13m
 | author       = Dealessandri
 | first        = Marie
 | website      = [[GamesIndustry.biz]]
 | date         = October 28, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211028115323/https://www.gamesindustry.biz/articles/2021-10-28-sony-q2-fy2021
 | archive-date = October 28, 2021
 | access-date  = October 28, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; У жніўні кампанія чакала, што ў яе будзе дастаткова апаратнага забеспячэння, каб паставіць больш за 22 мільёны адзінак PS5 да канца 2021 [[Фінансавы год|фінансавага года]] ў сакавіку 2022 года,&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.ign.com/articles/ps5-playstation-5-shortages-semiconductors-22-million-units
 | title        = Sony Says It Can Now Reach Goal of 22 Million PS5 Sales Without Shortages
 | author       = Skrebels
 | first        = Joe
 | website      = [[IGN]]
 | date         = August 4, 2021
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210804142131/https://www.ign.com/articles/ps5-playstation-5-shortages-semiconductors-22-million-units
 | archive-date = August 4, 2021
 | access-date  = August 4, 2021
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;,але ў лістападзе гэта было перагледжана да 15 мільёнаў адзінак. Нягледзячы на гэта, прагназавалася, што продажы ў 2022 фінансавым годзе павялічацца да 22,6 мільёна адзінак.&lt;ref name=&quot;theverge&quot;&gt;{{Cite news
 | archive-date = 2021-11-27
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211127023116/https://www.theverge.com/2021/11/11/22775829/sony-ps5-supply-chip-shortage-forecast-cut
 | url-status   = live
 | url          = https://www.theverge.com/2021/11/11/22775829/sony-ps5-supply-chip-shortage-forecast-cut
 | title        = Sony reportedly making even fewer PS5s due to component shortage
 | author       = Sam Byford
}}&lt;/ref&gt; У студзені 2022 года ''Bloomberg News'' паведаміла, што Sony працягвала вырабляць PlayStation 4, а не спыняла яе выпуск у канцы 2021 года, каб дапамагчы паменшыць дэфіцыт PlayStation 5, пакуль дэфіцыт чыпаў працягваўся.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-12/sony-tackles-playstation-5-shortage-by-making-more-ps4-consoles
 | title        = Sony Is Dealing With PlayStation 5 Shortage by Making More PS4s
 | author       = Mochizuki
 | first        = Takashi
 | website      = [[Bloomberg News]]
 | date         = January 12, 2022
 | archive-url  = https://archive.today/20220113051014/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-12/sony-tackles-playstation-5-shortage-by-making-more-ps4-consoles?sref=Yg3sQEZ2
 | archive-date = January 13, 2022
 | access-date  = January 13, 2022
 | url-status   = live
 | last2        = Wu
 | first2       = Debby
}}&lt;/ref&gt; Продажы PlayStation 5 дасягнулі 20 мільёнаў адзінак да 31 мая 2022 года.&lt;ref name=&quot;gibiz 20m&quot;&gt;{{Cite web
 | url          = https://www.gamesindustry.biz/articles/2022-06-03-playstation-5-sales-reach-20-million-worldwide
 | title        = PlayStation 5 sales reach 20 million worldwide
 | author       = Dring
 | first        = Christopher
 | website      = [[Gamesindustry.biz]]
 | date         = June 3, 2022
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220716161921/https://www.gamesindustry.biz/articles/2022-06-03-playstation-5-sales-reach-20-million-worldwide
 | archive-date = July 16, 2022
 | access-date  = June 3, 2022
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.playstation.com/ps5}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{PlayStation}}

[[Катэгорыя:Sony]]
[[Катэгорыя:PlayStation]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]]</text>
      <sha1>7apxk3m6kk1pevilan9laygs9ia8z81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753274</id>
    <revision>
      <id>5119715</id>
      <parentid>5119230</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+4 новых</comment>
      <origin>5119715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="5daqntsmhej9299hekum6uauv7t3vs7" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|2026-04-01T10:45:35Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Леэскопа|2026-04-01T06:25:06Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Ігакюла|2026-04-01T06:23:07Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Оэ (Антсла)|2026-04-01T06:06:06Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Выла (Муху)|2026-03-31T09:01:02Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Грыкені|2026-03-31T07:52:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Лалі (Муху)|2026-03-31T07:37:55Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Выйкюла|2026-03-31T07:34:24Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Альява|2026-03-31T07:30:49Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Хаабсаарэ|2026-03-31T07:28:03Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Койгу (Антсла)|2026-03-31T07:08:49Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Койгу (Отэпя)|2026-03-31T06:57:02Z|Rymchonak}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5daqntsmhej9299hekum6uauv7t3vs7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5119713</id>
      <parentid>5119227</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+8 новых</comment>
      <origin>5119713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1872" sha1="h59039bdiewyr4chfqmfbxuwaxyeg91" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Вільгельм Загорскі|2026-04-01T14:21:37Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Мікола Сцепаненка|2026-04-01T12:41:34Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Какшароў|2026-04-01T12:28:18Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|2026-04-01T10:45:35Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|2026-04-01T09:21:24Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Святлана Леанідаўна Рабава|2026-04-01T06:46:32Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Мацвей Слушчанскі|2026-03-31T20:50:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сцяпан Георгіевіч Лявонцьеў|2026-03-31T19:21:14Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Амфітэатр (Маладзечна)|2026-03-31T15:01:15Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сезон 2022/2023 «Мінск-рэзерв»|2026-03-31T08:39:02Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Ляхавіцкі ветэрынарны тэхнікум|2026-03-30T18:04:05Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Мікалаевіч Герард|2026-03-30T18:03:54Z|Mireyus}}
{{Новы артыкул|Мікалай Мікалаевіч Герард|2026-03-30T16:13:40Z|Mireyus}}
{{Новы артыкул|Лідзія Іванаўна Якавенка|2026-03-30T15:11:34Z|Mireyus}}
{{Новы артыкул|Мелстрой|2026-03-30T11:52:44Z|Archway Islands}}
{{Новы артыкул|Пахне чабор (верш)|2026-03-29T22:18:01Z|JerzyKundrat}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h59039bdiewyr4chfqmfbxuwaxyeg91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2001/2002 «Гродна-93»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755189</id>
    <revision>
      <id>5119903</id>
      <parentid>5044988</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Slavazai1973</username>
        <id>60865</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды */</comment>
      <origin>5119903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="qlnb2627d410ks6xtc94ez83lnp386c" xml:space="preserve">У сезоне 2001/2002 баскетбольны клуб «[[Гродна-93]]» з [[Гродна]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|2001/2002]] ({{Зл}} '''1 месца'''),
* [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|2001]] ({{Зл}} '''уладальнік'''),
* [[Паўночнаеўрапейская баскетбольная ліга]] [[Паўночнаеўрапейская баскетбольная ліга 2001/2002|2001/2002]] (вылет з 1-га групавога раўнда — 9 месца ў групе «В»).

== Склад каманды ==
''У чэмпіянаце Беларусі'':
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Арсеній Бяссмертны]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Тадэвушавіч Васілеўка|Андрэй Васілеўка]]
* {{Сцяг|Літва}} [[Томас Вянскунас]]
* {{Сцяг|Літва}} [[Эгідзіюс Кавалюнас]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Валенцінавіч Качан|Юрый Качан]]
* {{Сцяг|Расія}} [[Алег Міхайлавіч Квашчук|Алег Квашчук]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзяніс Мікалаевіч Коршук|Дзяніс Коршук]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Арсеній Генадзьевіч Кучынскі|Арсеній Кучынскі]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Кірыл Місючэнка]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Эдуард Прыйма]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксей Пятровіч Пынцікаў|Аляксей Пынцікаў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Мікалаевіч Шарко|Уладзімір Шарко]]
Перыядычна ў каманду прыцягваліся гульцы [[Гродна-93-ГрДУ|фарм-клуба]] [[Аляксандр Аблажэй]], [[Спартак Сяргеевіч Паграбнёў|Спартак Паграбнёў]], [[Пётр Іосіфавіч Сарасек|Пётр Сарасек]] і [[Юрый Мікалаевіч Чарняк|Юрый Чарняк]].

''У Кубку Беларусі'':
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Арсеній Бяссмертны]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Тадэвушавіч Васілеўка|Андрэй Васілеўка]]
* {{Сцяг|Літва}} [[Томас Вянскунас]]
* {{Сцяг|Літва}} [[Эгідзіюс Кавалюнас]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Валенцінавіч Качан|Юрый Качан]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзяніс Мікалаевіч Коршук|Дзяніс Коршук]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Кірыл Місючэнка]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксей Пятровіч Пынцікаў|Аляксей Пынцікаў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Мікалаевіч Чарняк|Юрый Чарняк]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Мікалаевіч Шарко|Уладзімір Шарко]]

У Паўночнаеўрапейскай баскетбольнай лізе за каманду выступаў [[Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка|Уладзімір Верамеенка]] ([[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|«Спартак-Кандытар», Гомель]])

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Аляксандравіч Барысаў (трэнер)|Аляксандр Барысаў]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Дзмітрыевіч Пустагвар|Яўген Пустагвар]]

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2000/2001 «Гродна-93»]]
* [[Сезон 2002/2003 «Гродна-93»]]

{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-muzhchiny/komandy-3 ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ МУЖСКОГО ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ИГРОКИ)]
[[Катэгорыя:Сезоны «Гродна-93»|2001/2002]]
[[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2001/2002|Гродна-93]]
[[Катэгорыя:2001 год у Гродне]]
[[Катэгорыя:2002 год у Гродне]]</text>
      <sha1>qlnb2627d410ks6xtc94ez83lnp386c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>758502</id>
    <revision>
      <id>5119725</id>
      <parentid>5067249</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* У ролях */</comment>
      <origin>5119725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3536" sha1="rb667kzh0xxin8dwki4bm1turyin24e" xml:space="preserve">{{Фільм
|Выява = A Nightmare on Elm Street movie logo.png
}}
'''«Кашма́р на ву́ліцы Вя́заў»''' ({{lang-en| Nightmare on Elm Street}}) — амерыканскі фільм жахаў [[1984 год у гісторыі кіно|1984]] года рэжысёра [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]], першы фільм аднайменнай франшызы.

Карціна атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў і стала класікай жанру, аказаўшы знакавы ўплыў на [[фільм жахаў|фільмы жахаў]]. У фільма ёсць 7 працягаў, тэлевізійны серыял, аднайменны [[рымейк]] 2010 года; была выпушчана вялікая колькасць суправаджальнай прадукцыі — коміксы, кнігі, камп’ютарныя гульні, цацкі і інш.

У 2021 годзе «Кашмар на вуліцы Вязаў» быў абраны [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэкай Кангрэса]] для захавання ў [[Нацыянальны рэестр фільмаў|Нацыянальным рэестры фільмаў]] ЗША як «культурна, гістарычна або эстэтычна значны»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|title=National Film Registry Adds ''Return Of The Jedi'', ''Fellowship Of The Ring'', ''Strangers On A Train'', ''Sounder'', ''WALL-E'' &amp; More|date=December 14, 2021|first=Nancy|last=Tartaglione|website=Deadline Hollywood|access-date=December 14, 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
Чатыром падлеткам Спрынгвуда сніцца адзін і той жа кашмарны сон, у якім за імі гоніцца і спрабуе забіць чалавек з абпаленым тварам і з нажамі на руцэ. Калі лепшая сяброўка старшакласніцы Нэнсі памірае ў сне жудаснай смерцю, дзяўчына разумее, што да яе дабраўся той жудасны тып, і ён на гэтым не спыніцца. Спрабуючы высветліць, як яму супрацьстаяць, Нэнсі ўсімі сіламі імкнецца не спаць.

== У ролях ==
{{УРоляхВерх}}
{{УРолях|[[Хэдэр Лэнгенкэмп]]||Нэнсі Томпсан}}
{{УРолях|[[Роберт Інглунд]]||Фрэд «Фрэдзі» Кругер}}
{{УРолях|[[Джоні Дэп]]||Глен Ланц}}
{{УРолях|[[Роні Блэклі]]||Мардж Томпсан}}
{{УРолях|[[Джон Саксон]]||лейтэнант Дональд Томпсан}}
{{УРоляхНіз}}

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* {{IMDb title|0087800|A Nightmare on Elm Street}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1984 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы кампаніі New Line Cinema]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]]
[[Катэгорыя:Фільмы жахаў 1984 года]]</text>
      <sha1>rb667kzh0xxin8dwki4bm1turyin24e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119728</id>
      <parentid>5119725</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="f3opqmxc4j0durgm5rhdj4w2f4unfma" xml:space="preserve">{{Фільм
|Выява = A Nightmare on Elm Street movie logo.png
}}
'''«Кашма́р на ву́ліцы Вя́заў»''' ({{lang-en| Nightmare on Elm Street}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[фільм жахаў]] [[1984 год у гісторыі кіно|1984]] года [[Рэжысёр|рэжысёра]] [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]], першы [[фільм]] аднайменнай франшызы.

Карціна атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў і стала класікай жанру, аказаўшы знакавы ўплыў на [[фільм жахаў|фільмы жахаў]]. У фільма ёсць 7 працягаў, тэлевізійны серыял, аднайменны [[рымейк]] 2010 года; была выпушчана вялікая колькасць суправаджальнай прадукцыі — [[Комікс|коміксы]], [[Кніга|кнігі]], [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарныя гульні]], [[Цацка|цацкі]] і інш.

У 2021 годзе «Кашмар на вуліцы Вязаў» быў абраны [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэкай Кангрэса]] для захавання ў [[Нацыянальны рэестр фільмаў|Нацыянальным рэестры фільмаў]] ЗША як «культурна, гістарычна або эстэтычна значны»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|title=National Film Registry Adds ''Return Of The Jedi'', ''Fellowship Of The Ring'', ''Strangers On A Train'', ''Sounder'', ''WALL-E'' &amp; More|date=December 14, 2021|first=Nancy|last=Tartaglione|website=Deadline Hollywood|access-date=December 14, 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
Чатыром падлеткам Спрынгвуда сніцца адзін і той жа кашмарны сон, у якім за імі гоніцца і спрабуе забіць чалавек з абпаленым тварам і з нажамі на руцэ. Калі лепшая сяброўка старшакласніцы Нэнсі памірае ў сне жудаснай смерцю, дзяўчына разумее, што да яе дабраўся той жудасны тып, і ён на гэтым не спыніцца. Спрабуючы высветліць, як яму супрацьстаяць, Нэнсі ўсімі сіламі імкнецца не спаць.

== У ролях ==
{{УРоляхВерх}}
{{УРолях|[[Хэдэр Лэнгенкэмп]]||Нэнсі Томпсан}}
{{УРолях|[[Роберт Інглунд]]||Фрэд «Фрэдзі» Кругер}}
{{УРолях|[[Джоні Дэп]]||Глен Ланц}}
{{УРолях|[[Роні Блэклі]]||Мардж Томпсан}}
{{УРолях|[[Джон Саксон]]||лейтэнант Дональд Томпсан}}
{{УРоляхНіз}}

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* {{IMDb title|0087800|A Nightmare on Elm Street}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1984 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы кампаніі New Line Cinema]]
[[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]]
[[Катэгорыя:Фільмы жахаў 1984 года]]</text>
      <sha1>f3opqmxc4j0durgm5rhdj4w2f4unfma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Спорт/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>763680</id>
    <revision>
      <id>5119717</id>
      <parentid>5119232</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5119717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="ieznpf3lk60qsk1vjqmdfynyvab6e44" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Какшароў|2026-04-01T12:28:18Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Спартак (баскетбольны клуб, Мінск)|2026-03-31T08:49:48Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2022/2023 «Мінск-рэзерв»|2026-03-31T08:39:02Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Чэмпіён (фільм, 1949)|2026-03-24T12:56:03Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Віктар Валер’евіч Зайцаў|2026-03-16T12:53:52Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксей Раманавіч Жук|2026-03-16T10:26:36Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Аляксандр Лабажэвіч|2026-03-16T08:58:28Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Аліна Яўгенаўна Шаўчук|2026-03-13T20:33:10Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Алеся Міхайлаўна Гетманава|2026-03-13T17:50:58Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Ірына Аляксандраўна Шаўцова|2026-03-13T15:23:29Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Марыя Хіл|2026-03-12T15:52:53Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Enhanced Games|2026-03-10T12:57:40Z|Siarhei V}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ieznpf3lk60qsk1vjqmdfynyvab6e44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энрыка Міці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>766095</id>
    <revision>
      <id>5119923</id>
      <parentid>4770052</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="sppuvm2l7wfwvp0om8cqcbmrpwnopa8" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Міці}}
{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Энрыка (Нерык) Міці''' ({{lang-mt|Enrico Mizzi}}; {{ДН|20|9|1885}}, {{МН|Валета||}}, [[Мальта]] — {{ДС|20|12|1950}}, {{МС|Паала||}}, [[Мальта]]) — [[Мальта|мальтыйскі]] дзяржаўны дзеяч, 7-ы [[прем’ер-міністр Мальты]] (26 верасня 1950 — 20 снежня 1950)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://proekt-wms.narod.ru/states/malta.htm |title=Мальта (Malta) |access-date=2009-07-15 |archive-date=2009-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719072212/http://proekt-wms.narod.ru/states/malta.htm |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
У 1903 годзе навучаўся ў семінарыі на востраве [[Гоца]], пазней у каледжы. З 1906 года навучаўся юрыспрудэнцыі ва ўніверсітэтах [[Рымскі ўніверсітэт Ла Сапіенца|Рыма]] і [[Урбінскі ўніверсітэт імя Карла Бо|Урбіна]]. У 1915 годзе Міці ўпершыню быў абраны дзяржаўную Раду, а ўжо ў 1917 годзе ён быў арыштаваны па абвінавачванні ў падрыўной дзейнасці супраць Вялікабрытаніі і быў прысуджаны да аднаго года папраўчых работ.

У 1921 годзе Энрыка Міці стварыў Дэмакратычную нацыяналістычную партыю, якая ў 1926 годзе з ''Unione Politica Maltese'' аб’ядналася ў адзіную нацыяналістычную партыю. Італьянамоўны Міці падтрымліваў цесныя сувязі з Італіяй, выступаў за далучэнне Мальты да Італіі, якая ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] была саюзніцай [[Трэці рэйх|Германіі]], а Мальта ж знаходзілася пад брытанскім пратэктаратам. У 1932—1933 гадах займаў пасады міністра сельскай гаспадаркі, рыбалоўства і міністра адукацыі. У канчатковым выніку гэта прывяло да таго, што ў 1940 годзе Міці быў арыштаваны, а ў 1942 годзе сасланы ва [[Уганда|Уганду]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120107191152/http://www.maltavista.ru/info/politics Политическая история Мальты] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107191152/http://www.maltavista.ru/info/politics |date=2012-01-07 }}&lt;/ref&gt;. Вярнуцца ён змог толькі 8 сакавіка 1945 года, а ўжо 15 сакавіка прысутнічаў на пасяджэнні Мальтыйскай Рады. У 1947—1950 гадах з’яўляўся лідарам парламенцкай апазіцыі.

У 1950 годзе стаў прэм’ер-міністрам, узначаліўшы кааліцыйны ўрад, але неўзабаве памёр, не прабыўшы на пасадзе і трох месяцаў. Дагэтуль ён з’яўляецца адзіны прэм’ер-міністрам у гісторыі Мальты, які памёр пры выкананні абавязкаў.

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Міці Энрыкал}}
[[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Мальты]]</text>
      <sha1>sppuvm2l7wfwvp0om8cqcbmrpwnopa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чатырыста ўдараў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>771529</id>
    <revision>
      <id>5119941</id>
      <parentid>4836748</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжэт */</comment>
      <origin>5119941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5385" sha1="nbsi1op9lkpbmxaafc61o0tcg2h1q7g" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''Чатырыста ўдараў''' ({{lang-fr|Les Quatre Cents Coups}}) — дэбютны поўнаметражны фільм [[Франсуа Труфо]], шмат у чым аўтабіяграфічны. Адзін з першых і ключавых фільмаў [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]]; прысвечаны памяці [[Андрэ Базен]]а. У 1959 годзе атрымаў прыз [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]] за лепшую рэжысуру, таксама была намінацыя на прэмію «[[Оскар]]» «За лепшы арыгінальны сцэнарый». Фільм трапляе ў спіс лепшых фільмаў усіх часоў паводле версіі выдання Sight &amp; Sound і ў 250 лепшых фільмаў паводле версіі IMDb (223 месца).

== Сюжэт ==
Антуан Дуанэль ([[Жан-П’ер Лео]]) — складаны падлетак. Ён жыве ў цеснай кватэры са сваёй маці і айчымам. Настаўнікі лічаць яго вечным завадатарам непрыемнасцяў і часта караюць за кожную дробязь. У сям’і таксама не ўсё гладка: маці пагардліва і абыякава ставіцца да Антуана, а слабахарактарны айчым з галавой пагружаны ў працу, але больш-менш добразычлівы да яго.

Антуан разам са сваім лепшым сябрам Рэнэ пачынаюць прагульваць школу, наведваюць парк забаў і кінатэатры. Гуляючы па вуліцы з Рэнэ, Антуан заўважае, што яго маці цалуецца з іншым мужчынам, але не надае гэтаму значэння. Дома бацькі часта сварацца па дробязях, а пасля ад аднакласніка Антуана даведаюцца, што ён прагульваў школу. Прыйшоўшы ў клас, Антуан кажа настаўніку, што не змог прыйсці ўчора з-за раптоўнай смерці маці, настаўнік верыць яму. Але тым жа днём у школу прыходзяць бацькі і пачынаюць скандал. Антуан вырашае не вяртацца дадому і праводзіць усю ноч, гуляючы па [[Парыж]]ы. На наступны дзень яго ўсё ж забіраюць бацькі. Маці спрабуе наладзіць кантакт з сынам, і ён пачынае старанна вучыцца. Ён піша сачыненне паводле Анарэ дэ Бальзака, але настаўнік абвінавачвае яго ў плагіяце і ставіць нездавальняючую адзнаку. Антуан, баючыся рэакцыі бацькоў, збягае з дому.

Ён пачынае жыць у свайго сябра Рэнэ. Праз некалькі дзён, каб здабыць грошай, Антуан вырашае выкрасці друкавальную машынку з офіса айчыма. Але прадаць яе не атрымоўваецца, таму Антуан вырашае вярнуць машынку ў офіс, але яго ловяць і аддаюць бацькам. Ноч юнак праводзіць у паліцэйскім участку. Бацькі прымаюць рашэнне аддаць яго ў папраўчую ўстанову. На прыёме ў псіхолага высвятляецца, што Антуан ненавідзіць сваю маці за тое, што яна была цяжарная ім яшчэ да замужжа і хацела зрабіць аборт, але яе адгаварыла бабуля. Праз некалькі тыдняў маці наведвае Антуана, і той заўважае, што ў яе з’явілася новае больш моднае адзенне. Як аказалася, пасля таго як хлопчыка адправілі ў інтэрнат, у іх наладзіліся справы з фінансамі, але што маці, што айчыму — пляваць на лёс Антуана. Праз некаторы час юнак здзяйсняе ўцёкі. Ён накіроўваецца да мора, якое заўсёды марыў убачыць. Фільм завяршаецца стоп-кадрам постаці Антуана, поўнага разгубленасці і безнадзейнасці.

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове}}

[[Катэгорыя:Фільмы Франсуа Труфо]]
[[Катэгорыя:Фільмы 1959 года]]
[[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]]</text>
      <sha1>nbsi1op9lkpbmxaafc61o0tcg2h1q7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119944</id>
      <parentid>5119941</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5391" sha1="ki4yhof6mnn1vp9u7u7powdk00rw0u5" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''Чатырыста ўдараў''' ({{lang-fr|Les Quatre Cents Coups}}) — дэбютны поўнаметражны фільм [[Франсуа Труфо]], шмат у чым аўтабіяграфічны. Адзін з першых і ключавых фільмаў [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]]; прысвечаны памяці [[Андрэ Базен]]а. У 1959 годзе атрымаў прыз [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]] за найлепшую рэжысуру, таксама была намінацыя на прэмію «[[Оскар]]» «За лепшы арыгінальны сцэнарый». Фільм трапляе ў спіс лепшых фільмаў усіх часоў паводле версіі выдання Sight &amp; Sound і ў 250 лепшых фільмаў паводле версіі IMDb (223 месца).

== Сюжэт ==
Антуан Дуанэль ([[Жан-П’ер Лео]]) — складаны падлетак. Ён жыве ў цеснай кватэры са сваёй маці і айчымам. Настаўнікі лічаць яго вечным завадатарам непрыемнасцяў і часта караюць за кожную дробязь. У сям’і таксама не ўсё гладка: маці пагардліва і абыякава ставіцца да Антуана, а слабахарактарны айчым з галавой пагружаны ў працу, але больш-менш добразычлівы да яго.

Антуан разам са сваім лепшым сябрам Рэнэ пачынаюць прагульваць школу, наведваюць парк забаў і кінатэатры. Гуляючы па вуліцы з Рэнэ, Антуан заўважае, што яго маці цалуецца з іншым мужчынам, але не надае гэтаму значэння. Дома бацькі часта сварацца па дробязях, а пасля ад аднакласніка Антуана даведаюцца, што ён прагульваў школу. Прыйшоўшы ў клас, Антуан кажа настаўніку, што не змог прыйсці ўчора з-за раптоўнай смерці маці, настаўнік верыць яму. Але тым жа днём у школу прыходзяць бацькі і пачынаюць скандал. Антуан вырашае не вяртацца дадому і праводзіць усю ноч, гуляючы па [[Парыж]]ы. На наступны дзень яго ўсё ж забіраюць бацькі. Маці спрабуе наладзіць кантакт з сынам, і ён пачынае старанна вучыцца. Ён піша сачыненне паводле Анарэ дэ Бальзака, але настаўнік абвінавачвае яго ў плагіяце і ставіць нездавальняючую адзнаку. Антуан, баючыся рэакцыі бацькоў, збягае з дому.

Ён пачынае жыць у свайго сябра Рэнэ. Праз некалькі дзён, каб здабыць грошай, Антуан вырашае выкрасці друкавальную машынку з офіса айчыма. Але прадаць яе не атрымоўваецца, таму Антуан вырашае вярнуць машынку ў офіс, але яго ловяць і аддаюць бацькам. Ноч юнак праводзіць у паліцэйскім участку. Бацькі прымаюць рашэнне аддаць яго ў папраўчую ўстанову. На прыёме ў псіхолага высвятляецца, што Антуан ненавідзіць сваю маці за тое, што яна была цяжарная ім яшчэ да замужжа і хацела зрабіць аборт, але яе адгаварыла бабуля. Праз некалькі тыдняў маці наведвае Антуана, і той заўважае, што ў яе з’явілася новае больш моднае адзенне. Як аказалася, пасля таго як хлопчыка адправілі ў інтэрнат, у іх наладзіліся справы з фінансамі, але што маці, што айчыму — пляваць на лёс Антуана. Праз некаторы час юнак здзяйсняе ўцёкі. Ён накіроўваецца да мора, якое заўсёды марыў убачыць. Фільм завяршаецца стоп-кадрам постаці Антуана, поўнага разгубленасці і безнадзейнасці.

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове}}

[[Катэгорыя:Фільмы Франсуа Труфо]]
[[Катэгорыя:Фільмы 1959 года]]
[[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]]</text>
      <sha1>ki4yhof6mnn1vp9u7u7powdk00rw0u5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Завяшчанне Арфея</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772796</id>
    <revision>
      <id>5119949</id>
      <parentid>5088871</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* У ролях */</comment>
      <origin>5119949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1625" sha1="lybfztho0sz75p56kdpy0sjd9akzha8" xml:space="preserve">{{Фільм}}
'''«Завяшчанне Арфея»''' ({{lang-fr|Le Testament d’Orphée}}) — чорна-белы эксперыментальны фільм з некалькімі каляровымі кадрамі, зняты [[Жан Както|Жанам Както]] ў 1960 годзе. З’яўляецца канчаткам «Арфічнай трылогіі», у якую таксама ўваходзяць фільмы «Кроў Паэта» (1932) і «[[Арфей (фільм)|Арфей]]» (1950). Стужка атрымала намінацыю на прэмію [[BAFTA]] за найлепшы фільм.

== Сюжэт ==
Паэт (Както) разважае пра сваё жыццё і творчасць, спрабуючы вярнуць натхненне і апантанасць.

== У ролях ==
* [[Жан Както]] — паэт, сам Както
* Эдуар Дэрміт — Сежаст
* Анры Крам’ё — прафесар
* [[Жан Марэ]] — Эдып
* [[Марыя Казарэс]] — прынцэса
* Франсуа Пер’е — Эртэбіз
* [[Юл Брынер]] — брамнік
* [[Шарль Азнавур]] — цікаўны чалавек
* [[Франсуаза Саган]] — сяброўка Арфея
* [[Лючыя Базэ]] — сяброўка Арфея
* [[Серж Ліфар]] — сябар Арфея
* [[Пабла Пікасо]] — сябар Арфея
* [[Жан-П’ер Лео]] — школьнік

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Фільмы 1960 года]]</text>
      <sha1>lybfztho0sz75p56kdpy0sjd9akzha8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кесэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774524</id>
    <revision>
      <id>5119845</id>
      <parentid>4861835</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="746" sha1="3xaf998xmuy3f69he9ufjxj9ni6j92l" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кесэ''' ({{lang-et|Kesse}}) — вёска на эстонскім востраве [[Кесэлайд]]. Знаходзіцца на ўсходнім узбярэжжы вострава. Насельніцтва — 7 чалавек (на 31 снежня 2011 г.). Першыя жыхары — вольныя сяляне, якія пасяліліся на востраве ў 16 стагоддзі. Вёска адміністрацыйна адносіцца да [[Муху (воласць)|воласці Муху]] ([[Саарэмаа (павет)|павет Саарэмаа]]).
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>3xaf998xmuy3f69he9ufjxj9ni6j92l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119846</id>
      <parentid>5119845</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="t3o71wazpr0alxftgy4zqx43aegni11" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кесэ''' ({{lang-et|Kesse}}) — вёска на эстонскім востраве [[Кесэлайд]]. Знаходзіцца на ўсходнім узбярэжжы вострава. Насельніцтва — 7 чалавек (на 31 снежня 2011 г.). Першыя жыхары — вольныя сяляне, якія пасяліліся на востраве ў 16 стагоддзі. Вёска адміністрацыйна адносіцца да [[Муху (воласць)|воласці Муху]] ([[Саарэмаа (павет)|павет Саарэмаа]]).
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>t3o71wazpr0alxftgy4zqx43aegni11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Воласць Муху</title>
    <ns>10</ns>
    <id>774775</id>
    <revision>
      <id>5119828</id>
      <parentid>5119050</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2115" sha1="ozjyxdiiqbkeehs4mkoh0bxvdv02yjb" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя           = Навігацыйная табліца/doc
| state         = uncollapsed
| клас_спісаў   = hlist

| базавы_стыль  = background:#0073eb; color: #0072CE;
| загаловак     = [[Муху (воласць)|&lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Воласць Муху&lt;/span&gt;]]

| выява         = [[Файл:Flag of Muhu Parish.svg|100px]]

| загаловак1    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Цэнтр&lt;/span&gt;
| спіс1         =
* [[Лійва (Муху)|Лійва]]

| загаловак2    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Вёскі&lt;/span&gt;
| спіс2         =
* [[Альява]]
* [[Ванамыйза (Муху)|Ванамыйза]]
* [[Вахтрастэ]]
* [[Війра (Муху)|Війра]]
* [[Выйкюла]]
* [[Выла (Муху)|Выла]]
* [[Ігакюла]]
* [[Каластэ (Муху)|Каластэ]]
* [[Кантсі]]
* [[Капі]]
* [[Кесэлайд]]
* [[Когува]]
* [[Куйвасту]]
* [[Кюласэма]]
* [[Лалі (Муху)|Лалі]]
* [[Лахекюла (Муху)|Лахекюла]]
* [[Левалыпмэ]]
* [[Лепіку (Муху)|Лепіку]]
* [[Лехтметса (Муху)|Лехтметса]]
* [[Леэскопа]]
* [[Лінусэ (Муху)|Лінусэ]]
* [[Мыйзакюла (Муху)|Мыйзакюла]]
* [[Мыэга]]
* [[Мяла]]
* [[Наўтсэ]]
* [[Нымкюла (Муху)|Нымкюла]]
* [[Нурмэ (Муху)|Нурмэ]]
* [[Ойна]]
* [[Паласмаа]]
* [[Паэнасэ]]
* [[Пійры (Муху)|Пійры]]
* [[Пыйтсэ]]
* [[Пядастэ]]
* [[Пярасэ]]
* [[Пяэлда]]
* [[Ранакюла (Муху)|Ранакюла]]
* [[Раса (Эстонія)|Раса]]
* [[Раўгі]]
* [[Раэгма]]
* [[Роатсіверэ]]
* [[Рыдасі]]
* [[Рынсі]]
* [[Рэбаскі]]
* [[Сімістэ]]
* [[Соанда]]
* [[Суурэмыйза (Муху)|Суурэмыйза]]
* [[Тамсэ]]
* [[Тупернурмэ]]
* [[Тусці (Муху)|Тусці]]
* [[Хеламаа (Муху)|Хеламаа]]
}}</text>
      <sha1>ozjyxdiiqbkeehs4mkoh0bxvdv02yjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119832</id>
      <parentid>5119828</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2115" sha1="ckkf47dv4wunxzlmoc5gt043nz7albu" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя           = Навігацыйная табліца/doc
| state         = uncollapsed
| клас_спісаў   = hlist

| базавы_стыль  = background:#0073eb; color: #0072CE;
| загаловак     = [[Муху (воласць)|&lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Воласць Муху&lt;/span&gt;]]

| выява         = [[Файл:Flag of Muhu Parish.svg|100px]]

| загаловак1    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Цэнтр&lt;/span&gt;
| спіс1         =
* [[Лійва (Муху)|Лійва]]

| загаловак2    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Вёскі&lt;/span&gt;
| спіс2         =
* [[Альява]]
* [[Ванамыйза (Муху)|Ванамыйза]]
* [[Вахтрастэ]]
* [[Війра (Муху)|Війра]]
* [[Выйкюла]]
* [[Выла (Муху)|Выла]]
* [[Ігакюла]]
* [[Каластэ (Муху)|Каластэ]]
* [[Кантсі]]
* [[Капі]]
* [[Кесэлайд]]
* [[Когува]]
* [[Куйвасту]]
* [[Кюласема]]
* [[Лалі (Муху)|Лалі]]
* [[Лахекюла (Муху)|Лахекюла]]
* [[Левалыпмэ]]
* [[Лепіку (Муху)|Лепіку]]
* [[Лехтметса (Муху)|Лехтметса]]
* [[Леэскопа]]
* [[Лінусэ (Муху)|Лінусэ]]
* [[Мыйзакюла (Муху)|Мыйзакюла]]
* [[Мыэга]]
* [[Мяла]]
* [[Наўтсэ]]
* [[Нымкюла (Муху)|Нымкюла]]
* [[Нурмэ (Муху)|Нурмэ]]
* [[Ойна]]
* [[Паласмаа]]
* [[Паэнасэ]]
* [[Пійры (Муху)|Пійры]]
* [[Пыйтсэ]]
* [[Пядастэ]]
* [[Пярасэ]]
* [[Пяэлда]]
* [[Ранакюла (Муху)|Ранакюла]]
* [[Раса (Эстонія)|Раса]]
* [[Раўгі]]
* [[Раэгма]]
* [[Роатсіверэ]]
* [[Рыдасі]]
* [[Рынсі]]
* [[Рэбаскі]]
* [[Сімістэ]]
* [[Соанда]]
* [[Суурэмыйза (Муху)|Суурэмыйза]]
* [[Тамсэ]]
* [[Тупернурмэ]]
* [[Тусці (Муху)|Тусці]]
* [[Хеламаа (Муху)|Хеламаа]]
}}</text>
      <sha1>ckkf47dv4wunxzlmoc5gt043nz7albu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119844</id>
      <parentid>5119832</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="f4izaaws8kudm7a01cma3fgjx1olx43" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя           = Навігацыйная табліца/doc
| state         = uncollapsed
| клас_спісаў   = hlist

| базавы_стыль  = background:#0073eb; color: #0072CE;
| загаловак     = [[Муху (воласць)|&lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Воласць Муху&lt;/span&gt;]]

| выява         = [[Файл:Flag of Muhu Parish.svg|100px]]

| загаловак1    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Цэнтр&lt;/span&gt;
| спіс1         =
* [[Лійва (Муху)|Лійва]]

| загаловак2    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Вёскі&lt;/span&gt;
| спіс2         =
* [[Альява]]
* [[Ванамыйза (Муху)|Ванамыйза]]
* [[Вахтрастэ]]
* [[Війра (Муху)|Війра]]
* [[Выйкюла]]
* [[Выла (Муху)|Выла]]
* [[Ігакюла]]
* [[Каластэ (Муху)|Каластэ]]
* [[Кантсі]]
* [[Капі]]
* [[Кесэ]]
* [[Когува]]
* [[Куйвасту]]
* [[Кюласема]]
* [[Лалі (Муху)|Лалі]]
* [[Лахекюла (Муху)|Лахекюла]]
* [[Левалыпмэ]]
* [[Лепіку (Муху)|Лепіку]]
* [[Лехтметса (Муху)|Лехтметса]]
* [[Леэскопа]]
* [[Лінусэ (Муху)|Лінусэ]]
* [[Мыйзакюла (Муху)|Мыйзакюла]]
* [[Мыэга]]
* [[Мяла]]
* [[Наўтсэ]]
* [[Нымкюла (Муху)|Нымкюла]]
* [[Нурмэ (Муху)|Нурмэ]]
* [[Ойна]]
* [[Паласмаа]]
* [[Паэнасэ]]
* [[Пійры (Муху)|Пійры]]
* [[Пыйтсэ]]
* [[Пядастэ]]
* [[Пярасэ]]
* [[Пяэлда]]
* [[Ранакюла (Муху)|Ранакюла]]
* [[Раса (Эстонія)|Раса]]
* [[Раўгі]]
* [[Раэгма]]
* [[Роатсіверэ]]
* [[Рыдасі]]
* [[Рынсі]]
* [[Рэбаскі]]
* [[Сімістэ]]
* [[Соанда]]
* [[Суурэмыйза (Муху)|Суурэмыйза]]
* [[Тамсэ]]
* [[Тупернурмэ]]
* [[Тусці (Муху)|Тусці]]
* [[Хеламаа (Муху)|Хеламаа]]
}}</text>
      <sha1>f4izaaws8kudm7a01cma3fgjx1olx43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Воласць Отэпя (2017)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>774942</id>
    <revision>
      <id>5119921</id>
      <parentid>5119601</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="b0qecxlesvxsn39t498ngq9fi7xxlad" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя           = Воласць Отэпя (2017)
| state         = uncollapsed
| клас_спісаў   = hlist

| базавы_стыль  = background:#0073eb; color: #0072CE;
| загаловак     = [[Отэпя (воласць, 2017)|&lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Воласць Отэпя&lt;/span&gt;]]

| выява         = [[Файл:Flag of Otepää Parish.svg|100px]]

| загаловак1    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Цэнтр&lt;/span&gt;
| спіс1         =
* [[Отэпя]]

| загаловак2    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Пасёлкі&lt;/span&gt;
| спіс2         =
* [[Пука (Отэпя)|Пука]]
* [[Сангастэ]]

| загаловак3    = &lt;span style=&quot;color:#fff;&quot;&gt;Вёскі&lt;/span&gt;
| спіс3         =
* [[Арула]]
* [[Ваалу]]
* [[Ваардзі]]
* [[Вана-Отэпя]]
* [[Відрыке]]
* [[Ілм’ярвэ]]
* [[Касірата]]
* [[Касталатсі]]
* [[Каурутоатсі]]
* [[Кеэні]]
* [[Кібена]]
* [[Койгу (Отэпя)|Койгу]]
* [[Колі (Эстонія)|Колі]]
* [[Комсі]]
* [[Куйгатсі]]
* [[Курэверэ (Отэпя)|Курэверэ]]
* [[Кяхры (Отэпя)|Кяхры]]
* [[Кяэрыку]]
* [[Ласікюла]]
* [[Лаукюла]]
* [[Лутыке]]
* [[Макіта (Отэпя)|Макіта]]
* [[Міці (Эстонія)|Міці]]
* [[Мяга]]
* [[Мягістэ]]
* [[Мягэсціку]]
* [[Мярдзі (Отэпя)|Мярдзі]]
* [[Мяэгастэ]]
* [[Мяэкюла (Отэпя)|Мяэкюла]]
* [[Ныуні]]
* [[Нюплі]]
* [[Няэруці (Отэпя)|Няэруці]]
* [[Отэпя (Отэпя)|Отэпя]]
* [[Педаямяэ]]
* [[Пілкузэ]]
* [[Пліка]]
* [[Прангэ]]
* [[Прынгі (вёска)|Прынгі]]
* [[Пыру (Отэпя)|Пыру]]
* [[Пюхаярвэ]]
* [[Пяйдла]]
* [[Рабі (Эстонія)|Рабі]]
* [[Раўдсепа (Отэпя)|Раўдсепа]]
* [[Рыстэ]]
* [[Руўна]]
* [[Рэсту]]
* [[Сарапуў]]
* [[Сіхва]]
* [[Труута]]
* [[Тыйду (Отэпя)|Тыйду]]
* [[Тыўтсі]]
* [[Эду (Отэпя)|Эду]]
}}

&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці Эстоніі]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0qecxlesvxsn39t498ngq9fi7xxlad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юрый Алегавіч Бачышча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774999</id>
    <revision>
      <id>5119947</id>
      <parentid>5040470</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20507-09</username>
        <id>166099</id>
      </contributor>
      <comment>Надаў больш энцыклапедычны характар біяграфічнай інфармацыі і ўдакладніў яе</comment>
      <origin>5119947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="to0hvj1m9autp94qia2drcnmeplizf1" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Юрась Бачышча''' або '''Юры Бачышча''', поўнае імя '''Юрый Алегавіч Бачышча''' ({{ВД-П}}) — беларускі [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (2004).

== Біяграфія ==
У 2004 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Каталіцкая царква ў нацыянальна-рэлігійнай палітыцы царызму ў Беларусі (1900—1914 гг.)».

У 2003-2005 гг. працаваў у [[БДУІР]].&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://generation.by/news630.html|title=Маладому выкладчыку БДУІР адмовілі ў падаўжэньні дамовы па ідэалягічных прычынах|website=Generation.bY|access-date=2024-10-14}}&lt;/ref&gt;

У 2006 г. дацэнтам [[БДПУ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/5674|title=Юры Бачышча: &amp;ldquo;Мне прапанавалі &amp;ndash; альбо ты выкладаеш, альбо назіраеш на выбарах&amp;hellip;&amp;rdquo;|website=spring96.org|date=2006-12-20|access-date=2024-10-14}}&lt;/ref&gt;

Пазней да 2018 года дацэнтам Дэпартамента гісторыі [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]].

У 2018-2023 гг. працаваў загадчыкам аддзела ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва ў Мінску. 

== Навуковая дзейнасць ==
Даследчык гісторыі [[Пратэстанцтва ў Беларусі|пратэстанцкай царквы ў Беларусі]]. Аўтар шэрагу артыкулаў па дзяржаўнай палітыцы да канфесій у ХХ ст., па гісторыі евангельскай царквы і хрысціянска-дэмакратычнага руху, па рэалізацыі пра на свабоду сумлення. Браў удзел у падрыхтоўцы перавыдання «[[Катэхізіс Сымона Буднага|Катэхізіса]]» [[Сымон Будны|Сымона Буднага]]. Складальнік зборніка «Гісторыя Беларусі найноўшага часу ў дакументах і матэрыялах».

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]</text>
      <sha1>to0hvj1m9autp94qia2drcnmeplizf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119956</id>
      <parentid>5119947</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль, афармленне</comment>
      <origin>5119956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2760" sha1="1en5aofgtwo9utvg89vezm03n47k6oo" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Юрась Бачышча''' або '''Юры Бачышча''', поўнае імя '''Юрый Алегавіч Бачышча''' ({{ВДП}}) — беларускі [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (2004).

== Біяграфія ==
У 2003—2005 гадах працаваў у [[БДУІР]].&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://generation.by/news630.html|title=Маладому выкладчыку БДУІР адмовілі ў падаўжэньні дамовы па ідэалягічных прычынах|website=Generation.bY|access-date=2024-10-14}}&lt;/ref&gt; У 2004 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Каталіцкая царква ў нацыянальна-рэлігійнай палітыцы царызму ў Беларусі (1900—1914 гг.)». У 2006 годзе дацэнт [[БДПУ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/5674|title=Юры Бачышча: &amp;ldquo;Мне прапанавалі &amp;ndash; альбо ты выкладаеш, альбо назіраеш на выбарах&amp;hellip;&amp;rdquo;|website=spring96.org|date=2006-12-20|access-date=2024-10-14}}&lt;/ref&gt;.

Пазней, да 2018 года дацэнт Дэпартамента гісторыі [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]]. У 2018—2023 гадах працаваў загадчыкам аддзела ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва]] ў Мінску.

== Навуковая дзейнасць ==
Даследчык гісторыі [[Пратэстанцтва ў Беларусі|пратэстанцкай царквы ў Беларусі]]. Аўтар шэрагу артыкулаў па дзяржаўнай палітыцы да канфесій у ХХ ст., па гісторыі евангельскай царквы і хрысціянска-дэмакратычнага руху, па рэалізацыі пра на свабоду сумлення. Браў удзел у падрыхтоўцы перавыдання «[[Катэхізіс Сымона Буднага|Катэхізіса]]» [[Сымон Будны|Сымона Буднага]]. Складальнік зборніка «Гісторыя Беларусі найноўшага часу ў дакументах і матэрыялах».

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]</text>
      <sha1>1en5aofgtwo9utvg89vezm03n47k6oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сюрэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776830</id>
    <revision>
      <id>5119865</id>
      <parentid>4902005</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1262" sha1="avd1dbb1ypoaph6c3naslktribrvaco" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Сюрэн''' ({{lang-fr|Suresnes}}) — камуна ў [[Францыя|Францыі]] і блізкі прыгарад [[Парыж]]а. Размешчана за 9,3 км на захад ад цэнтра [[Парыж]]а. У Сюрэн знаходзіцца Форт Мон-Валер’ен — мемарыял, прысвечаны амерыканскім салдатам, якія загінулі ў Другой сусветнай вайне. З Парыжам Сюрэн звязваюць лінія Транзільена, якая вядзе праз Дэфанс да парыжскага [[вакзал Сен-Лазар|вакзала Сен-Лазар]], а таксама лініяй трамвая № 2 да станцыі метро «Порт-дэ-Версаль».

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Жулі Гае]], французская актрыса

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}


[[Катэгорыя:Прыгарады Парыжа]]
[[Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен]]
[[Катэгорыя:Сюрэн]]</text>
      <sha1>avd1dbb1ypoaph6c3naslktribrvaco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Папулярныя артыкулы</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780455</id>
    <revision>
      <id>5119711</id>
      <parentid>5106517</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MBHbot</username>
        <id>91410</id>
      </contributor>
      <origin>5119711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191211" sha1="bw74ptkfmd7soixyvc0tfddmm8cmulp" xml:space="preserve">{{popular pages}}{{floating table header}}&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Артыкул!!Пік!!Медыяна!!Дата піка
|-
|[[-]]||{{formatnum:31307}}||7473||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Галоўная старонка]]||2626||1396||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Сяргей Міхайлавіч Масляк]]||965||7||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Дзень Волі]]||370||10||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Максім Багдановіч]]||294||44||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Другая сусветная вайна]]||247||13||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Аркадзь Куляшоў]]||230||22||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мінскі метрапалітэн]]||229||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Кандрат Крапіва]]||223||34||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Францыск Скарына]]||218||29||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Рубінчык]]||210||2||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Іванавіч Карызна]]||195||14||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь]]||181||0||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Спакойнага шчасця не зычу нікому]]||168||5||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Славакія]]||166||4||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]]||165||2||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Міжнародны жаночы дзень]]||163||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)]]||162||14||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Алесь Разанаў]]||161||37||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Янка Купала]]||161||51||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Міхась Башлакоў]]||153||12||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Максім Гарэцкі]]||149||30||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Алі Хаменеі]]||146||5||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Нутрыя]]||145||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Рыгор Барадулін]]||143||26||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Якуб Колас]]||141||31||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Скланенне назоўнікаў у беларускай мове]]||133||11||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Польская нацыянал-дэмакратыя]]||131||17||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Будслаў]]||128||2||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Магіла льва (паэма)]]||125||11||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Летнія Алімпійскія гульні 2012]]||124||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чарнобыльская катастрофа]]||121||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Максім Танк]]||120||20||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Васіль Ісакавіч Талаш]]||112||7||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка]]||108||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Беларуская Народная Рэспубліка]]||107||18||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Анастасія Мікалаеўна Каласоўская]]||106||2||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Аляксей Дудараў]]||105||13||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Георгій Марчук]]||103||12||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Мінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж імя М. С. Высоцкага]]||103||1||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Kufar.by]]||102||39||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Адольф Гітлер]]||102||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Пустальга звычайная]]||100||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Спражэнне]]||99||2||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Павел Аляксандравіч Харланчук]]||98||7||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Кузьма Чорны]]||97||26||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Вейшнорыя]]||95||9||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Хатынь]]||95||8||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Сонечная сістэма]]||94||2||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Neuro Dubel]]||93||2||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Рагнеда Рагвалодаўна]]||93||8||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Аблога Сараева]]||91||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Кім Філбі]]||91||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Францішак Багушэвіч]]||91||23||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Дняпро]]||90||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Георгіевіч Мулявін]]||90||6||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі]]||89||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Бялград]]||88||4||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Мікола Іванавіч Ермаловіч]]||88||6||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Зваротнасць дзеяслова]]||87||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч]]||87||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Хвароба Альцгеймера]]||86||11||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[25 сакавіка]]||85||2||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Hair Peace Salon]]||85||2||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Індаеўрапейскія мовы]]||85||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Пратэсты ў падтрымку Аляксея Навальнага (2021)]]||85||12||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Караткевіч]]||85||40||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Публій Карнелій Тацыт]]||84||24||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[ФК Джэноа]]||83||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь]]||82||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[297]]||81||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Мая Бесядзь]]||81||3||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Секс]]||81||11||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь]]||81||6||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]]||80||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Літуанізм]]||80||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Андора]]||79||5||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Фрыцьёф Нансен]]||79||23||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Хвоя]]||79||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ігар Васільевіч Ляшэнка]]||77||3||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Кніганошы]]||76||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вольга Славаміраўна Бондарава]]||74||4||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Міжнародны саюз тэарэтычнай і прыкладной хіміі]]||74||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Be Free]]||72||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Загляне сонца і ў наша аконца]]||72||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Філіпіны]]||72||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ханкэнды]]||72||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Аляксей I Камнін]]||71||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Васіль Быкаў]]||71||31||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Беларусь]]||70||53||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Францішак Рамейка]]||70||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава]]||69||7||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Руаль Амундсен]]||69||20||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[8 сакавіка]]||68||2||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Ruslan Saberov]]||68||6||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Грунвальдская бітва]]||68||6||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Удар па школе ў Мінабе]]||68||3||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[28 студзеня]]||67||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[1704]]||66||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[19 жніўня]]||66||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[American McGee’s Alice]]||66||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Галандцы]]||66||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Хэдэр Грэм]]||66||66||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Інданезія]]||65||20||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Бадэн-Вюртэмберг]]||65||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Ясакар]]||65||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[M8L8TH]]||64||19||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Густаў Малер]]||64||15||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Моталь]]||64||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Расійскае ўварванне ў Крым]]||64||17||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Спіс беларускіх імён]]||64||44||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Эрыдан (сузор’е)]]||64||2||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Янка Брыль]]||64||18||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Канстанцінавіч Гаравец]]||63||8||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Канстытуцыя Беларусі]]||63||2||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Салонікі]]||63||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вільня наша]]||62||13||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Джэрэмі Рэнер]]||62||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лос-Анджэлес]]||62||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[3 снежня]]||61||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Open Space]]||61||4||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]]||61||3||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Казімір IV Ягелончык]]||61||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Марцін Кухта]]||61||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка]]||61||14||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Давід Сарноў]]||60||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Мікалаевіч Шыцік]]||60||9||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Чак Норыс]]||60||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[17 снежня]]||59||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[2015]]||59||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Аперацыя «Баграціён»]]||59||6||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Аўгусцін Аўрэлій]]||59||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2013]]||59||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Моладзевы блок]]||59||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Прыметнік]]||59||22||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Ульянаўск]]||59||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Юры Туронак]]||59||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Янот-паласкун]]||59||2||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[1268]]||58||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[2 мая]]||58||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[RT]]||58||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Амазонскі ламанцін]]||58||10||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Канстанцін Габрыэль Пшаздзецкі]]||58||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Кірыякі]]||58||58||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Манга (мастацтва)]]||58||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Паўліна Вінцэнтаўна Мядзёлка]]||58||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Серабро]]||58||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1196]]||57||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[153]]||57||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[M1 Abrams]]||57||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Каньскаволя]]||57||2||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Конкурс песні Еўрабачанне 2013]]||57||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Нацыянальны Дывізіён Малдовы 2017]]||57||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Трайпл]]||57||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[206]]||56||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ворлікі звычайныя]]||56||4||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Жан-Клод Ван Дам]]||56||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Кіеўская Русь]]||56||3||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Ляхавіцкі раён]]||56||2||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Марыя Складоўская-Кюры]]||56||3||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Раман Паланскі]]||56||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Рэнэ Зелвегер]]||56||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў]]||56||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Хвоя звычайная]]||56||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Шатландыя]]||56||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Экалогія]]||56||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[.xxx]]||55||22||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[C/1995 O1 (Хейла — Бопа)]]||55||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Hello (песня Адэлі)]]||55||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Абуджа]]||55||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Ларын]]||55||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Леанід Сямёнавіч Мальцаў]]||55||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мсціслаў]]||55||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Міжземнае мора]]||55||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мілан Кучан]]||55||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Пімен Панчанка]]||55||13||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анжэ]]||54||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)]]||54||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Гісторыя Беларусі]]||54||6||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Ефрасіння Полацкая]]||54||14||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[ЖФК Зорка-БДУ]]||54||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Рыгоравіч Баразна]]||54||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Новы агульны каталог]]||54||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Стаўбцоўскі раён]]||54||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1199]]||53||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1493]]||53||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Mine (песня Тэйлар Свіфт)]]||53||0||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Блажэ Конескі]]||53||0||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Брэмен (федэральная зямля)]]||53||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Валожын]]||53||2||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч]]||53||2||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Дэвід Гілберт]]||53||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Калоднае]]||53||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Партызанская вайна]]||53||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Перыядычная сістэма элементаў]]||53||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чэмпіянат свету па футболе 2022]]||53||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Шон Пен]]||53||2||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[1025]]||52||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1854]]||52||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[618]]||52||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Альфрэд Нобель]]||52||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беларуская мова]]||52||33||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Благавешчанне (народнае свята)]]||52||2||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Вялікія даныя]]||52||0||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Даброціна]]||52||0||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Джэніс Джоплін]]||52||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Маджтаба Хаменеі]]||52||3||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Марыя Твардоўская]]||52||3||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Менла-Парк (Каліфорнія)]]||52||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Метрапалітэн Сан-Паўлу]]||52||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Омская вобласць]]||52||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сербская мова]]||52||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сцюарт Бінэм]]||52||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сяроў (горад)]]||52||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Эрнан Картэс]]||52||7||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[1984]]||51||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Андрэй Аляксандравіч Радаман]]||51||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Арменія]]||51||4||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Васіль Феафілавіч Купрэвіч]]||51||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Ганна Кацярына Радзівіл]]||51||3||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Германія]]||51||8||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзяржава Сасанідаў]]||51||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Зміцер Дашкевіч]]||51||2||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Лагойск]]||51||5||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Мікалай Мікалаевіч Шыпаў]]||51||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Рысь звычайная]]||51||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чорная смерць]]||51||8||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Энергетыка Беларусі]]||51||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Юлія Аляксееўна Апанасовіч]]||51||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Юрый Аляксандравіч Чыж]]||51||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[31 снежня]]||50||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Ізраіль]]||50||15||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анатоль Паўлавіч Кудравец]]||50||7||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Вялікабрытанія]]||50||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Казлоўскі]]||50||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Свята-Духаў кафедральны сабор і кляштар бернардзінак]]||50||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Эжэн Дэлакруа]]||50||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[LiveJournal]]||49||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[VSK-100]]||49||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Індыгірка]]||49||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Адэля з Устроні]]||49||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Беларусы Чэхіі]]||49||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Генрых VIII]]||49||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Кальварыйскія могілкі]]||49||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Нанатэхналогія]]||49||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Стэнлі (Фалклендскія астравы)]]||49||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Дубоўка]]||49||8||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Усэйн Болт]]||49||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Цыгарэта]]||49||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Энгельс (горад)]]||49||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Юліян Янавіч Лапіцкі]]||49||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[990]]||48||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Android]]||48||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[FS Lublin]]||48||0||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Беларускі нацыянальны касцюм]]||48||10||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Гістарычны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна]]||48||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дзін Цзюньхуэй]]||48||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Жлобінскі раён]]||48||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Канарскія астравы]]||48||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Макс Планк]]||48||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мінск]]||48||29||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Платон Раманавіч Галавач]]||48||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Тадэвуш Касцюшка]]||48||22||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1991]]||47||5||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Бакінскі метрапалітэн]]||47||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Балівія]]||47||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беларускі арабскі алфавіт]]||47||8||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Белсат]]||47||19||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Будынак парламента Японіі]]||47||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Васіль Зуёнак]]||47||7||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Вясновыя карагоды ў Пінкавічах]]||47||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Віталь Вольскі]]||47||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Даніэле Дэ Росі]]||47||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Жан-Поль Сартр]]||47||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Зінаіда Якаўлеўна Мажэйка]]||47||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Канстанцін Канстанцінавіч]]||47||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Латышская мова]]||47||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Насос (сузор’е)]]||47||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ніжняудзінск]]||47||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Піліп Андрэевіч Іваноў]]||47||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Рэй Брэдберы]]||47||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[.id]]||46||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1126]]||46||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1678]]||46||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[16 снежня]]||46||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[1976]]||46||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[27 чэрвеня]]||46||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[ABBA]]||46||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]]||46||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]]||46||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Драч]]||46||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Зеленалужская лінія]]||46||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Знакі паштовай аплаты Украіны (2012)]]||46||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Кевін дэ Бройнэ]]||46||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мікалай Іванавіч Дзямідаў]]||46||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мінск-1 (аэрапорт)]]||46||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Рэзэкнэ]]||46||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сахара]]||46||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сядзіба Ваньковічаў (Мінск)]]||46||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сяргей Іванавіч Дубавец]]||46||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Тэнесі]]||46||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[1380]]||45||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1767]]||45||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[1988]]||45||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[1996]]||45||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[617]]||45||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Ільіч Лізюкоў]]||45||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Ягелончык]]||45||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Андрэй Паўлавіч Худык]]||45||2||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Аперацыя «Арго»]]||45||5||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Біл Клінтан]]||45||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Білібіна]]||45||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вайскова-дыпламатычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі]]||45||4||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Грэнландыя]]||45||4||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Канстанцін Васілевіч Вераніцын]]||45||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Кокнэсэ]]||45||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Напалеон Феліксавіч Яленскі]]||45||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Пратэсты ў Казахстане (2022)]]||45||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сцвіга]]||45||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Франсуа Аланд]]||45||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Цэліна Шыманоўская]]||45||1||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Чэрвеньскі раён]]||45||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Штучны інтэлект]]||45||4||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[1102]]||44||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[19 красавіка]]||44||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[7 мая]]||44||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Otto Dix]]||44||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч]]||44||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Алаіза Пашкевіч]]||44||20||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Армяне]]||44||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Брашоў]]||44||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вайна ў Харватыі]]||44||10||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Валожынскі ешыбот]]||44||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў]]||44||4||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Кураслеп лясны]]||44||4||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Лунцік і яго сябры]]||44||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Марат Іванавіч Казей]]||44||6||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Восіпавіч Каяловіч]]||44||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Польска-савецкая вайна]]||44||4||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Проня]]||44||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Саламон]]||44||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Страча]]||44||1||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Усходняя Літва]]||44||3||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Эліза Ажэшка]]||44||7||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман]]||43||2||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Алірэза Арафі]]||43||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Аўрэліян]]||43||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці]]||43||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Віленская беларуская гімназія]]||43||5||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Вішнева (Валожынскі раён)]]||43||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гарадзішча на Менцы]]||43||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Дапаможная паліцыя]]||43||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Клод Сімон]]||43||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Людвіг Вітгенштэйн]]||43||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Марк Залманавіч Фрэйдзін]]||43||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Марс]]||43||8||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Масонства]]||43||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мікалай II (імператар расійскі)]]||43||12||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Нараўлянская сядзіба]]||43||2||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Сноў]]||43||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Спіс памерлых у 2026 годзе]]||43||14||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Тэрытарыяльная спрэчка за Заходняе Палессе (1939)]]||43||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Швейцарыя]]||43||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Юрый Мікалаевіч Горлаў]]||43||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[1951]]||42||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[1964]]||42||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[2020 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва]]||42||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[731]]||42||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[EeOneGuy]]||42||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Антанас Смятона]]||42||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Антон Іванавіч Дзянікін]]||42||7||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Біялагічны від]]||42||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Варшаўскі метрапалітэн]]||42||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вянок (зборнік)]]||42||5||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Галіна Патаева]]||42||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Джэймс Прэскат Джоўль]]||42||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дрыгавічы]]||42||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Казахстан]]||42||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Людовік VII Малады]]||42||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Нацыянальны інстытут сардэчна-сасудзістай хірургіі імя М. М. Амосава АМН Украіны]]||42||42||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Патрон]]||42||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]||42||4||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сааранбай Жаэнбекаў]]||42||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў]]||42||12||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Туберкулёз]]||42||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Уваравічы]]||42||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]]||42||15||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў]]||42||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[.bi]]||41||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1312]]||41||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[1786]]||41||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1989]]||41||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[27 снежня]]||41||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[937]]||41||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ізяславічы Полацкія]]||41||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Альберт Эйнштэйн]]||41||13||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Альтаміра (пячора)]]||41||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Беспарадкі ў Вялікабрытаніі (2024)]]||41||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вуліца Леніна (Мінск)]]||41||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Дзям’янкі]]||41||1||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Дэпартамент паліцыі міністэрства ўнутраных спраў Літоўскай Рэспублікі]]||41||0||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Канстанцін Аўдзеевіч Смоўскі]]||41||1||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Крышталяоптыка]]||41||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Марыя Віцебская]]||41||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Ніл Гілевіч]]||41||14||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Росіца (вёска)]]||41||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Таропа]]||41||1||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Філіп II Македонскі]]||41||4||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[10 кастрычніка]]||40||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Tube.by]]||40||14||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Іран]]||40||8||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алесь Бяляцкі]]||40||5||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Аляксей Іванавіч Сабалеўскі]]||40||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі]]||40||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Брэндан Флаўэрс]]||40||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Віленскія вербы]]||40||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Генрых Вацлававіч Далідовіч]]||40||6||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Жан-Луі Гасэ]]||40||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Зямля]]||40||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Каменная Горка (станцыя метро)]]||40||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Масуд Пезешкіян]]||40||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Наступленне на Трыпалі (2019—2020)]]||40||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Праванс — Альпы — Лазурны Бераг]]||40||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Рэч Паспалітая]]||40||9||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Спіс дзікарослых раслін Беларусі]]||40||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сяргей Міхайлавіч Балановіч]]||40||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Фарысеі]]||40||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Цім Бернерс-Лі]]||40||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Шчыльнасць]]||40||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ягайла]]||40||11||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[7 снежня]]||39||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[V стагоддзе]]||39||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Баранавічы]]||39||5||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Візантыя]]||39||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Грузавы аўтамабіль]]||39||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Грэм, Хэдэр]]||39||39||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Дукорскі маёнтак]]||39||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Дэвід Сушэ]]||39||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Змітрок Бядуля]]||39||17||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Камаі)]]||39||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Лемнас]]||39||0||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Лешак Энгелькінг]]||39||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Малдаване]]||39||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мастурбацыя]]||39||14||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мілаград]]||39||0||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Мінерал]]||39||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Нароўля]]||39||13||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Павел VI]]||39||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Уладзіміравіч Карызна]]||39||2||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[ФК Шахцёр Салігорск]]||39||2||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Шарль Бадлер]]||39||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч]]||39||11||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[1395]]||38||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[1929]]||38||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[308 да н.э.]]||38||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[National Geographic Traveller]]||38||0||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[PlayStation 5]]||38||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Ісус Хрыстос]]||38||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Англійская Вікіпедыя]]||38||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Артур Вольскі]]||38||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беларускае падраздзяленне спецыяльнага прызначэння «1514»]]||38||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Данжон]]||38||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Джо Кокер]]||38||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзюсі]]||38||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Карльстад]]||38||0||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Кваліфікацыя да чэмпіянату свету па снукеры 2015]]||38||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Лаймэн Фрэнк Баум]]||38||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Лань (рака)]]||38||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Левіяфан (фільм, 2014)]]||38||38||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Маляўшчына (Мінск)]]||38||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Марсель]]||38||4||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Мінай Піліпавіч Шмыроў]]||38||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Праспект Машэрава (Брэст)]]||38||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Расія]]||38||21||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Раёны Украіны]]||38||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Слонім]]||38||8||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Іванавіч Корбан]]||38||2||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Хутка-смачна]]||38||2||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Чамара]]||38||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Якаў Львовіч Каламінскі]]||38||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[738]]||37||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Іван Андрэевіч Берман]]||37||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ігуана звычайная]]||37||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ігуменскі павет]]||37||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Інданезійская акупацыя Усходняга Тымора]]||37||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Алег Сяргеевіч Гайдукевіч]]||37||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Іванавіч Маркевіч]]||37||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Беларуская краёвая абарона]]||37||4||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Брусель]]||37||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Гарады Беларусі]]||37||10||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Грунвальдская бітва (карціна)]]||37||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Дзень беларускага пісьменства]]||37||5||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Лінчэпінг]]||37||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Майкл Джэксан]]||37||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мост]]||37||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Наготкі]]||37||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Петразаводск]]||37||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Сексуальныя пазіцыі]]||37||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч]]||37||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Трэцяя Устаўная грамата]]||37||2||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Яўрэйская аўтаномная вобласць]]||37||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[2019]]||36||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[21vek.by]]||36||9||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Champion of Champions 1978 (снукер)]]||36||0||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Абчугскі сельсавет]]||36||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Іосіфавіч Фядута]]||36||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анатоль Пятровіч Лапо]]||36||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Андрэй Іванавіч Александровіч]]||36||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Андрэй Іванавіч Швед]]||36||2||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Антон Неманцэвіч]]||36||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Астат]]||36||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Войска Вялікага Княства Літоўскага]]||36||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Вялікае Княства Літоўскае]]||36||17||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Вялікія Лукі]]||36||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Відкун Квіслінг]]||36||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Генацыд у Руандзе]]||36||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Герман фон Зальца]]||36||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дзяцькава]]||36||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Зміцер Колас]]||36||5||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Канклаў]]||36||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Кацярына I (імператрыца расійская)]]||36||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Лівія]]||36||4||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Маладзечна]]||36||9||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Мікалай Генадзевіч Снапкоў]]||36||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мікеле Андрэола]]||36||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Мікраскоп]]||36||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Назоўнік]]||36||8||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Насельніцтва Беларусі]]||36||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Насякомыя]]||36||11||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Новая зямля (паэма)]]||36||11||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Рэспубліка Косава]]||36||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Савецкая вуліца (Гродна)]]||36||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў]]||36||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Сярэдневяковае мастацтва]]||36||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Тапкі (горад)]]||36||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Трыкутнік (сузор’е)]]||36||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[ФК Карытыба]]||36||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ]]||36||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Чарнагорск]]||36||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Эрнэста Гевара]]||36||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[1281]]||35||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[ChatGPT]]||35||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Experty.by]]||35||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Іван Сямёнавіч Сапега]]||35||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Адам Міцкевіч]]||35||12||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Алена Цэпрынская]]||35||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Алесь Бадак]]||35||6||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алесь Карповіч]]||35||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Алор (архіпелаг)]]||35||0||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін]]||35||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Андхра-Прадэш]]||35||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)]]||35||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беларусы]]||35||17||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ваўкавыск]]||35||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вількамір (клуб гістарычнай рэканструкцыі)]]||35||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Галікарнаскі маўзалей]]||35||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ганна Камніна]]||35||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Джалма Сантус]]||35||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Джон Коўл]]||35||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Джон Ленан]]||35||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзітрыкі (Тарноўскі сельсавет)]]||35||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Капялюш]]||35||3||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч]]||35||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Лэйла Фернандэс]]||35||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Мікалай Дарагастайскі]]||35||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Напалеон III]]||35||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Парканы]]||35||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Пячора (горад)]]||35||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022)]]||35||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Рэчаісны лік]]||35||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Слуцкія ткачыхі]]||35||3||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Спірты]]||35||5||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Татарск]]||35||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тукан (сузор’е)]]||35||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Фінікс Санз у сезоне 2018/2019]]||35||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Цюменская вобласць]]||35||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[1105]]||34||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[2008]]||34||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[358 да н.э.]]||34||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[3 жніўня]]||34||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[McDonald’s]]||34||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Іван Батрак]]||34||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Іван Шамякін]]||34||17||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці]]||34||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анатоль Канстанцінавіч Клышка]]||34||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч]]||34||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Атал I Сатэр]]||34||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ашаканская бітва]]||34||10||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Баяры (значэнні)]]||34||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Венерын чаравічак сапраўдны]]||34||2||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Вялікая французская рэвалюцыя]]||34||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Віктар Уладзіміравіч Стасяловіч]]||34||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Вільгельм I Аранскі]]||34||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Вінцук Вячорка]]||34||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Генрык Татур]]||34||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Джэк Лондан]]||34||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Камунізм]]||34||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Каспля]]||34||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Конкурс песні Еўрабачанне 2016]]||34||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Краязнаўства Беларусі]]||34||10||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Крыт]]||34||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Лафает Рональд Хабард]]||34||0||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Леанід Мендэлевіч Левін]]||34||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Леў Самойлавіч Бакст]]||34||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Магілёў]]||34||12||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Мажэйкі (горад)]]||34||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Немаршанскія]]||34||0||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Новазеландскія субантарктычныя астравы]]||34||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Паводле Марка Святое Дабравесце]]||34||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Парк Чалюскінцаў (станцыя метро)]]||34||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Рэферэндум]]||34||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Святая Воля]]||34||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сібір]]||34||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Хасан Насрала]]||34||3||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Цфанія-Гедалія Якаўлевіч Кіпніс]]||34||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чэмпіянат свету па футболе 1950]]||34||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[1291]]||33||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[276]]||33||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[IKCO Samand]]||33||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Reform.news]]||33||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ribodon]]||33||6||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[XIX стагоддзе]]||33||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Іван Пташнікаў]]||33||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Ігар Анатолевіч Маршалаў]]||33||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Андрэй Анатолевіч Шчарбакоў]]||33||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Андрэй Дзічэнка]]||33||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Антоній Ляшчэвіч]]||33||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Батумі]]||33||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Беларуская цэнтральная рада]]||33||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Белпошта]]||33||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вайна ў Афганістане (2001—2021)]]||33||7||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Валерыян Харкевіч]]||33||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Валожынскі раён]]||33||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Валійцы]]||33||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вялікая Айчынная вайна]]||33||10||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Гафній]]||33||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Генрых III Валуа]]||33||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Глюкоза]]||33||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Грамадства]]||33||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Гродна]]||33||13||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Джавані Бакача]]||33||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Еўропа (спадарожнік)]]||33||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Знакі паштовай аплаты Украіны (1997)]]||33||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Зянон Станіслававіч Пазняк]]||33||5||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Калаўроткі]]||33||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Караль Жукоўскі]]||33||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Мадэйра (востраў)]]||33||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Матэматычная логіка]]||33||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Міжнародны мужчынскі дзень]]||33||2||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Мікалай Сапега (сын Мікалая)]]||33||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Міхалова (станцыя метро)]]||33||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Новы Урэнгой]]||33||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Парламенцкія выбары ў Германіі (1949)]]||33||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Томас Вудра Вільсан]]||33||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Турцыя]]||33||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]]||33||10||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уільям Гершэль]]||33||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Францыск (Папа Рымскі)]]||33||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Францішак Аляхновіч]]||33||6||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Харкаў]]||33||2||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Эдуард Іванавіч Шыркоўскі]]||33||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[11 сакавіка]]||32||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[1553]]||32||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[195]]||32||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[2026]]||32||8||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[25 ліпеня]]||32||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Av.by]]||32||16||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Іван Кузьміч Кандрацьеў]]||32||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Іван Навуменка]]||32||9||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Ігар Мікалаевіч Кулікоў]]||32||2||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Алег Леанідавіч Алкаеў]]||32||2||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Мікалаевіч Івулін]]||32||4||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Аляксей Васілевіч Пысін]]||32||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Асіповіцкі раён]]||32||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Беларусы ў Вільні]]||32||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Верхнядзвінск]]||32||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Восіп Іванавіч Сянкоўскі]]||32||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзеяслоў]]||32||11||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Докшыцкі раён]]||32||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Забойства Джорджа Флойда]]||32||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Косава (горад)]]||32||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Леў Юр’евіч Гарошка]]||32||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Людовік XIV]]||32||5||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Максім Горкі]]||32||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Марсельеза]]||32||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Марыя Шэрыфавіч]]||32||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мірскі замак]]||32||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Міхась Чарот]]||32||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Палонка (Баранавіцкі раён)]]||32||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Прастрэл шыракалісты]]||32||3||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Простая мова]]||32||2||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Пятрусь Броўка]]||32||14||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Ржэў]]||32||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Рыначная эканоміка]]||32||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Свінг (секс)]]||32||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сен-Дэні (Рэюньён)]]||32||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сноры Стурлусан]]||32||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Сокал-каршачок]]||32||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Справа «Белага легіёна»]]||32||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Фэй Данаўэй]]||32||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чарнагорыя]]||32||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]||32||9||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Эдуард Леанардавіч Міцуль]]||32||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Юбілейны дом]]||32||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Юозас Габрыс-Паршайціс]]||32||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[M83 (аб’ект Месье)]]||31||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Pawet.net]]||31||1||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Індзейцы]]||31||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]||31||3||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Археалагічныя даследаванні ў Гнесічах і Лаўрышаве]]||31||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Астранамічная адзінка]]||31||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Брэст]]||31||14||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вінцэнт Руткевіч]]||31||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Віцебская вобласць]]||31||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гродзенскі піўзавод]]||31||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Гісторыя Інданезіі]]||31||7||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Джон Сідні Мак-Кейн]]||31||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзёрнавіцкі сельсавет (Верхнядзвінскі раён)]]||31||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Заранка]]||31||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Знакі прыпынку]]||31||3||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Ландвойт]]||31||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ліцвінавічы]]||31||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Маргарэт Тэтчэр]]||31||9||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Марэна]]||31||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Маскат]]||31||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мовы Лівіі]]||31||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Мікалаеўскі нацыянальны беларускі сельсавет]]||31||1||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Мікалогія]]||31||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Георгіевіч Эндэ]]||31||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Папугаепадобныя]]||31||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы]]||31||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Прэмія Вольфа па медыцыне]]||31||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Свінец]]||31||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Старобінскі раён]]||31||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сіманасекскі дагавор]]||31||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Іванавіч Буднік]]||31||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Францішак Кушаль]]||31||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чалавек-бензапіла. Фільм: Гісторыя Рэзэ]]||31||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Элвін Рот]]||31||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Эфект Томсана]]||31||0||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[(3232) Брэст]]||30||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[386]]||30||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[China International 1999 (снукер)]]||30||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Іван Міхайлавіч Пратасеня]]||30||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Інфінітыў]]||30||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Алергія]]||30||0||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Алесь Мікус]]||30||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Леанідавіч Шэманскі]]||30||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Пятровіч Гутар]]||30||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анджэй Бенедыкт Клангевіч]]||30||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Андрэй Мікалаевіч Калмагораў]]||30||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Антон Луцкевіч]]||30||8||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Беларуская гравюра]]||30||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Беларускі рубель]]||30||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Борга-д’Але]]||30||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Бучанская разня]]||30||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вера Аляксандраўна Палякова-Макей]]||30||9||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Віцебск]]||30||9||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Готфрыд Лейбніц]]||30||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Даг Хамаршэльд]]||30||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Дзеянні Святых Апосталаў]]||30||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Дэвід Хантэр Х’юбел]]||30||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Калмыкі]]||30||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Карабахскі канфлікт]]||30||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Карл III Тоўсты]]||30||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Крысціян Дзакарда]]||30||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Людміла Рублеўская]]||30||6||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Маскоўская дзяржава]]||30||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мацеюс Валанчус]]||30||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Мікалай Іванавіч Каспяровіч]]||30||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Мікалай Мікалаевіч Герард]]||30||30||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Ніневія]]||30||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Партыя незалежнасці Пуэрта-Рыка]]||30||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Першамайская (станцыя метро, Мінск)]]||30||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Пётр Іванавіч Кёпен]]||30||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Радаўніца]]||30||3||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Райскі Птах (сузор’е)]]||30||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Расціслаў Іванавіч Янкоўскі]]||30||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Саргасава мора]]||30||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сенненскі павет]]||30||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Спас-Дземенск]]||30||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сяргей Юльевіч Вітэ]]||30||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Храналогія суданскага канфлікту (2023)]]||30||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Часціны мовы]]||30||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Этнаграфічная карта беларускага племені]]||30||0||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Юлія Паўлаўна Латушкова]]||30||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Ягор Фёдаравіч Конеў]]||30||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ядвігін Ш.]]||30||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ян Вертонген]]||30||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Яўген Канстанцінавіч Іванешка]]||30||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[1938]]||29||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[BeOS]]||29||2||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Hrodna.life]]||29||15||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Іван Міхайлавіч Эйсмант]]||29||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ізабела Ружа Радзівіл]]||29||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Іркуцкая вобласць]]||29||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Акіяналогія]]||29||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алена Сямёнаўна Васілевіч]]||29||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Андрэй Макаёнак]]||29||9||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Антон Дуброў]]||29||5||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Армія Краёва]]||29||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Балканскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны]]||29||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вожык (часопіс)]]||29||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Волка (прыток Сулы)]]||29||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Генадзь Вінярскі]]||29||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Глушэц]]||29||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Грудное выкормліванне]]||29||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гісторыя Фінляндыі]]||29||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Далас]]||29||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дармштатый]]||29||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Джамала]]||29||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Джэралд Дарэл]]||29||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Другая балканская вайна]]||29||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Жураўліны крык]]||29||7||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Кадзіла сармацкае]]||29||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Казімірова (Асіповіцкі раён)]]||29||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі]]||29||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Колін Паўэл]]||29||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Курапаты]]||29||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Леанід Яўсеевіч Дзягілеў]]||29||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Лос-Анджэлес Лэйкерс у сезоне 2018/2019]]||29||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лівійскі крызіс]]||29||7||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Максімальны брэйк (снукер)]]||29||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Марк Сэлбі]]||29||11||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Марчыяна-дэла-К’яна]]||29||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Мікеланджэла Антаніёні]]||29||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Міхась Лынькоў]]||29||6||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Паўліна Сурвіла]]||29||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Рычманд (Вірджынія)]]||29||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Іванаўскага раёна]]||29||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Трэці рэйх]]||29||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тэадор Рузвельт]]||29||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Уладзіміравіч Рэшатко]]||29||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Уліковы нумар плацельшчыка]]||29||13||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Чабаркуль]]||29||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чалавек-бензапіла]]||29||0||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання]]||29||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Э псілон]]||29||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Эканамічны і валютны саюз Еўрапейскага Саюза]]||29||0||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Эрнэст Хемінгуэй]]||29||6||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Я]]||29||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Яўхім Фёдаравіч Карскі]]||29||5||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[1900]]||28||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[349]]||28||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[82 да н.э.]]||28||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[838]]||28||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[96 да н.э.]]||28||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Іаахім Лялевель]]||28||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Іван Мележ]]||28||14||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Іван Чыгрынаў]]||28||7||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Інакенцій Міхайлавіч Смактуноўскі]]||28||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Адокса]]||28||0||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Азербайджанская Вікіпедыя]]||28||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Алекс Окслейд-Чэмберлен]]||28||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Іванавіч Слупскі]]||28||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алі Ларыджані]]||28||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Афганістан]]||28||10||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Барбара Міцкевіч]]||28||2||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Беларуская антарктычная станцыя]]||28||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Беларускі нацыянальны камісарыят]]||28||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Валерый Георгіевіч Кавалеўскі]]||28||2||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Восіп Эмілевіч Мандэльштам]]||28||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вячаслаў Віталевіч Швед]]||28||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Віктар Паўлавіч Бура]]||28||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Доўск]]||28||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Дупель]]||28||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Жаночае радыё]]||28||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Заходняя вобласць]]||28||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]]||28||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Касцёл Святой Кацярыны і кляштар бенедыкцінак (Вільня)]]||28||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Котра (рака)]]||28||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Леанід Леанідавіч Ковель]]||28||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мікалай Віслоцкі]]||28||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Міхаэль Балак]]||28||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Наста Дашкевіч (Палажанка)]]||28||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Наста Манцэвіч]]||28||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Пошукавая аптымізацыя]]||28||25||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]]||28||11||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Равейкі]]||28||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Рускі алфавіт]]||28||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Сакавік]]||28||6||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Святлена Немагай]]||28||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Северадзвінск]]||28||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Спіс дыпламатычных місій Беларусі]]||28||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Стэфан Дэнісевіч]]||28||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ураган у Беларусі (2024)]]||28||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Уільям Шэкспір]]||28||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Файлы Эпштэйна]]||28||10||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Цыбуля мядзведжая]]||28||4||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Эмілі дэ Форэст]]||28||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1927 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва]]||27||0||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[1957]]||27||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[6]]||27||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Whrwlf]]||27||5||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Іаганес Эўгеніус Вармінг]]||27||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Абхазская чыгунка]]||27||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Адольф Юстынавіч Клімовіч]]||27||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]]||27||0||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Мікалаевіч Казека]]||27||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў]]||27||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Андрэй Сяргеевіч Саковіч]]||27||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Андрэй Яўгенавіч Клімаў]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анопаль (вёска)]]||27||2||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Антон Анатолевіч Кавалеўскі]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Беларусы ў Пскоўскай вобласці]]||27||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Бешанковіцкі раён]]||27||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Брыгадны генерал]]||27||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Васіль Васільевіч Кандзінскі]]||27||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вялікая мужчынская адмова]]||27||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Відзы]]||27||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Віктар Іванавіч Яркін]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Віктар Леанідавіч Пятруша]]||27||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Вікіпедыя]]||27||16||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Георгі Пырванаў]]||27||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Год]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Гуканне вясны]]||27||14||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Джон Браўнінг]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзень Святога Патрыка]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзень мёртвых]]||27||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]]||27||4||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Духаўшчына]]||27||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Звонкі велярны выбухны зычны]]||27||2||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Землетрасенне ў Японскім моры (2024)]]||27||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка]]||27||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Клаўдзій Сцяпанавіч Дуж-Душэўскі]]||27||4||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Кшыштаф Кеслёўскі]]||27||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Майкл Сміт]]||27||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Мантгомеры Кліфт]]||27||0||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Мантсерат]]||27||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Марыя Бадзей]]||27||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Мікалай Мікалаевіч Кашэўскі]]||27||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]]||27||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Кікоін]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Павел Мікалаевіч Спірын]]||27||4||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Парнаграфія]]||27||8||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Першая сусветная вайна]]||27||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Прырода]]||27||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Пётр Ціханавіч Бандарэнка]]||27||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Пій VIII]]||27||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Пітэр Паўль Рубенс]]||27||6||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]||27||7||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Раман Восіпавіч Якабсон]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Раўнадзенства]]||27||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сенегал]]||27||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Старажытнаанглійская мова]]||27||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Сябры (гурт)]]||27||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тыграйскі канфлікт]]||27||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Украінская мова]]||27||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Уладзіслаў Рыгоравіч Ардзінба]]||27||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Унтэр-дэн-Ліндэн]]||27||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Уэйн Грэцкі]]||27||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Церак (горад)]]||27||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Элен Джонсан-Серліф]]||27||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]]||27||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Янка Сіпакоў]]||27||5||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Яўген Яўграфавіч Курлаў]]||27||1||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[1873]]||26||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Eläkeläiset]]||26||0||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Fun.]]||26||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[International Championship 2015 (снукер)]]||26||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Інтэрфейс карыстальніка]]||26||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Іосіф Аляксандравіч Бельскі]]||26||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін]]||26||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Абдула Гюль]]||26||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Азі Агад аглы Асланаў]]||26||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Алесь Марціновіч]]||26||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Асіміляцыя (мовазнаўства)]]||26||2||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Асінавік]]||26||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Бадэн]]||26||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Барсавэ]]||26||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Барысаўскі раён]]||26||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Баснійская мова]]||26||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Бірштаны]]||26||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Волава]]||26||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Выбухі ў Кермане (2024)]]||26||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Вітаўт]]||26||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Віхра]]||26||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Глазга]]||26||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Дарога Р112]]||26||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Джасцін Тымберлейк]]||26||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Джузэпэ Джаакіна Бэлі]]||26||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Джымі Джонсан]]||26||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Доктар навук]]||26||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дом Вечарэвіна]]||26||0||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Дуб коркавы]]||26||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дысідэнт]]||26||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Ефрасіння Савельеўна Зянькова]]||26||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Забалоцце (Браслаўскі раён)]]||26||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Задонск]]||26||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Кацярына Давыдзенка]]||26||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Кацярына Шульга]]||26||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Клуж-Напока]]||26||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Крыс Хемсварт]]||26||3||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Куала-Лумпур]]||26||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лотаць]]||26||2||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Мірка Цветкавіч]]||26||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Настасся Сяргееўна Роўда]]||26||3||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Нямецкая мова]]||26||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ніл Армстранг]]||26||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Пастава на каленях]]||26||8||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Паца-Ваца]]||26||11||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Познацвет]]||26||2||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Пояс Іпаліты]]||26||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Пітэр Джэксан]]||26||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Слабадан Сімавіч]]||26||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Славакі]]||26||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Сорск]]||26||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сяргей Апанасавіч Максіменка]]||26||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сяргей Бульба]]||26||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Трыпалі]]||26||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Турынск]]||26||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Універсітэт прыкладных навук і мастацтваў Італьянскай Швейцарыі]]||26||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Хамфры Богарт]]||26||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Хлапаманія на Беларусі]]||26||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Хобіт, або Туды і назад]]||26||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Цьеры Анры]]||26||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[1774]]||25||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[21 верасня]]||25||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[27 верасня]]||25||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[321 да н.э.]]||25||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[6 лютага]]||25||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[De facto]]||25||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Players Tour Championship 2014/2015 (снукер)]]||25||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[System Shock]]||25||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Visual Studio Code]]||25||4||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Іолу Джонсан Абіл]]||25||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аб’яднаныя Масмедыі]]||25||14||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Адзінка вымярэння]]||25||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Алег Аляксандравіч Раманаў]]||25||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Залманавіч Гутковіч]]||25||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]]||25||15||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Арланда (фільм)]]||25||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Беларуская праваслаўная царква]]||25||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Белая (Смаргонскі раён)]]||25||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Белыя росы]]||25||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Блакітны колер]]||25||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Блэкуотэр (рака)]]||25||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Валянціна Андрэева]]||25||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вацлаў Ластоўскі]]||25||8||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Вуліца Авакяна (Мінск)]]||25||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вялікія азёры]]||25||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Доктар Хаус]]||25||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Жан Шарэ]]||25||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Жняя]]||25||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Жыгімонт Ваза]]||25||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Заклёпачнае злучэнне]]||25||0||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Зінаіда Мартынаўна Партнова]]||25||5||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Како Шанэль]]||25||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Кварц]]||25||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Квінт Эній]]||25||0||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Крапужына]]||25||0||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Кшыштаф Каміль Бачыньскі]]||25||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Людміла Аляксееўна Грамыка]]||25||0||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Лілія Іванаўна Яноўская]]||25||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Літва (зямля)]]||25||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мандарын]]||25||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мухі]]||25||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Мікалаевіч Загоскін]]||25||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мішы Батшуаі]]||25||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета]]||25||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Паліталогія]]||25||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Паўночная вайна (1700—1721)]]||25||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Печань]]||25||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Полацкі павет]]||25||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Распазнаванне маўлення]]||25||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Руская мова]]||25||11||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Смалоўка (Акцябрскі раён)]]||25||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Соня садовая]]||25||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Спіс леканаральных Беларусі]]||25||0||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Стэфанія Сандрэлі]]||25||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Суахілі (народ)]]||25||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Субстантывацыя]]||25||9||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Тэлебачанне ў КНДР]]||25||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка]]||25||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Францый]]||25||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Фёдар Іванавіч Шаляпін]]||25||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Цэнтральны дом афіцэраў (Мінск)]]||25||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чапліцы герба «Кірдзея»]]||25||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Чырвоны верас (2026)]]||25||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Юпітэр (планета)]]||25||6||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Юрок]]||25||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Юрый Аляксандравіч Паўлюкавец]]||25||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Юрый Хаджымуратавіч Караеў]]||25||3||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Ян Баршчэўскі]]||25||8||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Aespa]]||24||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[King Promise]]||24||4||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Startpage]]||24||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Ĵ]]||24||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Іван Васілевіч Саверчанка]]||24||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Іван Міхайлавіч Жарскі]]||24||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Індыянапаліс]]||24||0||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]]||24||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Ісак Ісакавіч Любан]]||24||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Іспанская Вікіпедыя]]||24||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Адміністрацыйны падзел Азербайджана]]||24||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алабамскі лапатанос]]||24||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Алег Іванавіч Карповіч]]||24||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Алена Міронаўна Чухнюк]]||24||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Аляксей Мікалаевіч Аўраменка]]||24||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Аляксей Рыгоравіч Мітрафанаў]]||24||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Анастасія Слуцкая]]||24||3||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Байка]]||24||1||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Беларуская Вікіпедыя]]||24||6||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Беларуская літаратура першай паловы XX стагоддзя]]||24||3||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Бен Афлек]]||24||3||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Браніслаў Руткоўскі]]||24||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Бурвіль]]||24||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вартавыя Галактыкі 2]]||24||10||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вялес]]||24||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Галавінцы]]||24||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Гомель]]||24||8||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Гіндукуш]]||24||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Данецкая Народная Рэспубліка]]||24||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Джон Джэймс Рыкард Маклеад]]||24||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Джэйн Гудал]]||24||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Джэкі Куган]]||24||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзік]]||24||2||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Дысіміляцыя (мовазнаўства)]]||24||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Заходнепалескія гаворкі]]||24||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Калерэта-Джакоза]]||24||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Караблікі]]||24||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Касіяпея (сузор’е)]]||24||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Квакша звычайная]]||24||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Культура Старажытнай Русі]]||24||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Леанід Віталевіч Невядомскі]]||24||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Леанід Марцінавіч Дайнека]]||24||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Летні час]]||24||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Леў Майсеевіч Абеліёвіч]]||24||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ліянель Месі]]||24||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Марат Сяргеевіч Маркаў]]||24||5||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Марцін Борман]]||24||6||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мудрамер (фільм)]]||24||2||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Мурашкі]]||24||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мікола Лупсякоў]]||24||4||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Міхась Пазнякоў]]||24||13||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Канстанцінавіч Недзьведзь]]||24||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Нікола Тэсла]]||24||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Памылка 404]]||24||8||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[П’янае кіраванне]]||24||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Раса (надвор’е)]]||24||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)]]||24||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]||24||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Старажытны Егіпет]]||24||5||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Сіндзі Кагава]]||24||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Такліноў]]||24||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Іванавіч Ганчарык]]||24||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[ФК Нёман Гродна]]||24||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Хаккэндэн]]||24||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Шчомысліца (станцыя метро, Мінск)]]||24||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Этнаграфічная карта Еўрапейскай Расіі (1875)]]||24||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Югася Каляда]]||24||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Юргіс Бялініс]]||24||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Юхан Людвіг Рунеберг]]||24||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Язэп Драздовіч]]||24||8||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Яфім Яфімавіч Бялевіч]]||24||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[(10) Гігея]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[2018]]||23||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[General Cup International 2009 (снукер)]]||23||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Gentleman (альбом)]]||23||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Jitters]]||23||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Readeck]]||23||2||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Stadler M110/M111]]||23||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Tor Band]]||23||1||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Vim (тэкставы рэдактар)]]||23||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Ёхана Гудрун Ёўнсдоцір]]||23||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ігнат Габрыэлевіч Булгак]]||23||2||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Ісык-Куль]]||23||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ў]]||23||6||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Адам Сямёнавіч Славінскі]]||23||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алег Вацлававіч Лукашэвіч]]||23||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аляксей Святаслававіч Янушкевіч]]||23||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Апенінскі паўвостраў]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Беларускае народнае ткацтва]]||23||7||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Белая Дуброва (Касцюковіцкі раён)]]||23||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Буры мядзведзь]]||23||4||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Ваенна-марскі флот СССР]]||23||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Валонія]]||23||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вашынгтон]]||23||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вераніка Круглова]]||23||2||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Віктар Іванавіч Бурскі]]||23||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Гамлет (фільм, 1964)]]||23||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Генацыд армян]]||23||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Генры Халет Дэйл]]||23||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Глутамат натрыю]]||23||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дайсукэ Судзукі]]||23||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Джон Флаксман]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Джэк Лісоўскі]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзям’янкаўская сядзіба]]||23||1||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]]||23||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь]]||23||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Доналд Слейтан]]||23||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дубраўская ГЭС]]||23||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Завулак Мігая]]||23||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Канвой PQ-17]]||23||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Канстанты Ляшчка]]||23||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Касмічная прастора]]||23||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Кастрычнік]]||23||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Кастусь Каліноўскі]]||23||9||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)]]||23||2||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Кот свойскі]]||23||8||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Котчынская кадрыля]]||23||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Кім Андрэевіч Самусенка]]||23||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Люблін]]||23||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Люцэрнскі ўніверсітэт]]||23||0||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Меер Велькавіч Басін]]||23||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мова Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 года]]||23||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мікалай Мікалаевіч Сірата]]||23||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мікеланджэла Буанароці]]||23||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мілевіцкі сельсавет]]||23||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Андрэевіч Міларадавіч]]||23||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Надзея Ясмінска]]||23||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Назвы старабеларускай мовы]]||23||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Нацыянальны інстытут адукацыі]]||23||4||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Нова-Левантэ]]||23||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Палтаўская вобласць]]||23||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Паўночна-Заходні край]]||23||8||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Перапіс насельніцтва Літвы (2021)]]||23||3||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Праблема адзінства старабеларускай і стараўкраінскай моў]]||23||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Прасніца]]||23||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Пратэсты ў Беларусі (2017)]]||23||6||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане (2011)]]||23||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Радыёстанцыі Беларусі]]||23||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сан-Джэнезіа-Атэзіна]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сафонава (горад)]]||23||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Свет Дзікага Захаду]]||23||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)]]||23||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Сенат ЗША]]||23||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Славянскія мовы]]||23||4||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Случ (прыток Прыпяці)]]||23||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Грэцыі]]||23||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Старабеларуская мова]]||23||13||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Сяргей Васілевіч Бесараб]]||23||7||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч]]||23||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сяргей Міхайлавіч Кавалюк]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сім]]||23||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Уран (планета)]]||23||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Усебеларускі народны сход]]||23||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Фернан Лежэ]]||23||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Цёрн]]||23||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Шкуды]]||23||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Эйяф’ядлаёкюдль]]||23||0||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Эмэ Жаке]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ягор Тадэвушавіч Хаткевіч]]||23||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[20 сакавіка]]||22||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[4 сакавіка]]||22||3||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[972]]||22||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Grand Theft Auto: San Andreas]]||22||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Hyundai Pony]]||22||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[I з’езд КП(б)Б]]||22||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Opera]]||22||0||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Ібн Батута]]||22||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Іванна Іванаўна Бамбешка]]||22||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]]||22||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Ісламская рэвалюцыя ў Іране]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Абарона Севастопаля (1941—1942)]]||22||0||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]]||22||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Алжырскі вожык]]||22||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Барыс Міхайлавіч Хрусталёў]]||22||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беларускі лацінскі алфавіт]]||22||12||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Браян Шміт]]||22||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Валерый Станіслававіч Мянжынскі]]||22||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Валкалата]]||22||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Валянцін Антонавіч Лукша]]||22||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Валянцін фон Дзітман]]||22||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Васіль Васільевіч Лявонцьеў]]||22||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Васіль Корань]]||22||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Віктар Анатолевіч Шніп]]||22||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вікікнігі]]||22||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Віленская вуліца (Вільня)]]||22||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Ганалес (гідраэлектрастанцыя)]]||22||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Гемаглабін]]||22||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Генадзь Ільіч Мурамцаў]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Гродзенскае гета]]||22||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дональд Артур Глазер]]||22||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Дэнвер Нагетс у сезоне 2018/2019]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Задашчэнне]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Займеннік]]||22||7||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||22||11||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Зорны шлях: Дыскавэры]]||22||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Калікст III]]||22||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Камуністычны інтэрнацыянал]]||22||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Карта Беларускай Народнай Рэспублікі]]||22||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Квэнья]]||22||7||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Клафуці]]||22||0||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Краснаярскі край]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ла-Пальма]]||22||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Лінда Бак]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[МТБанк]]||22||6||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Македонскі дэнар]]||22||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Марк Шагал]]||22||3||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Мачулішчы (аэрадром)]]||22||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Мікалай Васілевіч Тарасюк]]||22||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мікіта Зносак]]||22||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Міхась Стральцоў]]||22||11||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў]]||22||8||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў]]||22||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Найвышэйшая рада БНР]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Насенне сланечніка]]||22||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Новы Свержань]]||22||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Ніжні Тагіл]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Павел Іванавіч Батаў]]||22||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Пагоня]]||22||4||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Пад шэрым небам]]||22||1||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Паэт]]||22||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Перспектыўны авіяцыйны комплекс далёкай авіяцыі]]||22||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Радыус-вектар]]||22||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Рафал Яхімовіч]]||22||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Рыгор Антоні Агінскі]]||22||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Рэбека Соні]]||22||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сабор Сан-Джорджа Маджорэ]]||22||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]||22||9||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Спіс самых касавых фільмаў]]||22||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Суботнікі]]||22||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Сцяг Казахстана]]||22||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сымон Будны]]||22||6||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Сялява]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Тор (фільм)]]||22||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Туган-Бараноўскія]]||22||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Тэйн Сейн]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Усходні фронт Першай сусветнай вайны]]||22||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[ФК Рэдынг]]||22||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Флот адкрытага мора]]||22||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Цімафей Мікалаевіч Сяргейчык]]||22||0||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Эдвард Хіт]]||22||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Юджын Вігнер]]||22||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Ян Давід Голанд]]||22||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[1874]]||21||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[24 сакавіка]]||21||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[30 сакавіка]]||21||0||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[311 да н.э.]]||21||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[488 да н.э.]]||21||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Bureau]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[General Cup 2014 (снукер)]]||21||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Haiku]]||21||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[NGC 4123]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Алеса Міхайлаўна Качар]]||21||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Алея Славы Нараўлянскага раёна]]||21||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Віктаравіч Комлеў]]||21||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Паўлавіч Курдзека]]||21||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анальны ланцужок]]||21||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Антон Паўлавіч Чэхаў]]||21||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Арэхаўск]]||21||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Белагруды вожык]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беларуская дзіцячая літаратура]]||21||7||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (1918—1924)]]||21||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беражное]]||21||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Брысталь]]||21||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]]||21||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]]||21||2||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Вікісховішча]]||21||11||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вітольд Станіслававіч Чыж]]||21||1||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]]||21||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Гарацыа Герберт Кітчэнер]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Грамадзянская вайна ў Фінляндыі]]||21||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Грэшнікі (фільм, 2025)]]||21||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Даждзьбог]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дзеепрыметнік]]||21||5||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]]||21||4||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Жамойць]]||21||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Жанчына]]||21||2||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Замак Мальбарк]]||21||1||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Змітрок Змітравіч Марозаў]]||21||2||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Зігмунд Фрэйд]]||21||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Калімы]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Канстытуцыя 3 мая 1791 года]]||21||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Каралеўства Фінляндыя]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Кінематограф Нігерыі]]||21||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Кіпр]]||21||2||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Ларыса Геніюш]]||21||6||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Леўвардэн]]||21||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Лос-Анджэлес Кліперс у сезоне 2018/2019]]||21||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Людзі на балоце (раман)]]||21||9||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Людовік Венгерскі]]||21||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лілея кучаравая]]||21||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Літоўка (каса)]]||21||4||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Лічэбнік]]||21||2||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Майконг]]||21||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мелання Трамп]]||21||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Месца пад сонцам (фільм, 1951)]]||21||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Метафізіка]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мікалай Аляксеевіч Козенка]]||21||3||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Мікалай Крыштаф Халецкі]]||21||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Мікіта Мелказёраў]]||21||10||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Нанкінская разня]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Палац Аўгустовак ў Гародні]]||21||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Парушэнне слыху]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Помнік Мініну і Пажарскаму]]||21||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Пріорбанк]]||21||9||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Пітэр Серафіновіч]]||21||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ракфелераўскі цэнтр]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Румынія]]||21||7||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Рыгор Якаўлевіч Рапапорт]]||21||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Савіныя]]||21||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Свяшчэнная Рымская імперыя]]||21||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сенгілей]]||21||0||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Спантаннае дзяленне]]||21||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Спаса-Праабражэнская царква (Моталь)]]||21||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Станожкі]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сцяг Беларусі]]||21||9||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Сяргей Аляксандравіч Карчыцкі]]||21||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сяргей Апанасавіч Бандарэнка]]||21||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Таццяна Нядбай]]||21||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Трон: Спадчына]]||21||6||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Трыванне дзеяслова]]||21||3||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Трэці пачатак тэрмадынамікі]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тытан (спадарожнік)]]||21||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тытунь]]||21||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тэйлар Свіфт]]||21||5||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Тэры Пейн]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уганда]]||21||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Мікалаевіч Герард]]||21||21||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Ухань]]||21||0||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Фрумка Плотніцкая]]||21||10||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Філ Колінз]]||21||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Хойнікі]]||21||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Цыганы]]||21||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чарлес Арангіс]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе]]||21||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Шон Хогі]]||21||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Эмілія Плятэр]]||21||8||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Юзаф Пілсудскі]]||21||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ян XVIII]]||21||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ян Чачот]]||21||8||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Яўгенія Янішчыц]]||21||11||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[(486958) Аракат]]||20||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[16 сакавіка]]||20||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[26 верасня]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[3 сакавіка]]||20||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[3 чэрвеня]]||20||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[AP$ENT]]||20||11||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Amaryllidoideae]]||20||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Apple]]||20||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Bosanska Artiljerija]]||20||3||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[German Masters 2014 (снукер)]]||20||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Heat (фільм)]]||20||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Niezabudka]]||20||1||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[PlayStation 3]]||20||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[TUT.BY]]||20||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Ібрагім Барысавіч Канапацкі]]||20||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Іван Іванавіч Зарубін]]||20||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Іван Рыгоравіч Новікаў]]||20||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Іван Якаўлевіч Чумачэнка]]||20||2||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Ілан Маск]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Інверсія (метэаралогія)]]||20||0||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва]]||20||2||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Алегорыя пячоры]]||20||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Алекс Хігінс]]||20||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук]]||20||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Андрэй Валянцінавіч Лабовіч]]||20||2||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Андрэй Васілевіч Фомачкін]]||20||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Арцём Сяргеевіч Дубскі]]||20||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Арыфметыка]]||20||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аўтабіяграфія]]||20||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Башар Асад]]||20||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]]||20||10||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Беларуская мова ў Беларусі]]||20||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Беларуская міфалогія]]||20||10||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Беларуская энцыклапедыя]]||20||5||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Беларускі корпус самааховы]]||20||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Белы бусел]]||20||3||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Берэніс Бежо]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Божыя кароўкі]]||20||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Бул-пап]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вагінальны секс]]||20||8||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Валянцін Паўлавіч Занковіч]]||20||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]]||20||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Вуду]]||20||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вядомыя асобы Асіповічаў]]||20||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Візантый]]||20||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Віктар Эмбрас]]||20||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Вікторыя Фёдараўна Азаранка]]||20||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Віцебскі звон (1605)]]||20||2||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Вішнеўскае гета]]||20||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гавары праўду]]||20||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гары Медэль]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Генадзь Бураўкін]]||20||4||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Генрых Юр’евіч Грыгоніс]]||20||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Граматычны лік]]||20||3||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Грэцыя]]||20||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гімалайскі кот]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Гіпакамп (міфалогія)]]||20||19||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Гісторыя Буркіна-Фасо]]||20||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гісторыя Эстоніі]]||20||8||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Давідовіч]]||20||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Данкерворт]]||20||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Джавані дэ Плана Карпіні]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Джон фон Нейман]]||20||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дз]]||20||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Дзеепрыслоўе]]||20||5||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка]]||20||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзіцячы калядны абрад «Куры»]]||20||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Дражна (Старадарожскі раён)]]||20||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Другая кангалезская вайна]]||20||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Дэвід Джонатан Грос]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Замак Вітаўта (Гродна)]]||20||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Звычайны ранак]]||20||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Каві (мова)]]||20||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Казарка чорная]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Каласы пад сярпом тваім]]||20||9||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Каміла Марцінкевіч]]||20||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Канбера]]||20||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Капліца-пахавальня Ажэшкаў]]||20||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Курган доўбарчыкаў (Бабруйск)]]||20||1||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Кіраўнікі Мінска]]||20||4||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Лабірынт фаўна]]||20||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Леанід Ільіч Брэжнеў]]||20||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Леў Мікалаевіч Талстой]]||20||7||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Лявон Вольскі]]||20||6||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Лідзія Іванаўна Якавенка]]||20||20||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Літоўска-беларускія дывізіі]]||20||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Магілёўская хроніка]]||20||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Майкл Холт]]||20||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Максім Сяргеевіч Высоцкі]]||20||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Манаблок]]||20||4||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Марак Эдэльман]]||20||0||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Маркавічы (Гомельскі раён)]]||20||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Меладычны дэз-метал]]||20||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мікалай Дзержкавіч]]||20||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мікіта Барысавіч Куканенка]]||20||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Мінойты]]||20||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Міхась Зарэцкі]]||20||8||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Новаціраспальскі]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Нясвіж]]||20||4||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Пажытнік блакітны]]||20||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Палац Мафра]]||20||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Партызанская мадонна (Мінская)]]||20||4||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Партызанскі рух у Беларусі падчас Першай сусветнай вайны]]||20||3||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Пахне чабор (верш)]]||20||8||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Плюсквамперфект]]||20||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Полацкае княства]]||20||7||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Помнік Льву Сапегу (Слонім)]]||20||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Праліў Кука]]||20||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Прыслоўе]]||20||4||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)]]||20||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм]]||20||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Пячоначныя імхі]]||20||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Пячы ката]]||20||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Пісьменнік]]||20||5||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Пітэр Дайманд]]||20||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Роберт Піль]]||20||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Роберт Энке]]||20||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Роза Гінасар]]||20||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Рыгор Ціханавіч Лынькоў]]||20||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Рэчкі (Веткаўскі раён)]]||20||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Рэчыцкая шляхта]]||20||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лыскава)]]||20||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Снукерны сезон 2016/2017]]||20||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Спецаперацыя ў Джэніне]]||20||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Стамбул]]||20||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Станіслаў Эрнэст Дэнгаф]]||20||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Стары Крым]]||20||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Сяргей Валянцінавіч Франкоўскі]]||20||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Тры колеры: Сіні]]||20||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тэорыя лікаў]]||20||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Украіна]]||20||10||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Святаславіч]]||20||4||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Эраставіч Тарановіч]]||20||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Ураўненне Шродзінгера]]||20||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Фрэдэрык Кук]]||20||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Цягнік]]||20||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чарнушка (горад)]]||20||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Часнок]]||20||6||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чысцік (род раслін)]]||20||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чэхія]]||20||6||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Шарлат (Паўночная Караліна)]]||20||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Эканоміка Беларусі]]||20||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Экацыд]]||20||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Эстонія]]||20||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Юзаф Станіслаў Вяжбіцкі]]||20||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ягелонскі ўніверсітэт]]||20||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Язэп Юр’евіч Лёсік]]||20||7||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Японскія інструктары-артылерысты ў Расіі]]||20||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[150 да н.э.]]||19||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[1889 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва]]||19||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[18 сакавіка]]||19||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[1922 год у гісторыі літаратуры]]||19||0||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[1949]]||19||3||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[233 да н.э.]]||19||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[4 кастрычніка]]||19||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Lifecell]]||19||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Michelin]]||19||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Microsoft]]||19||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[PlayStation Portal]]||19||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Police in Paris]]||19||7||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Varpas]]||19||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[World Open 2014 (снукер)]]||19||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Іаахім Мюрат]]||19||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Іван Мікітавіч Кажадуб]]||19||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Іван Фёдараў]]||19||3||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Іранскія ўдары па Азербайджане (2026)]]||19||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Іувал]]||19||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Аксана Барысаўна Аракчэева]]||19||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Васілевіч Саветаў]]||19||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Амерыканскі ламанцін]]||19||0||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Антоніўка (Джанкойскі раён)]]||19||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аперацыя «Праўдзівае абяцанне 4»]]||19||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Арбарыст]]||19||0||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Асіповічы]]||19||5||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Асірава пакаленне]]||19||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Барселонскі метрапалітэн]]||19||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Белавежскі нацыянальны парк]]||19||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне]]||19||2||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Брама неўміручасці]]||19||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Будапешт]]||19||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Вацлаў Іваноўскі]]||19||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вуліца Карла Маркса (Мінск)]]||19||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Выдрыца (заказнік)]]||19||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011]]||19||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вялікдзень]]||19||10||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Візантыйскі абрад]]||19||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Віктар Валер’евіч Зайцаў]]||19||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Вікінг (фільм, 2016)]]||19||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Граматычны род]]||19||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы]]||19||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Дзянісавіцкі сельсавет]]||19||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Дукелі (Ашмянскі раён)]]||19||0||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Дыега дэ Ланда]]||19||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дэніел Дэй-Льюіс]]||19||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дэпартамент эфектыўнасці ўрада (ЗША)]]||19||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Забаронены горад]]||19||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Зборная Лівана па футболе]]||19||0||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Звычайны лапатанос]]||19||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Кампільёнэ-Феніле]]||19||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Канцылярская мова Вялікага Княства Літоўскага]]||19||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Касель]]||19||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Катынскі расстрэл]]||19||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ла-Карунья]]||19||3||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Ласосепадобныя]]||19||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Лондан]]||19||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Лінь Хуэінь]]||19||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Літоўская рапсодыя]]||19||2||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Літоўцы]]||19||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[М1 Garand]]||19||1||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Марк Спіц]]||19||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Марыа Дэль Монака]]||19||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Марына Вітальеўна Васілеўская]]||19||4||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Медузы]]||19||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Мудэхары]]||19||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Мёртвыя душы (фільм, 1984)]]||19||19||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Мікола Шыманка]]||19||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Нарэйшы (Валожынскі раён)]]||19||0||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Нептун (планета)]]||19||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Новагвінейскае мора]]||19||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Нязепятроўск]]||19||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Нясвіжскі дэканат]]||19||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Палау]]||19||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Праклён Крусібла]]||19||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Пункты Лагранжа]]||19||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Пётр Орса]]||19||0||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Пішчалава]]||19||1||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Раман Ігаравіч Бандарэнка]]||19||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Рыкарда Іван Радрыгес Арая]]||19||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Рэвалюцыйнае дзеянне]]||19||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Рэкта]]||19||0||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Сабака свойскі]]||19||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Санкт-Пецярбург]]||19||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Сацыяльная сетка (фільм)]]||19||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Саюдзіс]]||19||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Святлана Георгіеўна Ціханоўская]]||19||6||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Свіцязянскі заказнік]]||19||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Сеара]]||19||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Сербская Вікіпедыя]]||19||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Скірмунты]]||19||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Слуцк]]||19||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Спіс паслоў і пастаянных прадстаўнікоў Рэспублікі Беларусь]]||19||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Спіс прэзідэнтаў ЗША]]||19||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Стоўбцы]]||19||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сцяг Люксембурга]]||19||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Сцяпан Міхайлавіч Бекарэвіч]]||19||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сяргей Міхайлавіч Сівец]]||19||2||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Сяргей Пятровіч Шчарбакоў]]||19||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Сіваграк звычайны]]||19||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Таццяна Сяргееўна Кузіна]]||19||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Траецкая набярэжная (Магілёў)]]||19||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Углягорск]]||19||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Узбекістан]]||19||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Узроўні мовы]]||19||4||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Францыя]]||19||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Фрыдэрык Геткант]]||19||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Хвароба Паркінсона]]||19||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Хто смяецца апошнім (п’еса)]]||19||5||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Хуан Суньіга]]||19||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Чайкоўскі (фільм)]]||19||2||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Шлезвіг-Гольштэйн]]||19||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Эжэн Віяле-ле-Дзюк]]||19||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Юрый Аляксеевіч Гагарын]]||19||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Язэп Аляксеевіч Мамонька]]||19||1||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Язэп Станіслававіч Башко]]||19||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[13 сакавіка]]||18||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[14 сакавіка]]||18||2||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[1759]]||18||0||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[1978]]||18||3||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[2-я Літоўска-Беларуская дывізія]]||18||2||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[22 кастрычніка]]||18||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[M91 (аб’ект Месье)]]||18||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Mak.by]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[TDK]]||18||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Underdog]]||18||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Іван Луцкевіч]]||18||8||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Алена Леанідаўна Богдан]]||18||3||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]]||18||9||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі]]||18||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аляксей Аляксандравіч Азнабішын]]||18||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Алёна Беланожка]]||18||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Алісія Алонса]]||18||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Амія]]||18||0||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Андрэй Мікалаевіч Жук]]||18||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Арланда Меджык у сезоне 2018/2019]]||18||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Асновы дзяржаўнасці Беларусі (брашура)]]||18||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Атлас народанасельніцтва Заходне-Рускага краю па веравызнаннях]]||18||0||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Бела-чырвона-белы сцяг]]||18||7||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)]]||18||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Беларускі гістарычны раман]]||18||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Беларусізацыя]]||18||4||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Брагін]]||18||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Бразгун]]||18||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Браты Коэн]]||18||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Брэсцкая крэпасць]]||18||3||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Бульба]]||18||7||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Буракі звычайныя]]||18||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Валатава (вёска)]]||18||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Валерый Якаўлевіч Брусаў]]||18||1||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Валожынкі]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]]||18||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Васіль Рыгоравіч Супрун]]||18||2||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі]]||18||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Венсан Кампані]]||18||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Войцех Шчэнсны]]||18||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вывяржэнне Кракатаў 1883 года]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч]]||18||2||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Вікенцій Іванавіч Гечэвіч]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вікі]]||18||8||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Віленская ваенная акруга]]||18||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вільня]]||18||6||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Вінцэнт ван Гог]]||18||5||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Віталь Анатольевіч Рымашэўскі]]||18||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Вітольд Міхайлавіч Ашурак]]||18||0||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[ГЭС Вайтаўшчызна]]||18||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Галіна Мікалаеўна Бяляева]]||18||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Гасконь]]||18||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Гусарыя]]||18||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Джоні Дэп]]||18||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Джырых]]||18||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Дзмітрый Мікалаевіч Сянявін]]||18||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дзяржынск (Ніжагародская вобласць)]]||18||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дывак Арыгі]]||18||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дэвід Спенс]]||18||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Дэвід Трымбл]]||18||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Еўропа (атэль, Мінск)]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ждановіч]]||18||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Жыве Беларусь!]]||18||4||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Заазер’е (Акцябрскі раён)]]||18||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Зубр у Беларусі]]||18||4||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]]||18||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Каляды]]||18||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Каналь-Сан-Бова]]||18||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Канстанцін Уладзіміравіч Радзаеўскі]]||18||7||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Канут Русецкі]]||18||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Карней Іванавіч Чукоўскі]]||18||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Кнігаўка]]||18||7||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Конкурс песні Еўрабачанне 2012]]||18||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Краёўцы]]||18||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Крошына (Полацкі раён)]]||18||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Кісцяпёрыя рыбы]]||18||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Лабжанка]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Леў Аляксандравіч Акіншэвіч]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Леў Давыдавіч Гарэлік]]||18||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Леў Самуілавіч Клейн]]||18||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Лучынка (часопіс)]]||18||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Любань (Ніжнесілезскае ваяводства)]]||18||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Люблінскі трохвугольнік]]||18||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лінава]]||18||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Макар Трафімавіч Паслядовіч]]||18||3||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Марыля Лядніцкая-Шчыт]]||18||1||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Мастэрс 2013 (снукер)]]||18||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Меркурый]]||18||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Метатэза]]||18||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Мікалай Леанідавіч Раманюк]]||18||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]]||18||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Няўдалыя дэбюты на конкурсе песні Еўрабачанне]]||18||4||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Орша]]||18||6||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Павел Іванавіч Чыкіда]]||18||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Паласаўка]]||18||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Полк Каліноўскага]]||18||7||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Польшча]]||18||7||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Прыказка]]||18||6||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)]]||18||5||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін]]||18||7||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Равіны]]||18||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Рагвалод]]||18||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Радзявічы (Мастоўскі раён)]]||18||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Роберт Фалкан Скот]]||18||4||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Рускі горад (Вільня)]]||18||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Святлана Воцінава]]||18||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Снег]]||18||2||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Ваўкавыскага раёна]]||18||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)]]||18||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ступені параўнання]]||18||3||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Сяргей Аляксандравіч Падсасонны]]||18||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Сяргей Генадзевіч Новік]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сігневічы]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сіна-тыбецкія мовы]]||18||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Сінгалы]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сірыя]]||18||6||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Томас Стэйц]]||18||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Тымаці Оліфант]]||18||15||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Уланы-Асанчуковічы]]||18||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Упсала (лен)]]||18||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Фанема]]||18||3||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Фізіялогія]]||18||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Філасофская катэгорыя]]||18||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Фінал Кубка Амерыкі па футболе 2016]]||18||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Ф’ярана-Канавезэ]]||18||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Чарніцы]]||18||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чырвоная кніга]]||18||2||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Чырвоны колер]]||18||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Шанхай Мастэрс 2012 (снукер)]]||18||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Шляхта]]||18||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Эдмунд Бартан]]||18||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Эдуард Канстанцінавіч Агуновіч]]||18||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Эжэн Гільвік]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Эн Рэвір]]||18||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Эндру Джон Уайлс]]||18||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[100 найвялікшых беларускіх песень]]||17||8||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[1814]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[1990]]||17||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[1 сакавіка]]||17||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[5 сакавіка]]||17||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[6 сакавіка]]||17||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[95 да н.э.]]||17||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[9 сакавіка]]||17||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[BeBox]]||17||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Life:)]]||17||2||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[NGC 7135]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[NGC 7232]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Reddit]]||17||2||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Redfall]]||17||1||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Rolz'n'Rulz]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Sony Music Entertainment]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[ULIS]]||17||5||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[VOKA]]||17||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[You Are the Only One (песня Сяргея Лазарава)]]||17||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Іван Іванавіч Боўт]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ігар Пятровіч Барысаў]]||17||3||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Ігар Пятровіч Тур]]||17||5||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Іранскае нагор’е]]||17||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Алег Яўгенавіч Жукаў]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алесь Суша (культуролаг)]]||17||2||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Васільевіч Калчак]]||17||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Алісія Вікандэр]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анатоль Ільіч Вярцінскі]]||17||4||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Андрэй Карпавіч Пятруша]]||17||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Анжаліка Мельнікава]]||17||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Антон Рудак]]||17||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Армяна-азербайджанская вайна (1918—1920)]]||17||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Барванішкі]]||17||17||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Барысаглебская царква (Гродна)]]||17||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Батлейка]]||17||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Бахчысарай]]||17||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Белагаловы арлан]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Беларускі алфавіт]]||17||7||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Таджыкістане]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Берасцейская Біблія]]||17||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Боска-Марэнга]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Бярозавік]]||17||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Біл Гейтс]]||17||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Біскупцы (Лідскі раён)]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Валодзькі (Мядзельскі раён)]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Валянціна Іванаўна Локун]]||17||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]]||17||1||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Валія]]||17||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Варгі]]||17||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Васіль Леанідавіч Гурскі]]||17||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Васічу]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ваяводы смаленскія]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вежа Сен-Жак]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вецер]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вольга Сцяпанаўна Захарава]]||17||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Вухвішча]]||17||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Вымярэнне]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вялікае Княства Фінляндскае]]||17||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вівара]]||17||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Віктар Сяргеевіч Смародзін]]||17||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Віленскі ўніверсітэт]]||17||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]||17||8||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Герб Бразіліі]]||17||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гербы гарадоў Беларусі]]||17||5||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Герой Беларусі]]||17||4||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Давід Давідавіч Бурлюк]]||17||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Дарота Міхалюк]]||17||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Джон Форбс Нэш]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Джон Франклін]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Джэфры Эпштэйн]]||17||2||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Дукойні]]||17||0||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Душанбэ]]||17||4||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Дыпламатыя]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Жаночая гімназія Рэйман]]||17||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Зажынкі]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Закружка]]||17||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Заходнепалеская мікрамова]]||17||2||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Заходнерусізм]]||17||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Зміцер Санько]]||17||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Казімір Казіміравіч]]||17||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Кайрэн Уілсан]]||17||2||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Калавуры]]||17||0||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Канада]]||17||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Капітан Марвел (фільм)]]||17||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Карынтыя]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Карынфскі канал]]||17||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Кацярына Андрэева (беларуская журналістка)]]||17||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Кенія]]||17||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Краснагорка (Плюскі сельсавет)]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Крыялогія]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Купалле]]||17||8||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ласі (Астравецкі раён)]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Лаўрышаўскія археалагічныя экспедыцыі]]||17||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Леаніды не вернуцца да Зямлі]]||17||3||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Майкл Колінз (астранаўт)]]||17||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Макс Танета]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Маладзечанскі настаўніцкі інстытут]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мантэрэй (Нуэва-Леон)]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Метраполіс]]||17||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Міжнародны крымінальны суд]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мікалай Віктаравіч Статкевіч]]||17||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мікалай Мікалаевіч Чарняўскі]]||17||2||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Мікалай Сяргеевіч Акулаў]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мікраглосум зялёны]]||17||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Міндоўг]]||17||6||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мінет]]||17||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Міхал Клеафас Агінскі]]||17||5||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Міхал Ромер]]||17||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Іванавіч Баскакаў]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Навукі аб Зямлі]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Назоўны склон]]||17||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Напад у Золінгене (2024)]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Нью-Брансуік]]||17||0||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Оскар (кінапрэмія, 2026)]]||17||5||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Пажар у вёсцы Буса]]||17||1||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Палярная сістэма каардынат]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Паўстанне 1863—1864 гадоў]]||17||8||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Перапіс насельніцтва Малдовы (2024)]]||17||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Полацкае княжанне]]||17||1||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Полацкая група гаворак]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Польскі народны ўніверсітэт у Мінску]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Пётр Антонавіч Крачэўскі]]||17||2||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Пітэр Усцінаў]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ручай]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Салоніцкі сельсавет]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Святлана Валянцінаўна Лапіна]]||17||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Сеск Фабрэгас]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Славенск]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Смаленск]]||17||3||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Собінка]]||17||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Спас на Крыві]]||17||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Спондаўскі сельсавет]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)]]||17||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Спіс суб’ектаў Расіі паводле плошчы]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сэрца на далоні]]||17||5||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Сялянская вуліца (Гомель)]]||17||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Сяргей Аляксандравіч Хіжнічэнка]]||17||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Мікалаевіч Рыжанкоў]]||17||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Ушарал]]||17||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[ФК Фіярэнціна]]||17||4||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Фрактал]]||17||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Францішка Уршуля Радзівіл]]||17||8||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Фітацэноз]]||17||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Царква Святога Духа (Талін)]]||17||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Чапліцы]]||17||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Часлаў Сіповіч]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Часночніцы]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Шчыт]]||17||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Шчэцін]]||17||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Эдвін Матысан Мак-Мілан]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Электракардыяграфія]]||17||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Эль-Вахат]]||17||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Эсперанта]]||17||6||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Этнаграфічная карта Еўрапейскай Расіі (1851)]]||17||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Юрый Паўлавіч Вінічук]]||17||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Юрый Уладзіміравіч Азаронак]]||17||2||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Ягор Ягоравіч Замыслоўскі]]||17||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Японія]]||17||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Яўген Вячаслававіч Абаленскі]]||17||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Яўген Яўгенавіч Аснарэўскі]]||17||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[10 сакавіка]]||16||2||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[1180]]||16||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[23 сакавіка]]||16||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[246]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Akana-NHS]]||16||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Alice: Madness Returns]]||16||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[C Sharp]]||16||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Cigéo]]||16||16||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[German Masters 2015 (снукер)]]||16||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Iva Sativa]]||16||8||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Orka]]||16||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Rattus leucopus]]||16||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Rocznik Literacki]]||16||0||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Starfield]]||16||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Іаан Кармянскі]]||16||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Івянец]]||16||2||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Ігнат Яўхімавіч Грынявіцкі]]||16||2||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Імануіл Кант]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Інструкцыя па транслітарацыі]]||16||7||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)]]||16||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Автобизнес]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Аганесон]]||16||2||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Акамадацыя (мовазнаўства)]]||16||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Алег Хаменка]]||16||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Ігаравіч Мінёнак]]||16||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Гамільтан]]||16||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч]]||16||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Рыгоравіч Сталетаў]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Анархізм у Беларусі]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Андрэй Генадзевіч Баранок]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык]]||16||3||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Ашуркі]]||16||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква]]||16||2||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]||16||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Беларускі рок]]||16||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Беларусь 2]]||16||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Беркут]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Бугрымаўка (Мінск)]]||16||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Бюст Неферціці]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Бясслаўныя вырадкі]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Біблія Францыска Скарыны]]||16||3||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Валадар Пярсцёнкаў]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Валер Віктаравіч Руселік]]||16||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Валынскае ваяводства (1566—1795)]]||16||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Варэна (Ламбардыя)]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Васкрасенская царква (Віцебск)]]||16||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Васіль Васілевіч Пацехін]]||16||1||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Вашынгтонія]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вера Захараўна Харужая]]||16||2||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Вольга Валянцінаўна Няфёдава]]||16||2||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Вольна]]||16||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вольфганг Амадэй Моцарт]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вушная сера]]||16||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вялікая Касіна]]||16||16||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Віктар Нічыпаравіч Дашук]]||16||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Віктарыянскі ўніверсітэт (Аўстралія)]]||16||0||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Віландра]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Галоўныя архітэктары Мінска]]||16||3||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Гана]]||16||4||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Гарычка крыжападобная]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Генрых Іпалітавіч Семірадскі]]||16||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Глыбокае]]||16||3||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Гліцэрый]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Грузінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]]||16||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Грэнландская мова]]||16||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Гімн Таджыкскай ССР]]||16||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Далганы]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Даменіка Вівіяні]]||16||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Дацкая мова]]||16||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Джон Шалікашвілі]]||16||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Дзмітрый Пятровіч Жураўскі]]||16||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Докшыцы]]||16||2||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Доўжына]]||16||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дукі]]||16||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Дыялектыка]]||16||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Заграб]]||16||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Збігнеў Прайснер]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Званочак]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Зоська Верас]]||16||5||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Кадэін]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Кастрычніцкая рэвалюцыя]]||16||3||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Крамно]]||16||1||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Крывічы]]||16||7||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Ламанціны]]||16||1||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Латвія]]||16||6||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Леанід Васільевіч Анфімаў]]||16||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Леанід Вячаслававіч Русак]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Леў (валюта)]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лонгйір]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лучыцы (Петрыкаўскі раён)]]||16||4||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Львоў]]||16||5||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Львоўскі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт]]||16||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мазырская група гаворак]]||16||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Макс Шэлер]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Максім Мікалаевіч Бабічаў]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мангышлак]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Маргарыта Дмітрук]]||16||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Марфема]]||16||1||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Марцін Лютэр Кінг]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Медаль «Гонар і Годнасць»]]||16||1||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Метафара]]||16||3||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Метрапалітэн Буэнас-Айрэса]]||16||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Многавугольнік]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Міжнародная касмічная станцыя]]||16||3||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Міжнародны дзень роднай мовы]]||16||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мікалай Радзівіл Чорны]]||16||4||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Мікола Гусоўскі]]||16||3||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Мікіта Русланавіч Шаўчэнка]]||16||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь]]||16||1||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Міхал Грабоўскі]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Фаміч Букштыновіч]]||16||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Нажніцы]]||16||0||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Напой]]||16||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Наталля Віктараўна Стасюк]]||16||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]||16||7||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]]||16||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Новае Пакаленне]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ніжняя Алба]]||16||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Нікалас Сеалін]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Па што ідзеш, воўча?]]||16||5||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Павел Падкарытаў]]||16||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Павел Уладзіміравіч Баркоўскі]]||16||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Пажар у Салоніках (1917)]]||16||0||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Пасуцічы]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Першы ліст да Цімафея Святога Апостала Паўла]]||16||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Полацкая, віцебская і мсціслаўская архіепархія (уніяцкая)]]||16||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Прыватны дэтэктыў, або Аперацыя «Кааперацыя»]]||16||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм]]||16||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Пётр Струміла]]||16||1||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Пільшычы]]||16||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Пінск]]||16||5||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Радаслаў Астроўскі]]||16||4||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Рухала Мусаві Хамейні]]||16||3||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Рэмбрант]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Сафі Адлерспарэ]]||16||0||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Сведкі Іеговы ў Расіі]]||16||4||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Славенская чыгунка]]||16||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Славянскія землі (карта Шафарыка)]]||16||1||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Спартак (фільм, 1960)]]||16||0||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Справядлівая Расія — За праўду]]||16||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Стары замак (Гродна)]]||16||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Супрацьстаянне ў Славянску]]||16||5||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сэсю]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сюзан Ленглен]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сядзібна-паркавы ансамбль (Высокае)]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сяргей Алегавіч Дарафееў]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сяргей Аляксандравіч Троцкі]]||16||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Сінабунг]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сінобу Ікэда]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Сіняк звычайны]]||16||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Т-84]]||16||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Талін]]||16||7||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Тамара Васільеўна Міронава]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Тамара Рыгораўна Раеўская]]||16||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Тарашкевіца]]||16||11||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Торый]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Тры колеры: Чырвоны]]||16||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Тэкст]]||16||1||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Іванавіч Тайнікаў]]||16||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Мікалаевіч Навіцкі]]||16||2||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Мінавіч Мазго]]||16||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Міхайлавіч Правалінскі]]||16||2||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані]]||16||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Уступленне Малдовы ў Еўрапейскі Саюз]]||16||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Уфа]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Фантэнмор]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Францішак Бялінскі (1683—1766)]]||16||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Фрэнк Вільчэк]]||16||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Чэмпіянат свету па снукеры 2014]]||16||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Школа № 2 (Мар’іна Горка)]]||16||1||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Шылук]]||16||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Эліта Урарту]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Этнаграфічная карта Еўропы (Габрыс)]]||16||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Этнаграфічная мяжа паміж беларусамі і літоўцамі]]||16||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Этнаграфічны атлас заходнерускіх губерняў і суседніх абласцей]]||16||0||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Юзаф Францішак Сапега]]||16||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Ян Чаканоўскі]]||16||0||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Янка Лучына]]||16||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Янка Маўр]]||16||6||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[1660]]||15||4||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[29 сакавіка]]||15||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[429]]||15||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[626]]||15||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[7 сакавіка]]||15||2||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Akute]]||15||1||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[Atlas V]]||15||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Django]]||15||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Life (Беларусь)]]||15||1||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Mass Effect 2]]||15||0||{{~|0304}}04 сакавіка
|-
|[[NGC 5494]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[NeuroSky]]||15||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[New Line Cinema]]||15||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Pornhub]]||15||4||{{~|0322}}22 сакавіка
|-
|[[Potamosiren]]||15||2||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Ratel (БМП)]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Regnum]]||15||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Stack Overflow]]||15||0||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Іаланта Іерусалімская]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Іван Уладзіміравіч Дуда]]||15||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Івонка Сурвіла]]||15||2||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Індура]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Індыйская Прэм’ер-ліга]]||15||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Ірвота]]||15||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Абарона Брэсцкай крэпасці (1941)]]||15||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Абмежаванне цаны на расійскую нафту (2022)]]||15||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Авіньёнскае паланенне Папаў]]||15||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Адам Ідзкоўскі]]||15||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Адам Трыпус]]||15||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ака (горад)]]||15||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Алег Іванавіч Аблажэй]]||15||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Алег Рыгоравіч Суконка]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алег Юр’евіч Латышонак]]||15||5||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Алесь Астраўцоў]]||15||2||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Алойзас Відугірыс]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Алойзы Сулістроўскі]]||15||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Альбрэхт Дзюрэр]]||15||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Аляксандр III (імператар расійскі)]]||15||3||{{~|0309}}09 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Мікалаевіч Пачко]]||15||2||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Аляксандр Фрыдман]]||15||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Аляксандра-Неўскія могілкі]]||15||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Аляксей Раманавіч Жук]]||15||0||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Аляксей Сяргеевіч Шалашнікаў]]||15||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]]||15||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Анальны секс]]||15||6||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Анастасій Андрэевіч Вансяцкі]]||15||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Анатоль Іванавіч Нічкасаў]]||15||2||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Андрэ Мажыно]]||15||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]]||15||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Анусіна]]||15||0||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Атрадненскі раён]]||15||0||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Атык]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Афанасій (Мартас)]]||15||1||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Аўгуста Піначэт]]||15||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Бабруйск]]||15||5||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Базіліка Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Сандамір)]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Барысценеўскі косцеабпальны і клеяварны купецкі завод]]||15||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Баі за Джурф аль-Сахар (2014)]]||15||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Беларускае слова (1941)]]||15||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Беларуская фанетыка]]||15||7||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Беларускі ПЭН]]||15||2||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Беларусізацыя ў Смаленскай губерні]]||15||0||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Белгазпрамбанк]]||15||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Белы лапатанос]]||15||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч]]||15||6||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Брэгана]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Брэсцкі мір]]||15||3||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Бяльмонты]]||15||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Бясконцая гісторыя (кніга)]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Бікіні (адзенне)]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Бітва на Нямізе]]||15||1||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Біялогія]]||15||6||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Ваенна-Марскі Флот Расійскай Федэрацыі]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Валянціна Міхайлаўна Коўтун]]||15||4||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Васка да Гама]]||15||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Васіль Вітка]]||15||5||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Велікатырнаўская вобласць]]||15||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Веніямін Георгіевіч Балуеў]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Вугаль]]||15||5||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Вялікае Княства Літоўскае (1812)]]||15||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Вялікія князі літоўскія]]||15||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Віктар Максімавіч Чарнабаеў]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вілейка]]||15||4||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Віленская губерня]]||15||4||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Вілія]]||15||3||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Віры]]||15||0||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Вісагінас]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Віталь Анатолевіч Кібук]]||15||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Віцебскае гета]]||15||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Гадзіна]]||15||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гародніна]]||15||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Герб Партугаліі]]||15||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Герпеталогія]]||15||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Гміна Радзівілаўка]]||15||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)]]||15||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гісторыя Польшчы]]||15||4||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Гісторыя беларускай мовы]]||15||5||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Дайнава 2]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Данііл Бернулі]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Даследаванне]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дварэц (Дзятлаўскі раён)]]||15||2||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Дзеканне]]||15||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Дзікае паляванне караля Стаха]]||15||7||{{~|0325}}25 сакавіка
|-
|[[Дом Бенуа (Санкт-Пецярбург)]]||15||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Дружылавічы]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Дысперсія святла]]||15||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Дыялекты беларускай мовы]]||15||4||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Дыянісій (Папа Рымскі)]]||15||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Дыярэза]]||15||0||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Дэрматагліфіка]]||15||0||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[ЖФК Дынама-Брэст]]||15||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Жалобны какаду Бэнкса]]||15||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Жалудок]]||15||4||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Жан-Батыст Люлі]]||15||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Жанчына зверху]]||15||5||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Жужалі]]||15||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Калечыцы]]||15||0||{{~|0306}}06 сакавіка
|-
|[[Кандыдат навук]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Канстанполле]]||15||0||{{~|0331}}31 сакавіка
|-
|[[Канстанцінава (Свірскі сельсавет)]]||15||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Карл Льюіс]]||15||0||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Карл Фрыдрых Гаус]]||15||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены]]||15||5||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Кумельшчына]]||15||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Купал]]||15||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Куртамышскі раён]]||15||0||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Кызылтаскае]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Ламаная піраміда]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Лары Сэнгер]]||15||3||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ларыса Леанідаўна Бельская]]||15||1||{{~|0313}}13 сакавіка
|-
|[[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш]]||15||2||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Летнія Алімпійскія гульні 1980]]||15||3||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Логвінаў]]||15||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лонгвуд (востраў Святой Алены)]]||15||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Лукаш Станіслаў Залускі]]||15||1||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Лунд (камуна)]]||15||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Лізавета Боўз-Лаян]]||15||7||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Мадонна дэль Грандука]]||15||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Максім Аляксандравіч Шыла]]||15||1||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)]]||15||6||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Малітва]]||15||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Маніфест камуністычнай партыі]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Мара Тамковіч]]||15||0||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Мар’іна Горка]]||15||2||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мачулішча]]||15||1||{{~|0307}}07 сакавіка
|-
|[[Мора Рысер-Ларсена]]||15||0||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Москва (вагон метро)]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Музей Уладзіміра Караткевіча]]||15||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Мэнская мова]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мэры Эн Кроу]]||15||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Мікалай Мінкевіч]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мікалай Міхайлавіч Страхаў]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Мінскі інавацыйны ўніверсітэт]]||15||4||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Міра Сарвіна]]||15||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Міхаіл Вячаслававіч Грыб]]||15||6||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Навагрудак]]||15||8||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Нарвасадата]]||15||3||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Нарвегія]]||15||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Народны Альбом]]||15||3||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]]||15||4||{{~|0312}}12 сакавіка
|-
|[[Немцы ў Беларусі]]||15||5||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Новаваронеж]]||15||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Новы Усеагульны нацыянальны кангрэс]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Ніжняя сківіца]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Падатак]]||15||2||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Палескія рабінзоны (аповесць)]]||15||3||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Партугальская мова]]||15||2||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Плаўт]]||15||1||{{~|0305}}05 сакавіка
|-
|[[Полацк]]||15||6||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў]]||15||0||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Пралеска]]||15||4||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Пратоптар]]||15||1||{{~|0321}}21 сакавіка
|-
|[[Рамуальд Падбярэскі]]||15||0||{{~|0314}}14 сакавіка
|-
|[[Расійская імперыя]]||15||6||{{~|0303}}03 сакавіка
|-
|[[Руднічкі]]||15||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Рускія]]||15||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Русь]]||15||4||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Рыбы]]||15||3||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Рэінкарнацыя]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Садружнасць Незалежных Дзяржаў]]||15||2||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн]]||15||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч]]||15||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Секс без пранікнення]]||15||4||{{~|0330}}30 сакавіка
|-
|[[Серада]]||15||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Славянская каланізацыя Беларусі]]||15||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Слэнг]]||15||0||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Смегма]]||15||2||{{~|0302}}02 сакавіка
|-
|[[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]]||15||1||{{~|0308}}08 сакавіка
|-
|[[Спіс прэм’ер-міністраў Венгрыі]]||15||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Станіслава Васільеўна Барычэўская]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Сэрвітут]]||15||1||{{~|0311}}11 сакавіка
|-
|[[Сіранавыя]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уварванне ЗША ў Венесуэлу (2026)]]||15||0||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Уваход Гасподні ў Іерусалім]]||15||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Украінская грыўня]]||15||3||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Уладзімір Іванавіч Слабодчыкаў]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Уладзіслаў Галубок]]||15||6||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Урбан V]]||15||0||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Флер’янова]]||15||1||{{~|0329}}29 сакавіка
|-
|[[Франкісты (секта)]]||15||1||{{~|0315}}15 сакавіка
|-
|[[Францішак Неміроўскі]]||15||4||{{~|0328}}28 сакавіка
|-
|[[Філіп Меланхтан]]||15||1||{{~|0320}}20 сакавіка
|-
|[[Хвядос Сяргеевіч Шынклер]]||15||1||{{~|0317}}17 сакавіка
|-
|[[Хрысціянства]]||15||3||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Ч]]||15||1||{{~|0301}}01 сакавіка
|-
|[[Чак Паланюк]]||15||2||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чарнарусы]]||15||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Чжэн Хэ]]||15||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Чэрэта-Кастэла]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Шчара]]||15||1||{{~|0319}}19 сакавіка
|-
|[[Шэлефтээльвен]]||15||1||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Шэлі Уінтэрс]]||15||1||{{~|0323}}23 сакавіка
|-
|[[Эла Аляксандраўна Сяліцкая]]||15||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Эліс Брэйдзі]]||15||1||{{~|0324}}24 сакавіка
|-
|[[Эн Бакстэр]]||15||0||{{~|0326}}26 сакавіка
|-
|[[Эпентэза]]||15||1||{{~|0316}}16 сакавіка
|-
|[[Эрэкцыя]]||15||5||{{~|0318}}18 сакавіка
|-
|[[Юстын Адамавіч Чапліц]]||15||1||{{~|0310}}10 сакавіка
|-
|[[Я нарадзіўся тут]]||15||3||{{~|0327}}27 сакавіка
|-
|[[Якаў Адамавіч Траццякоў]]||15||1||{{~|0318}}18 сакавіка
|}</text>
      <sha1>bw74ptkfmd7soixyvc0tfddmm8cmulp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Гарт (аўтар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780816</id>
    <revision>
      <id>5119863</id>
      <parentid>5100203</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Paccyd33</username>
        <id>166093</id>
      </contributor>
      <origin>5119863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="tq0vwkcrk1hdcilvufayc2en65ptcxg" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Гарт}}
{{Пісьменнік
| Выява = John Garth.png
}}
'''Джон Гарт''' ({{lang-en|John Garth}}) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[журналіст]] і [[пісьменнік]], вядомы перш за ўсё сваімі працамі пра [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Р. Р. Толкіна]]. Сярод найбольш вядомых прац, біяграфія «{{нп5|Толкін і Вялікая вайна||en|Tolkien and the Great War}}» і кніга пра месцы, якія сталі натхненнем для стварэння Серадзем’я, «{{нп5|Сусветы Дж. Р. Р. Толкіна||en|The Worlds of J. R. R. Tolkien}}». За сваю працу аб Толкіне ён атрымаў у 2004 годзе «{{нп5|Міфапаэтычная прэмія|Міфапаэтычную прэмію|en|Mythopoeic Awards}}»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.johngarth.co.uk/php/about.php|title=About|author=John Garth|publisher=John Garth|access-date=2021-01-24}}&lt;/ref&gt;. Біяграфія Толкіна за аўтарствам Гарта аказала ўплыў на многія даследаванні Толкіна ў наступныя дзесяцігоддзі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гарт Джон}}
[[Катэгорыя:Журналісты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Толкіназнаўцы]]</text>
      <sha1>tq0vwkcrk1hdcilvufayc2en65ptcxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119866</id>
      <parentid>5119863</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Paccyd33|Paccyd33]]) і адноўлена версія 5100203, зробленая Чаховіч Уладзіслаў: moved to Wikidata</comment>
      <origin>5119866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="qv5bk9sydihul0qdnedwg7p9h7ymz8x" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Гарт}}
{{Пісьменнік}}
'''Джон Гарт''' ({{lang-en|John Garth}}) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[журналіст]] і [[пісьменнік]], вядомы перш за ўсё сваімі працамі пра [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Р. Р. Толкіна]]. Сярод найбольш вядомых прац, біяграфія «{{нп5|Толкін і Вялікая вайна||en|Tolkien and the Great War}}» і кніга пра месцы, якія сталі натхненнем для стварэння Серадзем’я, «{{нп5|Сусветы Дж. Р. Р. Толкіна||en|The Worlds of J. R. R. Tolkien}}». За сваю працу аб Толкіне ён атрымаў у 2004 годзе «{{нп5|Міфапаэтычная прэмія|Міфапаэтычную прэмію|en|Mythopoeic Awards}}»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.johngarth.co.uk/php/about.php|title=About|author=John Garth|publisher=John Garth|access-date=2021-01-24}}&lt;/ref&gt;. Біяграфія Толкіна за аўтарствам Гарта аказала ўплыў на многія даследаванні Толкіна ў наступныя дзесяцігоддзі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гарт Джон}}
[[Катэгорыя:Журналісты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Толкіназнаўцы]]</text>
      <sha1>qv5bk9sydihul0qdnedwg7p9h7ymz8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вучэнне ўзнесеных валадароў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782422</id>
    <revision>
      <id>5119867</id>
      <parentid>5021336</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 14 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37691" sha1="irn77egz79k1t22rwtuij83wv8zaqch" xml:space="preserve">[[Файл:Ascended masters 2024.jpg|thumb|275px|]]
'''Вучэнне ўзнесеных валадароў''' ({{lang-en|Ascended master teachings}}), таксама '''Вучэнне валадароў мудрасці''' — рэлігійнае вучэнне, аснову якога складаюць тэксты, заяўленыя як пасланні ўзнесеных валадароў (валадароў мудрасці). Імі ў вучэнні называюць духоўных настаўнікаў чалавецтва ўсіх часоў, якія зараз дзейнічаюць са свайго ўзнесенага стану.&lt;ref name=&quot;basic&quot;&gt;{{cite book |last= |first= |author-link= |date=2003 |title= The new encyclopedia of the occult |publisher= Llewellyn Worldwide |edition= |pages=40 |chapter= Ascended Masters Teachings |url= https://archive.org/details/newencyclopediao0000gree/mode/2up
 |isbn=1567183360 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite book |last= Колодний |first= А. Н.  |author-link= |date=2010 |title= Нові релігії України/Історія релігії в Україні (в 10 томах) |trans-title= |language=uk |publisher= Київ |edition= |pages=795-797 |chapter= Вчення Вознесених Володарів як релігія синтезу |url= https://archive.org/details/8_20220518/mode/2up  |isbn=966-531-201-4 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teaching&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/religion/legal-and-political-magazines/ascended-master|title=Ascended Master|website=|accessdate=|archive-date=2021-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203045351/https://www.encyclopedia.com/religion/legal-and-political-magazines/ascended-master }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |last= Осипов  |first= Вадим Евгеньевич  |date= | year=2010 |title= О противоречиях между учением „Живой этики“ и &quot;Учениями вознесенных владык&quot; |trans-title= |language=ru |url=https://elibrary.ru/item.asp?id=35462320&amp;pff=1 |magazine= Философия, вера, духовность: истоки, позиция и тенденции развития  |location= |volume= |page=232—259|publisher=  |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theosofia&quot;&gt;{{cite book |last= Lewis |first= James R.  |author-link= |date=2005 |title= Controversial New Religions |publisher= Oxford University Press |edition= |pages=281—286 |chapter= |url= https://archive.org/details/controversialnew0000unse/mode/2up
 |isbn=9780195156829 }}&lt;/ref&gt; Найбольш вядомымі дзеячамі, якія публікавалі пасланні ад імя ўзнесеных валадароў, з’яўляюцца [[Гай Балард|Г. Балард]], [[Элізабэт Профэт|Элізабэт Профэт]], {{iw|Таццяна Мікушына|Т. Мікушына|bg|Татяна_Микушина}}.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Melton |first= J. Gordon |author-link= |date=1991 |title= Religious Leaders of America |publisher= Gale Research Inc |edition= |pages=376 |chapter= Prophet, Markus L. |url= https://archive.org/details/religiousleaders00jgor/mode/2up
 |isbn=0810349213 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/western-esoteric-family-i-ancient-wisdom#I|title=Western Esoteric Family I: Ancient Wisdom|website=|accessdate=|archive-date=2021-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205231247/https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/western-esoteric-family-i-ancient-wisdom#I}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= Hammer |first= Olav |author-link=  |date= 2013 |title= Handbook of the Theosophical Current |publisher= Brill |edition=  |pages= 178 |chapter= The Summit Lighthouse: Its Worldview and Theosophical Heritage |url= https://annas-archive.org/md5/57f8ed61c67ec786a096536e3045b80c |isbn= 978-90-04-23597-7 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mickushina&quot;&gt;{{Cite web|language=lv|url=https://domatajs.lv/tatjana-mikusina-lielas-baltas-bralibas-sutne-xxi-gs/|title=Domatajs.lv|accessdate=|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207142858/https://domatajs.lv/tatjana-mikusina-lielas-baltas-bralibas-sutne-xxi-gs/}}&lt;/ref&gt; Рэлігійныя арганізацыі, імі створаныя (рух «Я есмь», Мост свабоды, Царква сусветная і пераможная), у адпаведнасці з сучаснай класіфікацыяй прылучаюць да новых рэлігійных рухаў, групы [[Нью эйдж|нью-эйдж]].&lt;ref&gt;{{cite book |last= Gallagher |first= Eugene V. |author-link= |date=2004 |title= The New Religious Movements Experience in America |publisher= Greenwood Publishing Group |edition= |pages=85—91 |chapter= The I AM Religious Activity and the Church Universal and Triumphant /// The New Age and Its Antecedents |url= https://archive.org/details/newreligiousmove00gall/mode/2up
 |isbn=9780313328077 }}&lt;/ref&gt;

== Назва ==
Паняцце «ўзнесены валадар» (Ascended master) упершыню ўжыта {{iw|Бэрд Т. Сполдзінг|Бэрдам Т. Сполдзінгам|ru|Сполдинг,_Бэрд_Томас}} у 1924 годзе ў яго серыі кніг «Жыццё і вучэнні майстроў Далёкага Усходу».&lt;ref name=&quot; dictionary &quot;&gt;{{cite book |last= Mather |first= George A.  |author-link= |date=2006 |title= Encyclopedic Dictionary of Cults, Sects, and World Religions |publisher= Zondervan |edition= |pages=83-87 |chapter= Church Universal and Triumphant (CUT); The “I AM” Ascended Masters |url= https://archive.org/details/encyclopedicdict0000nich
 |isbn=978-0-31023954-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://world-news-research.com/Iam-StGermainF.html|title=Depth research of selected topics|website=world-news-research.com|accessdate=|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921152608/http://world-news-research.com/Iam-StGermainF.html}}&lt;/ref&gt; Палажэнне пра ўзнесеных валадароў стала цэнтральным у дзейнасці Гая Баларда (1930—1939 гг.) і было ім шырока распаўсюджанае. Сама ж канцэпцыя «ўзнесеных валадароў», хаця і з крыху адрознай назвай «настаўнікі мудрасці», бярэ пачатак з [[Тэасофія|тэасофскай традыцыі]].&lt;ref name=&quot;teaching&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

Паводле гэтай канцэпцыі, узнесеныя валадары — духоўна развітыя асобы, якія раней увасабляліся ў зямных целах, але больш не залучаныя ў цыклы рэінкарнацыі, то бок дасягнулі [[Узнясенне Ісуса Хрыста|ўзнясення]]. Са свайго ўзнесенага стану яны цяпер калектыўна каардынуюць і падтрымліваюць духоўнае развіццё чалавецтва.&lt;ref name=&quot;masters&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ascended-masters|title=Ascended Masters|website=|accessdate=|archive-date=2021-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112232902/https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ascended-masters}}&lt;/ref&gt;

Паняцце «валадары» заснавана на тэзе пра {{iw|7 прамянёў|7 прамянёў|en|Seven_rays}}. Паводле яе ёсць 7 асноўных якасцяў [[Абсалют (філасофія)|Абсалюта]], праз якія ён выяўляецца ў свеце формы (сіла, мудрасць, любоў і г.д.), і яны сімвалізуюцца 7 прамянямі светлавога спектра (ад ружовага да фіялетавага). Той, хто дасканала авалодаў хаця б адной з гэтых 7 боскіх якасцяў, робіцца валадаром (таксама сустракаецца назва «майстар»).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Melton |first=J. Gordon |author-link= |date=2001 |title=Encyclopedia of Occultism and Parapsychology |publisher=Gale Group, Inc |edition= |pages=1057 |chapter= |url=https://annas-archive.org/md5/ad2e4e6771fc34639f1db83cd9e3e2af |isbn=0-8103-8570-8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==

=== Перадумовы ўзнікнення ===
Рэлігійныя арганізацыі, якія належаць да Вучэння ўзнесеных валадароў, класіфікуюцца даследнікамі як выйшлыя з тэасофскай традыцыі.&lt;ref name=&quot;theosofia&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teaching&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Адпаведна, перадумовы ўзнікнення Вучэння закладаліся яшчэ праз дзейнасць {{iw|Алена Блавацкая|Алены Блавацкай|ru|Блаватская,_Елена_Петровна}}.&lt;ref name=&quot;masters&quot;&gt;&lt;/ref&gt; У канцы 1880-х яна напісала і апублікавала асноўную сваю працу — «Таемную дактрыну». Паслядоўнікамі сцвярджаецца, што яе сапраўднымі аўтарамі былі будучыя ўзнесеныя валадары [[Эль Морыа|Морыя]], [[Кут Хумі]] і {{iw|Джвал Кул|Джвал Кул|ru|Джуал_Кхул}}, якія тэлепатычна надыктавалі «Таемную дактрыну» Блавацкай.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Melton |first=J. Gordon |author-link= |date=2001 |title=Encyclopedia of Occultism and Parapsychology |publisher=Gale Group, Inc |edition= |pages=196 |chapter=Blavatsky, Helena Petrovna |url=https://annas-archive.org/md5/ad2e4e6771fc34639f1db83cd9e3e2af |isbn=0-8103-8570-8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Гай Балард ===
[[Файл:Guy Ballard (1878-1939) portrait.jpg|thumb|100px|]]
Афармленне вучэння ў яго цяперашняй форме адбылося праз дзейнасць [[Гай Балард|Гая Баларда]]. Балард на пачатку 30-х гадоў наведаў гару Шаста (паўночная [[Каліфорнія]]), дзе, па яго сцверджанні, ён сустрэў чалавека, які назваўся {{iw|Сэн-Жэрмэн|Сэн-Жэрмэнам|ru|Граф_Сен-Жермен}}, адным з узнесеных валадароў. Вынікам сустрэчы і далейшага супрацоўніцтва было выданне Балардам 3 кніг, у якіх падрабязна апісаны яго містычны досвед, заснаванне разам з жонкай Эднай Балард руху «Я есмь» і перыядычная публікацыя новых пасланняў ад імя Сэн-Жэрмэна і іншых узнесеных валадароў у выданні &quot;Голас «Я есмь». Г. Балард развіў актыўную дзейнасць у ЗША, якая дасягнула свайго піку незадоўга да яго раптоўнай смерці ў 1939 годзе. Агульная колькасць людзей, якія наведалі яго лекцыі, перавышае мільён чалавек.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Jones |first= Lindsay |author-link= |date=2005 |title=Encyclopedia of Religion (vol.6) |publisher= Thomson Gale |edition= |pages=4245—4247 |chapter= I Am |url= https://annas-archive.org/md5/3067975051de03100ea69a0faf2438e5
 |isbn=978-0-8108-6332-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://wrldrels.org/2016/10/08/i-am-activity|title=I AM Activity|author=Tim Rudbøg|date=|accessdate=|archive-date=2021-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130064314/https://wrldrels.org/2016/10/08/i-am-activity/}}&lt;/ref&gt;

=== Джэральдзін Інэсэнт ===
{{iw|Джэральдзін Інэсэнт|Джэральдзін Інэсэнт|en|Geraldine_Innocente}} была членам руху «Я есмь». У 1944 годзе, праз некалькі год пасля смерці Г. Баларда, яна пачала сцвярджаць, што з ёю звязаўся ўзнесены валадар [[Эль Морыа|Эль Морыя]] і пачаў яе рыхтаваць у якасці пасланца. У 1951 годзе Д. Інэсэнт пачала публікаваць пасланні ад імя ўзнесеных валадароў, якія знайшлі пэўны водгук у паслядоўнікаў руху «Я есмь», але яе дзейнасць не была ўхваленая лідарам руху Эднай Балард. У сярэдзіне 1950-х гадоў Д. Інэсэнт засноўвае ўласную рэлігійную арганізацыю «Мост свабоды» ({{lang-en|Bridge to Freedom}}), якая працягнула сваю дзейнасць і пасля яе смерці ў 1961 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/bridge-spiritual-freedom|title=Bridge to Spiritual Freedom|website=|accessdate=|archive-date=2021-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716230335/https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/bridge-spiritual-freedom}}&lt;/ref&gt;

=== Марк Профэт і Элізабэт Клэр Профэт ===
[[Файл:Elizabeth clare prophet 1984.jpg|thumb|100px|]]
{{iw|Марк Профэт|Марк Профэт|en|Mark_L._Prophet}} быў наступны, хто пачаў атрымоўваць і публікаваць пасланні ад імя ўзнесеных валадароў. У 1958 годзе ён заснаваў рэлігійную арганізацыю Summit Lighthouse (Вяршынны маяк). У 1964 годзе яго жонка [[Элізабэт Профэт]] таксама пачынае публічна атрымоўваць пасланні ўзнесеных валадароў. Пасля смерці Марка Профэта ў 1973 годзе яна працягнула дзейнасць арганізацыі, даўшы ёй новую назву «Царква сусветная і пераможная». Элізабэт развівае актыўную дзейнасць: здзяйсняе працяглы тур з лекцыямі па тэрыторыі ЗША, засноўвае навучальныя цэнтры, удзельнічае ў агульнанацыянальных тэлепраграмах, выдае кнігі. У 2000 годзе з прычыны праблем са здароўем ([[Хвароба Альцгеймера|хвароба Альцгеймэра]]) яна пакідае пост духоўнага лідара арганізацыі.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Jones |first= Lindsay |author-link= |date=2005 |title=Encyclopedia of Religion (vol.3) |publisher= Thomson Gale |edition= |pages=1781—1784 |chapter== Church Universal and Triumphant |url= https://archive.org/details/encyclopediaofre0003unse_a7f0 |isbn=0-02-865736-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://wrldrels.org/2018/04/08/church-universal-triumphant-summit-lighthouse/|title=Church Universal &amp; Triumphant / Summit Lighthouse|author=Erin Prophet, Susan Palmer|date=|accessdate=|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122174653/https://wrldrels.org/2018/04/08/church-universal-triumphant-summit-lighthouse/}}&lt;/ref&gt;

=== Таццяна Мікушына ===
[[Файл:Tatyana Mickushina.jpg|thumb|100px|]]
{{iw|Таццяна Мікушына|Т. Мікушына|bg|Татяна_Микушина}} ў 2001 годзе засноўвае духоўна-асветніцкі цэнтр «Сірыюс», а ў 2005 г. пачынае публікаваць пасланні ад імя ўзнесеных валадароў. Пасланні зазвычай публікаваліся штодня на афіцыйным сайце ў перыяды летняга і зімовага сонцастаяння, а пасля гэтыя цыклы пасланняў выдаваліся асобнымі кнігамі. У 2008 г. быў пабудаваны навучальны цэнтр ля [[Омск]]а як аснова для будучага пасялення. Прыярытэтнай мэтай было заяўлена стварэнне «Абшчыны Духу», як узору для будучых пасяленняў па ўсёй зямной кулі. У 2005—2023 гадах было выдадзена блізу 70 кніг. Асноўныя працы перакладзены на два дзясяткі моў. У 2014 годзе была заснавана міжнародная грамадская арганізацыя «За маральнасць».&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tatyana Mickushina|url=https://readersfavorite.com/book-review/if-you-love-it-means-you-are-alive|website=readersfavorite.com|accessdate=|language=en|archive-date=2024-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240725160751/https://readersfavorite.com/book-review/if-you-love-it-means-you-are-alive}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= Krämer |first= Hans Martin |author-link= |date=2020 |title= Theosophy across Boundaries: Transcultural and Interdisciplinary Perspectives on a Modern Esoteric Movement |publisher= SUNY Press |edition= |page=444 |chapter= Effects of Theosophy on Russian Cultural History |chapter-url= https://books.google.com/books?id=tCT0DwAAQBAJ&amp;pg=PT578 |isbn=9781438480435 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mickushina&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== Вучэнне ==

=== Асновы Вучэння ===

==== Закон кармы ====
У Вучэнні сцвярджаецца, што [[Карма|закон кармы]] — гэта асноўны закон гэтага Сусвету. Што б мы ні рабілі, гэта будзе мець наступствы, і гэта азначаецца тэрмінам «карма». Тое, што мы здзейснілі ў мінулым, выяўляе сябе ў цяперашнім. Тое, што мы робім цяпер, будзе мець наступствы ў будучыні, у тым ліку ў наступных увасабленнях.&lt;ref name=&quot;teaching1&quot;&gt;{{cite book |last= Lewis |first= James R.  |author-link= |date=2005 |title= Controversial New Religions |publisher= Oxford University Press |edition= |pages=285 |chapter= |url= https://archive.org/details/controversialnew0000unse/mode/2up
 |isbn=9780195156829 }}&lt;/ref&gt;

Раскрываецца ўяўленне пра карму як пра энергію. Чалавек чэрпае энергію ад Бога, прапускае яе праз сябе і сваімі думкамі, пачуццямі, справамі пераўтварае яе, фарміруючы ў выніку станоўчую або адмоўную карму, якая назапашваецца і перабывае ў самым чалавеку як энергія з пэўнымі характарыстыкамі.&lt;ref name=&quot; teaching6 &quot;&gt;{{cite book |last= Mather |first= George A.  |author-link= |date=2006 |title= Encyclopedic Dictionary of Cults, Sects, and World Religions |publisher= Zondervan |edition= |pages=86 |chapter= Church Universal and Triumphant (CUT); The “I AM” Ascended Masters |url= https://archive.org/details/encyclopedicdict0000nich
 |isbn=978-0-31023954-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= Hammer |first= Olav |author-link=  |date= 2013 |title= Handbook of the Theosophical Current |publisher= Brill |edition=  |pages= 164 |chapter=  |url= https://annas-archive.org/md5/57f8ed61c67ec786a096536e3045b80c |isbn= 978-90-04-23597-7 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

{{Cquote|Кожны ўчынак, які вы здзяйсняеце не ў адпаведнасці з Воляй Бога, прыводзіць да таго, што Боская Энергія, якой вы карыстаецеся безупынна і без якой вы проста не змаглі б існаваць, афарбоўваецца гэтым вашым недасканалым дзеяннем. І чым больш недасканалае дзеянне вы здзяйсняеце, тым больш нізкія вібрацыі набывае Боская Энергія. Гэтая энергія нікуды не дзяецца, яна захоўваецца ў вашай ауры, у вашых эмацыйным, мянтальным і эфірным целах.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sirius-ru.net/dictations/mart_iun_2005/2005.04.10.htm |title=Илларион (10 апреля 2005г.) |access-date= |archive-date=2022-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424171503/https://sirius-ru.net/dictations/mart_iun_2005/2005.04.10.htm  }}&lt;/ref&gt;

Далей уваходзіць у сілу закон падабенства. Няправільна кваліфікаваная энергія, якая безупынна спадарожнічае вам у жыцці, прыцягвае да вас тыя жыццёвыя сітуацыі, якія вы мусіце прайсці, каб засвоіць урок і ўчыніць у гэтай сітуацыі не ў адпаведнасці з вашай воляй, а ў адпаведнасці з Воляй Бога.&lt;ref name=&quot;quote1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://sirius-ru.net/dictations/mart_iun_2005/2005.03.19.htm |title=Сурия (19 марта 2005г.)|access-date= |archive-date=2021-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323175221/https://sirius-ru.net/dictations/mart_iun_2005/2005.03.19.htm  }}&lt;/ref&gt;}}
 

==== Закон рэінкарнацыі ====
[[Рэінкарнацыя|Закон рэінкарнацыі]] разглядаецца як закон развіцця. Адпаведна, самыя пераўвасабленні выходзяць як дабро, якое дазваляе выправіць былыя няправільныя ўчынкі, усвядоміць сваю сапраўдную прыроду і паступова рэалізаваць свой духоўны патэнцыял у свеце формы.&lt;ref name=&quot;teaching1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
З гэтага пункту гледжання тое, што завецца чалавечым жыццём, уяўляе собою не больш чым адзін дзень у існаванні сапраўднай духоўнай сутнасці чалавека.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Hammer |first= Olav |author-link=  |date= 2013 |title= Handbook of the Theosophical Current |publisher= Brill |edition=  |pages= 184 |chapter=  |url= https://annas-archive.org/md5/57f8ed61c67ec786a096536e3045b80c |isbn= 978-90-04-23597-7 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teaching2&quot;&gt;{{cite book |last=Melton |first=J. Gordon |author-link= |date=2001 |title=Encyclopedia of Occultism and Parapsychology |publisher=Gale Group, Inc |edition= |pages=293 |chapter= |url=https://annas-archive.org/md5/ad2e4e6771fc34639f1db83cd9e3e2af |isbn=0-8103-8570-8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Сцвярджаецца, што цераз працэс пераўвасаблення праходзіць не фізічнае цела, не эмацыйная прырода і не розум. Тое, што праходзіць праз працэс пераўвасаблення, знаходзіцца над усімі гэтымі аспектамі індывіда.&lt;ref name=&quot;teaching3&quot;&gt;{{cite book |last= Melton |first= J. Gordon |author-link=  |date= 2002 |title= Religions of the world : a comprehensive encyclopedia of beliefs and practices |publisher= ABC-CLIO |edition=  |pages= 347 |chapter=  |url= https://annas-archive.org/md5/8c9be9d751d40a2e26dc96aa20aa9e16 |isbn= 1-57607-761-6 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
 

==== Маральны закон ====
[[Мараль|Маральны закон]] скіраваны на тое, каб чалавек пераадолеў сваю [[Эгацэнтрызм|эгаістычнасць]] і выявіў боскую прыроду.&lt;ref name=&quot;teaching4&quot;&gt;{{cite book |last= Greer |first= John Michael |author-link=  |date= 2010 |title= The Element Encyclopedia of Secret Societies and Hidden History |publisher= Harper Collins Publishers |edition=  |pages= 165 |chapter= Ascended Masters Teachings |url= https://annas-archive.org/md5/ac688ee65c519908b0a5364c181ac355 |isbn= 978-0-007-35917-2 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Дзеля гэтага даюцца прынцыпы паводзінаў, заснаваныя на богацэнтрычнай мадэлі свету, у процівагу немаральным паводзінам, заснаваным на эгацэнтрызме.&lt;ref name=&quot;teaching5&quot;&gt;{{cite book |last= Melton |first= J. Gordon |author-link=  |date= 2002 |title= Religions of the world : a comprehensive encyclopedia of beliefs and practices |publisher= ABC-CLIO |edition=  |pages= 348 |chapter=  |url= https://annas-archive.org/md5/8c9be9d751d40a2e26dc96aa20aa9e16 |isbn= 1-57607-761-6 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
{{Cquote|Рана ці позна надыдзе дзень, калі чалавек пераможа  жывёльнае ўсярэдзіне яго самога, пераможа  свае жарсці, пераможа сваё эга і дасць магчымасць Духу атрымаць поўнае панаванне над сабою. І чалавек не будзе болей ніжэйшым чалавекам, сумессю жывёлы і чалавека. Звер будзе ўтаймаваны, і чалавек зробіцца падобным да Бога.

Жывёльны чалавек павінен саступіць месца Боскаму чалавеку. Цялесны розум павінен саступіць месца Боскаму розуму. І гэта здзеецца. Таму што іскра і полымя ў вас не дадуць вам спакою да  тае пары, пакуль гэта не адбудзецца. Вы будзеце кідацца, вы будзеце шукаць. Вы будзеце імкнуцца знайсці ў фізічным свеце той стан нірваны, пра які памятае часцінка Вышэйшых Істотаў у вас. Вы будзеце шукаць гэты стан паўсюль на Зямлі. І вы не знойдзеце яго на фізічным плане.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sirius-ru.net/dictations/mart_iun_2005/2005.03.30.htm |title=Заратустра (30 марта 2005г.) |access-date= |archive-date=2018-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317104649/https://sirius-ru.net/dictations/mart_iun_2005/2005.03.30.htm  }}&lt;/ref&gt;}}
Абвяшчаецца адзінства маральных прынцыпаў усіх рэлігіяў, грунтуючыся на тым, што ўсялякая праўдзівая рэлігія мае сваёй асновай імкненне сцвердзіць боскую частку чалавечай існасці і выкараніць эгаістычную.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Tøllefsen |first= Inga Bårdsen |author-link= |date=2017 |title= Female Leaders in New Religious Movements |publisher= Palgrave Macmillan |edition= |pages=59-60  |chapter= Elizabeth Clare Prophet |url= https://annas-archive.org/md5/f54b0a5be429cb3876ce64113ffe59da
 |isbn=978-3-319-61527-1  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://university.sirius-ru.net/etika/etika_01.htm |title=Учение о ненасилии |trans-title= |language=ru  |access-date= |archive-date=2020-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220132014/http://university.sirius-ru.net/etika/etika_01.htm  }}&lt;/ref&gt;
 

=== Дадатковыя тэзы Вучэння ===

==== Будова Сусвету ====
Сусвет з’яўляецца [[Эманацыя (філасофія)|эманацыяй]] Бога.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Mather |first= George A.  |author-link= |date=2006 |title= Encyclopedic Dictionary of Cults, Sects, and World Religions |publisher= Zondervan |edition= |pages=85 |chapter= Church Universal and Triumphant (CUT); The “I AM” Ascended Masters |url= https://archive.org/details/encyclopedicdict0000nich
 |isbn=978-0-31023954-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= Hammer |first= Olav |author-link=  |date= 2013 |title= Handbook of the Theosophical Current |publisher= Brill |edition=  |pages= 163 |chapter=  |url= https://annas-archive.org/md5/57f8ed61c67ec786a096536e3045b80c |isbn= 978-90-04-23597-7 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Усё, што яго складае — гэта боская энергія, якая вібруе на розных частасцях. Бачны свет (фізічны план) адпавядае самай нізкай дапушчальнай частасці.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Tøllefsen |first= Inga Bårdsen |author-link= |date=2017 |title= Female Leaders in New Religious Movements |publisher= Palgrave Macmillan |edition= |pages=63  |chapter= Elizabeth Clare Prophet |url= https://annas-archive.org/md5/f54b0a5be429cb3876ce64113ffe59da
 |isbn=978-3-319-61527-1  }}&lt;/ref&gt; Побач з фізічным планам знаходзіцца {{iw|астральны план|астральны план|ru|Астральный_план}}. Астральныя целы людзей (пачуцці, жаданні) маюць яго асяроддзем свайго існавання. Далей ідзе мянтальны план, дзе перабываюць створаныя думкамі формы. Акрамя спараджэнняў чалавечых астральны і мянтальны планы населеныя ўласнымі істотамі, якія валодаюць пластычнымі і высокаэнергетычнымі формамі. Гэтыя планы (астральны і мянтальны) ўнутрана расслоеныя, і істоты, якія іх насяляюць, адрозніваюцца па вышыні перабывання і, адпаведна, напоўненасці святлом — ад даволі нізкіх і цёмных да высокіх і поўных святла.&lt;ref name=&quot;teaching7&quot;&gt;{{cite book |last=Яблоков |first= под ред. И. Н. |author-link= |date=2005 |title= Основы религиоведения. Учебник |trans-title= |language=ru  |publisher= Высшая школа |edition= |pages=364—381 |chapter= Надконфессиональная синкретическая религиозная философия |url= |isbn=5-06-004254-5 }}&lt;/ref&gt; За мянтальным існуюць больш высокія планы. Яны з’яўляюцца месцам перабывання ўзнесеных валадароў.&lt;ref&gt;{{cite book |last=York |first=Michael |author-link= |date=2004 |title=The A to Z of New Age Movements |publisher=Scarecrow Press |edition= |pages=166 |chapter=Church Universal And Triumphant |url=https://annas-archive.org/md5/6823b4ac0d38196cea08d5e4ea04f06d |isbn=978-0-8108-6332-3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Будова чалавека ====
Будова чалавека падобная на матрошку. Вылучаюцца 7 складнікаў чалавека:&lt;ref&gt;{{cite book |last= Hammer |first= Olav |author-link=  |date= 2013 |title= Handbook of the Theosophical Current |publisher= Brill |edition=  |pages= 182 |chapter=  |url= https://annas-archive.org/md5/57f8ed61c67ec786a096536e3045b80c |isbn= 978-90-04-23597-7 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teaching2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teaching3&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
* Я Есмь Прысутнасць
* каўзальнае цела
* Я Хрыста
* {{iw|эфірнае цела|эфірнае цела|ru|Эфирное_тело}}
* {{iw|мянтальнае цела|мянтальнае цела|en|Mental_body}}
* {{iw|астральнае цела|астральнае цела|ru|Астральное_тело}}
* фізічнае цела&lt;ref name=&quot; teaching6 &quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://university.sirius-ru.net/reincarnation/dusha1.htm |title=Учение о душе в Посланиях Владык Мудрости. Часть 1 |trans-title= |language=ru  |access-date= |archive-date=2020-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701082818/http://university.sirius-ru.net/reincarnation/dusha1.htm  }}&lt;/ref&gt;

Гэтыя целы звязаныя між собою сістэмай энергетычных цэнтраў ([[Чакра|чакраў]]), асноўныя з якіх змешчаныя ўздоўж хрыбетнага слупа.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Hammer |first= Olav |author-link=  |date= 2013 |title= Handbook of the Theosophical Current |publisher= Brill |edition=  |pages= 183 |chapter=  |url= https://annas-archive.org/md5/57f8ed61c67ec786a096536e3045b80c |isbn= 978-90-04-23597-7 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teaching5&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==== Касмічная іерархія ====
Іерархія святла працінае ўсю структуру свету. Яна ўяўляе з сябе іерархію існасцяў, якія перабываюць на розных эвалюцыйных ступенях. Іерархі, якія знаходзяцца на больш высокіх прыступках, не звышнатуральныя. Яны прайшлі доўгі шлях духоўнага развіцця, рэалізавалі сваю боскую сутнасць і цяпер дапамагаюць выканаць гэтую задачу астатнім.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Mather |first= George A.  |author-link= |date=2006 |title= Encyclopedic Dictionary of Cults, Sects, and World Religions |publisher= Zondervan |edition= |pages=83, 87 |chapter= |url= https://archive.org/details/encyclopedicdict0000nich
 |isbn=978-0-31023954-3 }}&lt;/ref&gt; У крытычныя перыяды развіцця чалавецтва вялікія іерархі прыходзяць ва ўвасабленне і прыносяць людзям страчаную ісціну. Да такіх іерархаў прылічваюць заснавальнікаў рэлігіяў, філасофскіх вучэнняў, грамадскіх рэфарматараў.&lt;ref name=&quot;teaching5&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teaching7&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

Сцвярджаецца, што ў дадзены перыяд, з-за крайняй аддаленасці чалавецтва ад Бога, увасабленне валадароў практычна немагчымае. Таму выкарыстоўваецца інстытут пасланніцтва. Пасланцы не з’яўляюцца дасканалымі людзьмі. Яны тыя, хто надзеленыя даверам прадстаўляць інтарэсы Братэрства на фізічным плане.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Hammer |first= Olav |author-link=  |date= 2013 |title= Handbook of the Theosophical Current |publisher= Brill |edition=  |pages= 155 |chapter=  |url= https://annas-archive.org/md5/57f8ed61c67ec786a096536e3045b80c |isbn= 978-90-04-23597-7 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
; Афіцыйныя сайты
* [https://web.archive.org/web/20220330021937/https://www.saintgermainfoundation.org/ Г. Балард (Рух «Я Есмь»)]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20220331033544/https://ascendedmaster.org/ Д. Інэсэнт (Мост свабоды)]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20220401132538/https://www.summitlighthouse.org/ Марк і Элізабэт Профэт]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20220401175524/https://sirius-net.org/ Т. Мікушына]{{ref-ru}}
; Карысныя спасылкі
* [https://web.archive.org/web/20210130064314/https://wrldrels.org/2016/10/08/i-am-activity/ Г. Балард (Рух «Я Есмь») — гісторыя дзейнасці.]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20210716230335/https://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/bridge-spiritual-freedom Д. Інэсэнт (Мост свабоды) — Г. Балард (Рух «Я Есмь») — гісторыя дзейнасці.]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20210122174653/https://wrldrels.org/2018/04/08/church-universal-triumphant-summit-lighthouse/ Марк і Элізабэт Профэт (Вяршынны Маяк)]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20210624131812/http://media.zvek.info/articles/vedas/vedas-and-modern-society/chto-ozhidaet-planetu/ Т. Мікушына (Сірыюс) — гісторыя дзейнасці.]{{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Рэлігійныя арганізацыі]]
[[Катэгорыя:Тэасофія]]</text>
      <sha1>irn77egz79k1t22rwtuij83wv8zaqch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касанэ Тэто</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786561</id>
    <revision>
      <id>5119928</id>
      <parentid>5082844</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thrapis</username>
        <id>143664</id>
      </contributor>
      <comment>Дададзена табліца &quot;Асабістыя даныя&quot;, як на старонцы Хацунэ Міку</comment>
      <origin>5119928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="p19r8ckrapn2b2mijwe6x8acohqlvq4" xml:space="preserve">{{Картка праграмы
| назва = Касанэ Тэто
| лагатып = 
| распрацоўшчыкі = TwinDrill, AH-Software Co. Ltd.
| першы выпуск = {{Start date and age|2008|4|1|df=yes}}
| engines = UTAU, Synthesizer V, VOICEPEAK
| сайт = {{URL|kasaneteto.jp}}
| здымак экрана = Teto Kasane illustration.png
}}
'''Касанэ Тэто'''&lt;ref&gt;[https://kasaneteto.jp/ Вэб-сайт Kasane Teto]&lt;/ref&gt; ([[Японская мова|яп.]] 重音テト, ''Kasane Teto'') — гэта галасавы сінтэзатар ([[Utau|уталоід]]), створаны карыстальнікамі «Vip News Bulletin@2ch» як жарт на [[Дзень жартаў|першае красавіка]] і пародыя на Vocaloid (у прыватнасці, на [[Хацунэ Міку]]). Тэто была прыдумана цэлай групай людзей, а менавіта валанцёрамі з «New Speed ​​​​​​​​VIP Board» на ананімным вэб-форуме [[2channel|«2channel»]]. Першапачаткова віртуальную спявачку агучвала Аямано Маё (小山乃 舞世 Oyamano Mayo), але пазней Тэто стала больш сур’ёзным праектам, таму для яе быў створаны ўласны галасавы матэрыял на базе [[Utau|UTAU]] — праграмнага забеспячэння для сінтэзу голасу. Нягледзячы на ​​тое, што яе галасавы банк прызначаны толькі для выкарыстання ў UTAU, многія людзі ўсё яшчэ блытаюць яе з вакалоідам ([[Vocaloid]]). Знешні выгляд персанажа прыдумаў і намаляваў Сэн (線). І ён, і Аямано Маё валодаюць аўтарскімі правамі на Касанэ Тэто.

== Асабістыя даныя ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| '''Імя''' || Касанэ Тэто
|-
| '''Пол''' || [[хімера]]
|-
| '''Нарадзілася''' || 1 красавіка
|-
| '''Узрост''' || 31 год
|-
| '''Знак задыяка''' || [[Авен (знак задыяка)|Авен]]
|-
| '''Рост''' || 158,5 см
|-
| '''Вага''' || 47 кг
|-
|'''Аб'ём грудзей'''
|73 см
|-
|'''Талія'''
|54 см
|-
|'''Сцёгны'''
|88 см
|-
| '''Колер валасоў''' || чырванавата-карычневы
|-
|'''Прычоска'''
|падвойныя хвасты, падобныя на дрылі
|-
|'''Колер вачэй'''
|ярка-чырвоны, як свежая кроў
|-
| '''Жанры выканання''' || [[Поп-музыка|поп]], анісон
|-
| '''Дыяпазон рытму''' || 70-150 bpm
|-
| '''Атрыбут''' || [[Французскі багет]]
|}

== Галасавыя банкі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Спіс галасавых банкаў Касанэ Тэто
!Мова
!Выпуск
!Праграмнае забеспячэнне
|-
|Японская&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ja|url=https://kasaneteto.jp/utau/|title=UTAU音源ダウンロード|website=UTAU Voicebank|publisher=Twindrill|access-date=2025-09-11}}&lt;/ref&gt;
|1 чэрвеня 2008
| rowspan=&quot;2&quot; |UTAU
|-
|Англійская&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|-
|Шматмоўны&lt;ref name=&quot;billboard2024&quot;&gt;{{cite news |title=Japan’s Vocaloid Scene: Top Trend for the First Half of 2024 Is 'Room for Interpretation' |url=https://www.billboard.com/music/music-news/japan-vocaloid-scene-top-trend-2024-mid-year-room-for-interpretation-1235775210/ |work=Billboard |publisher=Penske Media Corporation|language=en |date=13 верасня 2024}}&lt;/ref&gt;
|27 красавіка 2023
|Synthesizer V
|-
|Японская&lt;ref name=&quot;voicepeakannounce&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ah-soft.com/press/voice/20250401.html|script-title=ja:大人気キャラクターがトークソフトで登場！ 入力文字読み上げソフト『VOICEPEAK 重音テト』4/24発売！|title=Daininki kyarakutā ga tōku sofuto de tōjō! Nyūryoku moji yomiage sofuto 'VOICEPEAK Kasane Teto' 4/24 hatsubai!|language=ja|date=1 красавіка 2025|publisher=AHS Co. Ltd}}&lt;/ref&gt;
|24 красавіка 2025
|VOICEPEAK
|}

== Зноскі ==
{{reflist}}
{{ізаляваны артыкул|date=2025-04-17}}

[[Катэгорыя:Японская масавая культура]]</text>
      <sha1>p19r8ckrapn2b2mijwe6x8acohqlvq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786786</id>
    <revision>
      <id>5119706</id>
      <parentid>4982418</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Структура і ўзнагароды</comment>
      <origin>5119706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9365" sha1="sswn1s8a0ppkx7f32dq7h1j70tatif9" xml:space="preserve">{{Book
| Назва          = Дыялекталагічны атлас беларускай мовы
| Арыгінал назвы = 
| Выява       =
| Шырыня            = 
| Подпіс           = Вокладка 
| Аўтар             = [[Рубэн Іванавіч Аванесаў|Р. І. Аванесаў]]&lt;br&gt;[[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Ю. Ф. Мацкевіч]]&lt;br&gt;[[Ганна Уладзіміраўна Арашонкава|Г. У. Арашонкава]]&lt;br&gt;[[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. В. Бірыла]]&lt;br&gt;[[Ніна Трафімаўна Вайтовіч|Н. Т. Вайтовіч]]&lt;br&gt;[[Іосіф Мартынавіч Гайдукевіч|І. М. Гайдукевіч]]&lt;br&gt;[[Аляксей Пятровіч Груца|А. П. Груца]]&lt;br&gt;[[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А. А. Крывіцкі]]&lt;br&gt;[[Анцінея Рыгораўна Мурашка|А. Р. Мурашка]]&lt;br&gt;Я. М. Рамановіч&lt;br&gt;З. Ф. Краўчанка&lt;br&gt;[[Алёна Іванаўна Чабярук|А. І. Чабярук]]&lt;br&gt;[[Вольга Міхайлаўна Шэлег|В. М. Шэлег]]
| Жанр              = [[дыялекталагічны атлас]]
| Мова              = [[Беларуская мова|беларуская]]
| Выдавецтва      = Выдавецтва Акадэміі навук БССР
| Старонак           = 
| isbn              =
| Lib               = 
|Год выдання=1963|Месца публікацыі=[[Мінск]], [[БССР]]}}

'''«Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» (ДАБМ)''' — сістэматызаваны збор лінгвістычных [[геаграфічная карта|карт]], якія пры дапамозе ўмоўных знакаў адлюстроўваюць размяшчэнне разнастайных асаблівасцей [[дыялекты беларускай мовы|беларускай народнай мовы]] на тэрыторыі [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]]; першы [[дыялекталагічны атлас|атлас]] асобнай нацыянальнай мовы сярод [[славяне|славянскіх народаў]].

Атлас выдадзены ў 1963 годзе. Паказвае рэальны стан беларускіх гаворак у сярэдзіне XX стагоддзя, дэманструе іх прасторавае ўзаемаразмяшчэнне і характар узаемаадносін паміж сабой, дае выразнае ўяўленне пра [[Фанетычная сістэма мовы|фанетычную сістэму]], [[Граматыка|граматычную]] структуру і [[Лексіка|лексічныя]] асаблівасці мясцовага маўлення, ілюструе сувязі і кантакты беларускіх гаворак з [[руская мова|рускімі]], [[Украінская мова|украінскімі]] і [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі]] дыялектамі&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|том=3|старонкі=557}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя стварэння ==
На Першай рэспубліканскай дыялекталагічнай канферэнцыі ў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] (1948) быў прыняты агульны план стварэння [[дыялекталагічны атлас|дыялекталагічнага атласа]] [[дыялекты беларускай мовы|беларускай народнай мовы]]. Меркавалася сабраць звесткі пра гаворкі жыхароў прыкладна 1500 [[вёска|вёсак]] [[БССР|Беларусі]] раўнамерна на адлегласці 10-15 км адна ад адной. На пачатку 1950 года [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] была выдадзена «Праграма па вывучэнні беларускіх гаворак і збіранні звестак для складання дыялекталагічнага атласа беларускай мовы», якая стала канчатковай асновай па збіранні матэрыялаў для ДАБМ. Яны былі сабраны ў асноўным на працягу 1950—1955 гадоў шляхам экспедыцыйных выездаў [[дыялекталогія|дыялекталагічных]] атрадаў, у склад якіх уваходзілі [[вучоны]]я-[[дыялекталогія|дыялектолагі]], выкладчыкі-[[філолаг]]і [[ВНУ|вышэйшых навучальных устаноў]] [[БССР|рэспублікі]], спецыяльна падрыхтаваныя да гэтай работы [[студэнт]]ы. Збіральніцкай працай кіравалі [[Ніна Трафімаўна Вайтовіч|Н. Т. Вайтовіч]], [[Марыя Андрэеўна Жыдовіч|М. А. Жыдовіч]], [[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Ю. Ф. Мацкевіч]].

== Структура ==
Атлас надрукаваны ў дзвюх частках.

Першая — кніга-альбом лінгвістычных і даведачных карт — змяшчае 7 дапаможных (гістарычна-адміністрацыйных) і 338 лінгвістычных карт, у тым ліку 64 фанетычныя, 115 [[Марфалогія мовы|марфалагічных]], 17 акцэнталагічных, 21 [[Сінтаксіс мовы|сінтаксічную]] і 121 лексічную&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

У другой асобнай кнізе надрукаваны спісы даследаваных населеных пунктаў са звесткамі пра іх і навуковых прац па беларускай дыялекталогіі з часоў яе зараджэння да выхаду атласа, а таксама грунтоўны тэарэтычны артыкул [[Рубен Іванавіч Аванесаў|Р.І. Аванесава]] па [[Лінгвагеаграфія|лінгвагеаграфіі]] і неабходныя каментарыі да кожнай з 338 лінгвістычных карт&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Пазней матэрыялы атласа былі прааналізаваны і абагульнены ў працы «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» (кнігі 1—2, 1968—1969)&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
За комплекс работ па беларускай лінгвагеаграфіі калектыву аўтараў ([[Ганна Уладзіміраўна Арашонкава|Г.У. Арашонкава]], [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М.В. Бірыла]], [[Ніна Трафімаўна Вайтовіч|Н.Т. Вайтовіч]], [[Іосіф Мартынавіч Гайдукевіч|І.М. Гайдукевіч]], [[Аляксей Пятровіч Груца|А.П. Груца]], З.Ф. Краўчанка, [[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А.А. Крывіцкі]], [[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Ю.Ф. Мацкевіч]], [[Анцінея Рыгораўна Мурашка|А.Р. Мурашка]], Я.М. Рамановіч, [[Алёна Іванаўна Чабярук|А.І. Чабярук]], [[Вольга Міхайлаўна Шэлег|В.М. Шэлег]]) і рэдактараў ([[Рубен Іванавіч Аванесаў|Р.І. Аванесаў]], [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]], [[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Ю.Ф. Мацкевіч]]) прысуджана [[Дзяржаўная прэмія СССР]] у 1971 годзе&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''[[Павел Аляксандравіч Міхайлаў|Міхайлаў, П. А.]]'' «Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал. [[Барыс Іванавіч Сачанка|Б. І. Сачанка]] (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.

== Спасылкі ==
* {{citation |url=https://philology.by/dabm |title=&quot;Дыялекталагічны атлас беларускай мовы&quot;}}

[[Катэгорыя:Атласы беларускай мовы]]</text>
      <sha1>sswn1s8a0ppkx7f32dq7h1j70tatif9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савелій Віктаравіч Крамараў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788400</id>
    <revision>
      <id>5119859</id>
      <parentid>5119472</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5119859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="s8169atpvc94055kdso7s9qwnjdgj92" xml:space="preserve">{{асоба}}
'''Савелій Віктаравіч Крамараў''' ([[13 кастрычніка]] [[1934]], Масква, СССР — [[6 чэрвеня]] [[1995]], Сан-Францыска, Каліфорнія, ЗША) — савецкі і амерыканскі кінаакцёр; [[Заслужаны артыст РСФСР]] (1974).

== Фільмаграфія ==
* 1962 — [[Без страху і папроку]]
* 1965 — [[Горад майстроў]]
* 1971 — [[Джэнтльмены ўдачы]]
* 1972 — [[Вялікі перапынак]]
* 1973 — [[Іван Васілевіч мяняе прафесію]]
* 1975 — [[Афоня (фільм)|Афоня]]
* 1977 — [[Гэтыя неверагодныя музыкі, або Новыя сны Шурыка]]
* 1984 — [[Масква на Гудзоне]]
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Крамараў Савелій Віктаравіч}}
[[Катэгорыя:Акцёры СССР]]</text>
      <sha1>s8169atpvc94055kdso7s9qwnjdgj92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deep Rock Galactic</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788553</id>
    <revision>
      <id>5119914</id>
      <parentid>5003560</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20455-55</username>
        <id>166097</id>
      </contributor>
      <comment>Дададзена апісанне 10-ага рэжыму гульні, што прыйшло з абнаўленнем 6-ага сезона</comment>
      <origin>5119914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28270" sha1="hr14ts4wrmx4q7hhw74y05c2iqqs1pb" xml:space="preserve">{{Картка гульні|мовы інтэрфейсу=[[Image:English language.svg|20px|border|ЗША-Вялікабрытанія]] [[Англійская]]&lt;br/&gt;[[Image:Flag of the League of Arab States.svg|20px|border|Ліга арабскіх дзяржаў]] [[Арабская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Венгрыя|памер=20px}} [[Венгерская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Данія|памер=20px}} [[Дацкая мова|Дацкая]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Іспанія|памер=20px}} [[Іспанская]] (Іспанія)&lt;br/&gt;{{Сцяг|Мексіка|памер=20px}} [[Іспанская]] (Лацінская Амерыка)&lt;br/&gt;{{Сцяг|Італія|памер=20px}} [[Італьянская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Паўднёвая Карэя|памер=20px}} [[Карэйская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|КНР|памер=20px}} [[Кітайская|Кітайская (Спрошчаная)]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Тайвань|памер=20px}} [[Традыцыйныя кітайскія іерогліфы|Кітайская (Традыцыйная)]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Нідэрланды|памер=20px}} [[Нідэрландская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Германія|памер=20px}} [[Нямецкая]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Польшча|памер=20px}} [[Польская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Бразілія|памер=20px}} [[Бразільскі варыянт партугальскай мовы|Бразільская партугальская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Расія|памер=20px}} [[Руская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Румынія|памер=20px}} [[Румынская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Славакія|памер=20px}} [[Славацкая]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Славенія|памер=20px}} [[Славенская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Турцыя|памер=20px}} [[Турэцкая]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Украіна|памер=20px}} [[Украінская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Фінляндыя|памер=20px}} [[Фінская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Францыя|памер=20px}} [[Французская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Харватыя|памер=20px}} [[Харвацкая]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Чэхія|памер=20px}} [[Чэшская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Швецыя|памер=20px}} [[Шведская]]&lt;br/&gt;{{Сцяг|Японія|памер=20px}} [[Японская]]|сайт=https://www.deeprockgalactic.com/|распрацоўшчык={{Сцяг|Данія|памер=20px}} [[Ghost Ship Games]]|выява=Deep Rock Glactic cover.jpg|загаловак=Deep Rock Galactic|выдавец={{Сцяг|Швецыя|памер=20px}} [[Coffee Stain Publishing]]|дата выпуску={{ubl|'''Windows, Xbox One'''|13 мая 2020|'''PS4, PS5'''|4 студзеня 2022|'''Xbox Series X/S'''|9 верасня 2022}}|жанр=[[Шутар#Шутар_ад_першай_асобы|Шутар ад першай асобы]]|платформы=[[Microsoft Windows|Windows]], [[Xbox One]], [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]]|рухавік=[[Unreal Engine 4]]|рэжымы=[[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкая гульня]], [[Шматкарыстальніцкая відэагульня|шматкарыстальніцкая гульня]], [[Кааператыўная гульня|кааператыўная гульня]]}}'''«Deep Rock Galactic»''' — [[Кааператыўная гульня|кааператыўны]] [[Шутар#Шутар ад першай асобы|шутар ад першай асобы]], распрацаваны [[Данія|дацкай]] студыяй «[[Ghost Ship Games]]» і выдадзены [[Швецыя|шведскай]] «[[Coffee Stain Publishing]]». «Deep Rock Galactic» была цалкам выпушчана 13 мая 2020 года для «[[Microsoft Windows]]» і «[[Xbox One]]» пасля выхаду ў [[ранні доступ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2020/04/deep-rock-galactic-launches-may-13|title=Deep Rock Galactic launches May 13|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220909190854/https://www.gematsu.com/2020/04/deep-rock-galactic-launches-may-13|archive-date=September 9, 2022|access-date=September 9, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 28 лютага 2018 года. Пазней, у студзені 2022 года, гульня выйшла таксама для «[[PlayStation 4]]» і «[[PlayStation 5]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/deep-rock-galactic-is-coming-to-playstation-consoles-next-year/1100-6498476/|title=Deep Rock Galactic Is Coming To PlayStation Consoles Next Year|author=Kratky|first=Otta|date=December 1, 2021|publisher=Gamespot|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003223328/https://www.gamespot.com/articles/deep-rock-galactic-is-coming-to-playstation-consoles-next-year/1100-6498476/|archive-date=October 3, 2022|access-date=December 22, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а ў верасні 2022 года — для «[[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2022/09/09/deep-rock-galactic-is-now-optimized-for-xbox-series-xs/|title=Deep Rock Galactic Is Now Optimized for Xbox Series X{{!}}S|author=Alexandar Max Skronski|website=[[Xbox Wire]]|date=September 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220909180202/https://news.xbox.com/en-us/2022/09/09/deep-rock-galactic-is-now-optimized-for-xbox-series-xs/|archive-date=September 9, 2022|access-date=September 9, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Дзеянне гульні «Deep Rock Galactic» адбываецца на планеце Хоксэс IV, пячоры якой багатыя мінераламі, але запоўненыя варожай мясцовай жыўнасцю і небяспечным асяроддзем. Гулец кіруе [[Гном|дворфам]]-[[Шахцёр|шахцёрам]], які працуе на Deep Rock Galactic, міжгалактычную шахцёрскую карпарацыю, якая адпраўляе супрацоўнікаў у пячоры Хоксэса IV для здабычы рэсурсаў. Гульцы могуць аб'яднацца з трыма іншымі дворфамі ў місіях на планеце, дзе ім трэба будзе перамяшчацца [[Працэдурная генерацыя|па працэдурна згенераваных]] пячорах і дасягаць пастаўленых мэт, змагаючыся з раямі чужынцаў. Чужынцы ўяўляюць сабой вялізарных насякомых, якія ў гульне падраздзяляюцца на некалькі сямействаў — паўзучых «гліфідаў», лятаючых «мактэр», расштурхваючых усіх на сваём шляху «к'ронараў» і шмат іншых.

Гульня атрымала станоўчыя водгукі ад крытыкаў, якія высока ацанілі яе заснаваны на класах [[геймплэй]] і атмасферу. Па стане на студзень 2024 года было прададзена больш за восем мільёнаў адзінак гульні, а з лістапада 2020 года яна з'яўляецца часткай падпіскі «[[Xbox Game Pass]]». Яна таксама была даступная падпісчыкам «[[PlayStation Plus]]» на працягу месяца пасля яе выпуску&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blog.playstation.com/2021/12/29/playstation-plus-games-for-january-persona-5-strikers-dirt-5-deep-rock-galactic/|title=PlayStation Plus games for January: Persona 5 Strikers, Dirt 5, Deep Rock Galactic|author=Michel|first=Adam|date=December 29, 2021|publisher=PlayStation|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104001658/https://blog.playstation.com/2021/12/29/playstation-plus-games-for-january-persona-5-strikers-dirt-5-deep-rock-galactic/|archive-date=January 4, 2022|access-date=January 4, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
«Deep Rock Galactic» з'яўляецца [[Кааператыўная гульня|кааператыўным]] [[Шутар#Шутар ад першай асобы|шутарам ад першай асобы]]. Геймплэй у асноўным сканцэнтраваны на місіях, якія адбываюцца ў [[Працэдурная генерацыя|працэдурна згенераваных]] пячорных сістэмах з поўнай разбуральнасцю асяроддзя; кожная з іх мае розную генерацыю мясцовасці, мэты, небяспекі і ворагаў у залежнасці ад абранага біёму і тыпу місіі&lt;ref name=&quot;RPS&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rockpapershotgun.com/2018/03/19/how-deep-rock-galactic-mines-fun-from-absolute-darkess/|title=How Deep Rock Galactic mines fun from absolute darkness|author=Alex Wiltshire|website=[[Rock Paper Shotgun]]|date=March 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208004336/https://www.rockpapershotgun.com/2018/03/19/how-deep-rock-galactic-mines-fun-from-absolute-darkess/|archive-date=December 8, 2020|access-date=June 23, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гульцы прызямляюцца ў пячоры з дапамогай арбітальнай дэсантнай капсулы, дзе ім будзе патрэбна дасягнуць мэты місіі, якая можа заключацца ў здабычы рэсурсаў, павяртанні згубленага абсталявання, суправаджэнні самаходнай свідравой устаноўкі, крадзяжы чужынскіх яек, знішчэнні асабліва небяспечных ворагаў і шмат іншым. Робячы гэта, яны павінны змагацца з варожымі чужынцамі, кіраваць абмежаваным боезапасам і перамяшчацца па пячоры. Пасля выканання мэты гульцы могуць пачаць працэс эвакуацыі, дзе ім трэба вярнуцца праз пячору да выратавальнай капсулы, каб бяспечна выйсці разам з усімі сабранымі рэсурсамі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pcgamer.com/deep-rock-galactics-left-4-dead-like-mining-adventures-make-it-the-ideal-early-access-game/|title=Deep Rock Galactic's Left 4 Dead-like mining adventures make it the ideal Early Access game|author=James Davenport|website=PC Gamer|date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722154348/https://www.pcgamer.com/deep-rock-galactics-left-4-dead-like-mining-adventures-make-it-the-ideal-early-access-game/|archive-date=22 July 2021|access-date=June 23, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таксама даступныя другарадныя мэты&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2018/03/09/deep-rock-galactic-early-access-review/|title=Deep Rock Galactic is a fresh take on co-op shooters with tangible depth and a lot of character|author=Sherif Sae|date=9 March 2018|publisher=VG247|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722154350/https://www.vg247.com/2018/03/09/deep-rock-galactic-early-access-review/|archive-date=22 July 2021|access-date=June 23, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (напрыклад, збор пэўнай колькасці пэўных аб'ектаў, здабыча дастатковай колькасці ўнікальнага мінералу або вынішчэнне шкадлівай для аперацый карпарацыі Deep Rock Galactic жыўнасці), якія даюць гульцам дадатковыя крэдыты, якія можна выдаткаваць на паляпшэнне зброі і навыкаў, і пункты досведу, што павялічваюць узровень гульца і прасоўваюць яго ў атрыманні доступу да новай зброі, навыкаў і ўпрыгожанняў.

=== Класы ===
Перад пачаткам кожнай місіі гульцы выбіраюць адзін з чатырох гульнявых класаў: разведчык, інжынер, кулямётчык і буравік. Кожны клас мае ўнікальны набор зброі і прылад, што дае ім разнастайныя магчымасці ў баі і навігацыі&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Працуючы разам, каб скарыстацца ўзаемадзеяннем гэтых розных магчымасцей, каманды могуць больш эфектыўна перамяшчацца па пячоры, дасягаць мэты і змагацца з ворагамі. Такім чынам, цяжка ўзброены '''кулямётчык''' можа з дапамогай тросастрэла звязаць два пункта, размешчаныя на розных вышынях, і забяспечыць хуткае перасоўванне паміж імі. '''Інжынер''' можа ўсталёўваць аўтаматычныя турэлі і размяшчаць на сценах пячор пляцоўкі, па якіх дворфы могуць хадзіць — гэта дазваляе пераадольваць вялікія падземныя пустэчы. '''Разведчык''' можа хутка перасоўвацца і залазіць на сцены з дапамогай гака-зачэпа, а '''буравік''' — прабураць тунэлі ў сценах і абараняцца ў блізкім бою з дапамогай агнямёта&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gameinformer.com/review/deep-rock-galactic/deep-rock-galactic-review-off-to-work-we-go|title=Deep Rock Galactic Review – Off To Work We Go|author=Matt Miller|website=Game Informer|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722154349/https://www.gameinformer.com/review/deep-rock-galactic/deep-rock-galactic-review-off-to-work-we-go|archive-date=2021-07-22|access-date=2021-03-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Усе персанажы з'яўляюцца найперш шахцёрамі, і ўсе яны займаюцца здабычай мінералаў&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.unrealengine.com/en-US/blog/guns-gold-and-glory-in-the-caverns-of-deep-rock-galactic/|title=Guns, Gold, and Glory in the Caverns of Deep Rock Galactic|author=Shawn Petraschuk|publisher=Unreal Engine|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727212429/https://www.unrealengine.com/en-US/developer-interviews/guns-gold-and-glory-in-the-caverns-of-deep-rock-galactic|archive-date=2021-07-27|access-date=2025-06-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Хоць гульня мяркуе праходжанне групай з чатырох гульцоў, у яе можна гуляць і ў адзіночку — у гэтым выпадку гульцу дапамагае кіруемы камп’ютарны робат Боска, якому гулец можа аддаваць розныя каманды.

=== Рэжымы гульні ===
У «Deep Rock Galactic» ёсць 10 гульнявых рэжымаў:

* '''Шахцёрская экспедыцыя''': першы даступны тып місіі, у якім гульцам даручана здабыць пэўную колькасць маркіту.
* '''Паляванне за яйкамі''': у пячорах раскіданы згусткі арганічнага матэрыялу, змяшчаючыя ў сабе чужынскія яйкі, якія гульцы павінны сабраць і згрузіць у самаходнае сховішча — М.У.Л.а. Выманне яйка пры гэтым можа выклікаць хвалю ворагаў.
* '''Мясцовая перапрацоўка''': свідравіны вадкага маркіту павінны быць падключаны трубаправодамі да цэнтральнай ачышчальні і перапампоўвацца, пакуль ачышчальня не будзе поўнасцю запоўнена. Тым часам гульцы павінны рамантаваць трубаправоды ў моманты іх паломак ад нападаў узбуджаных чужынцаў.
* '''Ратавальная аперацыя''': дзеянне адбываецца ў раней даследаванай пячоры, дзе гульцы павінны паправіць міні-М.У.Л.аў і дэсантную капсулу, пакінутую ад папярэдняй шахцёрскай каманды, каб выратаваць каштоўнае абсталяванне карпарацыі.
* '''Пункт здабычы''': у пячору, дзе з'яўляюцца гульцы, апускаецца вялікая платформа (якая замяшчае звычайнага М.У.Л.а), дзе патрэбна сабраць, аднесці і згрузіць вялікія ярка-блакітныя каштоўныя камяні, замураваныя ў сценах пячоры.
* '''Суправаджэнне''': сарцавіна Амарана знаходзіцца ў канцы пячорнай сістэмы, дзе вялікі аўтаномны робат са свідрам — свідрактар — павінен быць абаронены ад ворагаў па дарозе да сарцавіны. У працэсе суправаджэння ў свідрактара будзе заканчвацца паліва, для папаўнення якога неабходна будзе выняць паліўныя каністры і здабыць імі гаручы сланец. Па прыбыцці да Амарана трэба абараняць свідрактар ад вялікай хвалі ворагаў, пакуль ён здабывае саму сарцавіну Амарана.
* '''Ліквідацыя''': гульцы павінны знайсці і ліквідаваць гліфід-дрэдноўтаў, якія з'яўляюцца босамі распаўсюджанага варожага гліфіда.
* '''Прамысловы сабатаж''': у гэтай місіі гульцы адключаюць сілавое поле вялікага ахоўнага робата, вядомага як Наглядчык, шляхам узлому яго генератараў энергіі. Гэта прыводзіць да шматэтапнай барацьбы з Наглядчыкам. Пасля яго знішчэння стойка даных, якую ён абараняў (належыць карпаратыўнаму канкурэнту), становіцца даступнай для згрузкі ў самаходнае сховішча&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://screenrant.com/deep-rock-galactic-season-1-update-battle-pass/|title=Deep Rock Galactic Season 1 Update's Battle Pass Is Completely Free|author=Moos|first=Ryan|website=Screen Rant|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030031820/https://screenrant.com/deep-rock-galactic-season-1-update-battle-pass/|archive-date=30 October 2021|access-date=15 September 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* '''Глыбіннае сканаванне''': гульцы павінны знайсці і здабыць каштоўныя зерні маркіту, якія знаходзяцца ў жэодах глыбока пад зямлёй. Каб вызначыць іх месцазнаходжанне, гулец павінен знайсці рэзанансныя крышталі і пабудаваць на іх сканеры. Далей ідзе этап суправаджэння, дзе гульцы павінны абараняць бур'ёмнік — вертыкальны бур — ад варожых формаў жыцця, пакуль ён прабіваецца ў жэоду. Па збору ўсіх зерняў жэоды, гульцы падымуцца з глыбіні з дапамогай спецыяльных рэактыўных чаравікаў.
* '''Буйная здабыча''': гульцы павінны знайсці некалькі камякоў смаляніту, раскапаць вакол іх, прымацаваць да іх пад'ёмныя ракеты і затым націснуць на кнопку, каб адправіць смаляніт на касмічную станцыю.

Кожны тып місіі можна праходзіць на шасці розных узроўнях складанасці, якія называюцца ўзроўнямі небяспекі. Кожны ўзровень павялічвае здароўе і шкоду ворага, а таксама колькасць і частату яго з'яўлення. Місіі таксама могуць мець адну з трох працягласцяў місій і мадыфікатараў складанасці пячоры. Гэта запатрабуе большых затрат часу, а пячора будзе згенеравана болей і складаней. Таксама існуюць выпадковыя мадыфікатары, якіх у місіі можа быць да двух. Гэтыя мадыфікатары падзяляюцца на дзве катэгорыі: анамаліі і трывогі, прычым анамаліі звычайна маюць добрыя або нейтральныя эфекты, а трывогі маюць адмоўныя эфекты, але даюць больш вопыту ў якасці кампенсацыі.

У дадатак да стандартных місій, ёсць два спецыяльныя тыпы місій, якія называюцца «Глыбокі спуск» і «Элітны глыбокі спуск». У іх ствараецца выпадкова згенераваная серыя з трох місій на ўзрастаючай складанасці, прычым біём, тып місіі, мадыфікатары і планіроўкі амаль цалкам выпадковыя. Усе тры місіі павінны быць выкананы паслядоўна, але рэсурсы пераносяцца паміж кожнай з трох місій. Акрамя ўзнагарод у выглядзе крэдытаў і досведу, гульцы атрымліваюць спецыяльныя прадметы, якія завуцца матрычнымі ядрамі, што выкарыстоўваюцца для разблакавання мадыфікацый зброі і касметычных прадметаў. Аднак іх можна сабраць толькі адзін раз за місію кожны тыдзень, што азначае, што можна здабыць да шасці ядраў, калі будуць завершаны і «Глыбокі спуск», і «Элітны глыбокі спуск».

== Распрацоўка ==
Студыя «Ghost Ship Games» была створана групай з шасці сяброў — пяцёра з іх раней працавалі ў індустрыі камп’ютарных гульняў. Калі яны прыкладна ў адзін і той жа час засталіся без працы, у іх узнікла думка аб стварэнні ўласнай студыі. «Deep Rock Galactic» стала дэбютным праектам студыі — па словах кіраўніка «Ghost Ship Games» Сорэна Лундгарда, студыя сфармавалася менавіта вакол ідэі гэтай гульні. Канцэпцыя гульні адпавядала планам заснавальнікаў аб адкрытай распрацоўцы і хуткім выхадзе ў [[ранні доступ]], а канцэпцыю кааператыўнай гульні з касмічнымі дворфамі-шахцёрамі было лёгка прасоўваць перад выдаўцамі, інвестарамі і гульцамі.

У якасці рухавіка быў абраны «[[Unreal Engine 4]]». Па словах арт-дырэктара студыі Роберта Фрыса, важнымі крыніцамі натхнення для распрацоўшчыкаў былі сусвет «[[Warhammer 40,000]]», фільмы «[[Чужыя (фільм, 1986)|Чужыя]]» і «[[Бездань (фільм, 1989)|Бездань]]». Характэрны нізкапаліганальны стыль графікі гульні ўзнік дзякуючы тэхнічным абмежаванням у сістэме, якую распрацоўшчыкі выкарыстоўвалі для працэдурнай генерацыі пячор — яна не магла ствараць гладка выгнутыя паверхні. Распрацоўшчыкі эксперыментавалі і з больш дасканалымі мадэлямі з выкарыстаннем карт нармаляў, але, улічваючы малы памер каманды і вялікая колькасць кантэнту ў гульні, вырашылі спыніцца на стылізаваным варыянце — з ім было прасцей працаваць&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Гульня знаходзілася ў стане закрытай альфа-версіі са снежня 2016 года і была выпушчана ў ранні доступ 28 лютага 2018 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamesradar.com/live-out-your-dwarf-bothering-fantasies-well-most-of-them-with-deep-rock-galactic-at-the-pc-gamer-weekender/|title=Live out your dwarf-bothering fantasies (well, most of them) with Deep Rock Galactic at the PC Gamer Weekender|author=GamesRadar Staff|website=GamesRadar|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810074828/https://www.gamesradar.com/live-out-your-dwarf-bothering-fantasies-well-most-of-them-with-deep-rock-galactic-at-the-pc-gamer-weekender/|archive-date=2020-08-10|access-date=2018-06-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Поўная версія гульні была выпушчана 13 мая 2020 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/deep-rock-galactic-is-digging-its-way-out-of-early-access-on-may-13/|title=Deep Rock Galactic is digging its way out of Early Access on May 13|author=Fraser Brown|website=[[PC Gamer]]|date=2020-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715225827/https://www.pcgamer.com/deep-rock-galactic-is-digging-its-way-out-of-early-access-on-may-13/|archive-date=2020-07-15|access-date=2021-03-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|www.deeprockgalactic.com|lang=en|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=так}}
* {{Афіцыйны сайт|deeprockgalactic.wiki.gg|lang=en|схаваць=так|link_text=Афіцыйная вікі}}

[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Кааператыўныя камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2020 года]]</text>
      <sha1>hr14ts4wrmx4q7hhw74y05c2iqqs1pb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789818</id>
    <revision>
      <id>5119756</id>
      <parentid>5115039</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T19:58:11Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5119756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29489" sha1="lcxlze0nwal2ccjygs78bhz5xwxzhc9" xml:space="preserve">'''Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў''' — афіцыйны дакумент Рэспублікі Беларусь, які змяшчае інфармацыйную прадукцыю, прызнаную судамі экстрэмісцкай і забароненую для распаўсюджвання на тэрыторыі краіны. Спіс вядзецца [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] на падставе Закона «[[Аб супрацьдзеянні экстрэмізму]]» і станам на 2025 год ахоплівае практычна ўсе вядомыя незалежныя беларускія медыі, [[Праваабарончая арганізацыя|праваабарончыя арганізацыі]] і публічных асоб&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/belarus|title=World Report 2023: Belarus {{!}} Human Rights Watch|website=hrw.org}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя і прававая аснова ==
Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў быў створаны ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб супрацьдзеянні экстрэмізму» ад 4 студзеня 2007 года № 203-З&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=H10700203|title=Закон Республики Беларусь № 203-З (Закон Республики Беларусь от 4 января 2007 г. №203-З «О противодействии экстремизму.»)|website=etalonline.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630183251/https://etalonline.by/document/?regnum=H10700203|archive-date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt; і пастановай [[Савет Міністраў Беларусі|Савета Міністраў]] ад 23 красавіка 2007 года № 513 «Аб вядзенні і апублікаванні рэспубліканскага спісу экстрэмісцкіх матэрыялаў»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://normativka.by/lib/document/500037964/rev/2016073199|title=О порядке ведения и опубликования республиканского списка экстремистских материалов|website=normativka.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630183634/https://normativka.by/lib/document/500218046|archive-date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;.Паводле артыкула 19 закона, [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] вядзе спіс на падставе судовых рашэнняў аб прызнанні інфармацыйнай прадукцыі экстрэмісцкай. Спіс падлягае абавязковаму апублікаванню ў СМІ і першапачаткова размяшчаецца ў свабодным доступе на афіцыйным сайце Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь у фармаце [[Microsoft Word|DOC-дакумента]]&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=http://mininform.gov.by/documents/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov/|title=Республиканский список экстремистских материалов|website=mininform.gov.by|archive-url=https://archive.today/20250630185551/http://mininform.gov.by/documents/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov/|archive-date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;.

Пытаннямі выяўлення наяўнасці прыкмет экстрэмізму ў інфармацыйнай прадукцыі займаецца Рэспубліканская экспертная камісія, створаная пастановай Савета Міністраў № 810 ад 21 жніўня 2014 года&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=C21400810|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 21.08.2014 г. № 810 «Об экспертных комиссиях по оценке информационной продукции на предмет наличия (отсутствия) в ней признаков проявления экстремизма» — Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/133886|title=У Беларусі ствараецца камісія па ацэнцы інфармпрадукцыі на прадмет прыкмет экстрэмізму|website=Наша Ніва|date=2014-08-22|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;. Пастанова прадугледжвала стварэнне сістэмы экспертных камісій у кожнай з абласцей Беларусі, а Рэспубліканская экспертная камісія выконвае функцыі экспертнай камісіі па горадзе Мінску&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/palityka/infarmacyju_na_najaunascj_ekst|title=Інфармацыю на наяўнасць экстрэмізму будзе ацэньваць адмысловая камісія|website=Новы Час|date=2014-08-23|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;. Праведзенне экспертызы могуць ініцыяваць дзяржаўныя органы, арганізацыі, грамадскія аб’яднанні і індывідуальныя прадпрымальнікі, таксама яна можа праводзіцца на падставе пастановаў дзяржорганаў або службовых асоб&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://gazetaby.com/post/yoscz-supervydatniki-yakiya-shtampuyucz-rashenni-pa-ekstremisczkix-mat/198695/|title=«Ёсць «супервыдатнікі», якія штампуюць рашэнні па «экстрэмісцкіх матэрыялах» сотнямі»|website=gazetaby.com}}&lt;/ref&gt;. Поўнага спіску экспертаў камісіі не існуе, але заяўляецца, што ў яе склад уваходзяць прадстаўнікі навуковай супольнасці з НАН Беларусі і ВНУ краіны, прадстаўнікі сілавых ведамстваў&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/267827|title=Лілія Ананіч можа ўзначаліць камісію па выяўленні прыкмет экстрэмізму|website=Наша Ніва|date=2021-02-05|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=pl-PL|url=https://www.racyja.com/archivy/palityka/kamisii-pa-ekstremizme-vyniki-pratsy-p/|title=Камісія па экстрэмізме - вынікі працы пакуль невядомыя|first=РАДЫЁ|last=РАЦЫЯ|website=БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ|date=2014-10-30|access-date=2025-07-01|last2=kytakyta}}&lt;/ref&gt;. У якасці прыкладаў можна прывесці некаторыя персаналіі, якія ў розны час прымалі ўдзел у працы Камісіі:

* [[Аляксандр Іваноўскі]] — прафесар кафедры прававой інфарматыкі [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Акадэміі МУС]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/respublikanskaya-ekspertnaya-kamisiya-nazvala-tutby-shavanym-kaardynataram-pratestau/|title=Рэспубліканская экспертная камісія назвала Tut.by «схаваным каардынатарам» пратэстаў|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-06-23|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;
* [[Ігар Жукаў]] — намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі|КДБ]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Таццяна Лапуніна]] — начальнік аддзела маўленчых і эканамічных даследаванняў [[Дзяржаўны камітэт судовых экспертыз|Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Сяргей Касачук]] — галоўны спецыяліст аддзела інфармацыі і прапаганды ўпраўлення ідэалагічнай работы [[Дзяржпагранкамітэт Беларусі|Дзяржпагранкамітэта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Юрый Ткачук]] — начальнік чацвёртага аддзела трэцяга ўпраўлення [[ГУБАЗіК МУС]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Дзмітрый Юцоў]] — намеснік начальніка другога аддзела чацвёртага ўпраўлення [[ГУБАЗіК МУС]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Сяргей Кабаковіч]] — прадстаўнік [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Кацярына Шкурдзюк]] — намеснік начальніка аддзела ідэалогіі [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага мытнага камітэта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Змест і структура ==
Паводле закона, экстрэмісцкія матэрыялы — гэта інфармацыйная прадукцыя, якая ўтрымлівае заклікі да экстрэмісцкай дзейнасці, прапагандуе яе, прызначаная для распаўсюджвання і прызнаная экстрэмісцкімі матэрыяламі па рашэнні суда.

У спіс уключаюцца&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29548394.html|title=Каму яшчэ нельга скакаць? Што такое «экстрэмісцкі матэрыял» у Беларусі — 10 прыкладаў|last=Аа|website=Радыё Свабода|date=2018-10-17|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;:

* Кнігі, брашуры і іншыя друкаваныя выданні
* Аўдыё- і відэаматэрыялы
* Інтэрнэт-рэсурсы (сайты, старонкі ў сацыяльных сетках, каналы ў [[Telegram]] і інш.)
* Сімволіка, лагатыпы і графічныя матэрыялы (нашыўкі, сцягі, значкі, наклейкі, малюнкі)
На май 2023 года спіс змяшчаў больш за 3323 пазіцый&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.article19.org/wp-content/uploads/2023/06/SR-Input-Anti-extremism-Belarus_HC_A19_AN_OMCT.pdf|title=Special Rapporteur on the Situation of Human Rights in Belarus|author=Anaïs Marin|website=ohchr.org|date=2023}}&lt;/ref&gt;, на снежань 2024 года агульны аб’ём спісу дасягнуў ужо 6565 пазіцый&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.omct.org/site-resources/files/Suppression-of-the-Right-to-Defend-Human-Rights-in-Belarus-2021-2023-The-Observatory-Report-ENG.pdf|title=Suppression of the Right  to Defend Human Rights  in Belarus|author=Amnesty International|website=omct.org}}&lt;/ref&gt;. Спіс рэгулярна абнаўляецца — звычайна кожны тыдзень. Адметна, што пасля 2020 года колькасць уключаных матэрыялаў значна ўзрасла.

== Прыклады ўключаных матэрыялаў ==
У Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў унесены не толькі шматлікія літаратурныя творы беларускіх аўтараў і гістарычныя працы&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/intelektualny-ekstremizm-jak-u-belarusi-zmahaju|title=Інтэлектуальны «экстрэмізм». Як у Беларусі змагаюцца з кнігамі|website=Новы Час|date=2024-06-10|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://penbelarus.org/2025/05/23/banned-books.html|title=Літаратура, унесеная ў спіс «экстрэмісцкіх матэрыялаў»|website=Беларускі ПЭН|date=2025-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630190659/https://penbelarus.org/2025/05/23/banned-books.html|archive-date=2025-06-25|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/85992533/zabaronienyja-knihi|title=У Беларусі ёсць спіс забароненых кніг, асобны ад «экстрэмісцкіх матэрыялаў». Што ў ім і навошта?|first=Telewizja Polska|last=S.A|website=belsat.eu|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;, але і асобныя журналісты і праваабаронцы, так і цэлыя рэдакцыі, праваабарончыя арганізацыі і іх медыйныя праекты. Гэта паказвае на сістэмны характар ​​уключэння ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў усёй інфраструктуры незалежных медыя і грамадзянскай супольнасці Беларусі. Некаторыя прыклады ўнесеных у Спіс аб’ектаў:

=== Літаратурныя творы ===

* «[[Сабакі Эўропы (раман)|СабакіЕўропы]]» [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]]
* «[[Беларуская нацыянальная ідэя]]» [[Зміцер Лукашук|Зміцера Лукашука]] і Максіма Гарунова
* «Кароткі курс гісторыі Беларусі IX—XXI стст.» [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоля Тараса]]
* «Балада пра маленькі буксір» [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфа Бродскага]] (пераклад на беларускую мову)
* «Айчына. Маляўнiчая гiсторыя. Ад Рагнеды да Касцюшкi» [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзіміра Арлова]] і [[Павел Юр’евіч Татарнікаў|Паўла Татарнікава]]
* «Выбраныя творы» [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]] (Серыя «Беларускі кнігазбор»)
* «Недазволеная памяць. Заходняя Беларусь у дакументах і фактах. 1921—1954» Аляксандра Татаранкі
* «Выбраныя творы» [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] (Серыя «Беларускі кнігазбор»)

=== Рэдакцыі ===
* [[TUT.BY]] — буйнейшы незалежны партал навін і ўсе яго сацсеткі, уключаючы Telegram, Instagram, Facebook, Twitter, TikTok, а таксама сайт-люстэрка zerkalo.io
* [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] — найстарэйшае беларускае выданне, Telegram-канал, YouTube, Facebook, Twitter, Instagram, «[[Однокласники|Аднакласнікі]]»
* [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода (Radio Svaboda)]] — беларуская служба RFE/RL, YouTube, Facebook, Instagram, VK
* [[Белсат|Белсат (Belsat)]] — тэлеканал, Telegram-канал, YouTube, Facebook, VK, Instagram, Twitter, «Аднакласнікі»
* [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё (Еўрарадыё)]] — Telegram-канал, YouTube, Facebook, Instagram, VK, Twitter
* [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускі расследвальніцкі цэнтр]] — Telegram-канал, YouTube, Facebook, VK, Instagram, soundcloud, Apple Podcasts
* [[Новы Час (газета)]] — сайт і сацсеткі
* [[Беларускае Радыё Рацыя]] — сайт і сацсеткі
* [[Хартыя'97|Хартыя 97]] — сайт і Telegram-канал
* [[Зялёная сетка|Зялёны партал]] — сайт і сацсеткі
* [[Беларускі партызан|Беларускі Партызан]] — сайт, Telegram-канал, Facebook, Instagram, «Аднакласнікі», Twitter, VK
* [[Intex-press]] — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
* [[Reform.news]] — сайт і сацсеткі
* [[NEXTA]] — Telegram-канал, YouTube
* [[Салідарнасць (газета)]] — сайт і сацсеткі
* [[Беларусь галаўнога мозгу|БГМ]] — Telegram-канал
* [[Брестская газета]] — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
* Tribuna.com Беларусь — Telegram-канал, сайт, Instagram, Facebook, Twitter, VK, мабільныя аплікацыі
* [[Витебский Курьер]] — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
* [[Брестский курьер]] — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
* [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларуская Асацыяцыя Журналістаў]] — сайт, сацсеткі

=== Калектывы ===
* Рудабельская паказуха — YouTube-канал, Telegram-канал
* [[Звычайны ранак]] — YouTube-канал
* Народны рэпарцёр — YouTube-канал
* [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнае антыкрызіснае]] [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|ўпраўленне]] (НАУ) — Telegram-канал, сайт, YouTube
* [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Кардынацыйная рада]] — Telegram-канал, сайт, YouTube
* [[Кіберпартызаны]] — сайт і сацсеткі
* [[Вольны хор]] — Facebook
* [[Беларускі Гаюн]] — Telegram-канал, сайт, TikTok-канал
* Супольнасць чыгуначнікаў Беларусі — Instagram, Facebook, VK
* Экадом — Telegram-канал, сайт
* Фонд спартыўнай салідарнасці — Instagram, Facebook
* [[Беларуская суполка RAZAM]] — Instagram, Telegram, сайт

=== Праваабаронцы і праваабарончыя арганізацыі ===
* [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончы цэнтр «Вясна» (Праваабарончы цэнтр «Вясна»)]] — Telegram-канал, сайт spring96.org, Facebook, VK, «Аднакласнікі», Instagram, Twitter, рэгіянальныя праекты, іх сайты і сацсеткі («Гомельская Вясна», «Віцебская Вясна», «Палеская Вясна», &quot;Haradzenskaja Viasna
* [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]]
* [[BEROC]] — сайт, YouTube-канал, Telegram, Instagram, Facebook, Linkedin
* [[BYPOL]] — Telegram-канал
* [[Фонд салідарнасці BYSOL|Фонд салідарнасці BYSOL/Belarus solidarity foundation]] — ўсе звязаныя з ініцыятывай старонкі, праекты і акаўнты
* [[Dissident.by]] — сайт, YouTube-канал, Facebook, Instagram
* [[Чорная кніга Беларусі]] — Telegram-канал і рэгіянальныя падраздзяленні (Віцебск, Магілёў, Гомель, Брэст, Гродна)
* [[Анархічны Чорны Крыж]] Беларусь — Facebook, VK, сайт
* Удобный город. Petitions.by — сайт, Telegram-канал, YouTube-канал, VK, «Аднакласнікі»
* [[Честные люди]]. Honest.by — сацсеткі, Substack
* [[Цэнтр новых ідэй]] — сайт, YouTube-канал, Telegram-канал, Facebook, Instagram, LinkedIn, VK

=== Публічныя персоны, актывісты і іх ініцыятывы ===
* [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] — Telegram-канал, публічныя старонкі ва ўсіх сацсетках
* [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] — Telegram-канал, YouTube, Facebook, Instagram
* [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]] — YouTube-канал, Facebook, Telegram-канал, TikTok-канал, Twitter
* [[Валерый Вільямавіч Цапкала|Валерый Цапкала]] — Telegram-канал, YouTube, Facebook
* [[Андрэй Сяргеевіч Стрыжак|Андрэй Стрыжак]] — Facebook, VK, Instagram
* [[Аляксандр Чарнуха]] — YouTube-канал, Telegram-канал, Instagram
* [[Вольга Яўгенаўна Карач|Вольга Карач]] — Facebook, Instagram
* [[Сяргей Дылеўскі]] — Instagram
* [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктар Бабарыка]] — Facebook
* [[Франак Вячорка]] — сайт, Twitter
* [[Мікіта Мелказёраў]] [[Мікіта Мелказёраў|-]] [[Жыццё-маліна|YouTube-канал]]
* [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]] — Telegram-канал LAB-66, чат каналу
* [[Наталля Радзіна]] — Facebook
* [[Слава Камісаранка]] — сайт, Instagram, YouTube-канал
* [[Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў|Андрэй Дзмітрыеў]] — TikTok-канал
* [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцем Брухан]] — Instagram, TikTok-канал
* [[Антон Гадзімавіч Матолька|Антон Матолька]] — Telegram-канал MotolkoHelp (грамадзянская ініцыятыва)
* [[Вадзім Пракоп’еў]] — YouTube-канал, Telegram-канал
* [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]] — YouTube-канал, Facebook
* [[Мікалай Аляксандравіч Дзядок|Мікола Дзядок]] — Telegram-канал
* [[Эдуард Аляксандравіч Пальчыс|Эдуард Пальчыс]] — Telegram-канал, сайт
* [[Аляксандра Віктараўна Герасіменя|Аляксандра Герасіменя]] — Instagram
* [[Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук|Маргарыта Ляўчук]] — Facebook, Instagram, VK
* [[Павел Лібер]] — Facebook, Instagram, Twitter
* [[Аліна Коўшык]] — Facebook
* [[Вадзім Мажэйка]] — Telegram-канал, Facebook, Instagram, VK, «Аднакласнікі»
* [[Валерый Іванавіч Карбалевіч|Валерый Карбалевіч]] — Telegram-канал, Facebook
* [[Ігар Аляксандравіч Лосік|Ігар Лосік]] — Telegram-канал

== Адказнасць за парушэнне ==
За распаўсюджванне матэрыялаў са спісу прадугледжана адміністрацыйная адказнасць згодна з артыкулам 19.11 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях:

* Для [[Фізічная асоба|фізічных асоб]] — штраф ад 10 да 30 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]]
* Для [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]] — ад 50 да 100 базавых велічынь
* Для [[Юрыдычная асоба|юрыдычных асоб]] — ад 100 да 500 базавых велічынь

== Крытыка ==
Праваабаронныя арганізацыі і эксперты лічаць Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў інструментам [[Цэнзура|цэнзуры]] і [[Свабода слова ў Беларусі|абмежавання свабоды слова]]&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/10/belarus-misuses-counter-terrorism-and-anti-extremism-legislation-stifle|title=Belarus misuses counter-terrorism and anti-extremism legislation to stifle dissent: UN expert|website=OHCHR|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=https://www.veridica.ro/ru/mneniya/gitler-rok-gruppy-i-socialnye-seti-kak-rabotaet-cenzura-v-belarusi|title=Гитлер, рок-группы и социальные сети: как работает цензура в Беларуси|website=www.veridica.ro|date=2025-03-11|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://humanconstanta.org/razbiraemsya-s-ekstremistskimi-spiskami-kakie-sajty-i-po-kakim-osnovaniyam-blokiruyut-v-belarusi/|title=1. Разбираемся с «экстремистскими» списками: какие сайты и по каким основаниям блокируют в Беларуси|first=Human|last=Constanta|website=Human Constanta|date=2023-02-17|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://humanconstanta.org/razbiraemsya-s-ekstremistskimi-spiskami-chto-vxodit-v-ekstremistskie-materialy/|title=2. Разбираемся с «экстремистскими» списками: что входит в «экстремистские» материалы|first=Human|last=Constanta|website=Human Constanta|date=2023-03-01|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://humanconstanta.org/razbiraemsya-s-ekstremistskimi-spiskami-perechen-organizacij-formirovanij-ip-prichastnyx-k-ekstremistskoj-deyatelnosti/|title=3. Разбираемся с «экстремистскими» списками: перечень организаций, формирований, ИП, причастных к «‎экстремистской» деятельности|first=Human|last=Constanta|website=Human Constanta|date=2023-03-06|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/93114|title=“Працэс прыняцця змен у заканадаўства выклікае апасенні”. Заключная панэль міжнароднай канферэнцыі|website=spring96.org|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;. Крытыкі адзначаюць:

* Адсутнасць празрыстасці ў працэдуры ўключэння матэрыялаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32983583.html|title=«Што з імі зробяць? Спаляць». Як у Беларусі знішчаюць непажаданыя для ўладаў кнігі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-06-10|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;
* Бессістэмнасць выбару аб’ектаў для ўключэння&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Выкарыстанне спісу для палітычных рэпрэсій супраць незалежных медыя, аўтараў і праваабаронцаў&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.fidh.org/en/issues/human-rights-defenders/belarus-viasna-human-rights-center-was-declared-an-extremist|title=Belarus: Viasna Human Rights Center declared an «extremist formation»|website=International Federation for Human Rights|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;.

== Спасылкі ==
* {{cite book|title=Калі экстрэмізмам называюць…|url=https://spring96.org/files/book/be/extremism_bel.pdf|language=be|format=pdf|year=2026|publisher=[[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]|access-date=2026-04-01|url-status=live}}
== Зноскі ==
{{reflist}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Цэнзура]]
[[Катэгорыя:Цэнзура паводле краін]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітыка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура]]
[[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі]]</text>
      <sha1>lcxlze0nwal2ccjygs78bhz5xwxzhc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119847</id>
      <parentid>5119756</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:16:03Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5119847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29507" sha1="8er3najatzqjs4y4s1nu7uggqu81jo4" xml:space="preserve">'''Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў''' — афіцыйны дакумент Рэспублікі Беларусь, які змяшчае інфармацыйную прадукцыю, прызнаную судамі экстрэмісцкай і забароненую для распаўсюджвання на тэрыторыі краіны. Спіс вядзецца [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] на падставе Закона «[[Аб супрацьдзеянні экстрэмізму]]» і станам на 2025 год ахоплівае практычна ўсе вядомыя незалежныя беларускія медыі, [[Праваабарончая арганізацыя|праваабарончыя арганізацыі]] і публічных асоб&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/belarus|title=World Report 2023: Belarus {{!}} Human Rights Watch|website=hrw.org}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя і прававая аснова ==
Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў быў створаны ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб супрацьдзеянні экстрэмізму» ад 4 студзеня 2007 года № 203-З&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=H10700203|title=Закон Республики Беларусь № 203-З (Закон Республики Беларусь от 4 января 2007 г. №203-З «О противодействии экстремизму.»)|website=etalonline.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630183251/https://etalonline.by/document/?regnum=H10700203|archive-date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt; і пастановай [[Савет Міністраў Беларусі|Савета Міністраў]] ад 23 красавіка 2007 года № 513 «Аб вядзенні і апублікаванні рэспубліканскага спісу экстрэмісцкіх матэрыялаў»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://normativka.by/lib/document/500037964/rev/2016073199|title=О порядке ведения и опубликования республиканского списка экстремистских материалов|website=normativka.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630183634/https://normativka.by/lib/document/500218046|archive-date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;.Паводле артыкула 19 закона, [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] вядзе спіс на падставе судовых рашэнняў аб прызнанні інфармацыйнай прадукцыі экстрэмісцкай. Спіс падлягае абавязковаму апублікаванню ў СМІ і першапачаткова размяшчаецца ў свабодным доступе на афіцыйным сайце Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь у фармаце [[Microsoft Word|DOC-дакумента]]&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=http://mininform.gov.by/documents/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov/|title=Республиканский список экстремистских материалов|website=mininform.gov.by|archive-url=https://archive.today/20250630185551/http://mininform.gov.by/documents/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov/|archive-date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;.

Пытаннямі выяўлення наяўнасці прыкмет экстрэмізму ў інфармацыйнай прадукцыі займаецца Рэспубліканская экспертная камісія, створаная пастановай Савета Міністраў № 810 ад 21 жніўня 2014 года&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=C21400810|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 21.08.2014 г. № 810 «Об экспертных комиссиях по оценке информационной продукции на предмет наличия (отсутствия) в ней признаков проявления экстремизма» — Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/133886|title=У Беларусі ствараецца камісія па ацэнцы інфармпрадукцыі на прадмет прыкмет экстрэмізму|website=Наша Ніва|date=2014-08-22|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;. Пастанова прадугледжвала стварэнне сістэмы экспертных камісій у кожнай з абласцей Беларусі, а Рэспубліканская экспертная камісія выконвае функцыі экспертнай камісіі па горадзе Мінску&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/palityka/infarmacyju_na_najaunascj_ekst|title=Інфармацыю на наяўнасць экстрэмізму будзе ацэньваць адмысловая камісія|website=Новы Час|date=2014-08-23|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;. Праведзенне экспертызы могуць ініцыяваць дзяржаўныя органы, арганізацыі, грамадскія аб’яднанні і індывідуальныя прадпрымальнікі, таксама яна можа праводзіцца на падставе пастановаў дзяржорганаў або службовых асоб&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://gazetaby.com/post/yoscz-supervydatniki-yakiya-shtampuyucz-rashenni-pa-ekstremisczkix-mat/198695/|title=«Ёсць «супервыдатнікі», якія штампуюць рашэнні па «экстрэмісцкіх матэрыялах» сотнямі»|website=gazetaby.com}}&lt;/ref&gt;. Поўнага спіску экспертаў камісіі не існуе, але заяўляецца, што ў яе склад уваходзяць прадстаўнікі навуковай супольнасці з НАН Беларусі і ВНУ краіны, прадстаўнікі сілавых ведамстваў&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/267827|title=Лілія Ананіч можа ўзначаліць камісію па выяўленні прыкмет экстрэмізму|website=Наша Ніва|date=2021-02-05|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=pl-PL|url=https://www.racyja.com/archivy/palityka/kamisii-pa-ekstremizme-vyniki-pratsy-p/|title=Камісія па экстрэмізме - вынікі працы пакуль невядомыя|first=РАДЫЁ|last=РАЦЫЯ|website=БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ|date=2014-10-30|access-date=2025-07-01|last2=kytakyta}}&lt;/ref&gt;. У якасці прыкладаў можна прывесці некаторыя персаналіі, якія ў розны час прымалі ўдзел у працы Камісіі:

* [[Аляксандр Іваноўскі]] — прафесар кафедры прававой інфарматыкі [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Акадэміі МУС]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/respublikanskaya-ekspertnaya-kamisiya-nazvala-tutby-shavanym-kaardynataram-pratestau/|title=Рэспубліканская экспертная камісія назвала Tut.by «схаваным каардынатарам» пратэстаў|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2021-06-23|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;
* [[Ігар Жукаў]] — намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі|КДБ]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Таццяна Лапуніна]] — начальнік аддзела маўленчых і эканамічных даследаванняў [[Дзяржаўны камітэт судовых экспертыз|Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Сяргей Касачук]] — галоўны спецыяліст аддзела інфармацыі і прапаганды ўпраўлення ідэалагічнай работы [[Дзяржпагранкамітэт Беларусі|Дзяржпагранкамітэта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Юрый Ткачук]] — начальнік чацвёртага аддзела трэцяга ўпраўлення [[ГУБАЗіК МУС]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Дзмітрый Юцоў]] — намеснік начальніка другога аддзела чацвёртага ўпраўлення [[ГУБАЗіК МУС]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Сяргей Кабаковіч]] — прадстаўнік [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Кацярына Шкурдзюк]] — намеснік начальніка аддзела ідэалогіі [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага мытнага камітэта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Змест і структура ==
Паводле закона, экстрэмісцкія матэрыялы — гэта інфармацыйная прадукцыя, якая ўтрымлівае заклікі да экстрэмісцкай дзейнасці, прапагандуе яе, прызначаная для распаўсюджвання і прызнаная экстрэмісцкімі матэрыяламі па рашэнні суда.

У спіс уключаюцца&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29548394.html|title=Каму яшчэ нельга скакаць? Што такое «экстрэмісцкі матэрыял» у Беларусі — 10 прыкладаў|last=Аа|website=Радыё Свабода|date=2018-10-17|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;:

* Кнігі, брашуры і іншыя друкаваныя выданні
* Аўдыё- і відэаматэрыялы
* Інтэрнэт-рэсурсы (сайты, старонкі ў сацыяльных сетках, каналы ў [[Telegram]] і інш.)
* Сімволіка, лагатыпы і графічныя матэрыялы (нашыўкі, сцягі, значкі, наклейкі, малюнкі)
На май 2023 года спіс змяшчаў больш за 3323 пазіцый&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.article19.org/wp-content/uploads/2023/06/SR-Input-Anti-extremism-Belarus_HC_A19_AN_OMCT.pdf|title=Special Rapporteur on the Situation of Human Rights in Belarus|author=Anaïs Marin|website=ohchr.org|date=2023}}&lt;/ref&gt;, на снежань 2024 года агульны аб’ём спісу дасягнуў ужо 6565 пазіцый&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.omct.org/site-resources/files/Suppression-of-the-Right-to-Defend-Human-Rights-in-Belarus-2021-2023-The-Observatory-Report-ENG.pdf|title=Suppression of the Right  to Defend Human Rights  in Belarus|author=Amnesty International|website=omct.org}}&lt;/ref&gt;. Спіс рэгулярна абнаўляецца — звычайна кожны тыдзень. Адметна, што пасля 2020 года колькасць уключаных матэрыялаў значна ўзрасла.

== Прыклады ўключаных матэрыялаў ==
У Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў унесены не толькі шматлікія літаратурныя творы беларускіх аўтараў і гістарычныя працы&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/intelektualny-ekstremizm-jak-u-belarusi-zmahaju|title=Інтэлектуальны «экстрэмізм». Як у Беларусі змагаюцца з кнігамі|website=Новы Час|date=2024-06-10|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://penbelarus.org/2025/05/23/banned-books.html|title=Літаратура, унесеная ў спіс «экстрэмісцкіх матэрыялаў»|website=Беларускі ПЭН|date=2025-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630190659/https://penbelarus.org/2025/05/23/banned-books.html|archive-date=2025-06-25|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/85992533/zabaronienyja-knihi|title=У Беларусі ёсць спіс забароненых кніг, асобны ад «экстрэмісцкіх матэрыялаў». Што ў ім і навошта?|first=Telewizja Polska|last=S.A|website=belsat.eu|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;, але і асобныя журналісты і праваабаронцы, так і цэлыя рэдакцыі, праваабарончыя арганізацыі і іх медыйныя праекты. Гэта паказвае на сістэмны характар ​​уключэння ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў усёй інфраструктуры незалежных медыя і грамадзянскай супольнасці Беларусі. Некаторыя прыклады ўнесеных у Спіс аб’ектаў:

=== Літаратурныя творы ===

* «[[Сабакі Эўропы (раман)|СабакіЕўропы]]» [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]]
* «[[Беларуская нацыянальная ідэя]]» [[Зміцер Лукашук|Зміцера Лукашука]] і Максіма Гарунова
* «Кароткі курс гісторыі Беларусі IX—XXI стст.» [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоля Тараса]]
* «Балада пра маленькі буксір» [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфа Бродскага]] (пераклад на беларускую мову)
* «Айчына. Маляўнiчая гiсторыя. Ад Рагнеды да Касцюшкi» [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзіміра Арлова]] і [[Павел Юр’евіч Татарнікаў|Паўла Татарнікава]]
* «Выбраныя творы» [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]] (Серыя «Беларускі кнігазбор»)
* «Недазволеная памяць. Заходняя Беларусь у дакументах і фактах. 1921—1954» Аляксандра Татаранкі
* «Выбраныя творы» [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] (Серыя «Беларускі кнігазбор»)

=== Рэдакцыі ===
* [[TUT.BY]] — буйнейшы незалежны партал навін і ўсе яго сацсеткі, уключаючы Telegram, Instagram, Facebook, Twitter, TikTok, а таксама сайт-люстэрка zerkalo.io
* [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] — найстарэйшае беларускае выданне, Telegram-канал, YouTube, Facebook, Twitter, Instagram, «[[Однокласники|Аднакласнікі]]»
* [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода (Radio Svaboda)]] — беларуская служба RFE/RL, YouTube, Facebook, Instagram, VK
* [[Белсат|Белсат (Belsat)]] — тэлеканал, Telegram-канал, YouTube, Facebook, VK, Instagram, Twitter, «Аднакласнікі»
* [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё (Еўрарадыё)]] — Telegram-канал, YouTube, Facebook, Instagram, VK, Twitter
* [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускі расследвальніцкі цэнтр]] — Telegram-канал, YouTube, Facebook, VK, Instagram, soundcloud, Apple Podcasts
* [[Новы Час (газета)]] — сайт і сацсеткі
* [[Беларускае Радыё Рацыя]] — сайт і сацсеткі
* [[Хартыя'97|Хартыя 97]] — сайт і Telegram-канал
* [[Зялёная сетка|Зялёны партал]] — сайт і сацсеткі
* [[Беларускі партызан|Беларускі Партызан]] — сайт, Telegram-канал, Facebook, Instagram, «Аднакласнікі», Twitter, VK
* [[Intex-press]] — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
* [[Reform.news]] — сайт і сацсеткі
* [[NEXTA]] — Telegram-канал, YouTube
* [[Салідарнасць (газета)]] — сайт і сацсеткі
* [[Беларусь галаўнога мозгу|БГМ]] — Telegram-канал
* [[Брестская газета]] — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
* Tribuna.com Беларусь — Telegram-канал, сайт, Instagram, Facebook, Twitter, VK, мабільныя аплікацыі
* [[Витебский Курьер]] — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
* [[Брестский курьер]] — рэгіянальнае выданне, сайт і сацсеткі
* [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларуская Асацыяцыя Журналістаў]] — сайт, сацсеткі

=== Калектывы ===
* Рудабельская паказуха — YouTube-канал, Telegram-канал
* [[Звычайны ранак]] — YouTube-канал
* Народны рэпарцёр — YouTube-канал
* [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнае антыкрызіснае]] [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|ўпраўленне]] (НАУ) — Telegram-канал, сайт, YouTube
* [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Кардынацыйная рада]] — Telegram-канал, сайт, YouTube
* [[Кіберпартызаны]] — сайт і сацсеткі
* [[Вольны хор]] — Facebook
* [[Беларускі Гаюн]] — Telegram-канал, сайт, TikTok-канал
* Супольнасць чыгуначнікаў Беларусі — Instagram, Facebook, VK
* Экадом — Telegram-канал, сайт
* Фонд спартыўнай салідарнасці — Instagram, Facebook
* [[Беларуская суполка RAZAM]] — Instagram, Telegram, сайт

=== Праваабаронцы і праваабарончыя арганізацыі ===
* [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончы цэнтр «Вясна» (Праваабарончы цэнтр «Вясна»)]] — Telegram-канал, сайт spring96.org, Facebook, VK, «Аднакласнікі», Instagram, Twitter, рэгіянальныя праекты, іх сайты і сацсеткі («Гомельская Вясна», «Віцебская Вясна», «Палеская Вясна», &quot;Haradzenskaja Viasna
* [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]]
* [[BEROC]] — сайт, YouTube-канал, Telegram, Instagram, Facebook, Linkedin
* [[BYPOL]] — Telegram-канал
* [[Фонд салідарнасці BYSOL|Фонд салідарнасці BYSOL/Belarus solidarity foundation]] — ўсе звязаныя з ініцыятывай старонкі, праекты і акаўнты
* [[Dissident.by]] — сайт, YouTube-канал, Facebook, Instagram
* [[Чорная кніга Беларусі]] — Telegram-канал і рэгіянальныя падраздзяленні (Віцебск, Магілёў, Гомель, Брэст, Гродна)
* [[Анархічны Чорны Крыж]] Беларусь — Facebook, VK, сайт
* Удобный город. Petitions.by — сайт, Telegram-канал, YouTube-канал, VK, «Аднакласнікі»
* [[Честные люди]]. Honest.by — сацсеткі, Substack
* [[Цэнтр новых ідэй]] — сайт, YouTube-канал, Telegram-канал, Facebook, Instagram, LinkedIn, VK

=== Публічныя персоны, актывісты і іх ініцыятывы ===
* [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] — Telegram-канал, публічныя старонкі ва ўсіх сацсетках
* [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] — Telegram-канал, YouTube, Facebook, Instagram
* [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]] — YouTube-канал, Facebook, Telegram-канал, TikTok-канал, Twitter
* [[Валерый Вільямавіч Цапкала|Валерый Цапкала]] — Telegram-канал, YouTube, Facebook
* [[Андрэй Сяргеевіч Стрыжак|Андрэй Стрыжак]] — Facebook, VK, Instagram
* [[Аляксандр Чарнуха]] — YouTube-канал, Telegram-канал, Instagram
* [[Вольга Яўгенаўна Карач|Вольга Карач]] — Facebook, Instagram
* [[Сяргей Дылеўскі]] — Instagram
* [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктар Бабарыка]] — Facebook
* [[Франак Вячорка]] — сайт, Twitter
* [[Мікіта Мелказёраў]] [[Мікіта Мелказёраў|-]] [[Жыццё-маліна|YouTube-канал]]
* [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]] — Telegram-канал LAB-66, чат каналу
* [[Наталля Радзіна]] — Facebook
* [[Слава Камісаранка]] — сайт, Instagram, YouTube-канал
* [[Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў|Андрэй Дзмітрыеў]] — TikTok-канал
* [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцем Брухан]] — Instagram, TikTok-канал
* [[Антон Гадзімавіч Матолька|Антон Матолька]] — Telegram-канал MotolkoHelp (грамадзянская ініцыятыва)
* [[Вадзім Пракоп’еў]] — YouTube-канал, Telegram-канал
* [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]] — YouTube-канал, Facebook
* [[Мікалай Аляксандравіч Дзядок|Мікола Дзядок]] — Telegram-канал
* [[Эдуард Аляксандравіч Пальчыс|Эдуард Пальчыс]] — Telegram-канал, сайт
* [[Аляксандра Віктараўна Герасіменя|Аляксандра Герасіменя]] — Instagram
* [[Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук|Маргарыта Ляўчук]] — Facebook, Instagram, VK
* [[Павел Лібер]] — Facebook, Instagram, Twitter
* [[Аліна Коўшык]] — Facebook
* [[Вадзім Мажэйка]] — Telegram-канал, Facebook, Instagram, VK, «Аднакласнікі»
* [[Валерый Іванавіч Карбалевіч|Валерый Карбалевіч]] — Telegram-канал, Facebook
* [[Ігар Аляксандравіч Лосік|Ігар Лосік]] — Telegram-канал

== Адказнасць за парушэнне ==
За распаўсюджванне матэрыялаў са спісу прадугледжана адміністрацыйная адказнасць згодна з артыкулам 19.11 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях:

* Для [[Фізічная асоба|фізічных асоб]] — штраф ад 10 да 30 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]]
* Для [[Індывідуальны прадпрымальнік|індывідуальных прадпрымальнікаў]] — ад 50 да 100 базавых велічынь
* Для [[Юрыдычная асоба|юрыдычных асоб]] — ад 100 да 500 базавых велічынь

== Крытыка ==
Праваабаронныя арганізацыі і эксперты лічаць Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў інструментам [[Цэнзура|цэнзуры]] і [[Свабода слова ў Беларусі|абмежавання свабоды слова]]&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/10/belarus-misuses-counter-terrorism-and-anti-extremism-legislation-stifle|title=Belarus misuses counter-terrorism and anti-extremism legislation to stifle dissent: UN expert|website=OHCHR|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=ru|url=https://www.veridica.ro/ru/mneniya/gitler-rok-gruppy-i-socialnye-seti-kak-rabotaet-cenzura-v-belarusi|title=Гитлер, рок-группы и социальные сети: как работает цензура в Беларуси|website=www.veridica.ro|date=2025-03-11|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://humanconstanta.org/razbiraemsya-s-ekstremistskimi-spiskami-kakie-sajty-i-po-kakim-osnovaniyam-blokiruyut-v-belarusi/|title=1. Разбираемся с «экстремистскими» списками: какие сайты и по каким основаниям блокируют в Беларуси|first=Human|last=Constanta|website=Human Constanta|date=2023-02-17|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://humanconstanta.org/razbiraemsya-s-ekstremistskimi-spiskami-chto-vxodit-v-ekstremistskie-materialy/|title=2. Разбираемся с «экстремистскими» списками: что входит в «экстремистские» материалы|first=Human|last=Constanta|website=Human Constanta|date=2023-03-01|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://humanconstanta.org/razbiraemsya-s-ekstremistskimi-spiskami-perechen-organizacij-formirovanij-ip-prichastnyx-k-ekstremistskoj-deyatelnosti/|title=3. Разбираемся с «экстремистскими» списками: перечень организаций, формирований, ИП, причастных к «‎экстремистской» деятельности|first=Human|last=Constanta|website=Human Constanta|date=2023-03-06|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/93114|title=“Працэс прыняцця змен у заканадаўства выклікае апасенні”. Заключная панэль міжнароднай канферэнцыі|website=spring96.org|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;. Крытыкі адзначаюць:

* Адсутнасць празрыстасці ў працэдуры ўключэння матэрыялаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32983583.html|title=«Што з імі зробяць? Спаляць». Як у Беларусі знішчаюць непажаданыя для ўладаў кнігі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-06-10|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;
* Бессістэмнасць выбару аб’ектаў для ўключэння&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Выкарыстанне спісу для палітычных рэпрэсій супраць незалежных медыя, аўтараў і праваабаронцаў&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=https://www.fidh.org/en/issues/human-rights-defenders/belarus-viasna-human-rights-center-was-declared-an-extremist|title=Belarus: Viasna Human Rights Center declared an «extremist formation»|website=International Federation for Human Rights|access-date=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;.

== Спасылкі ==
* {{cite book|title=Калі экстрэмізмам называюць словы|url=https://spring96.org/files/book/be/extremism_bel.pdf|language=be|format=pdf|year=2026|publisher=[[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]|pages=30|access-date=2026-04-01|url-status=live}}

== Зноскі ==
{{reflist}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Цэнзура]]
[[Катэгорыя:Цэнзура паводле краін]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітыка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура]]
[[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі]]</text>
      <sha1>8er3najatzqjs4y4s1nu7uggqu81jo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Маркаўна Касцян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790808</id>
    <revision>
      <id>5119803</id>
      <parentid>5022609</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T01:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2075" sha1="lb680117s0rejn6i46mu7mkhks3j99p" xml:space="preserve">{{Асоба}}
{{цёзкі2|Касцян}}
'''Вольга Маркаўна Касцян''' (нар. {{ДН|||1923}}, в. [[Усохі (Клічаўскі раён)|Усохі]] — ?) — беларускі педагог. [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР|Заслужаная настаўніца Беларускай ССР]] (1967).

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў 1923 годзе ў вёсцы [[Усохі (Клічаўскі раён)|Усохі]]. У 1944—1947 гг. працавала настаўніцай [[Нясята|Няся]]цкай сямігадовай школы. У 1947—1986 гг. — настаўніца, намесніца дырэктара, дырэктар [[Усохі (Клічаўскі раён)|Усохскай]] васьмігадовай школы&lt;ref name=&quot;Памяць&quot;&gt;{{крыніцы/Памяць/Клічаўскі раён|артыкул=Касцян Вольга Маркаўна|с=434}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
Ганаравана званнем [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР|Заслужанай настаўніцы Беларускай ССР]] (1967)&lt;ref name=&quot;Памяць&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Памяць/Клічаўскі раён|артыкул=Касцян Вольга Маркаўна|с=434}}

== Спасылкі ==
* [https://museum.by/files/%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96%20%D0%9A%D0%BB%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B.pdf Заслужаныя настаўнікі Клічаўшчыны]{{Недаступная спасылка}} // [[Клічаўскі краязнаўчы музей]]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2025-08-11}}

{{DEFAULTSORT:Касцян Вольга Маркаўна}}
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі БССР]]</text>
      <sha1>lb680117s0rejn6i46mu7mkhks3j99p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баляслаў Ліманоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791388</id>
    <revision>
      <id>5119952</id>
      <parentid>5028041</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ігар Бортнік</username>
        <id>154852</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57930" sha1="nymtmuqiuqdtghdd011g3u81miyz6bk" xml:space="preserve">{{Палітык|Месца нараджэння=Падгор'е, Люцынскі павет, Віцебская губерня, Расійская імперыя|Дата смерці=1 лютага 1935 г.}}
[[Файл:Katarzyna_Limanowska_(97696093).jpg|міні|Кацярына Ліманоўская (1880)]]
'''Баляслаў Лукаш Тадэвуш Ліманоўскі''' ([[Польская мова|пол.]] ''Bolesław Łukasz Tadeusz Limanowski'', псеўданімы «Янко Покань», «Тадэвуш», [[18 кастрычніка]] [[1835]], Падгор'е, [[Латгалія|Люцынскі павет, Віцебская губерня]] - [[1 лютага]] [[1935]], [[Варшава]])&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; — польскі [[Гісторыя|гісторык]], [[Сацыялогія|сацыёлаг]], палітык, які пісаў пра вызваленчы рух і гісторыю беларускага народа&lt;ref&gt;https://bis.nlb.by/ru/documents/132584&lt;/ref&gt;. Сенатар [[Сенат Польшчы|Сената]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] 1-га, 2-га і 3-га склікання  (1922–1935).

== Біяграфія ==

=== Дзяцінства і юнацтва ===
Продкі яго бацькі, Вінцэнта (1771–1847), паходзілі са шляхецкага роду Ліманоўскіх, а маці, Кацярыны (1807-1892) - са шляхецкага роду Віславух, якія пераехалі са свайго радавога гнязда ў [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерн]]&lt;nowiki/&gt;і ў [[Себежскі павет]] Віцебскай губерні. Дзед, Аляксандр Ліманоўскі, быў суддзёй павятовага суду ў [[Верхнядзвінск|Дрысе]]. Бацька, Вінцэнт Ліманоўскі, пасля сканчэння вайсковай кар'еры у 1820 г. набыў маёнтак Падгор'е ў Люцынскім павеце Віцебскай губерні ў графа Міхаіла [[Плятэры|Плятэра]]. Паступова шляхам куплі ён пашырыў свае зямельныя ўладанні ў Люцынскім і суседнім Себежскім паветах, якія дасягнулі каля 1,5 тыс. га&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 9.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bardach J. Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej // Przegląd Historyczny. - T. 65 (3). - 1974. - S. 479.&lt;/ref&gt;.

Баляслаў быў чацвёртым з сямі дзяцей Вінцэнта і Кацярыны Ліманоўскіх. У маленстве (да сямі гадоў) выхоўваўся ў бабулі па матчынай лініі спачатку ў вёсцы Ясы Себежскага павета, а потым у [[Друя|Друі]], пасля чаго вярнуўся да бацькоў у Падгор'е&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 10-14.&lt;/ref&gt;.

У раннім дзяцінстве атрымаў хатнюю адукацыю. У 1847 г., пасля смерці бацькі, пад апекай старэйшага брата Аляксандра&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; яго адправілі на навучанне ў гімназію ў [[Масква|Маскве]], якую скончыў у 1854 г. Пасля заканчэння гімназіі паступіў на медыцынскі факультэт [[Маскоўскі універсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Удзельнічаў у польскім студэнцкім гуртку самаадукацыі &quot;Агул&quot;. У 1858 г. гэтая арганізацыя накіравала яго ў [[Тарту|Дэрпат]] для ўстанаўлення кантактаў з мясцовым польскім студэнцкім асяродкам. У [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]] спачатку працягваў вывучаць медыцыну, але ў сакавіку 1859 г., калі яму заставалася некалькі месяцаў да сканчэння навучання, запісаўся на філасофскі факультэт і пачаў вучобу нанава. Далучыўся да студэнцкай польскай зямляцкай арганізацыі ў Дэрпаце &quot;Канвент Палонія&quot;. У тым жа годзе ён быў вымушаны перапыніць вучобу па сямейных абставінах і вярнуўся дадому.  Пасля некалькіх месяцаў вядзення хатняй гаспадаркі вярнуўся ў Дэрпат, каб працягнуць вучобу&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 15-23.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Wereszycki H. Limanowski Bolesław // Polski Słownik Biograficzny. - T. 17. - 1972. - S. 340-346.&lt;/ref&gt;.

=== Пачатак рэвалюцыйнай дзейнасці ===
У верасні 1860 г., пачуўшы пра стварэнне польскіх легіёнаў у [[Францыя|Францыі,]] перапыніў вучобу і адправіўся ў [[Парыж]]. З лістапада 1860 г. да сакавіка 1861 г. навучаўся ў Польскай ваеннай школе пад кіраўніцтвам генерала [[Людвік Мераслаўскі|Людвіка Мераслаўскага]], якая рыхтавала інструктараў для польскага легіёна на выпадак паўстання. Наведваў таксама лекцыі ў [[Парыжскі ўніверсітэт|Сарбоне]] і [[Калеж дэ Франс]]. У снежні 1860 г. у выданні &quot;Przegląd Rzeczy Polskich&quot; апублікаваў сваю першую друкаваную працу «Лісты з Інфлянтаў». У 1861 г. у львоўскім выданні &quot;Dziennik Literacki&quot; выйшаў яго артыкул пра [[Эмілія Плятэр|Эмілію Плятэр]] на падставе матэрыялаў з Польскай бібіліятэкі ў Парыжы&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 24-26.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

У Парыжы зблізіўся з групай моладзі, якая паходзіла з земляў былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], сярод якой набыла папулярнасць думка аб вяртанні ў родныя мясціны для непасрэднай падрыхтоўкі паўстання, чаму садзейнічалі звесткі пра патрыятычныя маніфестацыі [[Каралеўства Польскае (1815—1915)|ў Каралеўстве Польскім]]. У канцы сакавіка - красавіку здзейсніў падарожжа праз Берлін, [[Уроцлаў]], [[Кракаў]], [[Варшава|Варшаву]], [[Коўна]], Дэрпат, пасля чаго накіраваўся ў [[Вільня|Вільню]]. У хуткім часе там быў арганізаваны рэвалюцыйны камітэт на чале з Баляславам Ліманоўскім і [[Бенедыкт Дыбоўскі|Бенедыктам Дыбоўскім]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

8 мая 1861 г. прыняў удзел у пасля патрыятычнай маніфестацыі ў [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Віленскім кафедральным саборы]], пасля чаго быў арыштаваны царскімі ўладамі як яе галоўны арганізатар. Быў сасланы ў [[Архангельская губерня|Архангельскую губерню]], спачатку ў горад [[Мязень (горад)|Мезень]], дзе працаваў у канцылярыі земскага суда, а праз восем месяцаў — у [[Архангельск]], дзе працаваў у губернскай канцылярыі. У высылцы актыўна займаўся самаадукацыяй, падрыхтаваў дзве гістарычныя публікацыі ў афіцыйным выданні &quot;Архангельские губернские ведомости&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Пасля пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гг.]] спрабаваў уцячы з высылкі, але быў арыштаваны і асуджаны на два тыдні турмы, пасля чаго страціў працу і жыў за кошт часовых заробкаў. У 1866 г. па стане здароўя яго перавялі ў [[Варонежская губерня|Варонежскую губерню]], дзе ён пасяліўся ў [[Паўлаўск (Варонежская вобласць)|Паўлаўску]]. Там ён займаўся рэпетытарствам і пісаў лісты ў варшаўскія выданні, якія, аднак, не публікаваліся. Таксама там пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай, Вінцэнтынай Шарскай. Улетку 1867 г. быў вызвалены па амністыі і, не маючы магчымасці вярнуцца ў родныя мясціны, з'ехаў у [[Варшава|Варшаву]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

=== Варшаўскі і львоўскі перыяды ===
Знаходзячыся ў [[Варшава|Варшаве]], займаўся рознымі відамі дзейнасці, працаваў у тым ліку рэпетытарам, журналістам і рабочым на фабрыцы жалезных вырабаў. У 1868-1869 гг. працаваў гувернёрам у Галензаве каля [[Люблін|Любліна]]. Рыхтаваў артыкулы для штотыднёвага часопіса «Przegląd Tygodniowy», прысвечаныя пераважна сацыяльнай тэматыцы&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 35-37.&lt;/ref&gt;. 

Пасля кароткага знаходжання ў родных мясцінах (на што атрымаў дазвол уладаў) вырашыў адправіцца ў [[Францыя|Францыю]] праз [[Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі|Галіцыю]], спадзеючыся на хуткі пачатак вайны з [[Каралеўства Прусія|Прусіяй]] і ўтварэнне на французкім баку польскага легіёна. Аднак, калі ён прыбыў [[Львоў|у Львоў]] у 1870 г., французкае войска ўжо панеслі моцныя паражэнні ў [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне]]. Ён застаўся ў [[Львоў|Львове]], дзе працаваў карэктарам і журналістам у шэрагу львоўскіх польскамоўных выданняў &quot;Dziennik Lwowski&quot;, &quot;Gazeta Polska&quot;, &quot;Gazeta Narodowa&quot;&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 38-40.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

У Львове далучыўся да сацыялістычнага руху. Супрацоўнічаў з рамесніцка-рабочай асацыяцыяй «Gwiazda» (&quot;Зорка&quot;), дзе ў 1871 г. прачытаў два даклады, апублікаваныя пад назвай «Па рабочым пытанні»&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 43-45.&lt;/ref&gt;. Устанавіў сувязі з шэрагам польскіх і ўкраінскіх сацыялістаў, у тым ліку з Расійскай імперыі. У 1876 г. па просьбе паплечнікаў пераклаў працу [[Фердынанд Ласаль|Фердынанда Ласаля]] «Рабочая праграма» (выдадзена ў 1878 г.). Пры падтрымцы [[Станіслаў Мендэльсан|Станіслава Мендэльсана]] напісаў і апублікаваў кнігу «Сацыялізм як неабходны этап гістарычнага развіцця» (Львоў, 1879)&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

У 1872 г. узнавіў навучанне філасофіі ў [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскім універсітэце]], а ў 1875 г. атрымаў доктарскую ступень на падставе апублікаванай у тым жа годзе дысертацыі &quot;Сацыялогія Агюста Конта&quot;&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 49-50.&lt;/ref&gt;. 

У 1877 г. за свае сацыялістычныя погляды быў звольнены з рэдакцыі &quot;Gazety Narodowej&quot;. Пасля гэтага на кароткі час выехаў у Варшаву і звяртаўся да расійскіх уладаў з просьбай аб магчымасці вяртання ў родны маёнтак. Атрымаўшы адмову, вярнуўся ў Львоў. У чэрвені 1877 г. быў арыштаваны ў Львове аўстрыйскімі ўладамі па абвінавачванні ва ўдзеле ў тайным таварыстве. Яго вызвалілі за адсутнасцю доказаў пасля 70-дзённага арышту, але загадалі пакінуць [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыю]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

=== Швейцарскі перыяд ===
У кастрычніку 1878 г. пераехаў у [[Жэнева|Жэневу]]. Спачатку актыўна ўдзельнічаў у суполцы польскіх сацыялістаў (у якую ўваходзілі таксама Станіслаў Мендэльсан, Казімеж Длускі і Шымон Дыкштэйн), якая выдавала часопіс «Równość». У 1879 г. на грошы, атрыманыя ад сям'і ў выніку спадчынных пагадненняў,  набыў набор шрыфтоў і заснаваў у Жэневе польскую друкарню. Выдаваў серыю «Сацыял-дэмакратычная бібліятэка», у якой публікаваў свае ўласныя тэксты і творы іншых аўтараў&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Выступаў за спалучэнне ідэй сацыялізму і польскага патрыятызму, што выклікала рознагалоссі з іншымі членамі рэдакцыі часопіса «Równość», якую ў выніку пакінуў у 1880 г. У 1881 г. разам з [[Зыгмунт Баліцкі|Зыгмунтам Баліцкім]] і [[Erazm Kobylański|Эразмам Кабыляньскім]] заснаваў Сацыялістычнае аб'яднанне «Польскі народ», якое спрабавала пашырыць свой уплыў у Галіцыі. Ад імя аб'яднання ў 1881 г. удзельнічаў у Міжнародным сацыялістычным кангрэсе ў [[Кур|Куры]] (Швейцарыя)&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

У 1885 годзе пераехаў у швейцарскі горад [[Тун]], дзе пэўны час трымаў разам з партнёрамі фотастудыю&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. У 1887-1889 гг. жыў у [[Цюрых|Цюрыху]]. Актыўна займаўся у гэты перыяд навуковай дзейнасцю, вынікам чаго сталі яго фундаментальныя працы &quot;Гісторыя нацыянальнага руху ў 1861-1864 гг.&quot; (Львоў, 1882), &quot;Гісторыя грамадскага руху ў другой палове XVIII ст.&quot; (Львоў, 1888), &quot;Гісторыя грамадскага руху ў ХІХ ст.&quot; (Львоў, 1890). 

У 1887 г. часова ўступіў у склад ранняй нацыянальна-дэмакратычнай арганізацыі &quot;[[Польская Ліга]]&quot;. У 1888-1889 гг. быў адным з арганізатараў [[Нацыянальна-сацыялістычная гміна|Нацыянальна-сацыялістычнай гміны]], якая аб'ядноўвала польскіх эмігрантаў, што спалучалі ў сваіх поглядах сацыялізм і польскі патрыятызм. Ад імя гэтай арганізацыі выступаў на Міжнародным сацыялістычным кангрэсе ў Парыжы ў 1889 г.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Парыжскі перыяд ===
У кастрычніку 1889 г. пераехаў у Парыж, дзе да 1892 г. меў адміністрацыйную працу ў фірме, што займалася фатаграфіяй. 

У лістападзе 1892 г. прыняў актыўны ўдзел у з'ездзе польскіх сацыялістычных арганізацый, якія дзейнічалі ў [[Каралеўства Польскае|Польскім Каралеўстве]] і на эміграцыі, у [[Парыж|Парыжы]], у выніку якога была створана Замежны саюз польскіх сацыялістаў, што лічыцца пачаткам дзейнасці [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]]. Цалкам падтрымаў праграму партыі, якая спалучала сацыялістычныя і польскія незалежніцкія ідэі&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 90-100.&lt;/ref&gt;.

У сувязі са стратай працы спрабаваў у 1893 г. вярнуцца ў Галіцыю, але яму было адмоўлена ў дазволе з боку аўстрыйскіх уладаў. У 1894 г. уладкаваўся клеркам у амерыканскай страхавой кампаніі «New York» у Парыжы, дзе працаваў да 1907 г. Адначасова працягваў займацца навуковай дзейнасцю, пісаў артыкулы ў часопісы. Найбольш значнымі яго працамі парыжскага перыяду былі «Стагадовая барацьба польскай нацыі за незалежнасць» (1894) і «Гісторыя польскай дэмакратыі ў перыяд пасля падзелаў» (Цюрых, 1901). Удзельнічаў у працы Парыжскага кангрэса [[Другі Інтэрнацыянал|ІІ Інтэрнацыянала]] ў верасні 1900 г.&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 101-104.&lt;/ref&gt;.

'''&lt;big&gt;Кракаўскі перыяд&lt;/big&gt;''' 

Пастаянна намагаўся атрымаць дазвол аўстрыйскіх уладаў на выезд у Галіцыю. Атрымаўшы, нарэшце, такі дазвол, восенню 1907 г. пераехаў у [[Кракаў]]. Пры дапамозе брата Люцыяна займаўся адміністраваннем шматкватэрнага дома, супрацоўнічаў са шматлікімі польскімі перыядычнымі выданнямі. Прымаў удзел у палітычных мерапрыемствах польскіх сацыялістаў, а таксама міжнародных сацыялістычных кангрэсах. Пасля расколу Польскай сацыялістычнай партыі падтрымаў [[ППС-Рэвалюцыйная фракцыя|ППС-Рэвалюцыйную фракцыю]]. Падчас Першай сусветнай вайны падтрымліваў дзейнасць польскіх ваенна-палітычных сіл на баку Аўстра-Венгрыі&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 115-131.&lt;/ref&gt;. 

Дадзены перыяд быў вельмі плённым у навуковым плане. Сярод важнейшых прац можна вылучыць &quot;Станіслаў Ворцэль&quot; (1910), &quot;Гісторыя рэвалюцыйнага руху ў Польшчы 1846 г.&quot; (1913), &quot;Стодваццацігадовая барацьба польскага народа за незалежнасць&quot; (1916).

=== У незалежнай Польшчы ===
[[Файл:Bolesław_Limanowski_w_ławach_Senatu.jpg|міні|Баляслаў Ліманоўскі (злева) напасяджэнні Сената]]
[[Файл:Pogrzeb_limanowskiego.jpg|міні|Пахаванне Баляслава Ліманоўскага, прамова [[Уладзіслаў Рачкевіч|Уладзіслава Рачкевіча]]]]
[[Файл:Grave_of_Limanowski.JPG|міні|Магіла Баляслава Ліманоўскага на [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзкаўскіх]] могілках]]
У маі 1919 г. пераехаў у Варшаву. Прымаў удзел у палітычным жыцці незалежнай Польшчы. У красавіку 1919 г. удзельнічаў у аб'яднаўчым з'ездзе [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]]. Ад гэтай партыі ён тройчы абіраўся ў [[Сенат Польскай Рэспублікі]] 1-га, 2-га і 3-га склікання (1922-1935). Крытычна ставіўся да ўрадаў, у якіх удзельнічалі нацыянальныя дэмакраты, а таксама да &quot;санацыйнага&quot; рэжыму&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Паслядоўна выступаў у абарону прынцыпаў дэмакратыі, парламентарызму і грамадзянскіх свабод. Пасля ўстанаўлення аўтарытарнага &quot;санацыйнага&quot; рэжыму выступаў за кансалідацыю ўсіх левых і цэнтрысцкіх палітычных сіл у барацьбе за дэмакратыю. 

У 1923 г. атрымаў ганаровую ступень доктара права ва [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Універсітэце Яна Казіміра ў Львове]]&lt;ref&gt;Draus J. Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918–1946. Portret kresowej uczelni. - Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007. - S. 26.&lt;/ref&gt;. У 1934 г. [[Варшаўскі ўніверсітэт]] прысвоіў яму ганаровую ступень доктара&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 148-149.&lt;/ref&gt;. З 1927 г. ганаровы член [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 143.&lt;/ref&gt;.

Па прычыне старэчага ўзросту і пагаршэння здароўя навуковая актыўнасць у гэты перыяд знізілася. Апошняй значнай працай стала кніга &quot;Развіццё польскай сацыялістычнай думкі&quot; (1929).

Памёр у Варшаве 1 лютага 1935 г. Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у Варшаве (алея Заслужаных-1-16)&lt;ref&gt;https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=3812&lt;/ref&gt;.

== Сям'я і дзеці ==
Быў жанаты двойчы. 

З 3 кастрычніка 1874 г. быў жанаты на Вінцэнце Шарскай (1838–1885), з якой у яго было трое сыноў: 

* [[Мечыслаў Ліманоўскі|Мечыслаў]] (1876-1948), [[Геалогія|геолаг]] і тэатральны рэжысёр, прафесар геаграфіі ў Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя;
* [[Zygmunt Limanowski|Зыгмунт]] (1877–1943), эканаміст і статыстык, актыўны дзеяч Польскай сацыялістычнай партыі;
* Вітольд (1881-1903).

Другой жонкай з 1887 года была Марыя Ганеўская (1860–1906), з якой нарадзіўся сын Станіслаў (1888-1927), урач.

== Погляды ==

=== Сацыялогія ===
Баляслаў Ліманоўскі быў прыхільнікам [[Пазітывізм|пазітывісцкай]] сацыялогіі. На яго погляды паўплывалі [[Агюст Конт]], [[Герберт Спенсер Гасер|Герберт Спенсер]],  [[Paul von Lilienfeld|Паўль фон Ліленфельд]] і іншыя. Ён падзяляў фундаментальную ідэю пазітывізму на тое, што грамадства — гэта арганічнае цэлае. Услед за [[Агюст Конт|Контам]] ён падзяляў сацыялогію на [[Агульная сацыялогія|агульную сацыялогію]], якая вывучае ўмовы фарміравання, існавання і развіцця грамадства, і [[Спецыяльная сацыялогія|спецыяльную сацыялогію]], якая аналізуе асобныя кампаненты грамадства і вывучае іх функцыі. Ліманоўскі лічыў сацыялогію абстрактна-канкрэтнай навукай:

: &lt;blockquote&gt;«(...) задача сацыялогіі — вывучаць агульныя з'явы грамадскага жыцця, паколькі яны з'яўляюцца асновай для праяваў і развіцця розных форм існавання грамадстваў, шляхам вывядзення з заканамернасцей, якія назіраюцца ва ўзаемнай сувязі гэтых з'яў, пэўных канкрэтных законаў, прычым мы імкнемся да такога агульнага закона, які б выступаў як фундаментальны, з якога можна было б вывесці ўсе астатнія. Мы вывучаем сацыяльнае жыццё ў грамадстве, а дакладней, у грамадствах. Мы разглядаем яго ў канкрэтных формах існуючых або мінулых грамадстваў, каб падняцца да абстрактных абагульненняў у сферы грамадскага жыцця. Такім чынам, сацыялогія — гэта абстрактна-канкрэтная навука»&lt;ref&gt;Limanowski B. Socjologia Augusta Comte’a. Rozprawa filozoficzna. - Lwów, 1875. - S. 156.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

Быў прыхільнікам тэорыі [[Арганіцызм|арганіцызму]] ў даследаванні [[Сацыяльныя адносіны|сацыяльных адносін]]. Разглядаў [[народ]] як найвышэйшы [[арганізм]], створаны [[Сацыяльная эвалюцыя|сацыяльнай эвалюцыяй]]. Як найважнейшая сацыялагічная катэгорыя, народ знаходзіць сваё месца як у агульнай, так і ў спецыяльнай сацыялогіі&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 107-114.&lt;/ref&gt;.

==== Агульная сацыялогія ====
Важнейшы тэзіс агульнай сацыялогіі палягае ў тым, што грамадства па сваёй прыродзе з'яўляецца арганічным цэлым. Ліманоўскі, аднак, лічыў, што гэты тэзіс павінен мець вельмі абмежаваную эўрыстычную сілу і не павінен разглядацца дагматычна. Другім важным палажэннем агульнай сацыялогіі з'яўляецца тое, што арганізм мае гістарычны характар, выступае прадуктам універсальнай эвалюцыі і ў сувязі з гэтым падпарадкоўваецца працэсам дыферэнцыяцыі і інтэграцыі. Менавіта спецыфічная здольнасць чалавека да стварэння культуры і цывілізацыі адрознівае яго ад жывёл. 

Важнае месца ў агульнай сацыялогіі Ліманоўскага займае пытанне аб фактарах грамадскага развіцця. Паводле Ліманоўскага, гэтымі фактарамі з'яўляюцца прымус і [[дагавор]], які садзейнічае сацыяльнай інтэграцыі&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. 

===== Тэорыя нацыі =====
Паводле Баляслава Ліманоўскага, [[нацыя]] — гэта арганічная супольнасць, заснаваная на пагадненні паміж яе членамі. Яна з'яўляецца вынікам натуральнага грамадскага развіцця. Нацыя характарызуецца найвышэйшай унутранай салідарнасцю, а таксама раўнавагай паміж індывідуальнай свабодай і калектыўнай салідарнасцю&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

==== Спецыяльная сацыялогія ====
Ліманоўскі прытрымліваўся канцэпцыі Конта, згодна з якой спецыяльная сацыялогія падзяляецца на статыку і дынаміку. Функцыя сацыяльнай статыкі заключаецца ў даследаванні характэрных рысаў народу як сацыяльнай сістэмы. Цэнтральнай катэгорыяй сацыяльнай статыкі з'яўляецца паняцце сацыяльнага рэсурсу. Агульная статыка грунтуецца на палажэнні, што рэальнымі суб'ектамі гістарычнага працэсу з'яўляюцца толькі групы са стабільнымі і моцнымі сацыяльнымі сувязямі, гэта значыць арганічныя супольнасці, якія дзейнічаюць ва ўмовах працэсаў агульнай эвалюцыі. У сваю чаргу, такія формы, як сацыяльны рэсурс або [[культура]], з'яўляюцца прадуктамі гэтай эвалюцыі, цалкам залежнымі ад першапачатковых супольнасцей&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. 

'''&lt;big&gt;Гісторыя&lt;/big&gt;''' 

Ліманоўскі з'яўляецца аўтарам шэрагу фундаментальных гістарычных прац.  

Пры даследаванні гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], Баляслаў Ліманоўскі падкрэсліваў перавагу рускага элемента ў фарміраванні і развіцці дзяржаўнасці, выкарыстоўваў тэрмін «[[Літоўска-Руская дзяржава]]»:  &lt;blockquote&gt;«[[Русь (назва)|Русь]], якая была вышэй за Літву па ўзроўні сацыялізацыі, прынесла сваё права, «Рускую праўду» і  мову»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  &lt;/blockquote&gt;Станоўча ацэньваў [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] ў ВКЛ як фактар развіцця адукацыі і пісьменства. У той жа час крытычна ставіўся да гістарычнай ролі [[Езуіты|езуітаў]], якія  &lt;blockquote&gt;«патуралі забабонам паноў і шляхты, развівалі рэлігійны фанатызм і наўмысна адцягвалі моладзь ад самастойнага мыслення»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  &lt;/blockquote&gt;Ключавым станоўчым момантам у гісторыі ВКЛ лічыў [[Люблінская унія|Люблінскую ўнію]], хаця падкрэсліваў яе саслоўную абмежаванасць. Таксама станоўча ацэньваў [[Брэсцкая царкоўная унія|Брэсцкую царкоўную ўнію]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Bardach J. Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej // Przegląd Historyczny. - T. 65 (3). - 1974. - S. 491.&lt;/ref&gt;. 

У даследаваннях [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] дыскутаваў з тэзісам аб культурна-цывілізацыйнай адсталасці гэтай дзяржавы як прычыне падзелаў. Даводзіў, што падзелы адбыліся ва ўмовах хуткіх сацыяльна-палітычных рэформ у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], а прычынай падзелаў была перадусім агрэсіўная палітыка суседніх дзяржаў. Няўдачы пазнейшых паўстанняў, накіраваных на аднаўленне Рэчы Паспалітай, звязваў з эгаістычнай пазіцыяй шляхты, якая не была гатова пайсці на саступкі сялянам. У той жа час падкрэсліваў важнае месца сацыяльных пераўтварэнняў у праграме [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гг.]], выказваючы асаблівую прыхільнасць да групоўкі &quot;[[Чырвоныя (паўстанне 1863—1864 гадоў)|чырвоных]]&quot;. Не падзяляў песімістычнай трактоўкі гісторыі паўстання, звязанай з яго паражэннем; сцвярджаў яго вялікае значэнне ў справе развіцця польскай нацыянальнай свядомасці, асабліва сярод ніжэйшых сацыяльных слаёў - сялян і рабочых. На яго думку, з таго часу роля вядучай рухаючай сілы вызваленчага руху перайшла ад шляхты да шырокіх народных мас. Польскі сацыялістычны рух разглядаўся як непасрэдны прадаўжальнік рэвалюцыйна-дэмакратычных традыцый нацыянальна-вызваленчага руху ХІХ ст.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

'''&lt;big&gt;Палітычныя погляды&lt;/big&gt;''' 

Быў прыхільнікам спалучэння ідэй дэмакратычнага сацыялізму і польскага патрыятызму. З ідэолагаў сацыялізму найбольшы ўплыў на погляды Баляслава Ліманоўскага мелі ідэі [[Фердынанд Ласаль|Фердынанда Ласаля]]; марксістам сябе ніколі не лічыў. Рэалізацыя сацыялістычных ідэй бачылася магчымай толькі ў незалежнай нацыянальнай дзяржаве: &lt;blockquote&gt;&quot;Незалежнасць нацыі з'яўляецца найвышэйшай патрэбай і першаснай неабходнасцю ..., без яе не можа быць палітычнай свабоды, а без гэтага любыя памкненні да сацыялістычных пераўтварэнняў у грамадска-палітычным ладзе народа застануццца марнымі&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. &lt;/blockquote&gt;

== Погляды на Беларусь ==
На светапогляд Баляслава Ліманоўскага моцна паўплываў досвед жыцця ў родных мясцінах у паўднёва-ўсходняй частцы гістарычных [[Інфлянты|Інфлянтаў]] - шматэтнічнага рэгіёну, дзе пражывалі [[беларусы]], [[палякі]], [[латышы]], [[расійцы]], [[яўрэі]]. Дэклараваў сваю прыналежнасць адначасова да [[Літва (зямля)|Літвы]] і да Інфлянтаў. У сваіх успамінах, узгадваючы пра першы побыт у [[Вільня|Вільні]] ў 1860 г., падкрэсліваў, што Вільня&lt;blockquote&gt;&quot;мела для мяне вялікае значэнне як сталіца Літвы, хаця ў той жа час, як разважлівы інфлянцец, лічыў сваёй сталіцай Рыгу&quot;&lt;ref&gt;Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 479-480.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;На пачатку 1860-х гг. ідэнтыфікаваў сябе як [[літвін]]. У паняцці &quot;літвін&quot; і &quot;інфлянцец&quot; укладаў не этнічны, а гісторыка-палітычны сэнс. Напярэдадні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-1864 гг.]] сфарміраваліся яго погляды на адроджаную [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] як на [[Федэрацыя|федэрацыю]] ўсіх народаў, якія яе насяляюць:&lt;blockquote&gt;&quot;Сапраўды жадалі аднаўлення Рэчы Паспалітай у яе даўніх межах, але былі пры гэтым перакананымі рэспубліканцамі-федэралістамі і не толькі хацелі забяспечыць правы для ўсіх народнасцяў, якія ўваходзілі ў яе склад, але як народнікі падтрымлівалі пачуццё нацыянальнай самастойнасці ў літоўска-рускім народзе&quot;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej'' // Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 481.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Узамаадносіны паміж народамі ў будучай Рэчы Паспалітай павінны былі, на яго думку, грунтавацца на наступных прынцыпах:

- дэмакратычны [[федэралізм]] як форма палітычнага аб'яднання;

- прызнанне беларусаў, украінцаў, літоўцаў і латышоў самастойнымі народамі, якія маюць права на ўласнае дзяржаўна-палітычнае і нацыянальна-культурнае развіццё; 

- падтрымка нацыянальных рухаў гэтых народаў прагрэсіўнай польскай інтэлігенцыяй&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. У гэтай сувязі спасылаўся на ідэалізаваны вобраз [[Эмілія Плятэр|Эміліі Плятэр]], якая &lt;blockquote&gt;&quot;любіла як латышскі, так і беларускі народы, і спачувала іх нядолі&quot;&lt;ref&gt;Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 484.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;У 1860-1870-х гг. карыстаўся літаратурным псеўданімам &quot;Янко Плакань&quot;, які выводзіўся ад імя знаёмага беларускага селяніна.

У лісце да ўкраінскага грамадска-палітычнага дзеяча [[Міхаіл Пятровіч Драгаманаў|Міхаіла Драгаманава]] ад 28 лістапада 1878 г. адмаўляў абвінавачванні ў памкненнях да паланізацыі народаў былой Рэчы Паспалітай. У гэтым лісце сцвярджаў, што з'яўляецца перыхільнікам [[Дэмакратычны сацыялізм|дэмакратычнага сацыялізму]], які „не дазваляе захопаў, панавання або гегемоніі аднаго народу над іншым, прымусовага цывілізатарства” i імкнецца да поўнага самакіравання кожнага народа: &lt;blockquote&gt;„Таму з майго боку пра дэнацыяналізацыю не магло быць і гаворкі. Аднак межы 1772 года — гэта іншая справа. Я не хачу і не адважваюся нічога прадбачыць у гэтай справе. Адзінае і канчатковае рашэнне ў гэтай справе належыць самім народам. Скінуўшы з сябе ярмо, якое ляжыць на іх, яны вырашаць свабодным і ўсеагульным галасаваннем, ці аддзяляцца ім адзін ад аднаго, ці заставацца ў цесна звязанай федэратыўнай сістэме. Што да мяне, то я прызнаю, што як паляк, народжаны сярод латышскага насельніцтва, шчыра жадаю, каб унія, калісьці заключаная ў Любліне пануючымі саслоўямі, была адноўлена самімі народамі”&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 487.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;У якасці мадэлі для будучай Рэчы Паспалітай прыводзіў [[Швейцарыя|Швейцарыю]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Істотнай праблемай для развіцця нацыянальных рухаў беларусаў, як і шэрагу іншых народаў былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], была, з яго пункту гледжання, адсутнасць заўважнай праслойкі адукаваных слаёў грамадства. Таму пытанне станаўлення гэтых нацыянальных рухаў разглядалася ў непарыўнай сувязі з праблемамі агульнага сацыяльнага развіцця і ў першую чаргу з надзяленнем зямлёй сялянства, што стала б штурштком для паляпшэння матэрыяльнага ўзроўню жыцця асноўнай масы насельніцтва і садзейнічала б вылучэнню сярод яго адукаваных слаёў. У гэтай сувязі Ліманоўскі падкрэсліваў значэнне сялянскага пытання нацыянальна-вызваленчай барацьбе народаў Рэчы Паспалітай:&lt;blockquote&gt;&quot;для дэмакратаў 1848 i 1863 гг. было зразумела, што разам з ліквідацыяй сялянскай залежнасці і з прызнаннем для іх грамадзянскіх правоў павінна наступіць адраджэнне літоўскай і беларускай народнасці&quot;&lt;ref&gt;Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej'' // Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 492.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;Ліманоўскі адзначаў станоўчую ролю польскіх паўстанняў у працэсе фарміравання нацыянальнай самасвядомасці беларусаў і літоўцаў, адзначаў беларускае паходжанне шэрагу выбітных дзеячоў польскага нацыянальна-вызваленчага руху ([[Тадэвуш Касцюшка]], [[Рамуальд Траўгут]]). Высока ацэньваў ажыўленне літоўскага, латышскага і беларускага нацыянальных рухаў падчас [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905-1907 гг.]], разлічваў на перспектывы цеснага супрацоўніцтва паміж імі і польскім нацыянальным рухам&lt;ref&gt;Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 494-495.&lt;/ref&gt;. 

У 1912 г. быў апублікаваны артыкул Ліманоўскага &quot;Літва і Беларусь&quot;, які быў сугучны з аднайменнай працай [[Лявон Васілеўскі|Лявона Васілеўскага]]. Фармулюючы рытарычнае пытанне „ці зможа беларускае насельніцтва стварыць уласную нацыю?” сцвярджаў, што верыць  &lt;blockquote&gt;„у будучыню беларускага народу, паколькі ўнутры яго адбываецца ўзрастанне нацыянальнай свядомасці”.  &lt;/blockquote&gt;Нягледзячы на тое, што пажаданай формай будучага дзяржаўна-палітычнага саюзу лічыў федэрацыю Беларусі, Літвы і Латвіі з Польшчай, дапускаў перспектыву незалежнай ад Польшчы беларуска-літоўска-латышскай федэрацыі&lt;ref&gt;Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 495-496.&lt;/ref&gt;. 

Стварэнне ўнітарнай дзяржавы ў міжваеннай Польшчы Ліманоўскі разглядаў як крах сваіх федэралістычных ідэй. У гэтых умовах ён лічыў неабходным забеспячэнне правоў нацыянальных меншасцяў, недапушчальнасць дыскрымінацыі па нацыянальнай прыкмеце. У цэнтралізатарскай палітыцы ён акрамя таго бачыў пагрозу для дэмакратыі. У сваёй сенатарскай прамове ад 16 мая 1924 г. рашуча выступіў супраць дыскрымінацыі беларусаў і ўкраінцаў у судова-адміністрацыйнай і адукацыйнай сферах, разглядаў асімілятарскую палітыку тагачасных урадаў як здраду ідэалам паўстання 1863-1864 гг., працяг палітыкі [[Ота фон Бісмарк|Бісмарка]] і [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Сталыпіна]], вынікам чаго стала &lt;blockquote&gt;&quot;распальванне нянавісці сярод беларусаў, якія былі найбольш братэрскімі для нас&quot;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;Bardach J. ''Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej //'' Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 498.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;27 ліпеня 1924 г. у дыскусіі па моўным пытанні Ліманоўскі падкрэсліваў, што, насуперак меркаванням некаторых колаў, беларусы — гэта нацыя са сваёй культурай, парламенцкім прадстаўніцтвам у польскім сойме і асобнай дзяржаўнай арганізацыяй у межах [[СССР]], існаванне якой уплывае і на беларусаў у Польшчы. Ацэньваючы шанцы на супрацоўніцтва, ён сцвярджаў, што з беларусамі &lt;blockquote&gt;«нам лягчэй за ўсё дасягнуць паразумення, але мы павінны дзейнічаць сумленна, адкрыта і без падману»&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. &lt;/blockquote&gt;Яшчэ раз Ліманоўскі выступіў з крытыкай палітыкі нацыянальнай дыскрымінацыі ў сваім артыкуле ў сакавіку 1928 г. &quot;У справе крыўдаў нашых братніх славянскіх народаў у Рэчы Паспалітай&quot;, патрабаваў прызнання тэрытарыяльнай аўтаноміі для нацыянальных меншасцяў у Польшчы&lt;ref&gt;Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994. - S. 139.&lt;/ref&gt;.

== Асноўныя публікацыі ==

** O kwestii robotniczej, Lwów 1871.
** ''Socjalizm jako konieczny objaw dziejowego rozwoju'', Lwów 1879;
** ''Ferdynand Lassalle i jego polemiczno-agitacyjne pisma'', Genewa 1882;
** ''Polityczna a społeczna rewolucja'', Genewa 1883;
** ''Historia powstania narodu polskiego w 1863 i 1864'', Lwów 1882 t. I, t. II
** ''Historia ruchu społecznego w drugiej połowie XVIII stulecia'', Lwów 1888;
** ''Historia ruchu społecznego w XIX stuleciu'', Lwów 1890;
** ''Stuletnia walka narodu polskiego o niepodległość'', Zurych 1894;
** ''Historia Litwy pokrótce opowiedziana'', Paryż 1895;
** ''Historii demokracji polskiej w epoce porozbiorowej'', Zurych 1901;
** ''Demokracja w Polsce'', Kraków 1903;
** ''Żywot Stanisława Staszica'', Kraków 1904;
** ''Naród i państwo. Studium socjologiczne'', Kraków 1906;
** ''Stanisław Worcell. Życiorys'', Kraków 1910;
** ''Emilia Plater'', Warszawa 1910;
** ''Szermierze wolności'', Kraków 1911;
** ''Historia ruchu rewolucyjnego w Polsce w 1846'', Kraków 1913;
** ''Studwudziestoletnia walka narodu polskiego o niepodległość'', Kraków 1916;
** ''Socjologia'', Kraków 1919;
** ''Polityka wynaradawiająca rządu pruskiego w stosunku do ludności polskiej'', Częstochowa 1919;
** ''Hugo Kołłątaj'', Warszawa 1920;
** ''Rozwój polskiej myśli socjalistycznej'', Warszawa 1929;
** ''Pamiętniki'', Warszawa 1961.

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (5 жніўня 1921 г.) 
* Крыж Незалежнасці (8 лістапада 1930 г.) 

== Баляслаў Ліманоўскі ў фільме ==
У польскім мастацкім фільме «Смерць прэзідэнта» (1977) рэжысёра [[Ежы Каваляровіч|Ежы Кавалёровіча]] ролю Баляслава Ліманоўскага сыграў Мар'ян Гадлеўскі.

== Бібліяграфія ==

* Мазоўка Н.К. Ліманоўскі Баляслаў // [[Беларуская энцыклапедыя|Беларуская Энцыклапедыя]]. - Т. 9. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1999. - С. 260.
* [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук А.Ф.]] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864-1917 г. - Гродна: ГрДУ, 2001.
* Bardach J. Inflanty, Litwa, Białoruś w twórczości Bolesława Limanowskiego. Studium z dziejów kwestii narodowej // Przegląd Historyczny. - T. 65. - 1974. - Z. 3. - S. 479-503.
* Grygajtis K. U źródeł polityki federacyjnej: Bolesław Limanowski // Sprawy Polityczne. - 2001. - Nr 6. - S. 119-127.
* Handelsman M. Bolesław Limanowski jako badacz historii powszechnej. - Warszawa, 1936.
* Kurczewska J. Naród w socjologii i ideologii polskiej. Analiza porównawcza wybranych koncepcji z przełomu XIX i XX wieku. - Warszawa: PWN, 1979.
* Myśliński J. Grupy polityczne Królestwa Polskiego w Zachodniej Galicji 1895-1904. - Warszawa: Książka i Wiedza, 1987.
* Myśliński J. Studia nad polską myślą społeczno-polityczną w Zachodniej Galicji 1905-1914. - Warszawa: Książka i Wiedza, 1970.
* Nestor polskiego socjalizmu czy tylko demokrata?: studia o Bolesławie Limanowskim / pod red. S. Michalkiewicza i Z.A. Żechowskiego. - Katowice: UŚ, 1987.
* Niemojewski M.A. &quot;Historya Litwy pokrótce opowiedziana&quot; Bolesława Limanowskiego : późny głos pozytywizmu warszawskiego w kwestii litewskiej // Pozytywiści warszawscy. - Warszawa, 2020. - S. 357-375.
* Próchnik A. Bolesław Limanowski. - Warszawa, 1934.
* Pytel J. Bolesław Limanowski - współtwórca Polskiej Partii Socjalistycznej // Przegląd Socjalistyczny. - 2015. - Nr 3. - S. 98-105.
* Samborska-Kukuć D. Inflanty Polskie Bolesława Limanowskiego // Acta Universitatis Łodziensis. Folia Litteraria Polonica. - 2013. - Nr 4. - S. 73-86.
* Sztumski J. Bolesław Limanowski – życie i twórczość // Limanowski B. Socjalizm jako konieczny objaw dziejowego rozwoju. - Warszawa, 1989.
* Śliwa M. Bolesław Limanowski: człowiek i historia. - Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1994.
* Wereszycki H. Limanowski Bolesław // Polski Słownik Biograficzny. - T. 17. - 1972. - S. 340-346.
* Wiatr J. Naród i państwo. Socjologiczne problemy kwestii narodowej. - Warszawa: Książka i Wiedza, 1969.
* Żechowski Z. Socjologia Bolesława Limanowskiego. - Poznań 1964.
* Żychowski M. Bolesław Limanowski, 1885-1935. - Warszawa: Książka i Wiedza, 1971.

== Зноскі ==
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1935 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]]
[[Катэгорыя:Польская арыстакратыя]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Постаці Жэневы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Радама]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Варшаўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>nymtmuqiuqdtghdd011g3u81miyz6bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хацунэ Міку</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792221</id>
    <revision>
      <id>5119933</id>
      <parentid>5034200</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thrapis</username>
        <id>143664</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Узрост зафіксаваны ў памеры 16 гадоў</comment>
      <origin>5119933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8468" sha1="o2moog5jpjitw3rrg1xszvwa0yf0cg0" xml:space="preserve">{{Картка праграмы
| назва = Хацунэ Міку
| лагатып = [[File:Hatsune_miku_logo_v3.svg|150px|Лагатып Hatsune Miku]]
| распрацоўшчыкі = [[Crypton Future Media]]
| першы выпуск = {{Start date and age|2007|8|31|df=yes}}
| сайт = {{URL|https://ec.crypton.co.jp/pages/prod/vocaloid/cv01_us}}
| здымак экрана = Miku_Hatsune.png
| аперацыйныя сістэмы = [[Microsoft Windows]], [[macOS]]
| апаратная платформа = [[Персанальны камп’ютар|ПК]]
| мовы інтэрфейсу = [[Японская мова|Японская]], [[Англійская мова|Англійская]], [[Кітайская мова|Кітайская]]
| ліцэнзія = [[Прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне|Прапрыетарнае]] (голас/праграма для вакалоіда)&lt;br&gt;[[Creative Commons]] (дызайн персанажаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://piapro.net/intl/en_for_creators.html|title=For Creators|author=Crypton Future Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627122903/https://piapro.net/intl/en_for_creators.html|archive-date=2019-06-27|access-date=2025-09-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| стан = Актыўна развіваецца
}}
'''Хацунэ Міку''' ([[Японская мова|яп.]] 初音ミク, ''Hatsune Miku'') — японская віртуальная спявачка і поп-ідал, створаная кампаніяй Crypton Future Media 31 жніўня 2007 года. Для сінтэзавання яе голасу выкарыстоўваецца тэхналогія [[Сэмпл|сэмплавання]] голасу сапраўднай спявачкі, а таксама праграма [[Vocaloid]] ад кампаніі [[Yamaha|Yamaha Corporation]]. Аўтаркай голасу стала японская сэю Сакі Фуджыта. Упершыню была выпушчаная на рухавіку Vocaloid2, пазней дададзены Append (Sweet, Dark, Soft, Light, Vivid, Solid), а таксама была выпушчана на рухавіках Vocaloid3 і Vocaloid4. Арыгінальны вобраз Міку быў створаны японскім ілюстратарам KEI Garou, які таксама апрацоўваўся над іншымі вакалоідамі для Crypton Future Media. Дыскі з песнямі Міку заваявалі першыя пазіцыі ў японскіх чартах. Яна з'яўляецца самым вядомым і самым папулярным вакалоідам і поп-ідалам. Таксама, дзякуючы тэхналогіі лазернай 3D-галаграфіі, яна дае і жывыя канцэрты&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://www.anime-expo.org/2011/05/12/japans-virtual-pop-star-hatsune-miku-to-make-u-s-concert-debut-at-anime-expo-2011/|title=Japan’s Virtual Pop Star Hatsune Miku To Make U.S. Concert Debut At Anime Expo 2011 - AX Guests News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516121440/http://www.anime-expo.org/2011/05/12/japans-virtual-pop-star-hatsune-miku-to-make-u-s-concert-debut-at-anime-expo-2011/|archivedate=2011-05-16|accessdate=2013-11-22|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516121440/http://www.anime-expo.org/2011/05/12/japans-virtual-pop-star-hatsune-miku-to-make-u-s-concert-debut-at-anime-expo-2011/|date=2011-05-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=http://vocaloid.wikia.com/wiki/Live_Events|title=Official Concerts organized or supported by the company that owns the Vocaloid(s) used|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411052940/http://vocaloid.wikia.com/wiki/Live_Events|archivedate=2015-04-11|accessdate=2025-09-12|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411052940/http://vocaloid.wikia.com/wiki/Live_Events|date=2015-04-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://mikuexpo.com|title=Hatsune Miku Expo 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402054641/https://mikuexpo.com/|archive-date=2022-04-02|access-date=2025-09-12}}&lt;/ref&gt;. На яе старонку ў [[Facebook]] падпісана больш за 2,5 мільёнаў карыстальнікаў. 

Міку часта малююць з [[Цыбуля-парэй|цыбуляю-парэем]], што стала яе выдатнай атрыбутыкай. Колер яе валасоў бірузовы або аквамарын.

== Асабістыя даныя ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| '''Імя''' || Хацунэ Міку&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.crypton.co.jp/mp/pages/prod/vocaloid/cv01_us.jsp|title=Who is Hatsune Miku?|publisher=[[Crypton Future Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101202829/http://www.crypton.co.jp/mp/pages/prod/vocaloid/cv01_us.jsp|archive-date=2017-01-01|access-date=2013-03-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.crypton.co.jp/download/pdf/info_miku_e.pdf|title=What is the &quot;HATSUNE MIKU movement&quot;?|format=PDF|publisher=[[Crypton Future Media]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311202742/http://www.crypton.co.jp/download/pdf/info_miku_e.pdf|archivedate=2012-03-11|accessdate=2012-03-16|deadurl=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311202742/http://www.crypton.co.jp/download/pdf/info_miku_e.pdf|date=2012-03-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| '''Пол''' || жанчына
|-
| '''Нарадзілася''' || 31 жніўня
|-
| '''Узрост''' || 16 гадоў
|-
| '''Знак задыяка''' || [[Дзева (знак задыяка)|Дзева]]
|-
| '''Рост''' || 1 м 58 см
|-
| '''Вага''' || 42 кг&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://books.google.ru/books?id=dI4-AkB9URwC&amp;pg=PA26&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Y6OPUqv2J-WS4ATCy4DADQ&amp;ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage|аўтар=Victoria Wells, G. R. Foxall|загаловак=Handbook of Developments in Consumer Behaviour|старонкі=26|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022085930/http://books.google.ru/books?id=dI4-AkB9URwC&amp;pg=PA26&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Y6OPUqv2J-WS4ATCy4DADQ&amp;ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage|archive-date=2014-10-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.crypton.co.jp/miku_eng|title=About HATSUNE MIKU|publisher=[[Crypton Future Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530182127/http://www.crypton.co.jp/miku_eng|archive-date=2013-05-30|access-date=2025-09-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| '''Колер валасоў''' || [[Бірузовы колер|бірузовы]] або аквамарын
|-
| '''Жанры выканання''' || [[Поп-музыка|поп]], [[Рок-музыка|рок]], дэнс-поп, хаўс, [[тэхна]], красовер
|-
| '''Дыяпазон рытму''' || 70-150 bpm
|-
| '''Атрыбут''' || [[Цыбуля-парэй]]
|}

== Спасылкі ==

=== Hatsune Miku ===
* [https://www.facebook.com/HatsuneMikuOfficialPage?v=wall Старонка ў Facebook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200730034347/https://www.facebook.com/HatsuneMikuOfficialPage?v=wall |date=2020-07-30 }}
* [https://www.youtube.com/user/HatsuneMiku Канал на YouTube] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150409133415/https://www.youtube.com/user/HatsuneMiku |date=2015-04-09 }}

=== Crypton Future Media ===
* [http://www.crypton.co.jp/mp/do/prod?id=29880 Hatsune Miku (music software)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415225858/http://www.crypton.co.jp/mp/do/prod?id=29880 |date=2015-04-15 }}
* [http://www.crypton.co.jp/mp/pages/prod/vocaloid/cv01.jsp Vocaloid2 — Hatsune Miku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150728095659/http://www.crypton.co.jp/mp/pages/prod/vocaloid/cv01.jsp |date=2015-07-28 }}
* [http://www.crypton.co.jp/mp/pages/prod/vocaloid/cv01a.jsp Hatsune Miku Append] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150715052347/http://www.crypton.co.jp/mp/pages/prod/vocaloid/cv01a.jsp |date=2015-07-15 }}
* [http://www.crypton.co.jp/miku_eng Who is Hatsune Miku?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530182127/http://www.crypton.co.jp/miku_eng |date=2013-05-30 }}

== Зноскі ==
{{reflist}}
{{ізаляваны артыкул|date=2025-04-17}}

[[Катэгорыя:Японская масавая культура]][[Катэгорыя:Персанажы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>o2moog5jpjitw3rrg1xszvwa0yf0cg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Праект Afripedia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794075</id>
    <revision>
      <id>5119793</id>
      <parentid>5049928</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5119793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="kqy9xbhaqnj21r0b6fkao0wmsov05ul" xml:space="preserve">[[Файл:Logo-afripedia.jpg|міні|Лагатып праекта]]
'''Праект Afripedia''' (Afripedia Project﻿) — ініцыятыва па пашырэнні доступу да афлайн-версіі Вікіпедыі ў франкамоўнай Афрыцы, а таксама заахвочванне мясцовых жыхароў да ўдзелу ў стварэнні кантэнту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://www.citazine.fr/article/afripedia-wikipedia-pour-afrique-francophone/|title=Afripedia, Wikipédia pour l'Afrique|first=Dorothée|last=Duchemin|website=Citazine|date=2012-06-22|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;. У рамках праекта ўсталёўваюцца лакальныя бесправадныя серверы Kiwix﻿, якія дазваляюць карыстальнікам атрымліваць доступ да інфармацыі без падключэння да глабальнай сеткі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/24/afripedia-project-increasing-off-line-access-to-wikipedia-in-africa/|title=Afripedia project increasing off-line access to Wikipedia in Africa|first=Adrienne|last=Alix|website=Diff|date=2013-01-24|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;. 

Акрамя Вікіпедыі, праект прапануе доступ і да іншых рэсурсаў, напрыклад, да Вікіслоўніка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.afrik.com/article25968.html|title=Afripédia : un projet de promotion de Wikipédia en Afrique|first=Kardiatou|last=Traoré|website=www.afrik.com|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;. Любы кантэнт, спакаваны ў фармат файла ZIM﻿, можа распаўсюджвацца праз сетку Afripedia﻿. Такім чынам даступныя, напрыклад, праекты «Гутэнберг» і Вікікрыніцы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikisource-l@lists.wikimedia.org/message/PK43N76GZOXIECWQ56FAZSX6JGGMZYXG/|title=50.000 public domain books available to everybody, everywhere, offline|website=lists.wikimedia.org|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
[[Файл:Afripedia hardware n02.jpg|міні|Абсталяванне, якое выкарыстоўваецца ў праекце Afripedia. На фота кампутар (аранжавага колеру), бесправадны маршрутызатар Netgear і [[USB-назапашвальнік]] са свежай копіяй французскай Вікіпедыі|злева]]
Праект Afripedia﻿ быў запушчаны ў 2012 годзе. Яго заснавальнікамі-партнёрамі сталі Wikimédia France﻿, Institut Français﻿ і Agence universitaire de la Francophonie&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=fr-FR|url=http://www.slateafrique.com/89733/wikimedia-solution-contre-absence-dinternet|title=Afripedia ou comment consulter Wikipedia sans Internet {{!}} Slate Afrique|website=Slate Afrique|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;﻿. Ініцыятыва была накіравана на аўдыторыю каля 120 мільёнаў чалавек (станам на 2010 год), якія размаўляюць на французскай мове ў 24 краінах Афрыкі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=fr-fr|url=https://www.amazon.fr/dp/2098821778|title=Amazon.fr - La francophonie dans le monde 2006-2007 - Collectif - Livres|website=www.amazon.fr|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;.

Падрыхтоўка праекта, фарміраванне партнёрстваў і распрацоўка алгарытмаў Kiwix﻿ адбываліся ў 2011 годзе. У ліпені 2012 года праект і яго прататып былі прадстаўлены на Сусветным форуме французскай мовы ў Квебеку. У лістападзе таго ж года прайшло навучанне для 15 лідараў з 12 краін Усходняй і Цэнтральнай Афрыкі, пасля чаго было разгорнута 15 афлайн-пунктаў доступу.

У адрозненне ад выкарыстання USB-носьбітаў, дадзеныя на якіх хутка старэлі, Afripedia﻿ забяспечвае рэгулярнае абнаўленне кантэнту. Гэта было асабліва важна, бо многія ўніверсітэты-партнёры мелі нізкахуткасны доступ у інтэрнэт або не мелі яго ўвогуле. Праект таксама стымуляваў стварэнне мясцовых «клубаў Afripedia﻿» для аб'яднання карыстальнікаў.

Ініцыятыва была ахарактарызавана як варты ўвагі часовы сродак (stopgap measure﻿) да таго часу, пакуль доступ у інтэрнэт не будзе развіты па ўсёй Афрыцы.

== Гл. таксама ==

* [[Internet-in-a-Box|Internet-in-a-box]]

== Спасылкі ==

* [[:fr:Projet:Afripédia|Старонка праекту Afripedia у французскай Вікіпедыі]]

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Праекты Вікімедыі]]
[[Катэгорыя:Франкамоўныя краіны]]</text>
      <sha1>kqy9xbhaqnj21r0b6fkao0wmsov05ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kiwix</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794076</id>
    <revision>
      <id>5119790</id>
      <parentid>5064198</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5119790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5397" sha1="8b6ueyf25rfd9yop3aghk0fu6tvb0e0" xml:space="preserve">{{Картка:Праграма}}

'''Kiwix''' — гэта [[Свабодныя праграмы|свабодны і адкрыты]] афлайн-[[браўзер]], створаны Эмануэлем Энгельхартам ({{lang-fr|Emmanuel Engelhart﻿}}) і Рэно Гадэнам ({{lang-fr|Renaud Gaudin﻿}}) у 2007 годзе. Першапачаткова ён быў распрацаваны для забеспячэння доступу да [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]] без падключэння да [[інтэрнэт]]у, але з цягам часу пашырыў падтрымку іншых праектаў [[Фонд Вікімедыя|Фонду Вікімедыя]], тэкстаў з грамадскага здабытку ([[Project Gutenberg]]﻿), сайтаў сеткі Stack Exchange﻿ і іншых рэсурсаў&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://diff.wikimedia.org/2014/09/12/emmanuel-engelhart-inventor-of-kiwix/|title=Emmanuel Engelhart, Inventor of Kiwix: the Offline Wikipedia Browser|first=Joe|last=Sutherland|website=Diff|date=2014-09-13|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Заснавальнік праекта, Эмануэль Энгельхарт, разглядае Вікіпедыю як агульны набытак, заяўляючы: «Змест Вікіпедыі павінен быць даступны кожнаму, нават без доступу ў інтэрнэт. Менавіта таму я запусціў праект Kiwix﻿»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Стаўшы рэдактарам Вікіпедыі ў 2004 годзе, Энгельхарт зацікавіўся распрацоўкай яе афлайн-версій, што стала працягам ідэі праекта 2003 года па выпуску Вікіпедыі на [[CD]].

У 2012 годзе Kiwix﻿ атрымаў грант ад Wikimedia France﻿ для стварэння kiwix-plug﻿ — прылады, якая была разгорнута ва ўніверсітэтах 11 краін у рамках [[Праект Afripedia|праекта Afripedia]]﻿&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://www.afrik.com/afripedia-un-projet-de-promotion-de-wikipedia-en-afrique|title=Afripédia : un projet de promotion de Wikipédia en Afrique|first=Kardiatou|last=Traoré|website=Afrik|date=2012-08-13|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;. У 2013 годзе Kiwix﻿ атрымаў узнагароду «Праект месяца» ад SourceForge&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.dice.com/career-advice/kiwix-aims-to-spread-wikipedias-reach|title=Kiwix Aims to Spread Wikipedia’s Reach|website=Dice Insights|date=2013-02-04|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;﻿, а ў 2015 годзе — узнагароду ў галіне адкрытага праграмнага забеспячэння&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=https://www.netzwoche.ch/news/2015-10-29/oss-awards-kueren-schweizer-open-source-projekte|title=OSS Awards küren Schweizer Open-Source-Projekte {{!}} Netzwoche|website=www.netzwoche.ch|date=2015-10-29|access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
Праграма прызначана для чытання вэб-кантэнту ў аўтаномным рэжыме. Яе можна выкарыстоўваць на камп'ютарах без доступу ў інтэрнэт, у месцах з павольным ці дарагім злучэннем, а таксама для абыходу цэнзуры. Карыстальнік спачатку спампоўвае Kiwix﻿, а потым — кантэнт для прагляду. Увесь кантэнт сціскаецца і індэксуецца ў фармат ZIM﻿, што памяншае памер файлаў, захоўваючы пры гэтым магчымасць поўнатэкставага пошуку. Поўная англамоўная версія Вікіпедыі разам з выявамі змяшчаецца на [[USB-назапашвальнік]].

Існуе [[Сервер (праграмнае забеспячэнне)|серверная]] версія '''kiwix-serve﻿''', якая дазваляе зрабіць кантэнт даступным для іншых камп'ютараў у лакальнай сетцы. Таксама ёсць версія '''kiwix-hotspot﻿''' для стварэння гатовых да выкарыстання [[Wi-Fi]]-сервераў на базе аднаплатных камп'ютараў.

== Разгортванне і выкарыстанне ==
Kiwix﻿ выкарыстоўваецца ва ўніверсітэтах і бібліятэках, якія не могуць дазволіць сабе шырокапалосны доступ у інтэрнэт, у школах краін, што развіваюцца (напрыклад, у рамках праекта [[One Laptop per Child]]), на караблях у Антарктыцы і нават у турэмных адукацыйных праграмах.

== Гл. таксама ==

* [[Internet-in-a-Box]]﻿
* [[Праект Afripedia]]
* [[PirateBox]]
* [[XOWA]]

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя]]
[[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне]]</text>
      <sha1>8b6ueyf25rfd9yop3aghk0fu6tvb0e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс памерлых у 2026 годзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797104</id>
    <revision>
      <id>5119656</id>
      <parentid>5118748</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сакавік */ [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]]</comment>
      <origin>5119656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15237" sha1="k6s1a8ypy23or06tmd7uc2rdaf79lkx" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}}
{{Інфармацыйны спіс}}
У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе.

== Студзень ==
[[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]]
[[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]]
* [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў.
* [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка.
* 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016).
* [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]&lt;ref&gt;[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]&lt;/ref&gt;.
* 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996).
* [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992).
* 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023).
* [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993).
* [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак.
* 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар&lt;ref&gt;[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]&lt;/ref&gt;.
* [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]].
* [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967).
* [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]].
* [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)&lt;ref&gt;[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&amp;i=0 ﻿Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]&lt;/ref&gt;.
* 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006).
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021).

== Люты ==
[[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]]
[[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]]
* [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец.
* [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)&lt;ref&gt;[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]&lt;/ref&gt;.
* [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст&lt;ref&gt;[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]&lt;/ref&gt;.
* 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец.
* 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр.
* [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)&lt;ref&gt;[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]&lt;/ref&gt;.
* [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно.
* [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык.
* [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр.
* 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка.
* [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар.
* [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры.
* [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік.
* [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст.
* [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007).
* [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]кі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны.
* 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]].
* 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]&lt;/ref&gt;.

== Сакавік ==
[[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]]
[[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]]
[[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]]
* [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004).
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]].
* [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст.
* [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003).
* [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]].
* [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011).
* 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг.
* [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)&lt;ref&gt;[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]&lt;/ref&gt;.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]].
* 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]].
* [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970).
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў.
* [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989).
* 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013).
* 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]].
* 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)&lt;ref&gt;[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]&lt;/ref&gt;.
* [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002).
* [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг.
* [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг.
* [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]&lt;/ref&gt;.
* [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)&lt;ref&gt;[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Спіс народжаных у 2026 годзе]]

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]]
[[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]]</text>
      <sha1>k6s1a8ypy23or06tmd7uc2rdaf79lkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вечерний Брест</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797282</id>
    <revision>
      <id>5119673</id>
      <parentid>5074144</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5550" sha1="kagvwkrdqfzt03ooikyynp5rqlbguif" xml:space="preserve">{{Газета
 |назва           = Вячэрні Брэст
 |арыгінал назвы  = Вечерний Брест
 |тып             = штотыднёвік
 |фармат          = 
 |уладальнік      = ТАА «РІА „Вячэрні Брэст“», Брэсцкі гарадскі Савет дэпутатаў
 |выдавец         = ТАА «Рэдакцыя газеты „Вячэрні Брэст“»
 |галоўны рэдактар = Міхаіл Мікалаевіч Алейнік
 |заснавана       = [[1991]]
 |мова            = [[руская мова]], [[беларуская мова]]
 |тыраж           = 
 |галоўны офіс    = вул. Пушкінская, 11, г. [[Брэст]], Беларусь
 |ISSN            = 1819-9143
 |вэб-сайт        = https://vb.by
}}
'''«Вечерний Брест»''' ({{lang-be|Вячэрні Брэст}}) — рэгіянальная грамадска-палітычная [[газета]], якая выдаецца ў [[Брэст|Брэсце]] з [[1991]] года на [[Руская мова|рускай]] і [[Беларуская мова|беларускай]] мовах&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web|url=https://vb.by/about|title=Редакция|website=vb.by|accessdate=29 снежня 2025|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Газета зарэгістравана ў [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] (№ 937). Выдаецца з [[1991]] года. Выходзіць адзін раз на тыдзень па пятніцах&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;.

Заснавальнікамі з’яўляюцца РІА «Вячэрні Брэст» і [[Брэсцкі гарадскі Савет дэпутатаў]]. Выдавец — Рэдакцыя газеты «Вячэрні Брэст».

== Кіраўніцтва ==
* Дырэктар-галоўны рэдактар — [[Міхаіл Мікалаевіч Алейнік]]&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «[[Залатая Ліцера]]» — пераможца ў намінацыі «Лепшая гарадская газета» (2008)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mininform.gov.by/ru/pobed-2008-ru/|title=Победители 2008 года|publisher=www.mininform.gov.by|access-date=2016-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022141945/http://www.mininform.gov.by/ru/pobed-2008-ru/|archive-date=22 кастрычніка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «[[Залатая Ліцера]]» — пераможца ў намінацыі «Лепшы творчы праект года рэгіянальных, шматтыражных друкаваных СМІ» за праект «Усходняе партнёрства» (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mininform.gov.by/ru/pobed-2010-ru/|title=Победители 2010 года|publisher=www.mininform.gov.by|access-date=2016-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022141951/http://www.mininform.gov.by/ru/pobed-2010-ru/|archive-date=22 кастрычніка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Ганаровае званне «[[Заслужаны журналіст Рэспублікі Беларусь]]» ад [[Беларускі саюз журналістаў|Беларускага саюза журналістаў]], прысуджана галоўнаму рэдактару [[Уладзімір Шпарла|Уладзіміру Шпарл]]у (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bsj.by/2012/02/vladimiru-shparlo-prisvoeno-pochetnoe-zvanie-zasluzhennyj-zhurnalist/|title=Владимиру Шпарло присвоено почетное звание «Заслуженный журналист»|publisher=bsj.by|access-date=2016-10-23|archive-date=24 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024023316/http://bsj.by/2012/02/vladimiru-shparlo-prisvoeno-pochetnoe-zvanie-zasluzhennyj-zhurnalist/|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;.
* Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «[[Залатая Ліцера]]» — лаўрэат у намінацыі «Лепшыя матэрыялы па тэматыцы спорту і здаровага ладу жыцця» (карэспандэнт Аляксандр Кульбака, 2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mininform.gov.by/ru/pobed-2013-ru/|title=Победители 2013 года|publisher=www.mininform.gov.by|access-date=2016-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022142000/http://www.mininform.gov.by/ru/pobed-2013-ru/|archive-date=22 кастрычніка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{афіцыйны сайт|https://vb.by}}

{{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Газеты Брэста]]
[[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]]
[[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Штотыднёвыя газеты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, заснаваныя ў 1991 годзе]]
[[Катэгорыя:1991 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>kagvwkrdqfzt03ooikyynp5rqlbguif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>798387</id>
    <revision>
      <id>5119906</id>
      <parentid>5119503</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134475" sha1="pg6bq3dyibe3el8rt2lf1orc0ac95rm" xml:space="preserve">{{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}}
== [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[A optima/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сехемкара II]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03)

== [[Святлана Іванаўна Загнетава]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03)
: У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03)
:Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03)
:: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) 

== [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03)
*:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю &quot;Анархісты N-краіны&quot; ці &quot;Антыфашысты N-краіны&quot;, то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03)
*:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі &quot;Змагары з Беларусі&quot; мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03)
*:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна &quot;з'ява&quot; ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03)
::: Катэгорыю &quot;Змагары&quot; створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: &quot;я б'юся, бо б'юся&quot;, -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі &quot;змагары&quot; здаюцца ўжо занятымі, можна &quot;праціўнікі&quot;, рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::Здаецца, &quot;крытыкі&quot; якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::Яны іншае чытаюць &lt;bdi&gt;Critics of feminism&lt;/bdi&gt; (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Дыльнозахон Каттахонова]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Саунтрэс]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Чыназес]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Жан-Луі Гасэ]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''&lt;nowiki&gt;{{да выдалення|}}&lt;/nowiki&gt;'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03)

== [[Мачулішчы (аэрадром)]] ==
{{закрыта}}
Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул  «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03)

:па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03)

== [[Янка Тарчэўскі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03)

== [[AniBel]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03)

:Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Лагодны Цмок]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03)

== [[СонейкаПрадакшн]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03)

:Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Скрынка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03)
:Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Зьнічка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03)

:Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Bilbo's]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03)
:&lt;nowiki&gt;{{Супраць}}&lt;/nowiki&gt; 	&lt;nowiki&gt;{{Пакінуць}}&lt;/nowiki&gt; Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў.
:Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03)
::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Кінакіпа]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03)

== [[На чатырох Верацеях]] ==
{{закрыта}}
Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Арцём Халяеў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Уладзіслаў Шылюк]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03)
:::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Леанід Цітоў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Аляксей Сірчанка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Антон Самсонаў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Іван Кухарэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Марыя Пархімчык]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Павел Слюнькін]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03)
::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 
::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent
::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog
::https://bct.expert/be/about/
::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/
::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/
::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/
::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/
::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 
::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat
::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981
::https://nashaniva.com/ru/328408
::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/
::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/
::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/
::https://news.zerkalo.io/life/86489.html
::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03)
::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах:
::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+).
::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). 
::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».'''  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне.
::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Сторонка будзе выделеная таму што:
:::::::а) вы паводзіце сябе як хамло
:::::::б) вам не падабаецца персаналія
:::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца &quot;Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў.&quot;
::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д.
::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі.
::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі &quot;Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху&quot;, у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны &quot;УкрІнфарм&quot;, агульнарасійскай газеты &quot;Новыя весткі&quot;. [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай &quot;Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны&quot;). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03)
: [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03)

: {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03)

== [[Губбет Аннет Алексееўна]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03)

== [[Нізам DRedd]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03)

:Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах:
:публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць.
:Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03)
:: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03)
::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03)
::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах.
::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць
::::- шматразовыя публікацыі,
::::- незалежныя рэцэнзіі,
::::- інтэрв’ю,
::::- асобныя матэрыялы пра творчасць,
::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы.
::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц,  гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03)
:У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03)
::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03)
::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03)
:::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03)
::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03)
:::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03)
::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03)
::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03)
::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03)

== [[Святлана Абдулаева]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. &lt;s&gt;[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]&lt;/s&gt; [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП
{{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03)
: З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] ==
{{закрыта}}
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03)
: Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] ==
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03)

== Гандбалісты ==
{{закрыта}}
* [[Алег Тарасевіч]]
* [[Алег Луня]]
* &lt;s&gt;[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]&lt;/s&gt; — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03)
* [[Багдан Пазняк]]
* [[Мацвей Крэўчык]]
* [[Мікіта Шалешка]]
Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03)

:{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03)
::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Макар Валынкін]] ==
{{закрыта}}
{{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03)

* {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03)

:Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03)
::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03)
:::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
{{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03)

== [[Пекла на Венеры]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03)
::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору?  [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03)
::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03)
::::трэба на беларускую перакласці :)
::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03)
::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03)
* На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03)
** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03)
**:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03)
**:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03)
**:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03)
*:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03)
*::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту &quot;У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе&quot; не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03)

== [[Іван Чумачэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30317-95|&amp;#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30195-20|&amp;#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Баран (хімія)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03)
::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: &quot;bOranes&quot;. І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: &quot;борАны&quot;.  Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: У &quot;Слоўніку навучэнца&quot; у арт. &quot;Бор&quot; узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Сцяпаныч]] ==
{{закрыта}}
Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] ==
{{закрыта}}
Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-28448-24|&amp;#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&amp;diff=5044184&amp;oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03)

* {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03)

Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03)
* {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03)

== [[Старажытная казка (гурт)]] ==
{{закрыта}}
Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03)

:Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03)
::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03)
::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] ==
{{закрыта}}
Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03)

:так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03)
::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&amp;redirect=no ВП:АКЗ]).''' 
::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03)
:Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. 
:'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
:https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/
:https://nashaniva.com/348357 
:https://pozirk.online/be/news/98626/
:https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus 
:https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03)
:: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03)
:::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''&lt;u&gt;агульныя для ўсіх&lt;/u&gt;''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03)
::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. 
::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Вярыгі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Аркадзь Люксембург]] ==
{{закрыта}}
Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03)

== [[Саша, что ты несёшь?!]] ==
{{закрыта}}
Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03)

:Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. 
:https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03)
::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03)
: Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03)
:Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03)
::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03)
::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03)
:::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03)
::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03)

== [[Don’t dance!]] ==
{{закрыта}}
Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03)
: Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03)
:: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03)
::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] ==
{{закрыта}}
: Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03)

== [[Сяргей Усцінаў]] ==
{{закрыта}}
Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
* {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
*:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна.
:А не ставіць пад сумнеў &quot;значаць асобы&quot;. [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:Прынамсі прызнанне ў сваёй &quot;галіне&quot; ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: &quot;Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе&quot;, -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03)
::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>pg6bq3dyibe3el8rt2lf1orc0ac95rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удар па школе ў Мінабе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803394</id>
    <revision>
      <id>5119646</id>
      <parentid>5112328</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ахвяры */</comment>
      <origin>5119646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8351" sha1="trq0sjp8oxscyby68a8zjrf6u06ftqb" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
Удар па школе для дзяўчынак у [[Мінаб]]е быў нанесены [[28 лютага]] [[2026]] года на фоне [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|ізраільска-амерыканскай кампаніі супраць Ірана]]. Паводле іранскіх афіцыйных крыніц, пры ўдары загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/death-toll-israeli-strike-iran-girls-school-rises-180|title=Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Ход падзей ==
Раніцай 28 лютага 2026 года ўзброеныя сілы [[Ізраіль|Ізраіля]] і [[ЗША]] пачалі наносіць удары па [[Іран]]е. Ракетны ўдар быў нанесены ў тым ліку і па горадзе Мінаб, размешчаным у правінцыі [[Хармазган]] у паўднёвай частцы краіны. Адна з ракет трапіла ў будынак школы для дзяўчынак «Шаджарэ Таебэ», у якім праходзілі заняткі. Іранскія ўлады паведамілі, што ў школе ў гэты момант знаходзілася каля 170 вучняў&lt;ref name=&quot;Медуза&quot;&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/03/01/v-pervyy-den-bolshoy-voyny-na-blizhnem-vostoke-pod-izrailskiy-udar-v-irane-popala-shkola-dlya-devochek-v-minabe-ona-raspolozhena-ryadom-s-bazoy-ksir|title=В первый день большой войны на Ближнем Востоке в Иране под удар США и Израиля попала школа для девочек в Минабе. Она расположена рядом с базой КСИР|publisher=Медуза|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-school-strike-us-israel.html|title=Iran Says Dozens Are Killed in Strike on School|publisher=The New York Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Паводле адных звестак, удар быў нанесены паміж 8 і 10 гадзін раніцы&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;, па іншых — у 10:45 раніцы&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ft.com/content/055d7ee1-0002-4d86-931f-18f4687d4f8b|title=Strike on Iranian primary school kills dozens, authorities say|publisher=Financisl Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Пачуўшы выбухі, мясцовыя жыхары збегліся да школы і самастойна спрабавалі дастаць дзяцей з-пад завалаў. [[Сілавікі|Супрацоўнікі сіл бяспекі]] спрабавалі адцясніць людзей, баючыся новых удараў. Неўзабаве ўлады арганізавалі выратавальныя працы, а сваякі дзяцей і супрацоўнікаў чакалі іх вынікаў паблізу&lt;ref name=&quot;Drop&quot; /&gt;.

== Абставіны ==
Школа размешчана прыблізна ў 600 метрах ад базы [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР)]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1l7rvqq51eo|title=At least 153 dead after reported strike on school, Iran says|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;, таксама атакаванай у той жа дзень&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;. Паводле спадарожнікавых здымкаў, у [[2013]] годзе будынак школы з’яўляўся часткай базы, але да верасня [[2016]] года ён быў аддзелены ад базы сцяной&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Strike on Girls’ School Kills at Least 175, Iranian State Media Says|first=Malachy BrowneEphrat|last=Livni|url=https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Ахвяры ==
Па дадзеных [[Міністэрства аховы здароўя Ірана]], у выніку ўдару загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot; /&gt;. Раненні атрымалі 96 чалавек&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/01/iran-school-bombing-death-toll-us-israel-strikes|title=Death toll from school bombing in southern Iran reportedly rises to 165|publisher=The Guardian|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Многія з ахвяр — дзяўчынкі ва ўзросце ад сямі да дванаццаці гадоў.&lt;ref name=&quot;ME153&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/least-24-girls-killed-us-strike-elementary-school-southern-iran|title=US and Israeli attack on Iran: At least 153 girls killed in strike on school|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Drop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dropsitenews.com/p/iran-minab-elementary-girls-school-bombing-schoolgirls-killed-us-israel-war|title=«Small Children Who Knew Nothing of Politics or Wars»|publisher=Drop Site News|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;

== Рэакцыя ==
Прэзідэнт Ірана [[Масуд Пезешкіян]] адзначыў, што здарэнне «ніколі не сатрэцца з гістарычнай памяці іранскага народа», назваўшы гэта варварствам. Ён выказаў спачуванні сем’ям загінулых, жыхарам Мінаба і ўсяму народу Ірана&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vestikavkaza.ru/news/pezeskian-nazval-varvarstvom-udar-ssa-i-izraila-po-skole-v-minabe.html|title=Пезешкиан назвал варварством удар США и Израиля по школе в Минабе|publisher=Вестник Кавказа|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Прэс-сакратар Міністэрства аховы здароўя Ірана Хасейн Керманпур назваў паведамленне пра атаку «самай горкай навіной» на той момант, дадаўшы, што пад заваламі можа быць яшчэ больш целаў&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;.

[[ЮНЕСКА]] ў сваёй заяве назвала атаку цяжкім парушэннем гуманітарнага права&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063|title=Смертоносный взрыв начальной школы в Иране «тяжкое нарушение гуманитарного права»: ЮНЕСКО|publisher=ЮНЕСКО|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Прэс-сакратар Цэнтральнага камандавання ЗША заявіў, што ім «вядома аб паведамленнях аб прычыненні шкоды грамадзянскаму насельніцтву» і што камандаванне будзе «працягваць прымаць усе даступныя меры засцярогі, каб мінімізаваць рызыку ненаўмыснай шкоды»&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;. Ізраільскія вайскоўцы паведамілі, што ім не было вядома пра ўдары ў гэтым раёне&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://time.com/7381982/iran-girls-school-killed/|title=More Than 100 Reported Killed in Strike on Girls’ School in Iran|lang=en|first=Rebecca|last=Schneid|website=TIME|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:2026 год у Іране]]
[[Катэгорыя:Люты 2026 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 28 лютага]]
[[Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)]]</text>
      <sha1>trq0sjp8oxscyby68a8zjrf6u06ftqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119648</id>
      <parentid>5119646</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рэакцыя */</comment>
      <origin>5119648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9737" sha1="101s57ahbdvsqhfe6moc4wudh4kabgw" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
Удар па школе для дзяўчынак у [[Мінаб]]е быў нанесены [[28 лютага]] [[2026]] года на фоне [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|ізраільска-амерыканскай кампаніі супраць Ірана]]. Паводле іранскіх афіцыйных крыніц, пры ўдары загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/death-toll-israeli-strike-iran-girls-school-rises-180|title=Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Ход падзей ==
Раніцай 28 лютага 2026 года ўзброеныя сілы [[Ізраіль|Ізраіля]] і [[ЗША]] пачалі наносіць удары па [[Іран]]е. Ракетны ўдар быў нанесены ў тым ліку і па горадзе Мінаб, размешчаным у правінцыі [[Хармазган]] у паўднёвай частцы краіны. Адна з ракет трапіла ў будынак школы для дзяўчынак «Шаджарэ Таебэ», у якім праходзілі заняткі. Іранскія ўлады паведамілі, што ў школе ў гэты момант знаходзілася каля 170 вучняў&lt;ref name=&quot;Медуза&quot;&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/03/01/v-pervyy-den-bolshoy-voyny-na-blizhnem-vostoke-pod-izrailskiy-udar-v-irane-popala-shkola-dlya-devochek-v-minabe-ona-raspolozhena-ryadom-s-bazoy-ksir|title=В первый день большой войны на Ближнем Востоке в Иране под удар США и Израиля попала школа для девочек в Минабе. Она расположена рядом с базой КСИР|publisher=Медуза|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-school-strike-us-israel.html|title=Iran Says Dozens Are Killed in Strike on School|publisher=The New York Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Паводле адных звестак, удар быў нанесены паміж 8 і 10 гадзін раніцы&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;, па іншых — у 10:45 раніцы&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ft.com/content/055d7ee1-0002-4d86-931f-18f4687d4f8b|title=Strike on Iranian primary school kills dozens, authorities say|publisher=Financisl Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Пачуўшы выбухі, мясцовыя жыхары збегліся да школы і самастойна спрабавалі дастаць дзяцей з-пад завалаў. [[Сілавікі|Супрацоўнікі сіл бяспекі]] спрабавалі адцясніць людзей, баючыся новых удараў. Неўзабаве ўлады арганізавалі выратавальныя працы, а сваякі дзяцей і супрацоўнікаў чакалі іх вынікаў паблізу&lt;ref name=&quot;Drop&quot; /&gt;.

== Абставіны ==
Школа размешчана прыблізна ў 600 метрах ад базы [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР)]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1l7rvqq51eo|title=At least 153 dead after reported strike on school, Iran says|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;, таксама атакаванай у той жа дзень&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;. Паводле спадарожнікавых здымкаў, у [[2013]] годзе будынак школы з’яўляўся часткай базы, але да верасня [[2016]] года ён быў аддзелены ад базы сцяной&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Strike on Girls’ School Kills at Least 175, Iranian State Media Says|first=Malachy BrowneEphrat|last=Livni|url=https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Ахвяры ==
Па дадзеных [[Міністэрства аховы здароўя Ірана]], у выніку ўдару загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot; /&gt;. Раненні атрымалі 96 чалавек&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/01/iran-school-bombing-death-toll-us-israel-strikes|title=Death toll from school bombing in southern Iran reportedly rises to 165|publisher=The Guardian|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Многія з ахвяр — дзяўчынкі ва ўзросце ад сямі да дванаццаці гадоў.&lt;ref name=&quot;ME153&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/least-24-girls-killed-us-strike-elementary-school-southern-iran|title=US and Israeli attack on Iran: At least 153 girls killed in strike on school|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Drop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dropsitenews.com/p/iran-minab-elementary-girls-school-bombing-schoolgirls-killed-us-israel-war|title=«Small Children Who Knew Nothing of Politics or Wars»|publisher=Drop Site News|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;

== Рэакцыя ==
Прэзідэнт Ірана [[Масуд Пезешкіян]] адзначыў, што здарэнне «ніколі не сатрэцца з гістарычнай памяці іранскага народа», назваўшы гэта варварствам. Ён выказаў спачуванні сем’ям загінулых, жыхарам Мінаба і ўсяму народу Ірана&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vestikavkaza.ru/news/pezeskian-nazval-varvarstvom-udar-ssa-i-izraila-po-skole-v-minabe.html|title=Пезешкиан назвал варварством удар США и Израиля по школе в Минабе|publisher=Вестник Кавказа|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Прэс-сакратар Міністэрства аховы здароўя Ірана Хасейн Керманпур назваў паведамленне пра атаку «самай горкай навіной» на той момант, дадаўшы, што пад заваламі можа быць яшчэ больш целаў&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;.

[[ЮНЕСКА]] ў сваёй заяве назвала атаку цяжкім парушэннем гуманітарнага права&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063|title=Смертоносный взрыв начальной школы в Иране «тяжкое нарушение гуманитарного права»: ЮНЕСКО|publisher=ЮНЕСКО|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Прэс-сакратар Цэнтральнага камандавання ЗША заявіў, што ім «вядома аб паведамленнях аб прычыненні шкоды грамадзянскаму насельніцтву» і што камандаванне будзе «працягваць прымаць усе даступныя меры засцярогі, каб мінімізаваць рызыку ненаўмыснай шкоды»&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;. Міністр абароны ЗША [[Пітэр Хегсет]] заявіў, што ў дачыненні да ўдару па школе праводзіцца расследаванне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/69a83c319a7947c956b78e3a|title=Хегсет заявил о расследовании удара по начальной школе в Иране|publisher=|access-date=2026-03-04|website=[[РБК]]|lang=ru|date=2026-03-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] бяздоказна абвінаваціў Іран ва ўдары па школе, заявіўшы, што «мы лічым, што гэта зрабілі іранцы... як вы ведаеце, іх боепрыпасы вельмі недакладныя. У іх наогул няма дакладнасці»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/news/2026/03/08/tramp-obvinil-tegeran-v-udare-po-iranskoy-shkole-dlya-devochek-v-pervyy-den-voyny|title=Трамп обвинил Тегеран в ударе по иранской школе для девочек в первый день войны|publisher=|access-date=2026-03-08|website=[[Meduza]]|lang=ru|date=2026-03-08|url-status=live|archive-date=2026-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303060020/https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063}}&lt;/ref&gt;.


Ізраільскія вайскоўцы паведамілі, што ім не было вядома пра ўдары ў гэтым раёне&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://time.com/7381982/iran-girls-school-killed/|title=More Than 100 Reported Killed in Strike on Girls’ School in Iran|lang=en|first=Rebecca|last=Schneid|website=TIME|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:2026 год у Іране]]
[[Катэгорыя:Люты 2026 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 28 лютага]]
[[Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)]]</text>
      <sha1>101s57ahbdvsqhfe6moc4wudh4kabgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119649</id>
      <parentid>5119648</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рэакцыя */</comment>
      <origin>5119649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9733" sha1="7ksoy4r5g2u2r4frz0oq284sdcpmxbm" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
Удар па школе для дзяўчынак у [[Мінаб]]е быў нанесены [[28 лютага]] [[2026]] года на фоне [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|ізраільска-амерыканскай кампаніі супраць Ірана]]. Паводле іранскіх афіцыйных крыніц, пры ўдары загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/death-toll-israeli-strike-iran-girls-school-rises-180|title=Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Ход падзей ==
Раніцай 28 лютага 2026 года ўзброеныя сілы [[Ізраіль|Ізраіля]] і [[ЗША]] пачалі наносіць удары па [[Іран]]е. Ракетны ўдар быў нанесены ў тым ліку і па горадзе Мінаб, размешчаным у правінцыі [[Хармазган]] у паўднёвай частцы краіны. Адна з ракет трапіла ў будынак школы для дзяўчынак «Шаджарэ Таебэ», у якім праходзілі заняткі. Іранскія ўлады паведамілі, што ў школе ў гэты момант знаходзілася каля 170 вучняў&lt;ref name=&quot;Медуза&quot;&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/03/01/v-pervyy-den-bolshoy-voyny-na-blizhnem-vostoke-pod-izrailskiy-udar-v-irane-popala-shkola-dlya-devochek-v-minabe-ona-raspolozhena-ryadom-s-bazoy-ksir|title=В первый день большой войны на Ближнем Востоке в Иране под удар США и Израиля попала школа для девочек в Минабе. Она расположена рядом с базой КСИР|publisher=Медуза|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-school-strike-us-israel.html|title=Iran Says Dozens Are Killed in Strike on School|publisher=The New York Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Паводле адных звестак, удар быў нанесены паміж 8 і 10 гадзін раніцы&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;, па іншых — у 10:45 раніцы&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ft.com/content/055d7ee1-0002-4d86-931f-18f4687d4f8b|title=Strike on Iranian primary school kills dozens, authorities say|publisher=Financisl Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Пачуўшы выбухі, мясцовыя жыхары збегліся да школы і самастойна спрабавалі дастаць дзяцей з-пад завалаў. [[Сілавікі|Супрацоўнікі сіл бяспекі]] спрабавалі адцясніць людзей, баючыся новых удараў. Неўзабаве ўлады арганізавалі выратавальныя працы, а сваякі дзяцей і супрацоўнікаў чакалі іх вынікаў паблізу&lt;ref name=&quot;Drop&quot; /&gt;.

== Абставіны ==
Школа размешчана прыблізна ў 600 метрах ад базы [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР)]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1l7rvqq51eo|title=At least 153 dead after reported strike on school, Iran says|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;, таксама атакаванай у той жа дзень&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;. Паводле спадарожнікавых здымкаў, у [[2013]] годзе будынак школы з’яўляўся часткай базы, але да верасня [[2016]] года ён быў аддзелены ад базы сцяной&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Strike on Girls’ School Kills at Least 175, Iranian State Media Says|first=Malachy BrowneEphrat|last=Livni|url=https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Ахвяры ==
Па дадзеных [[Міністэрства аховы здароўя Ірана]], у выніку ўдару загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot; /&gt;. Раненні атрымалі 96 чалавек&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/01/iran-school-bombing-death-toll-us-israel-strikes|title=Death toll from school bombing in southern Iran reportedly rises to 165|publisher=The Guardian|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Многія з ахвяр — дзяўчынкі ва ўзросце ад сямі да дванаццаці гадоў.&lt;ref name=&quot;ME153&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/least-24-girls-killed-us-strike-elementary-school-southern-iran|title=US and Israeli attack on Iran: At least 153 girls killed in strike on school|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Drop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dropsitenews.com/p/iran-minab-elementary-girls-school-bombing-schoolgirls-killed-us-israel-war|title=«Small Children Who Knew Nothing of Politics or Wars»|publisher=Drop Site News|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;

== Рэакцыя ==
Прэзідэнт Ірана [[Масуд Пезешкіян]] адзначыў, што здарэнне «ніколі не сатрэцца з гістарычнай памяці іранскага народа», назваўшы гэта варварствам. Ён выказаў спачуванні сем’ям загінулых, жыхарам Мінаба і ўсяму народу Ірана&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vestikavkaza.ru/news/pezeskian-nazval-varvarstvom-udar-ssa-i-izraila-po-skole-v-minabe.html|title=Пезешкиан назвал варварством удар США и Израиля по школе в Минабе|publisher=Вестник Кавказа|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Прэс-сакратар Міністэрства аховы здароўя Ірана Хасейн Керманпур назваў паведамленне пра атаку «самай горкай навіной» на той момант, дадаўшы, што пад заваламі можа быць яшчэ больш целаў&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;.

[[ЮНЕСКА]] ў сваёй заяве назвала атаку цяжкім парушэннем гуманітарнага права&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063|title=Смертоносный взрыв начальной школы в Иране «тяжкое нарушение гуманитарного права»: ЮНЕСКО|publisher=ЮНЕСКО|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Прэс-сакратар Цэнтральнага камандавання ЗША заявіў, што ім «вядома аб паведамленнях аб прычыненні шкоды грамадзянскаму насельніцтву» і што камандаванне будзе «працягваць прымаць усе даступныя меры засцярогі, каб мінімізаваць рызыку ненаўмыснай шкоды»&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;. Міністр абароны ЗША [[Піт Хегсет]] заявіў, што ў дачыненні да ўдару па школе праводзіцца расследаванне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/69a83c319a7947c956b78e3a|title=Хегсет заявил о расследовании удара по начальной школе в Иране|publisher=|access-date=2026-03-04|website=[[РБК]]|lang=ru|date=2026-03-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] бяздоказна абвінаваціў Іран ва ўдары па школе, заявіўшы, што «мы лічым, што гэта зрабілі іранцы... як вы ведаеце, іх боепрыпасы вельмі недакладныя. У іх наогул няма дакладнасці»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/news/2026/03/08/tramp-obvinil-tegeran-v-udare-po-iranskoy-shkole-dlya-devochek-v-pervyy-den-voyny|title=Трамп обвинил Тегеран в ударе по иранской школе для девочек в первый день войны|publisher=|access-date=2026-03-08|website=[[Meduza]]|lang=ru|date=2026-03-08|url-status=live|archive-date=2026-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303060020/https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063}}&lt;/ref&gt;.


Ізраільскія вайскоўцы паведамілі, што ім не было вядома пра ўдары ў гэтым раёне&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://time.com/7381982/iran-girls-school-killed/|title=More Than 100 Reported Killed in Strike on Girls’ School in Iran|lang=en|first=Rebecca|last=Schneid|website=TIME|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:2026 год у Іране]]
[[Катэгорыя:Люты 2026 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 28 лютага]]
[[Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)]]</text>
      <sha1>7ksoy4r5g2u2r4frz0oq284sdcpmxbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119651</id>
      <parentid>5119649</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рэакцыя */</comment>
      <origin>5119651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9732" sha1="fj3vgnnsksrvv7p6lgwkyct0fu5mcq1" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
Удар па школе для дзяўчынак у [[Мінаб]]е быў нанесены [[28 лютага]] [[2026]] года на фоне [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|ізраільска-амерыканскай кампаніі супраць Ірана]]. Паводле іранскіх афіцыйных крыніц, пры ўдары загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/death-toll-israeli-strike-iran-girls-school-rises-180|title=Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Ход падзей ==
Раніцай 28 лютага 2026 года ўзброеныя сілы [[Ізраіль|Ізраіля]] і [[ЗША]] пачалі наносіць удары па [[Іран]]е. Ракетны ўдар быў нанесены ў тым ліку і па горадзе Мінаб, размешчаным у правінцыі [[Хармазган]] у паўднёвай частцы краіны. Адна з ракет трапіла ў будынак школы для дзяўчынак «Шаджарэ Таебэ», у якім праходзілі заняткі. Іранскія ўлады паведамілі, што ў школе ў гэты момант знаходзілася каля 170 вучняў&lt;ref name=&quot;Медуза&quot;&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/03/01/v-pervyy-den-bolshoy-voyny-na-blizhnem-vostoke-pod-izrailskiy-udar-v-irane-popala-shkola-dlya-devochek-v-minabe-ona-raspolozhena-ryadom-s-bazoy-ksir|title=В первый день большой войны на Ближнем Востоке в Иране под удар США и Израиля попала школа для девочек в Минабе. Она расположена рядом с базой КСИР|publisher=Медуза|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-school-strike-us-israel.html|title=Iran Says Dozens Are Killed in Strike on School|publisher=The New York Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Паводле адных звестак, удар быў нанесены паміж 8 і 10 гадзін раніцы&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;, па іншых — у 10:45 раніцы&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ft.com/content/055d7ee1-0002-4d86-931f-18f4687d4f8b|title=Strike on Iranian primary school kills dozens, authorities say|publisher=Financisl Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Пачуўшы выбухі, мясцовыя жыхары збегліся да школы і самастойна спрабавалі дастаць дзяцей з-пад завалаў. [[Сілавікі|Супрацоўнікі сіл бяспекі]] спрабавалі адцясніць людзей, баючыся новых удараў. Неўзабаве ўлады арганізавалі выратавальныя працы, а сваякі дзяцей і супрацоўнікаў чакалі іх вынікаў паблізу&lt;ref name=&quot;Drop&quot; /&gt;.

== Абставіны ==
Школа размешчана прыблізна ў 600 метрах ад базы [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР)]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1l7rvqq51eo|title=At least 153 dead after reported strike on school, Iran says|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;, таксама атакаванай у той жа дзень&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;. Паводле спадарожнікавых здымкаў, у [[2013]] годзе будынак школы з’яўляўся часткай базы, але да верасня [[2016]] года ён быў аддзелены ад базы сцяной&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Strike on Girls’ School Kills at Least 175, Iranian State Media Says|first=Malachy BrowneEphrat|last=Livni|url=https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Ахвяры ==
Па дадзеных [[Міністэрства аховы здароўя Ірана]], у выніку ўдару загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot; /&gt;. Раненні атрымалі 96 чалавек&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/01/iran-school-bombing-death-toll-us-israel-strikes|title=Death toll from school bombing in southern Iran reportedly rises to 165|publisher=The Guardian|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Многія з ахвяр — дзяўчынкі ва ўзросце ад сямі да дванаццаці гадоў.&lt;ref name=&quot;ME153&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/least-24-girls-killed-us-strike-elementary-school-southern-iran|title=US and Israeli attack on Iran: At least 153 girls killed in strike on school|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Drop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dropsitenews.com/p/iran-minab-elementary-girls-school-bombing-schoolgirls-killed-us-israel-war|title=«Small Children Who Knew Nothing of Politics or Wars»|publisher=Drop Site News|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;

== Рэакцыя ==
Прэзідэнт Ірана [[Масуд Пезешкіян]] адзначыў, што здарэнне «ніколі не сатрэцца з гістарычнай памяці іранскага народа», назваўшы гэта варварствам. Ён выказаў спачуванні сем’ям загінулых, жыхарам Мінаба і ўсяму народу Ірана&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vestikavkaza.ru/news/pezeskian-nazval-varvarstvom-udar-ssa-i-izraila-po-skole-v-minabe.html|title=Пезешкиан назвал варварством удар США и Израиля по школе в Минабе|publisher=Вестник Кавказа|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Прэс-сакратар Міністэрства аховы здароўя Ірана Хасейн Керманпур назваў паведамленне пра атаку «самай горкай навіной» на той момант, дадаўшы, што пад заваламі можа быць яшчэ больш целаў&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;.

[[ЮНЕСКА]] ў сваёй заяве назвала атаку цяжкім парушэннем гуманітарнага права&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063|title=Смертоносный взрыв начальной школы в Иране «тяжкое нарушение гуманитарного права»: ЮНЕСКО|publisher=ЮНЕСКО|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Прэс-сакратар Цэнтральнага камандавання ЗША заявіў, што ім «вядома аб паведамленнях аб прычыненні шкоды грамадзянскаму насельніцтву» і што камандаванне будзе «працягваць прымаць усе даступныя меры засцярогі, каб мінімізаваць рызыку ненаўмыснай шкоды»&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;. Міністр абароны ЗША [[Піт Хегсет]] заявіў, што ў дачыненні да ўдару па школе праводзіцца расследаванне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/69a83c319a7947c956b78e3a|title=Хегсет заявил о расследовании удара по начальной школе в Иране|publisher=|access-date=2026-03-04|website=[[РБК]]|lang=ru|date=2026-03-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] бяздоказна абвінаваціў Іран ва ўдары па школе, заявіўшы, што «мы лічым, што гэта зрабілі іранцы... як вы ведаеце, іх боепрыпасы вельмі недакладныя. У іх наогул няма дакладнасці»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/news/2026/03/08/tramp-obvinil-tegeran-v-udare-po-iranskoy-shkole-dlya-devochek-v-pervyy-den-voyny|title=Трамп обвинил Тегеран в ударе по иранской школе для девочек в первый день войны|publisher=|access-date=2026-03-08|website=[[Meduza]]|lang=ru|date=2026-03-08|url-status=live|archive-date=2026-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303060020/https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063}}&lt;/ref&gt;.


Ізраільскія вайскоўцы паведамілі, што ім не было вядома пра ўдары ў гэтым раёне&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://time.com/7381982/iran-girls-school-killed/|title=More Than 100 Reported Killed in Strike on Girls’ School in Iran|lang=en|first=Rebecca|last=Schneid|website=TIME|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:2026 год у Іране]]
[[Катэгорыя:Люты 2026 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 28 лютага]]
[[Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)]]</text>
      <sha1>fj3vgnnsksrvv7p6lgwkyct0fu5mcq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119652</id>
      <parentid>5119651</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рэакцыя */</comment>
      <origin>5119652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9731" sha1="o2j9doiwqiv10iv6ckbyaeb84jievy6" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
Удар па школе для дзяўчынак у [[Мінаб]]е быў нанесены [[28 лютага]] [[2026]] года на фоне [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|ізраільска-амерыканскай кампаніі супраць Ірана]]. Паводле іранскіх афіцыйных крыніц, пры ўдары загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/death-toll-israeli-strike-iran-girls-school-rises-180|title=Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Ход падзей ==
Раніцай 28 лютага 2026 года ўзброеныя сілы [[Ізраіль|Ізраіля]] і [[ЗША]] пачалі наносіць удары па [[Іран]]е. Ракетны ўдар быў нанесены ў тым ліку і па горадзе Мінаб, размешчаным у правінцыі [[Хармазган]] у паўднёвай частцы краіны. Адна з ракет трапіла ў будынак школы для дзяўчынак «Шаджарэ Таебэ», у якім праходзілі заняткі. Іранскія ўлады паведамілі, што ў школе ў гэты момант знаходзілася каля 170 вучняў&lt;ref name=&quot;Медуза&quot;&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/03/01/v-pervyy-den-bolshoy-voyny-na-blizhnem-vostoke-pod-izrailskiy-udar-v-irane-popala-shkola-dlya-devochek-v-minabe-ona-raspolozhena-ryadom-s-bazoy-ksir|title=В первый день большой войны на Ближнем Востоке в Иране под удар США и Израиля попала школа для девочек в Минабе. Она расположена рядом с базой КСИР|publisher=Медуза|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-school-strike-us-israel.html|title=Iran Says Dozens Are Killed in Strike on School|publisher=The New York Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Паводле адных звестак, удар быў нанесены паміж 8 і 10 гадзін раніцы&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;, па іншых — у 10:45 раніцы&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ft.com/content/055d7ee1-0002-4d86-931f-18f4687d4f8b|title=Strike on Iranian primary school kills dozens, authorities say|publisher=Financisl Times|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Пачуўшы выбухі, мясцовыя жыхары збегліся да школы і самастойна спрабавалі дастаць дзяцей з-пад завалаў. [[Сілавікі|Супрацоўнікі сіл бяспекі]] спрабавалі адцясніць людзей, баючыся новых удараў. Неўзабаве ўлады арганізавалі выратавальныя працы, а сваякі дзяцей і супрацоўнікаў чакалі іх вынікаў паблізу&lt;ref name=&quot;Drop&quot; /&gt;.

== Абставіны ==
Школа размешчана прыблізна ў 600 метрах ад базы [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР)]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1l7rvqq51eo|title=At least 153 dead after reported strike on school, Iran says|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;, таксама атакаванай у той жа дзень&lt;ref name=&quot;Медуза&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;. Паводле спадарожнікавых здымкаў, у [[2013]] годзе будынак школы з’яўляўся часткай базы, але да верасня [[2016]] года ён быў аддзелены ад базы сцяной&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Strike on Girls’ School Kills at Least 175, Iranian State Media Says|first=Malachy BrowneEphrat|last=Livni|url=https://www.nytimes.com/2025/03/01/world/middleeast/girls-school-strike-iran-video.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Ахвяры ==
Па дадзеных [[Міністэрства аховы здароўя Ірана]], у выніку ўдару загінулі каля 180 чалавек&lt;ref name=&quot;ME180&quot; /&gt;. Раненні атрымалі 96 чалавек&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/01/iran-school-bombing-death-toll-us-israel-strikes|title=Death toll from school bombing in southern Iran reportedly rises to 165|publisher=The Guardian|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Многія з ахвяр — дзяўчынкі ва ўзросце ад сямі да дванаццаці гадоў.&lt;ref name=&quot;ME153&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/least-24-girls-killed-us-strike-elementary-school-southern-iran|title=US and Israeli attack on Iran: At least 153 girls killed in strike on school|publisher=Middle East Eye|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Drop&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dropsitenews.com/p/iran-minab-elementary-girls-school-bombing-schoolgirls-killed-us-israel-war|title=«Small Children Who Knew Nothing of Politics or Wars»|publisher=Drop Site News|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;

== Рэакцыя ==
Прэзідэнт Ірана [[Масуд Пезешкіян]] адзначыў, што здарэнне «ніколі не сатрэцца з гістарычнай памяці іранскага народа», назваўшы гэта варварствам. Ён выказаў спачуванні сем’ям загінулых, жыхарам Мінаба і ўсяму народу Ірана&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vestikavkaza.ru/news/pezeskian-nazval-varvarstvom-udar-ssa-i-izraila-po-skole-v-minabe.html|title=Пезешкиан назвал варварством удар США и Израиля по школе в Минабе|publisher=Вестник Кавказа|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;. Прэс-сакратар Міністэрства аховы здароўя Ірана Хасейн Керманпур назваў паведамленне пра атаку «самай горкай навіной» на той момант, дадаўшы, што пад заваламі можа быць яшчэ больш целаў&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;.

[[ЮНЕСКА]] ў сваёй заяве назвала атаку цяжкім парушэннем гуманітарнага права&lt;ref name=&quot;ЮНЕСКО&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063|title=Смертоносный взрыв начальной школы в Иране «тяжкое нарушение гуманитарного права»: ЮНЕСКО|publisher=ЮНЕСКО|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Прэс-сакратар Цэнтральнага камандавання ЗША заявіў, што ім «вядома аб паведамленнях аб прычыненні шкоды грамадзянскаму насельніцтву» і што камандаванне будзе «працягваць прымаць усе даступныя меры засцярогі, каб мінімізаваць рызыку ненаўмыснай шкоды»&lt;ref name=&quot;Guardian&quot; /&gt;. Міністр абароны ЗША [[Піт Хегсет]] заявіў, што ў дачыненні да ўдару па школе праводзіцца расследаванне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/69a83c319a7947c956b78e3a|title=Хегсет заявил о расследовании удара по начальной школе в Иране|publisher=|access-date=2026-03-04|website=[[РБК]]|lang=ru|date=2026-03-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] бяздоказна абвінаваціў Іран ва ўдары па школе, заявіўшы, што «мы лічым, што гэта зрабілі іранцы... як вы ведаеце, іх боепрыпасы вельмі недакладныя. У іх наогул няма дакладнасці»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/news/2026/03/08/tramp-obvinil-tegeran-v-udare-po-iranskoy-shkole-dlya-devochek-v-pervyy-den-voyny|title=Трамп обвинил Тегеран в ударе по иранской школе для девочек в первый день войны|publisher=|access-date=2026-03-08|website=[[Meduza]]|lang=ru|date=2026-03-08|url-status=live|archive-date=2026-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20260303060020/https://news.un.org/en/story/2026/03/1167063}}&lt;/ref&gt;.

Ізраільскія вайскоўцы паведамілі, што ім не было вядома пра ўдары ў гэтым раёне&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://time.com/7381982/iran-girls-school-killed/|title=More Than 100 Reported Killed in Strike on Girls’ School in Iran|lang=en|first=Rebecca|last=Schneid|website=TIME|date=2026-03-01|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:2026 год у Іране]]
[[Катэгорыя:Люты 2026 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 28 лютага]]
[[Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)]]</text>
      <sha1>o2j9doiwqiv10iv6ckbyaeb84jievy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дом Герберта Н. Штрауса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803415</id>
    <revision>
      <id>5119761</id>
      <parentid>5107133</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5119761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6094" sha1="dw8d6mapl4pvy7ugqefpeslvhb837cx" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
'''Дом Герберта Н. Штрауса''' ({{lang-en|Herbert N. Straus House}}) — вялікі гарадскі дом па адрасе Іст-71-я вуліца, 9, на ўсход ад Пятай авеню, у раёне Верхні Іст-Сайд, [[Манхэтэн]], [[Нью-Ёрк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Спраектаваны Горасам Трамбаўэрам&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Michael C. Kathrens|author2=Richard C. Marchand|author3=Eleanor Weller|title= American Splendor: The Residential Architecture of Horace Trumbauer|year=2002|publisher=Acanthus Pr Llc|isbn=978-0-926494-22-0}}&lt;/ref&gt;. Станам на 2019 год, ацэненіваўся ад 56 да 77 мільёнаў долараў&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/07/08/nyregion/jeffrey-epstein-nyc-mansion.html|title=$56 Million Upper East Side Mansion Where Epstein Allegedly Abused Girls|date=8 July 2019|author=Matthew Haag|work=The New York Times|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;.

Першы ўладальнік, Герберт Штраус, шосты з сямі дзяцей Ісідара і Іды Штраус (суўладальнікаў рознічнага гандлю RH Macy &amp;amp;amp; Co.), ніколі не жыў у гэтым доме, бо сканаў да яго канчатковай пабудовы ў 1933 годзе&lt;ref name=&quot;WhiteWillensky2010&quot;&gt;White, Norval; Willensky, Elliot; Leadon, Fran (2010). AIA Guide to New York City (5th ed.). New York: Oxford University Press. p. 439. ISBN 978-0-19538-386-7.&lt;/ref&gt;. Яго спадчыннікі таксама не скончылі працу па з-за высокага падатку на маёмасць&lt;ref name=&quot;Heavy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://heavy.com/news/2019/07/jeffrey-epstein-house/|title=Here's the $77M Mansion the Feds Want to Seize from Jeffrey Epstein|author=Ellyn Santiago|date=2019-07-08|publisher=Heavy|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;. У рэшце рэшт, у 1944 годзе недабудаваны дом перададзены архідыяцэзіі Нью-Ёрка пад шпіталь&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1944/04/18/archives/lt-stgau5-to-wed-niis-anne-helburn-montgomery-ala-girl-will-be.html |title=Lt. Straus to Marry Miss Anne Helburn |newspaper=The New York Times |date=April 18, 1944 |page=24 |quote=Last month he and his brothers [...] donated the unfinished mansion of Herbert N. Straus at 9 East 71st Street to the Roman Catholic Bishropic of New York.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;. З 1962 па 1989 год тут размяшчалася школа Бірч Ватэн. Потым за 13,2 мільёна долараў дом набыў мільярдэр Леслі Векснер&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WhiteWillensky2010&quot; /&gt;.  

У 1995 годзе будынак купіў [[Джэфры Эпштэйн]]&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/01/11/garden/home-sweet-elsewhere.html|title=Home Sweet Elsewhere|author=Christopher Mason|date=11 January 1996|work=[[The New York Times]]|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{cite news|url=https://variety.com/2011/dirt/real-estalker/a-big-deal-goes-down-at-nycs-lordly-834-fifth-avenue-1201231218/|title=A Big Deal Goes Down at NYC's Lordly 834 Fifth Avenue|author=Mark David|date=25 February 2011|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=7 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VF&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/news/2003/03/jeffrey-epstein-200303|title=The Talented Mr. Epstein|author=Mark David|date=25 February 2011|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|access-date=11 July 2019}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2019 года ў рамках федэральнага расследавання па абвінавачваннях Эпштэйна ў гандлі людзьмі ў мэтах сексуальнай эксплуатацыі ў доме правялі обшук паліцыя Нью-Ёрка і агенты [[Федэральнае бюро расследаванняў|ФБР]]&lt;ref name=&quot;Heavy&quot; /&gt;. 

У сакавіку 2021 года былы кіраўнік Goldman Sachs Майкл Дафі набыў будынак за 51 мільён долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/jeffrey-epsteins-manhattan-townhouse-sells-approximately-51-million/story?id=76371810|title=Jeffrey Epstein's Manhattan townhouse sells for approximately $51 million|author=Hill|first=James|website=ABC News|date=March 11, 2021|access-date=November 5, 2025|last2=Katersky|first2=Aaron}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marino s659&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/03/22/realestate/jeffrey-epstein-nyc-mansion.html|title=Jeffrey Epstein’s Mansion to Undergo ‘Complete Makeover’|author=Marino|first=Vivian|website=The New York Times|date=March 22, 2021|access-date=November 5, 2025}}&lt;/ref&gt;. Сродкі ад продажу былі накіраваны на кампенсацыю ахвярам Эпштэйна&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.foxbusiness.com/markets/goldman-michael-daffey-epstein-nyc-mansion|title=Former Goldman executive pays $51M for Epstein's NYC mansion. Who is he?|author=Conklin|first=Audrey|date=2021-03-17|publisher=[[FOX Business]]|access-date=2021-03-17}}&lt;/ref&gt;. Новы ўладальнік абвясціў аб планах рэканструкцыі дома&lt;ref name=&quot;Marino s659&quot; /&gt;, якая была завершана ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aol.com/articles/jeffrey-epsteins-house-horrors-completes-231059890.html|title=Years After The Sick Pedo's Victims Were 'Sexually Tortured In a Massage Room Called The Dungeon'|author=Gunn|first=Haley|website=AOL.com|date=October 22, 2025|access-date=November 5, 2025}}&lt;/ref&gt;. 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Справа Эпштэйна}}
[[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]]
[[Катэгорыя:Славутасці Нью-Ёрка]]</text>
      <sha1>dw8d6mapl4pvy7ugqefpeslvhb837cx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119762</id>
      <parentid>5119761</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5119762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6090" sha1="927n6p0q894oebizrhs97hbvx8igrnv" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
'''Дом Герберта Н. Штрауса''' ({{lang-en|Herbert N. Straus House}}) — вялікі гарадскі дом па адрасе Іст-71-я вуліца, 9, на ўсход ад Пятай авеню, у раёне Верхні Іст-Сайд, [[Манхэтэн]], [[Нью-Ёрк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Спраектаваны Горасам Трамбаўэрам&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Michael C. Kathrens|author2=Richard C. Marchand|author3=Eleanor Weller|title= American Splendor: The Residential Architecture of Horace Trumbauer|year=2002|publisher=Acanthus Pr Llc|isbn=978-0-926494-22-0}}&lt;/ref&gt;. Станам на 2019 год, ацэньваўся ад 56 да 77 мільёнаў долараў&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/07/08/nyregion/jeffrey-epstein-nyc-mansion.html|title=$56 Million Upper East Side Mansion Where Epstein Allegedly Abused Girls|date=8 July 2019|author=Matthew Haag|work=The New York Times|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;.

Першы ўладальнік, Герберт Штраус, шосты з сямі дзяцей Ісідара і Іды Штраус (суўладальнікаў рознічнага гандлю RH Macy &amp;amp;amp; Co.), ніколі не жыў у гэтым доме, бо сканаў да яго канчатковай пабудовы ў 1933 годзе&lt;ref name=&quot;WhiteWillensky2010&quot;&gt;White, Norval; Willensky, Elliot; Leadon, Fran (2010). AIA Guide to New York City (5th ed.). New York: Oxford University Press. p. 439. ISBN 978-0-19538-386-7.&lt;/ref&gt;. Яго спадчыннікі таксама не скончылі працу па з-за высокага падатку на маёмасць&lt;ref name=&quot;Heavy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://heavy.com/news/2019/07/jeffrey-epstein-house/|title=Here's the $77M Mansion the Feds Want to Seize from Jeffrey Epstein|author=Ellyn Santiago|date=2019-07-08|publisher=Heavy|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;. У рэшце рэшт, у 1944 годзе недабудаваны дом перададзены архідыяцэзіі Нью-Ёрка пад шпіталь&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1944/04/18/archives/lt-stgau5-to-wed-niis-anne-helburn-montgomery-ala-girl-will-be.html |title=Lt. Straus to Marry Miss Anne Helburn |newspaper=The New York Times |date=April 18, 1944 |page=24 |quote=Last month he and his brothers [...] donated the unfinished mansion of Herbert N. Straus at 9 East 71st Street to the Roman Catholic Bishropic of New York.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;. З 1962 па 1989 год тут размяшчалася школа Бірч Ватэн. Потым за 13,2 мільёна долараў дом набыў мільярдэр Леслі Векснер&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WhiteWillensky2010&quot; /&gt;.  

У 1995 годзе будынак купіў [[Джэфры Эпштэйн]]&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/01/11/garden/home-sweet-elsewhere.html|title=Home Sweet Elsewhere|author=Christopher Mason|date=11 January 1996|work=[[The New York Times]]|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{cite news|url=https://variety.com/2011/dirt/real-estalker/a-big-deal-goes-down-at-nycs-lordly-834-fifth-avenue-1201231218/|title=A Big Deal Goes Down at NYC's Lordly 834 Fifth Avenue|author=Mark David|date=25 February 2011|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=7 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VF&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/news/2003/03/jeffrey-epstein-200303|title=The Talented Mr. Epstein|author=Mark David|date=25 February 2011|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|access-date=11 July 2019}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2019 года ў рамках федэральнага расследавання па абвінавачваннях Эпштэйна ў гандлі людзьмі ў мэтах сексуальнай эксплуатацыі ў доме правялі обшук паліцыя Нью-Ёрка і агенты [[Федэральнае бюро расследаванняў|ФБР]]&lt;ref name=&quot;Heavy&quot; /&gt;. 

У сакавіку 2021 года былы кіраўнік Goldman Sachs Майкл Дафі набыў будынак за 51 мільён долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/jeffrey-epsteins-manhattan-townhouse-sells-approximately-51-million/story?id=76371810|title=Jeffrey Epstein's Manhattan townhouse sells for approximately $51 million|author=Hill|first=James|website=ABC News|date=March 11, 2021|access-date=November 5, 2025|last2=Katersky|first2=Aaron}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marino s659&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/03/22/realestate/jeffrey-epstein-nyc-mansion.html|title=Jeffrey Epstein’s Mansion to Undergo ‘Complete Makeover’|author=Marino|first=Vivian|website=The New York Times|date=March 22, 2021|access-date=November 5, 2025}}&lt;/ref&gt;. Сродкі ад продажу былі накіраваны на кампенсацыю ахвярам Эпштэйна&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.foxbusiness.com/markets/goldman-michael-daffey-epstein-nyc-mansion|title=Former Goldman executive pays $51M for Epstein's NYC mansion. Who is he?|author=Conklin|first=Audrey|date=2021-03-17|publisher=[[FOX Business]]|access-date=2021-03-17}}&lt;/ref&gt;. Новы ўладальнік абвясціў аб планах рэканструкцыі дома&lt;ref name=&quot;Marino s659&quot; /&gt;, якая была завершана ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aol.com/articles/jeffrey-epsteins-house-horrors-completes-231059890.html|title=Years After The Sick Pedo's Victims Were 'Sexually Tortured In a Massage Room Called The Dungeon'|author=Gunn|first=Haley|website=AOL.com|date=October 22, 2025|access-date=November 5, 2025}}&lt;/ref&gt;. 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Справа Эпштэйна}}
[[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]]
[[Катэгорыя:Славутасці Нью-Ёрка]]</text>
      <sha1>927n6p0q894oebizrhs97hbvx8igrnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119763</id>
      <parentid>5119762</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5119763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6085" sha1="0v1tku00q3ty48e4u8qe4m1xbh8af6e" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
'''Дом Герберта Н. Штрауса''' ({{lang-en|Herbert N. Straus House}}) — вялікі гарадскі дом па адрасе Іст-71-я вуліца, 9, на ўсход ад Пятай авеню, у раёне Верхні Іст-Сайд, [[Манхэтэн]], [[Нью-Ёрк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Спраектаваны Горасам Трамбаўэрам&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Michael C. Kathrens|author2=Richard C. Marchand|author3=Eleanor Weller|title= American Splendor: The Residential Architecture of Horace Trumbauer|year=2002|publisher=Acanthus Pr Llc|isbn=978-0-926494-22-0}}&lt;/ref&gt;. Станам на 2019 год, ацэньваўся ад 56 да 77 мільёнаў долараў&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/07/08/nyregion/jeffrey-epstein-nyc-mansion.html|title=$56 Million Upper East Side Mansion Where Epstein Allegedly Abused Girls|date=8 July 2019|author=Matthew Haag|work=The New York Times|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;.

Першы ўладальнік, Герберт Штраус, шосты з сямі дзяцей Ісідара і Іды Штраус (суўладальнікаў рознічнага гандлю RH Macy &amp;amp;amp; Co.), ніколі не жыў у гэтым доме, бо сканаў да яго канчатковай пабудовы ў 1933 годзе&lt;ref name=&quot;WhiteWillensky2010&quot;&gt;White, Norval; Willensky, Elliot; Leadon, Fran (2010). AIA Guide to New York City (5th ed.). New York: Oxford University Press. p. 439. ISBN 978-0-19538-386-7.&lt;/ref&gt;. Яго спадчыннікі таксама не скончылі працу з-за высокага падатку на маёмасць&lt;ref name=&quot;Heavy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://heavy.com/news/2019/07/jeffrey-epstein-house/|title=Here's the $77M Mansion the Feds Want to Seize from Jeffrey Epstein|author=Ellyn Santiago|date=2019-07-08|publisher=Heavy|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;. У рэшце рэшт, у 1944 годзе недабудаваны дом перададзены архідыяцэзіі Нью-Ёрка пад шпіталь&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1944/04/18/archives/lt-stgau5-to-wed-niis-anne-helburn-montgomery-ala-girl-will-be.html |title=Lt. Straus to Marry Miss Anne Helburn |newspaper=The New York Times |date=April 18, 1944 |page=24 |quote=Last month he and his brothers [...] donated the unfinished mansion of Herbert N. Straus at 9 East 71st Street to the Roman Catholic Bishropic of New York.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;. З 1962 па 1989 год тут размяшчалася школа Бірч Ватэн. Потым за 13,2 мільёна долараў дом набыў мільярдэр Леслі Векснер&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WhiteWillensky2010&quot; /&gt;.  

У 1995 годзе будынак купіў [[Джэфры Эпштэйн]]&lt;ref name=&quot;NYTJul19&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/01/11/garden/home-sweet-elsewhere.html|title=Home Sweet Elsewhere|author=Christopher Mason|date=11 January 1996|work=[[The New York Times]]|access-date=8 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{cite news|url=https://variety.com/2011/dirt/real-estalker/a-big-deal-goes-down-at-nycs-lordly-834-fifth-avenue-1201231218/|title=A Big Deal Goes Down at NYC's Lordly 834 Fifth Avenue|author=Mark David|date=25 February 2011|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=7 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VF&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/news/2003/03/jeffrey-epstein-200303|title=The Talented Mr. Epstein|author=Mark David|date=25 February 2011|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|access-date=11 July 2019}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2019 года ў рамках федэральнага расследавання па абвінавачваннях Эпштэйна ў гандлі людзьмі ў мэтах сексуальнай эксплуатацыі ў доме правялі обшук паліцыя Нью-Ёрка і агенты [[Федэральнае бюро расследаванняў|ФБР]]&lt;ref name=&quot;Heavy&quot; /&gt;. 

У сакавіку 2021 года былы кіраўнік Goldman Sachs Майкл Дафі набыў будынак за 51 мільён долараў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/jeffrey-epsteins-manhattan-townhouse-sells-approximately-51-million/story?id=76371810|title=Jeffrey Epstein's Manhattan townhouse sells for approximately $51 million|author=Hill|first=James|website=ABC News|date=March 11, 2021|access-date=November 5, 2025|last2=Katersky|first2=Aaron}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marino s659&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/03/22/realestate/jeffrey-epstein-nyc-mansion.html|title=Jeffrey Epstein’s Mansion to Undergo ‘Complete Makeover’|author=Marino|first=Vivian|website=The New York Times|date=March 22, 2021|access-date=November 5, 2025}}&lt;/ref&gt;. Сродкі ад продажу былі накіраваны на кампенсацыю ахвярам Эпштэйна&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.foxbusiness.com/markets/goldman-michael-daffey-epstein-nyc-mansion|title=Former Goldman executive pays $51M for Epstein's NYC mansion. Who is he?|author=Conklin|first=Audrey|date=2021-03-17|publisher=[[FOX Business]]|access-date=2021-03-17}}&lt;/ref&gt;. Новы ўладальнік абвясціў аб планах рэканструкцыі дома&lt;ref name=&quot;Marino s659&quot; /&gt;, якая была завершана ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aol.com/articles/jeffrey-epsteins-house-horrors-completes-231059890.html|title=Years After The Sick Pedo's Victims Were 'Sexually Tortured In a Massage Room Called The Dungeon'|author=Gunn|first=Haley|website=AOL.com|date=October 22, 2025|access-date=November 5, 2025}}&lt;/ref&gt;. 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Справа Эпштэйна}}
[[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]]
[[Катэгорыя:Славутасці Нью-Ёрка]]</text>
      <sha1>0v1tku00q3ty48e4u8qe4m1xbh8af6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елізаветградскі 3-і гусарскі полк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803417</id>
    <revision>
      <id>5119765</id>
      <parentid>5107215</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5119765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3958" sha1="98a75sre6lsy6jcc3rveav5zy9tcxd1" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне}}
'''Елізаветградскі 3-і гусарскі полк''' ({{lang-ru|Елисаветградский 3-й гусарский полк}}) — фарміраванне [[Расійская імператарская армія|Расійскай імператарскай арміі]]. Утвораны ў 1783 годзе пад назвай лёгка-коннага; з 1789 года стаў называцца конна-егерскім. [[Павел I]] пераназваў яго ў гусарскі, а ў 1882 годзе полк звернуты ў драгунскі. 

Прымаў удзел у [[Руска-турэцкая вайна (1787—1791)|вайне з Турцыяй 1787—1791 гадоў]] (у скадзе [[Екацярынаслаўская армія|Екацярынаслаўскай арміі]] [[Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін|Р. Пацёмкіна]] вызначыўся пры [[Штурм Ачакава|ўзяцці Ачакава]]), [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1792)|з Рэчу Паспалітай 1792 года]], [[Паўстанне Касцюшкі|падаўленні паўстання Касцюшкі 1794 года]] (у тым ліку ў [[Бой пад Мацяёвіцамі (1794)|бітве пад Мацяёвіцамі]] і [[Бітва пад Прагай (1794)|ўзяцці Прагі]]), войнах [[Вайна трэцяй кааліцыі|трэцяй]] ([[Бітва пад Аўстэрліцам]]) і [[Вайна чацвёртай кааліцыі|чацвёртай]] (бітвах пры [[Бітва пры Марунгене|Марунгене]] і [[Бітва пры Прэйсыш-Эйлау|Прэйсыш-Эйлау]]) кааліцый, [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]] ([[Бітва пад Барадзіном]]) і [[Вайна шостай кааліцыі|загранічным паходзе Рускай арміі]], [[Расійска-турэцкая вайна (1828—1829)|вайне з Турцыяй 1828—1829 гадоў]], [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|падаўленні паўстання 1830—1831 гадоў]], [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Венгрыі|падаўленні рэвалюцыі 1848—1849 гадоў у Венгрыі]], [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]].

Як знакі адрознення атрымаў георгіеўскія трубы, з надпісам: «За адрозненне пры паразе і выгнанні непрыяцеля з межаў Расіі 1812 г.» і «за ўціхамірванне Венгрыі 1849 г.».

== Літаратура ==
* [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%92%D0%AD/%D0%92%D0%A2/%D0%95%D0%BB%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_3-%D0%B9_%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%95%D0%B5_%D0%98%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B8_%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B8_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B,_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA Военная энциклопедия (Сытин, 1911—1915)]
* [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%95%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_9-%D0%B9_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гусарскія палкі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Крапыўныцкы]]</text>
      <sha1>98a75sre6lsy6jcc3rveav5zy9tcxd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гета ў Шапялевічах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803425</id>
    <revision>
      <id>5119766</id>
      <parentid>5107442</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5119766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7723" sha1="7yf9pq6nmpnq3uaf4v24zfn4jdh1dy5" xml:space="preserve">'''Гета ў Шапялевічах''' (лета 1941 — 12 снежня 1941) — [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[Яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Шапялевічы]] [[Цяцерынскі сельсавет|Цяцерынскага сельсавета]] [[Круглянскі раён|Круглянскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і наваколля ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].

== Гісторыя ==
Пасля акупацыі вёскі немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета. Гета было створана на месцы кампактнага пражывання яўрэяў да вайны, і іх пакінулі жыць у сваіх дамах — на адной вуліцы на ўскраіне вёскі. Хто менавіта з жыхароў быў яўрэям, немцам выдаў стараста, які асабіста ведаў кожнага, і ўсіх прадстаўнікоў нацыянальнасці перапісалі&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/shepelevichi/shepelevichi.html Холокост в Шепелевичах] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/shepelevichi/shepelevichi.html|date=20210501010427}}&lt;/ref&gt;.

Калабаранты рабавалі і збівалі вязняў. Ім забаранілі купляць прадукты, хадзіць па вуліцах і нават размаўляць з неяўрэямі. Пад страхам смерці вязням гета забаранілі выходзіць з дамоў без прышытай жоўтай пазнакі на верхняй вопратцы&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;.

Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці супраціву, і таму ў большасці выпадкаў у першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце прыкладна ад 15 да 50 гадоў (нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні)&lt;ref&gt;''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15|date=20160826000241}}&lt;/ref&gt;. З гэтых меркаванняў прыкладна праз два тыдні пасля акупацыі немцы сабралі ў Шапялевічах маладых яўрэяў-мужчын, каля дванаццаці чалавек, і расстралялі на Мокраўскіх могілках. У гэтым расстрэле асабіста ўдзельнічалі і паліцаі, якія збівалі асуджаных людзей і забралі сабе іх асабістыя рэчы. Косткі забітых выпадкова знайшлі ўжо пасля вайны пры пракладцы дарогі праз месца расстрэлу&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/shepelevichi/shepelevichi.html Холокост в Шепелевичах] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/shepelevichi/shepelevichi.html|date=20210501010427}}&lt;/ref&gt;.

15 лістапада 1941 года ўсіх яшчэ жывых яўрэяў выгналі з дамоў і пад канвоем павялі на ўскраіну, у пяцістах метрах ад мястэчка, да кар’ера. Асуджаных людзей пасартавалі і чалавек шэсцьдзесят (жанчын, старых і хлопчыкаў, акрамя старых жанчын і часткі дзяцей) расстралялі. Пасля пакінутых у жывых засялілі ў некалькі дамоў, але кожны дзень кагосьці адводзілі і расстрэльвалі&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=187}}.

12 снежня 1941 года да гета немцы і паліцэйскія прыгналі падводы, і ўсіх пакінутых яўрэяў перавезлі ў [[Гета ў Круглым|Круглянскае гета]]. Маёмасць яўрэяў разабралі сабе паліцаі&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/shepelevichi/shepelevichi.html Холокост в Шепелевичах] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/shepelevichi/shepelevichi.html|date=20210501010427}}&lt;/ref&gt;.

== Выратаванне ==
Барысёнак Ганна з Шапялевічаў за выратаванне Сацункевіча Леаніда была ўдастоена ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад Ізраільскага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм|Яд Вашэм]]»&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/shepelevichi/shepelevichi.html Холокост в Шепелевичах] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/shepelevichi/shepelevichi.html|date=20210501010427}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[Яд ва-Шэм|Яд Вашем]]''. [https://righteous.yadvashem.org/?search=%D0%A1%D0%B0%D1%86%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%20&amp;searchType=righteous_only&amp;language=ru&amp;itemId=6810249&amp;ind=1 История спасения. Борисенок Анна.] {{Wayback|url=https://righteous.yadvashem.org/?search=%D0%A1%D0%B0%D1%86%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%20&amp;searchType=righteous_only&amp;language=ru&amp;itemId=6810249&amp;ind=1|date=20220122100745}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Літаратура ==
* Г. П. Пашкоў, Т. М. Аксёнава, М. I. Асiпенка i iнш. (рэдкал.). «Памяць. Круглянскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларуская энцыклапедыя», 1996. — 589 с. — ISBN 985-11-0054-4.
* {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}}
{{Гета на Беларусі}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Шапялевічы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Круглянскага раёна]]</text>
      <sha1>7yf9pq6nmpnq3uaf4v24zfn4jdh1dy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Праект:WikiGap 2026 Belarus</title>
    <ns>4</ns>
    <id>803524</id>
    <revision>
      <id>5119919</id>
      <parentid>5117624</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спіс створаных артыкулаў */ +1</comment>
      <origin>5119919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26358" sha1="94z6vshddti6do6kmno3jr6mv4du0rp" xml:space="preserve">[[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях.

Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах.

Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''.

[[Файл:WikiGap.svg|300px|right]]

== WikiGap 2026 Беларусь ==
У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі.

Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту.

Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю.

=== Асноўныя мэты марафону ===
* Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету.
* Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове.

=== Тэмы артыкулаў ===
* '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын.
* '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету.

Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху.

=== Тэрміны правядзення ===
* Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]].
* Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]].
* Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года.

=== Правілы ўдзелу ===
* Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма.
* Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу.
* Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]].
* Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года.
* У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі.
* Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]].
* Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]].

== Падвядзенне вынікаў ==
* За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал.
* За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал.

== Справаздача ==
* Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы.
* Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''&lt;nowiki&gt;# [[Назва артыкула]] — ~~~~ &lt;/nowiki&gt;'''

== Спіс створаных артыкулаў ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; -webkit-column-count:&lt;noinclude&gt;3&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;2&lt;/includeonly&gt;; font-size:13px;&quot;&gt;
::: '''8 сакавіка'''
# [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03)
#: '''9 сакавіка'''
# [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03)
#: '''10 сакавіка'''
# [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03)
# [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03)
# [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03)
#: '''11 сакавіка'''
# [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03)
# [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03)
# [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03)
#: '''12 сакавіка'''
# [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03)
# [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03)
#: '''13 сакавіка'''
# [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03)
# [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03)
#: '''14 сакавіка'''
# [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) 
# [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03)
# [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03)
#: '''15 сакавіка'''
# [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03)
# [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03)
#: '''16 сакавіка'''
# [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03)
# [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03)
#: '''17 сакавіка'''
# [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) 
# [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03)
#: '''18 сакавіка'''
# [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03)
#: '''19 сакавіка'''
# [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03)
#: '''20 сакавіка'''
# [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03)
# [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03)
#: '''21 сакавіка'''
# [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03)
# [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03)
#: '''22 сакавіка'''
# [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03)
# [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03)
#: '''23 сакавіка'''
# [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03)
# [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03)
#: '''24 сакавіка'''
# [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03)
#: '''25 сакавіка'''
# [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
#: '''26 сакавіка'''
# [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03)
# [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03)
#: '''27 сакавіка'''
# [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03)
#: '''2 красавіка'''
# [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03)
&lt;/div&gt;

== Створаныя артыкулы ==
Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}
{{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]]</text>
      <sha1>94z6vshddti6do6kmno3jr6mv4du0rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Віктараўна Кобец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803799</id>
    <revision>
      <id>5119802</id>
      <parentid>5110461</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T00:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5119802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6613" sha1="q5kjau2wxmb1wtaqpe9ubznui3ib2hs" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кобец}}
{{Навуковец}}
'''Во́льга Ві́ктараўна Ко́бец''' ({{lang-ru|Ольга Викторовна Кобец}}; нар. [[Смаленск]])&amp;nbsp;— расійскі [[гісторык]] і [[юрыст]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (2006), [[дацэнт]] (2009). 

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў горадзе [[Смаленск]]у. У 2000 годзе скончыла гістарычны факультэт [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт|Смаленскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]]. У 2003 годзе з адзнакай скончыла юрыдычны факультэт [[Маскоўскі новы юрыдычны інстытут|Маскоўскага новага юрыдычнага інстытута]]&lt;ref name=&quot;smolgu&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.smolgu.ru/sveden/struct/faculties/istor/kafedra_prava/ |title=Кафедра права |publisher=Смоленский государственный университет |date=2020-02-22 |lang=ru |access-date=10 сакавіка 2026 |archive-date=22 лютага 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222140334/http://www.smolgu.ru/sveden/struct/faculties/istor/kafedra_prava/ |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dumka&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=[[Яўген Уладзіміравіч Кодзін|Кодин Е. В.]], Кобец О. В. |загаловак=Белорусизация в российско-белорусском приграничье в 1924–1929 годах: Смоленщина |выданне=Беларуская думка |год=2019 |нумар=8 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

З 2005 года пачала працаваць у [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт|Смаленскім дзяржаўным універсітэце (СмалДУ)]]. Займала пасады дацэнта, загадчыка кафедры права, а таксама дэкана факультэта гісторыі і права СмалДУ&lt;ref name=&quot;smolgu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;{{cite web |url=http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-SEK-691827&amp;strq=l_siz=20 |title=Кобец, Ольга Викторовна (кандидат исторических наук) |publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2006 годзе ў [[Бранскі дзяржаўны ўніверсітэт імя акадэміка І. Г. Пятроўскага|Бранскім дзяржаўным універсітэце імя акадэміка І.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Пятроўскага]] абараніла дысертацыю на суісканне вучонай ступені [[Кандыдат навук|кандыдата гістарычных навук]] па тэме «Супраціўленне смаленскага сялянства дзяржаўнай палітыцы ў вёсцы, 1928—1933&amp;nbsp;гг.» ({{lang-ru|Сопротивление смоленского крестьянства государственной политике в деревне, 1928-1933 гг.}}). У 2009 годзе атрымала вучонае званне [[Дацэнт|дацэнта]]&lt;ref name=&quot;smolgu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dumka&quot;/&gt;.

== Навуковая дзейнасць ==
Сфера навуковых інтарэсаў даследчыцы ўключае асаблівасці праяўлення [[Сталінізм|сталінізму]] ў расійскай правінцыі (на прыкладзе Смаленшчыны), а таксама працэсы калектывізацыі сельскай гаспадаркі ў 1920—1930-х гадах&lt;ref name=&quot;smolgu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dumka&quot;/&gt;.

Вядзе навучальныя курсы па сямейным і грамадзянскім праве. Акрамя таго, чытае спецыяльныя курсы «Асаблівасці калектывізацыі і раскулачвання на Смаленшчыне» і «Прымяненне права ў штодзённасці»&lt;ref name=&quot;smolgu&quot;/&gt;. 

Аўтар больш за 20 навуковых прац, у тым ліку шэрагу вучэбна-метадычных дапаможнікаў і артыкулаў&lt;ref name=&quot;smolgu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dumka&quot;/&gt;.

== Бібліяграфія ==
* Отечественная история: Учебно-методическое пособие. Смоленск, 2008. Смоленская деревня в 1861—1937 гг.
* Краеведческие материалы для семинарских занятий по курсу отечественной истории. Смоленск, 2009.
* Крестьянство Смоленщины против государственной политики в деревне, 1929—1931 гг. // История сталинизма: репрессированная российская провинция. Материалы международной научной конференции. Смоленск, 9—11 октября 2009 г. — М.: РОССПЭН, 2011.
* «Хуторизация смоленской деревни в 1920-е годы: путь к коллективизации?» // История сталинизма: Крестьянство и власть. Материалы международной научной конференции. Екатеринбург, 30 сентября — 2 октября 2010 г. — М.: РОССПЭН, 2011.
* Белорусизация в российско-белорусском приграничье в 1924–1929 годах: Смоленщина / Е. В. Кодин, О. В. Кобец // Беларуская думка. — 2019. — № 8.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Кобец Вольга Віктараўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаленску]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]]
[[Катэгорыя:Юрысты Расіі]]</text>
      <sha1>q5kjau2wxmb1wtaqpe9ubznui3ib2hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>TDK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>804436</id>
    <revision>
      <id>5119936</id>
      <parentid>5117829</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20323-57</username>
        <id>166098</id>
      </contributor>
      <origin>5119936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6707" sha1="sk7gemh7lxmlhlcpc1makspvz3ica7i" xml:space="preserve">{{картка кампаніі 
|назва = TDK PGM (TDK)
|лагатып = TDK logo.svg
|тып = [[Публічная кампанія]] ({{tyo|6762}}, {{nyse|TDK}}, {{lse|TDK}})
|лістынг на біржы =
|дзейнасць =
|дэвіз = {{lang-en2|Life on Record}} (літаральна &quot;Жыццё ў рэжыме запісу&quot;, &quot;Жыццё на плёнку&quot;)
|заснавана = [[1935]]
|ранейшыя назвы =
|заснавальнікі =
|размяшчэнне = [[Токіо]], [[Японія]]
|ключавыя фігуры = Прэзідэнт: Takehiro Kamigama
|галіна = Вытворчасць носьбітаў інфармацыі і электронных кампанентаў
|прадукцыя = [[Blu-ray]], [[USB-назапашвальнік|USB-назапашвальнікі]], электронныя кампаненты, крыніцы сілкавання
|абарот = {{profit}} [[¥]]866 мільярдаў (2008)
|НДДКР =
|аперацыйны прыбытак = {{profit}} [[¥]]87 мільярдаў (2008)
|чысты прыбытак = {{profit}} [[¥]]71 мільярд (2008)
|колькасць супрацоўнікаў = 53,923&lt;ref&gt;[http://www.google.com/finance?q=TYO%3A6762 6762 — TDK CORPORATION — Google Finance&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|мацярынская кампанія =
|даччыныя кампаніі =
|аўдытар =
|сайт = [http://www.tdk.com/ www.tdk.com], [http://www.tdk.co.jp/ www.tdk.co.jp]
}}

'''TDK Corporation''' — транснацыянальная [[Японія|японская]] кампанія, якая займаецца вытворчасцю электронных кампанентаў і носьбітаў інфармацыі. Назва кампаніі паходзіць з першапачатковай японскай назвы: '''T'''okyo '''D'''enki '''K'''agaku — ''Такійская электроніка і хімікаты''.

Акцыі кампаніі размешчаныя на [[Такійская фондавая біржа|Такійскай фондавай біржы]] і ўваходзяць у індэксы [[Nikkei 225]] і TOPIX.

== Гісторыя ==

TDK была заснавана ў Японіі 7 снежня 1935 года для вытворчасці матэрыяла пад назвай ферыт, вынайдзенага вучонымі Такійскага тэхналагічнага інстытута ({{lang-en|Tokyo Institute of Technology}}) у 1930 годзе. У 1952 годзе TDK пачала вытворчасць [[Магнітная стужка|магнітных стужак]], а пазней, у 1966 годзе, вытворчасць [[Кампакт-касета|кампакт-касет]], дзякуючы якім кампанія і атрымала шырокую вядомасць.&lt;ref name=&quot;tdk-jap-hist&quot;&gt;{{cite web|title=TDK Japan site: corporate history|url=http://www.tdk.co.jp/teaae01/aae10000.htm|archive-url=https://www.webcitation.org/66Azqzr8U?url=http://www.global.tdk.com/about_tdk/our_history/|archive-date=2012-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Першы офіс TDK ў [[ЗША|Злучаных Штатах]] быў створаны ў 1965 годзе ў [[Нью-Ёрк]]у,&lt;ref name=&quot;corp history aae10000&quot;&gt;{{cite web|title=TDK Japan site: corporate history|url=http://www.tdk.co.jp/teaae01/aae10000.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327015802/http://www.tdk.co.jp/teaae01/aae10000.htm|archive-date=2017-03-27}}&lt;/ref&gt; еўрапейскія аперацыі пачаліся ў 1970 годзе з офіса ў [[Франкфурт|Франкфурце]], [[Заходняя Германія]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=TDK Europe site: corporate history|url=http://www.tdk-europe.com/en/corporate/history.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017050300/http://www.tdk-europe.com/en/corporate/history.php|archive-date=2007-10-17}}&lt;/ref&gt;

У 1980-х гадах кампанія была спонсарам [[ФК Аякс Амстэрдам|футбольнага клуба Аякс]], у той час Аякс выйграў [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА]] ў 1987 годзе.

У 2004 годзе TDK стала першым вытворцам носьбітаў інфармацыі, які далучыўся да распрацоўкі [[Blu-ray Disc|Blu-ray дыскаў]]&lt;ref name=&quot;tdk-jap-hist&quot; /&gt;. У 2006 годзе TDK спыніла вытворчасць [[CD]] і [[DVD]], перакінуўшы ўсе сілы на выпуск Blu-ray дыскаў.

У канцы 2007 года кампанія {{нп5|Imation}} набыла ў TDK права на выкарыстанне назвы {{lang-en2|TDK Life On Record}} пры вытворчасці магнітных стужак, аптычных і дыскавых назапашвальнікаў, аксесуараў.

Станам на 2012 год TDK выпускала шырокі спектр носьбітаў інфармацыі: магнітных, аптычных і [[USB-назапашвальнік]]аў&lt;ref&gt;{{cite web|title=TDK Europe  site|url=http://www.tdk-media.eu/en/|archiveurl=https://www.webcitation.org/68DleD4Ke?url=http://www.tdkperformance.com/en-eu/|archivedate=2012-06-06|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;. Таксама кампанія выпускала навушнікі для праслухоўвання музыкі і гарнітуры для мабільных прылад.

З 2000-х гадоў TDK спецыялізуецца на распрацоўцы, вытворчасці і продажы электронных кампанентаў, элементаў [[Цвёрды дыск|цвёрдых дыскаў]], а таксама блокаў сілкавання.

== Прадукцыя кампаніі ==
&lt;gallery&gt;
File:TDK D60 1979.JPG|[[Аўдыякасета]] D60 1979 года
File:TDK MA60 001.jpg|Аўдыякасета MA60 выпуску 1990-1992 гадоў
File:TDK D C180 cassette.jpg|Аўдыякасета D-C180
File:VHS-C 02.JPG|[[Відэакасета]] VHS-C
File:TDK blank DVD.JPG|[[DVD-дыск]] TDK
File:Minidisk01.jpg|[[MiniDisc]]
File:TDK DC4-150-9262.jpg|Картрыдж DDS-3
File:A VHS TDK HS cassette.jpg|Відэакасета HS VHS
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.tdk.com/ }}{{ref-en}}
* [https://www.tdk.com/museum/en/ Музей гісторыі кампаніі]{{ref-en}}

{{Nikkei 225}}

[[Катэгорыя:Кампаніі Японіі]]</text>
      <sha1>sk7gemh7lxmlhlcpc1makspvz3ica7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соару</title>
    <ns>0</ns>
    <id>804770</id>
    <revision>
      <id>5119636</id>
      <parentid>5116444</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-ka Zadzvinski</username>
        <id>5766</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>шаблон</comment>
      <origin>5119636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="927" sha1="izh6butvv0f0ddmdsr2k037r1y7ofwv" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Со́ару''' ({{lang-et|Sooru}}) — вёска ў воласці Валга павета [[Валгамаа]], [[Эстонія]]. Да рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад [[Тылістэ (воласць)|воласці Тылістэ]] (скасавана). Размешчана ў паўднёвай частцы Эстоніі, за 10 кіламетрах на поўнач ад павятовага і валаснога цэнтра — горада [[Валга]]. За 242 км ад [[Талін]]а, да Тарту — 77 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 64 метры.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Воласць Валга}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>izh6butvv0f0ddmdsr2k037r1y7ofwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гіпакамп (міфалогія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805076</id>
    <revision>
      <id>5119632</id>
      <parentid>5118929</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5119632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22561" sha1="swrhupxxgf66yxsthh8d7mjkjzrk8ub" xml:space="preserve">{{гэты артыкул|пра міфічную істоту}}
{{пра|частку галаўнога мозга|Гіпакамп}}
{{пра|спадарожнік Нептуна|Гіпакамп (спадарожнік)}}
{{Міфалагічны персанаж
 |Імя                    =
 |Арыгінальнае напісанне =
 |Тлумачэнне імя         =
 |Тып                    =
 |Міфалогія              = [[Старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаская]]
 |Пол                    =
 |Перыяд жыцця           =
 |Выява                  = Hippokampos Louvre CA1524.jpg
 |Памер                  = 
 |Подпіс                 = Гіпакамп на чорнафігурнай [[Амфара|амфары]] канца VI ст. да н.э., [[Луўр (музей)|Луўр]] (CA 1524)
 |Імя на іншых мовах     =
 |Грэцкае напісанне      = 
 |Лацінскае напісанне    =
 |У іншых культурах      =
 |Мясцовасць             =
 |Занятак                =
 |Паходжанне             =
 |Згадванні              =
 |Дынастыя               =
 |Бацька                 =
 |Маці                   =
 |Брат                   =
 |Сястра                 =
 |Муж                    =
 |Жонка                  =
 |Дзеці                  =
 |Месца пахавання        =
 |Звязаныя паняцці       =
 |Звязаныя персанажы     =
 |Звязаныя падзеі        =
 |Атрыбуты               =
 |Характэрныя рысы       =
 |Вахана                 =
 |Мантра                 =
 |Вікісховішча           =
}}
'''Гіпака́мп''' або '''гіпака́мпус''' ({{lang-grc|ἱππόκαμπος}} ад {{lang-grc|ἵππος}}&amp;nbsp;— «конь» і {{lang-grc|κάμπος}}&amp;nbsp;— «марская пачвара») — [[міфічная істота]], якая згадваецца ў [[Этруская міфалогія|этрускай]], [[Старажытнагрэчаская міфалогія|старажытнагрэчаскай]], [[Фінікія|фінікійскай]],&lt;ref name= &quot;IAA&quot;&gt;Israel Antiquities Authority, [http://www.antiquities.org.il/hoards_eng.asp Yizre'el Valley silver hoard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201141656/http://www.antiquities.org.il/hoards_eng.asp |date=2020-12-01 }} (retrieved Jan 10 2013)&lt;/ref&gt; [[Пікты|пікцкай]] і [[Рымская міфалогія|рымскай міфалогіях]] (хоць яго назва мае відавочна грэчаскае паходжанне). Звычайна паказваецца як істота з верхняй часткай цела каня і ніжняй часткай цела рыбы.

== Міфалогія ==
[[Файл:Terracotta bell-krater (mixing bowl) with lid MET DP232622.jpg|thumb|Тэракотавы звонападобны кратэр (чаша для змешвання) з вечкам, канец V стагоддзя да н. э.]]
Манеты, адчаканеныя ў [[Тыр|Тыры]] каля IV стагоддзя да н. э., паказваюць бога-заступніка [[Мелькарт|Мелькарта]], які едзе на крылатым гіпакампе ў суправаджэнні [[Дэльфіны|дэльфінаў]]&lt;ref name=&quot;IAA&quot; /&gt;. Манеты таго ж перыяду з [[Бібл|Бібла]] паказваюць гіпакампа, які нырае пад [[Галера|галеру]]&lt;ref&gt;[http://www.coinarchives.com/a/results.php?results=100&amp;search=Byblos Byblos at NumisBids]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mfa.org/collections/object/stater-of-byblos-with-galley-3024 Stater of Byblos with galley | Museum of Fine Arts, Boston]&lt;/ref&gt;.

Залаты гіпакамп быў знойдзены ў скарбе з каралеўства [[Лідыя]], [[Анатолія|Малая Азія]], які датуецца VI стагоддзем да н. э.&lt;ref&gt;Sharon Waxman, ''Loot: The Battle over the Stolen Treasures of the Ancient World,'' Chapter 6; [https://web.archive.org/web/20081210070246/http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/Loot-Chasing-the-Lydian-Hoard.html excerpt in ''Smithsonian''], Nov. 14, 2008 (retrieved Jan 10 2013).&lt;/ref&gt;

=== Грэчаская і рымская ===
У «[[Іліяда|Іліядзе]]» [[Гамер]] апісвае [[Пасейдон|Пасейдона]] — бога коней, землетрасенняў і акіянаў — які кіруе [[Калясніца|калясніцай]], запрэжанай канямі з [[Бронза|меднымі]] капытамі, па паверхні акіяна&lt;ref&gt;Homer, ''[[Іліяда|Iliad]]'' xiii. 24, 29;&lt;/ref&gt;. Падобным чынам [[Апалоній Родаскі]] апісвае каня Пасейдона, які выходзіць з мора і скача [[Лівія|лівійскімі]] пяскамі&lt;ref&gt;[[Апалоній Родаскі]], «[[Арганаўтыка]]» (iv.1353ff)&lt;/ref&gt;. Гэта суадносіцца з гіпакампамі, якіх [[Гай Валерый Флак]] у сваёй «[[Арганаўтыка|Арганаўтыцы]]» апісвае як «двухкапытных» (з [[Парнакапытныя|раздвоенымі капытамі]]): «[[Арыён (міфалогія)|Арыён]], сціскаючы бацькавы [[Аброць|лейцы]], уздымае мора фырканнем сваіх двухкапытных коней»&lt;ref&gt;Valerius Flaccus, ''Argonautica'' 2.507.&lt;/ref&gt;. Аднак у выяўленчым мастацтве [[Элінізм|эліністычнага]] і [[Старажытны Рым|рымскага]] перыядаў Пасейдон часта кіруе «марской калясніцай», запрэжанай гіпакампамі. Такім чынам, гіпакампы суправаджаюць гэтага бога як на старажытных выявах, так і на больш сучасных, напрыклад, у водах [[Фантан Трэві|фантана Трэві]] XVIII стагоддзя ў Рыме, дзе за імі назірае [[Нептун (міфалогія)|Нептун]] са сваёй [[Ніша|нішы]] зверху.

[[Файл:Roman Baths, Bath - Sea Horse Mosaic.jpg|thumb|left|237px|Гіпакамп на рымскай мазаіцы ў [[Тэрмы|тэрмах]] [[Аквэ Суліс]] ([[Бат]])]]

З’яўленне гіпакампаў як у [[Прэсная вада|прэснай]], так і ў [[Марская вада|салёнай]] вадзе падаецца нелагічным сучаснай аўдыторыі, але не старажытнай, бо грэчаская канцэпцыя прыроднага [[Кругаварот вады ў прыродзе|гідралагічнага цыкла]] не ўлічвала [[Кандэнсацыя|кандэнсацыю]] атмасфернай вады ў выглядзе [[Ападкі|ападкаў]] для папаўнення падземных вод. Замест гэтага яны ўяўлялі, што марскія воды цякуць назад на сушу праз велізарныя [[Пячора|пячоры]] і [[Воданосны гарызонт|ваданосныя пласты]], падымаючыся ачышчанымі і апраснёнымі ў [[Крыніца (гідралогія)|крыніцах]].&lt;ref&gt;Гэта рабіла праўдападобным міфічны падводны шлях німфы крыніцы [[Арэтуза (німфа)|Арэтузы]] з Грэцыі ў [[Сіцылія|Сіцылію]]. Кароткі выклад поглядаў старажытных на гідралагічны цыкл прыведзены рымскім эпікурэйцам [[Лукрэцый|Лукрэцыем]] у паэме «[[Пра прыроду рэчаў|De rerum natura]]» (vi.631-38).&lt;/ref&gt;

Таму было натуральна, што храм у [[Геліка|Геліцы]], на прыбярэжнай раўніне [[Ахая|Ахаі]], быў прысвечаны ''Poseidon Helikonios'', або «Пасейдону Геліконскаму», святой крыніцы беатыйскага Гелікона&lt;ref&gt;[[Страбон]]: «Мора паднялося ў выніку землетрасення і затапіла [[Геліка|Геліку]], а таксама храм Пасейдона Геліконскага...» (''Геаграфія'' 8.7.2).&lt;/ref&gt;. Калі землетрасенне раптоўна затапіла горад, бронзавы Пасейдон храма ў суправаджэнні гіпакампаў працягваў чапляцца за сеткі рыбакоў&lt;ref&gt;Паводле [[Эратасфен|Эратасфена]], адзначана Страбонам (''там жа'').&lt;/ref&gt;. Гэтак жа гіпакамп лічыўся прыдатным упрыгожваннем для [[Мазаіка|мазаік]] у рымскіх [[Тэрмы|тэрмах]] і [[Грамадскія лазні|грамадскіх лазнях]], такіх як у Аквэ Суліс, у сучасным горадзе Бат, [[Англія]] ([[Рымская Брытанія|Брытанія]]).

[[Файл:Jonah and the sea monster, from Wilpert, 1903, page 47 sharpened.jpg|thumb|350px|Іона і марская пачвара, з хрысціянскага мастацтва ў рымскіх катакомбах канца II стагоддзя н. э. Марская пачвара, намаляваная рымскімі хрысціянамі, нагадвае гіпакампа.]]

Коні Пасейдона, якія былі ўключаны ў складаную скульптурную праграму з [[Армолу|пазалочанай бронзы]] і [[Слонавая косць|слановай косці]], дададзеную рымскім кліентам у храм Пасейдона ў [[Карынф|Карынфе]], верагодна, былі гіпакампамі; пазней рымскі грэк-географ [[Паўсаній (географ)|Паўсаній]] апісаў гэты багаты ансамбль у [[II стагоддзе|II стагоддзі н. э.]] («Апісанне Элады» ii.1.7-.8):

{{цытата|На храме, які не вельмі вялікі, стаяць бронзавыя [[Трытон (міфалогія)|Трытоны]]. У прытворы храма размешчаны выявы: дзве Пасейдона, трэцяя [[Амфітрыта|Амфітрыты]] і Мора, якое таксама зроблена з бронзы. Ахвяраванні ўнутры былі прысвечаны ў наш час [[Герод Атык|Геродам Атыкам]]: чатыры кані, пазалочаныя, за выключэннем капытоў, якія зроблены са слановай косці, і два залатыя [[Трытон (міфалогія)|Трытоны]] побач з канямі, часткі якіх ніжэй за пояс зроблены са слановай косці. На калясніцы стаяць Амфітрыта і Пасейдон, а побач хлопчык Палеман верхам на дэльфіне. Яны таксама зроблены са слановай косці і золата. Пасярэдзіне пастамента, на якім усталявана калясніца, высечана Мора, якое падтрымлівае юную [[Афрадыта|Афрадыту]], а па абодва бакі німфы, якіх называюць [[Нерэіды|Нерэідамі]].}}

=== Этруская ===
Гіпакампы з’яўляюцца ў першай арыенталізуючай фазе [[Этруская цывілізацыя|этрускай цывілізацыі]]: яны застаюцца тэмай у этрускіх сценавых роспісах грабніц і рэльефах&lt;ref&gt;Этрускія марскія істоты, у тым ліку шэраг гіпакампаў, разглядаюцца ў культурным кантэксце і ўпарадкаваны па тыпалогіі ў кнізе: Monika Boosen, ''Etruskische Meeresmischwesen: Untersuchungen zur Typologie u. Bedeutung'' (''Archaeologica'' 59) (Rome:Bretschneider) 1986.&lt;/ref&gt;, дзе яны часам маюць крылы, як у фантане Трэві. [[Кэтрын Шэпард]] знайшла ў гэтай тэме этрускую веру ў марское падарожжа ў іншы свет&lt;ref&gt;Katharine Shepard, ''The Fish-Tailed Monster in Greek and Etruscan Art'', 1940, pp 25ff; the thesis was, exceptionally, reviewed (by G.W. Elderkin) in ''American Journal of Archaeology'' '''45'''.2 (April 1941), pp. 307-308: available on-line through JSTOR.&lt;/ref&gt;.

=== Сярэднявечча, Рэнесанс і сучаснасць ===
[[Файл:Complete Guide to Heraldry Fig364.png|thumb|upright|«Марскі конь» у сярэднявечнай геральдыцы быў міфічнай істотай, якая была напалову канём і напалову рыбай; яго не варта блытаць з пазнейшым геральдычным «гіпакампам», які быў натуральным [[Марскія канькі|марскім каньком]].]]
Міфічны гіпакамп выкарыстоўваўся як [[Геральдычныя фігуры|геральдычная фігура]], асабліва з часоў Рэнесансу, часцей за ўсё ў [[Герб|гербах]] людзей і месцаў, звязаных з морам. Аднак у геральдычнай мове тэрміны ''гіпакамп'' і ''гіпакампус'' цяпер адносяцца да рэальнай жывёлы, якая называецца [[Марскія конікі|марскім конікам]], а тэрмін ''марскі конь'' (sea-horse) адносіцца да міфічнай істоты. Вышэйзгаданыя гібрыды з рыбай сустракаюцца радзей. Знешне геральдычны марскі конь малюецца з галавой і шыяй каня, хвастом рыбы і перапончатымі лапамі замест пярэдніх капытоў. Яго грыва можа быць конскай або замененай дадатковым плаўніком. Марскія коні могуць быць намаляваны з крыламі; крылатыя марскія коні з рогам былі часткай герба, падараванага сэру [[Шон Конэры|Шону Конеры]] ў 2018 годзе кіраўніком геральдычнай службы Шатландыі&lt;ref&gt;Arthur Charles Fox-Davies. ''A Complete Guide to Heraldry'', T.C. and E.C. Jack, London, 1909, 202, https://archive.org/details/completeguidetoh00foxduoft.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://courtofthelordlyon.scot/Beasts5Seabeasts.pdf|title=Gruesome Beast 5: The Sea-Beasts|website=www.courtofthelordlyon.scot/|language=en|access-date=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Piazza di trevi - fontana di trevi hippocampus crop.jpg|thumb|left|[[Трытон (міфалогія)|Трытон]] і крылаты гіпакамп у [[Фантан Трэві|фантане Трэві]], Рым]]

Марскі конь таксама ёсць распаўсюджаным вобразам у мастацтве Рэнесансу і барока, напрыклад, у фантане Трэві, датаваным 1732 годам.

Крылаты гіпакамп выкарыстоўваецца як сімвал [[Air France]] з моманту яе заснавання ў 1933 годзе (узяты ад яе папярэдніка [[Air Orient]]); сёння ён сустракаецца на [[Гандола рухавіка|гандолах рухавікоў]] самалётаў Air France.

Бронзавыя гіпакампы ўсталяваны ў [[Дублін]]е, [[Ленстэр]], [[Ірландыя]] на ліхтарных слупах побач са статуяй [[Генры Грэтан|Генры Грэтана]] і на [[Мост Грэтана|мосце Грэтана]].

Англійскі футбольны клуб [[ФК Ньюкасл Юнайтэд|Ньюкасл Юнайтэд]] мае двух гіпакампаў на сваёй эмблеме. Яны намаляваны злева і справа ад шчыта ў цэнтры. Грамадскі цэнтр у [[Ньюкасл-эпон-Тайн]] таксама ўпрыгожаны гіпакампамі на вяршыні яго цэнтральнай вежы.
[[Файл:Abrampoĺski, Miensk. Абрампольскі, Менск (2018).jpg|міні|Уваходны партал у [[Дом Абрампольскага|дом Абрампольскага]], Мінск.]]
Рэльефная выява двух гіпакампаў размешчана на ўваходным партале [[Дом Абрампольскага|дома Абрампольскага]] ў Мінску.

== Казярог і роднасныя міфічныя жывёлы ==
{{глядзі таксама|Кінатаўр}}
Цесна звязаны з гіпакампам «марскі казёл», прадстаўлены [[Казярог (знак задыяка)|Казярогам]] — міфічнай істотай з пярэдняй паловай [[Каза свойская|казла]] і задняй паловай рыбы. Кананічныя фігуры (большасць з якіх не былі культавымі выявамі) і манеты карыйскай багіні, якая праз ''[[interpretatio graeca]]'' атаясамлівалася з [[Афрадыта|Афрадытай]] як ''[[Афрадызія|Афрадыта Афрадызійская]]'', паказваюць багіню верхам на марскім казле&lt;ref name=&quot;Imhoof-Blümer&quot;&gt;Imhoof-Blümer, ''Kleinasiatische Müntzen'' plate IV, no 14, noted in Elderkin 1941:307&lt;/ref&gt;. Бродзі апісвае яе так&lt;ref name=&quot;brody&quot;&gt;Lisa R. Brody, under the direction of Christopher Ratté, [https://web.archive.org/web/20030923074738/http://www.geocities.com/lisa_brody/diss.htm &quot;The Iconography and Cult of the Aphrodite of Aphrodisias&quot;] (dead link- archive version [https://web.archive.org/web/20030923074738/http://www.geocities.com/lisa_brody/diss.htm here]), New York University, Institute of Fine Arts, 1999. ([https://books.google.com/books/about/The_Iconography_and_Cult_of_the_Aphrodit.html?id=FIyNHAAACAAJ google books link])&lt;/ref&gt;:

{{цытата|...напаўаголеная жаночая фігура верхам на марскім казле ў суправаджэнні дэльфіна і Трытона. Гэта сама багіня Афрадыта, паказаная тут не ў сваім характэрным мясцовым абліччы, а ў больш традыцыйным эліністычным стылі. Гэта марскі аспект Афрадыты, вядомы грэкам як «Aphrodite Pelagia» .... Яна едзе на фантастычнай марской істоце з целам і хвастом рыбы і пярэдняй часткай казла. Гэты марскі казёл рухаецца направа і паварочвае галаву назад, каб паглядзець на багіню. Гэтая група таксама ёсць на афрадызійскіх манетах III стагоддзя н. э.}}

Акрамя ''aigikampoi'' (казлоў з рыб’імі хвастамі), якія ўвасабляюць Казярога&lt;ref name=&quot;Imhoof-Blümer&quot; /&gt;, іншыя жывёлы з рыб’імі хвастамі рэдка сустракаліся ў грэчаскім мастацтве, але больш характэрныя для этрускаў. Сярод іх ''leokampoi'' (львы з рыб’імі хвастамі), ''taurokampoi'' (быкі з рыб’імі хвастамі) або ''pardalokampoi'' (леапарды з рыб’імі хвастамі).&lt;ref&gt;Гл. Boosen 1986.&lt;/ref&gt;

Спалучэнне каня і рыбы таксама знайшло адлюстраванне ў паняцці [[Іхтыякентаўр|іхтыякентаўра]], у якога галава і шыя конскай часткі заменены верхняй часткай цела чалавека, што робіць яго падобным да больш распаўсюджанага [[Гіпакентаўр|гіпакентаўра]]. Іхтыякентаўры з’явіліся ў старажытным выяўленчым мастацтве з II стагоддзя да н. э., хоць сама назва была прыдумана толькі ў Сярэднявеччы&lt;ref&gt; &quot;Triton&quot;. Brill's New Pauly: Encyclopaedia of the Ancient World. Antiquity. Vol. 14. Brill. 2009. p. 101.&lt;/ref&gt;.

== Астраномія ==
{{Асноўны артыкул|Гіпакамп (спадарожнік)}}
Невялікі спадарожнік [[Нептун (планета)|Нептуна]], адкрыты ў ліпені 2013 года, быў названы ў гонар гэтай міфічнай істоты ў лютым 2019 года.&lt;ref&gt;[https://www.cbc.ca/news/technology/neptune-moon-hippocamp-1.5025091 Scientists reveal Neptune's tiny new moon, Hippocamp]&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі]]</text>
      <sha1>swrhupxxgf66yxsthh8d7mjkjzrk8ub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119634</id>
      <parentid>5119632</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Міфічныя коні]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5119634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22610" sha1="61hffcv6qlwoodogl1i01wszioe1qi0" xml:space="preserve">{{гэты артыкул|пра міфічную істоту}}
{{пра|частку галаўнога мозга|Гіпакамп}}
{{пра|спадарожнік Нептуна|Гіпакамп (спадарожнік)}}
{{Міфалагічны персанаж
 |Імя                    =
 |Арыгінальнае напісанне =
 |Тлумачэнне імя         =
 |Тып                    =
 |Міфалогія              = [[Старажытнагрэчаская міфалогія|грэчаская]]
 |Пол                    =
 |Перыяд жыцця           =
 |Выява                  = Hippokampos Louvre CA1524.jpg
 |Памер                  = 
 |Подпіс                 = Гіпакамп на чорнафігурнай [[Амфара|амфары]] канца VI ст. да н.э., [[Луўр (музей)|Луўр]] (CA 1524)
 |Імя на іншых мовах     =
 |Грэцкае напісанне      = 
 |Лацінскае напісанне    =
 |У іншых культурах      =
 |Мясцовасць             =
 |Занятак                =
 |Паходжанне             =
 |Згадванні              =
 |Дынастыя               =
 |Бацька                 =
 |Маці                   =
 |Брат                   =
 |Сястра                 =
 |Муж                    =
 |Жонка                  =
 |Дзеці                  =
 |Месца пахавання        =
 |Звязаныя паняцці       =
 |Звязаныя персанажы     =
 |Звязаныя падзеі        =
 |Атрыбуты               =
 |Характэрныя рысы       =
 |Вахана                 =
 |Мантра                 =
 |Вікісховішча           =
}}
'''Гіпака́мп''' або '''гіпака́мпус''' ({{lang-grc|ἱππόκαμπος}} ад {{lang-grc|ἵππος}}&amp;nbsp;— «конь» і {{lang-grc|κάμπος}}&amp;nbsp;— «марская пачвара») — [[міфічная істота]], якая згадваецца ў [[Этруская міфалогія|этрускай]], [[Старажытнагрэчаская міфалогія|старажытнагрэчаскай]], [[Фінікія|фінікійскай]],&lt;ref name= &quot;IAA&quot;&gt;Israel Antiquities Authority, [http://www.antiquities.org.il/hoards_eng.asp Yizre'el Valley silver hoard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201141656/http://www.antiquities.org.il/hoards_eng.asp |date=2020-12-01 }} (retrieved Jan 10 2013)&lt;/ref&gt; [[Пікты|пікцкай]] і [[Рымская міфалогія|рымскай міфалогіях]] (хоць яго назва мае відавочна грэчаскае паходжанне). Звычайна паказваецца як істота з верхняй часткай цела каня і ніжняй часткай цела рыбы.

== Міфалогія ==
[[Файл:Terracotta bell-krater (mixing bowl) with lid MET DP232622.jpg|thumb|Тэракотавы звонападобны кратэр (чаша для змешвання) з вечкам, канец V стагоддзя да н. э.]]
Манеты, адчаканеныя ў [[Тыр|Тыры]] каля IV стагоддзя да н. э., паказваюць бога-заступніка [[Мелькарт|Мелькарта]], які едзе на крылатым гіпакампе ў суправаджэнні [[Дэльфіны|дэльфінаў]]&lt;ref name=&quot;IAA&quot; /&gt;. Манеты таго ж перыяду з [[Бібл|Бібла]] паказваюць гіпакампа, які нырае пад [[Галера|галеру]]&lt;ref&gt;[http://www.coinarchives.com/a/results.php?results=100&amp;search=Byblos Byblos at NumisBids]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mfa.org/collections/object/stater-of-byblos-with-galley-3024 Stater of Byblos with galley | Museum of Fine Arts, Boston]&lt;/ref&gt;.

Залаты гіпакамп быў знойдзены ў скарбе з каралеўства [[Лідыя]], [[Анатолія|Малая Азія]], які датуецца VI стагоддзем да н. э.&lt;ref&gt;Sharon Waxman, ''Loot: The Battle over the Stolen Treasures of the Ancient World,'' Chapter 6; [https://web.archive.org/web/20081210070246/http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/Loot-Chasing-the-Lydian-Hoard.html excerpt in ''Smithsonian''], Nov. 14, 2008 (retrieved Jan 10 2013).&lt;/ref&gt;

=== Грэчаская і рымская ===
У «[[Іліяда|Іліядзе]]» [[Гамер]] апісвае [[Пасейдон|Пасейдона]] — бога коней, землетрасенняў і акіянаў — які кіруе [[Калясніца|калясніцай]], запрэжанай канямі з [[Бронза|меднымі]] капытамі, па паверхні акіяна&lt;ref&gt;Homer, ''[[Іліяда|Iliad]]'' xiii. 24, 29;&lt;/ref&gt;. Падобным чынам [[Апалоній Родаскі]] апісвае каня Пасейдона, які выходзіць з мора і скача [[Лівія|лівійскімі]] пяскамі&lt;ref&gt;[[Апалоній Родаскі]], «[[Арганаўтыка]]» (iv.1353ff)&lt;/ref&gt;. Гэта суадносіцца з гіпакампамі, якіх [[Гай Валерый Флак]] у сваёй «[[Арганаўтыка|Арганаўтыцы]]» апісвае як «двухкапытных» (з [[Парнакапытныя|раздвоенымі капытамі]]): «[[Арыён (міфалогія)|Арыён]], сціскаючы бацькавы [[Аброць|лейцы]], уздымае мора фырканнем сваіх двухкапытных коней»&lt;ref&gt;Valerius Flaccus, ''Argonautica'' 2.507.&lt;/ref&gt;. Аднак у выяўленчым мастацтве [[Элінізм|эліністычнага]] і [[Старажытны Рым|рымскага]] перыядаў Пасейдон часта кіруе «марской калясніцай», запрэжанай гіпакампамі. Такім чынам, гіпакампы суправаджаюць гэтага бога як на старажытных выявах, так і на больш сучасных, напрыклад, у водах [[Фантан Трэві|фантана Трэві]] XVIII стагоддзя ў Рыме, дзе за імі назірае [[Нептун (міфалогія)|Нептун]] са сваёй [[Ніша|нішы]] зверху.

[[Файл:Roman Baths, Bath - Sea Horse Mosaic.jpg|thumb|left|237px|Гіпакамп на рымскай мазаіцы ў [[Тэрмы|тэрмах]] [[Аквэ Суліс]] ([[Бат]])]]

З’яўленне гіпакампаў як у [[Прэсная вада|прэснай]], так і ў [[Марская вада|салёнай]] вадзе падаецца нелагічным сучаснай аўдыторыі, але не старажытнай, бо грэчаская канцэпцыя прыроднага [[Кругаварот вады ў прыродзе|гідралагічнага цыкла]] не ўлічвала [[Кандэнсацыя|кандэнсацыю]] атмасфернай вады ў выглядзе [[Ападкі|ападкаў]] для папаўнення падземных вод. Замест гэтага яны ўяўлялі, што марскія воды цякуць назад на сушу праз велізарныя [[Пячора|пячоры]] і [[Воданосны гарызонт|ваданосныя пласты]], падымаючыся ачышчанымі і апраснёнымі ў [[Крыніца (гідралогія)|крыніцах]].&lt;ref&gt;Гэта рабіла праўдападобным міфічны падводны шлях німфы крыніцы [[Арэтуза (німфа)|Арэтузы]] з Грэцыі ў [[Сіцылія|Сіцылію]]. Кароткі выклад поглядаў старажытных на гідралагічны цыкл прыведзены рымскім эпікурэйцам [[Лукрэцый|Лукрэцыем]] у паэме «[[Пра прыроду рэчаў|De rerum natura]]» (vi.631-38).&lt;/ref&gt;

Таму было натуральна, што храм у [[Геліка|Геліцы]], на прыбярэжнай раўніне [[Ахая|Ахаі]], быў прысвечаны ''Poseidon Helikonios'', або «Пасейдону Геліконскаму», святой крыніцы беатыйскага Гелікона&lt;ref&gt;[[Страбон]]: «Мора паднялося ў выніку землетрасення і затапіла [[Геліка|Геліку]], а таксама храм Пасейдона Геліконскага...» (''Геаграфія'' 8.7.2).&lt;/ref&gt;. Калі землетрасенне раптоўна затапіла горад, бронзавы Пасейдон храма ў суправаджэнні гіпакампаў працягваў чапляцца за сеткі рыбакоў&lt;ref&gt;Паводле [[Эратасфен|Эратасфена]], адзначана Страбонам (''там жа'').&lt;/ref&gt;. Гэтак жа гіпакамп лічыўся прыдатным упрыгожваннем для [[Мазаіка|мазаік]] у рымскіх [[Тэрмы|тэрмах]] і [[Грамадскія лазні|грамадскіх лазнях]], такіх як у Аквэ Суліс, у сучасным горадзе Бат, [[Англія]] ([[Рымская Брытанія|Брытанія]]).

[[Файл:Jonah and the sea monster, from Wilpert, 1903, page 47 sharpened.jpg|thumb|350px|Іона і марская пачвара, з хрысціянскага мастацтва ў рымскіх катакомбах канца II стагоддзя н. э. Марская пачвара, намаляваная рымскімі хрысціянамі, нагадвае гіпакампа.]]

Коні Пасейдона, якія былі ўключаны ў складаную скульптурную праграму з [[Армолу|пазалочанай бронзы]] і [[Слонавая косць|слановай косці]], дададзеную рымскім кліентам у храм Пасейдона ў [[Карынф|Карынфе]], верагодна, былі гіпакампамі; пазней рымскі грэк-географ [[Паўсаній (географ)|Паўсаній]] апісаў гэты багаты ансамбль у [[II стагоддзе|II стагоддзі н. э.]] («Апісанне Элады» ii.1.7-.8):

{{цытата|На храме, які не вельмі вялікі, стаяць бронзавыя [[Трытон (міфалогія)|Трытоны]]. У прытворы храма размешчаны выявы: дзве Пасейдона, трэцяя [[Амфітрыта|Амфітрыты]] і Мора, якое таксама зроблена з бронзы. Ахвяраванні ўнутры былі прысвечаны ў наш час [[Герод Атык|Геродам Атыкам]]: чатыры кані, пазалочаныя, за выключэннем капытоў, якія зроблены са слановай косці, і два залатыя [[Трытон (міфалогія)|Трытоны]] побач з канямі, часткі якіх ніжэй за пояс зроблены са слановай косці. На калясніцы стаяць Амфітрыта і Пасейдон, а побач хлопчык Палеман верхам на дэльфіне. Яны таксама зроблены са слановай косці і золата. Пасярэдзіне пастамента, на якім усталявана калясніца, высечана Мора, якое падтрымлівае юную [[Афрадыта|Афрадыту]], а па абодва бакі німфы, якіх называюць [[Нерэіды|Нерэідамі]].}}

=== Этруская ===
Гіпакампы з’яўляюцца ў першай арыенталізуючай фазе [[Этруская цывілізацыя|этрускай цывілізацыі]]: яны застаюцца тэмай у этрускіх сценавых роспісах грабніц і рэльефах&lt;ref&gt;Этрускія марскія істоты, у тым ліку шэраг гіпакампаў, разглядаюцца ў культурным кантэксце і ўпарадкаваны па тыпалогіі ў кнізе: Monika Boosen, ''Etruskische Meeresmischwesen: Untersuchungen zur Typologie u. Bedeutung'' (''Archaeologica'' 59) (Rome:Bretschneider) 1986.&lt;/ref&gt;, дзе яны часам маюць крылы, як у фантане Трэві. [[Кэтрын Шэпард]] знайшла ў гэтай тэме этрускую веру ў марское падарожжа ў іншы свет&lt;ref&gt;Katharine Shepard, ''The Fish-Tailed Monster in Greek and Etruscan Art'', 1940, pp 25ff; the thesis was, exceptionally, reviewed (by G.W. Elderkin) in ''American Journal of Archaeology'' '''45'''.2 (April 1941), pp. 307-308: available on-line through JSTOR.&lt;/ref&gt;.

=== Сярэднявечча, Рэнесанс і сучаснасць ===
[[Файл:Complete Guide to Heraldry Fig364.png|thumb|upright|«Марскі конь» у сярэднявечнай геральдыцы быў міфічнай істотай, якая была напалову канём і напалову рыбай; яго не варта блытаць з пазнейшым геральдычным «гіпакампам», які быў натуральным [[Марскія канькі|марскім каньком]].]]
Міфічны гіпакамп выкарыстоўваўся як [[Геральдычныя фігуры|геральдычная фігура]], асабліва з часоў Рэнесансу, часцей за ўсё ў [[Герб|гербах]] людзей і месцаў, звязаных з морам. Аднак у геральдычнай мове тэрміны ''гіпакамп'' і ''гіпакампус'' цяпер адносяцца да рэальнай жывёлы, якая называецца [[Марскія конікі|марскім конікам]], а тэрмін ''марскі конь'' (sea-horse) адносіцца да міфічнай істоты. Вышэйзгаданыя гібрыды з рыбай сустракаюцца радзей. Знешне геральдычны марскі конь малюецца з галавой і шыяй каня, хвастом рыбы і перапончатымі лапамі замест пярэдніх капытоў. Яго грыва можа быць конскай або замененай дадатковым плаўніком. Марскія коні могуць быць намаляваны з крыламі; крылатыя марскія коні з рогам былі часткай герба, падараванага сэру [[Шон Конэры|Шону Конеры]] ў 2018 годзе кіраўніком геральдычнай службы Шатландыі&lt;ref&gt;Arthur Charles Fox-Davies. ''A Complete Guide to Heraldry'', T.C. and E.C. Jack, London, 1909, 202, https://archive.org/details/completeguidetoh00foxduoft.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://courtofthelordlyon.scot/Beasts5Seabeasts.pdf|title=Gruesome Beast 5: The Sea-Beasts|website=www.courtofthelordlyon.scot/|language=en|access-date=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Piazza di trevi - fontana di trevi hippocampus crop.jpg|thumb|left|[[Трытон (міфалогія)|Трытон]] і крылаты гіпакамп у [[Фантан Трэві|фантане Трэві]], Рым]]

Марскі конь таксама ёсць распаўсюджаным вобразам у мастацтве Рэнесансу і барока, напрыклад, у фантане Трэві, датаваным 1732 годам.

Крылаты гіпакамп выкарыстоўваецца як сімвал [[Air France]] з моманту яе заснавання ў 1933 годзе (узяты ад яе папярэдніка [[Air Orient]]); сёння ён сустракаецца на [[Гандола рухавіка|гандолах рухавікоў]] самалётаў Air France.

Бронзавыя гіпакампы ўсталяваны ў [[Дублін]]е, [[Ленстэр]], [[Ірландыя]] на ліхтарных слупах побач са статуяй [[Генры Грэтан|Генры Грэтана]] і на [[Мост Грэтана|мосце Грэтана]].

Англійскі футбольны клуб [[ФК Ньюкасл Юнайтэд|Ньюкасл Юнайтэд]] мае двух гіпакампаў на сваёй эмблеме. Яны намаляваны злева і справа ад шчыта ў цэнтры. Грамадскі цэнтр у [[Ньюкасл-эпон-Тайн]] таксама ўпрыгожаны гіпакампамі на вяршыні яго цэнтральнай вежы.
[[Файл:Abrampoĺski, Miensk. Абрампольскі, Менск (2018).jpg|міні|Уваходны партал у [[Дом Абрампольскага|дом Абрампольскага]], Мінск.]]
Рэльефная выява двух гіпакампаў размешчана на ўваходным партале [[Дом Абрампольскага|дома Абрампольскага]] ў Мінску.

== Казярог і роднасныя міфічныя жывёлы ==
{{глядзі таксама|Кінатаўр}}
Цесна звязаны з гіпакампам «марскі казёл», прадстаўлены [[Казярог (знак задыяка)|Казярогам]] — міфічнай істотай з пярэдняй паловай [[Каза свойская|казла]] і задняй паловай рыбы. Кананічныя фігуры (большасць з якіх не былі культавымі выявамі) і манеты карыйскай багіні, якая праз ''[[interpretatio graeca]]'' атаясамлівалася з [[Афрадыта|Афрадытай]] як ''[[Афрадызія|Афрадыта Афрадызійская]]'', паказваюць багіню верхам на марскім казле&lt;ref name=&quot;Imhoof-Blümer&quot;&gt;Imhoof-Blümer, ''Kleinasiatische Müntzen'' plate IV, no 14, noted in Elderkin 1941:307&lt;/ref&gt;. Бродзі апісвае яе так&lt;ref name=&quot;brody&quot;&gt;Lisa R. Brody, under the direction of Christopher Ratté, [https://web.archive.org/web/20030923074738/http://www.geocities.com/lisa_brody/diss.htm &quot;The Iconography and Cult of the Aphrodite of Aphrodisias&quot;] (dead link- archive version [https://web.archive.org/web/20030923074738/http://www.geocities.com/lisa_brody/diss.htm here]), New York University, Institute of Fine Arts, 1999. ([https://books.google.com/books/about/The_Iconography_and_Cult_of_the_Aphrodit.html?id=FIyNHAAACAAJ google books link])&lt;/ref&gt;:

{{цытата|...напаўаголеная жаночая фігура верхам на марскім казле ў суправаджэнні дэльфіна і Трытона. Гэта сама багіня Афрадыта, паказаная тут не ў сваім характэрным мясцовым абліччы, а ў больш традыцыйным эліністычным стылі. Гэта марскі аспект Афрадыты, вядомы грэкам як «Aphrodite Pelagia» .... Яна едзе на фантастычнай марской істоце з целам і хвастом рыбы і пярэдняй часткай казла. Гэты марскі казёл рухаецца направа і паварочвае галаву назад, каб паглядзець на багіню. Гэтая група таксама ёсць на афрадызійскіх манетах III стагоддзя н. э.}}

Акрамя ''aigikampoi'' (казлоў з рыб’імі хвастамі), якія ўвасабляюць Казярога&lt;ref name=&quot;Imhoof-Blümer&quot; /&gt;, іншыя жывёлы з рыб’імі хвастамі рэдка сустракаліся ў грэчаскім мастацтве, але больш характэрныя для этрускаў. Сярод іх ''leokampoi'' (львы з рыб’імі хвастамі), ''taurokampoi'' (быкі з рыб’імі хвастамі) або ''pardalokampoi'' (леапарды з рыб’імі хвастамі).&lt;ref&gt;Гл. Boosen 1986.&lt;/ref&gt;

Спалучэнне каня і рыбы таксама знайшло адлюстраванне ў паняцці [[Іхтыякентаўр|іхтыякентаўра]], у якога галава і шыя конскай часткі заменены верхняй часткай цела чалавека, што робіць яго падобным да больш распаўсюджанага [[Гіпакентаўр|гіпакентаўра]]. Іхтыякентаўры з’явіліся ў старажытным выяўленчым мастацтве з II стагоддзя да н. э., хоць сама назва была прыдумана толькі ў Сярэднявеччы&lt;ref&gt; &quot;Triton&quot;. Brill's New Pauly: Encyclopaedia of the Ancient World. Antiquity. Vol. 14. Brill. 2009. p. 101.&lt;/ref&gt;.

== Астраномія ==
{{Асноўны артыкул|Гіпакамп (спадарожнік)}}
Невялікі спадарожнік [[Нептун (планета)|Нептуна]], адкрыты ў ліпені 2013 года, быў названы ў гонар гэтай міфічнай істоты ў лютым 2019 года.&lt;ref&gt;[https://www.cbc.ca/news/technology/neptune-moon-hippocamp-1.5025091 Scientists reveal Neptune's tiny new moon, Hippocamp]&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі]]
[[Катэгорыя:Міфічныя коні]]</text>
      <sha1>61hffcv6qlwoodogl1i01wszioe1qi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альява</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805085</id>
    <revision>
      <id>5119840</id>
      <parentid>5119016</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="azj6z72wim0fxj5awklvsiuc1p6gu49" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Альява''' ({{lang-et|Aljava}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>azj6z72wim0fxj5awklvsiuc1p6gu49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выйкюла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805086</id>
    <revision>
      <id>5119841</id>
      <parentid>5119018</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="579" sha1="nlf8zf9dzqfe6j6886hnr2my0dv89jo" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Выйкюла''' ({{lang-et|Võiküla}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>nlf8zf9dzqfe6j6886hnr2my0dv89jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лалі (Муху)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805087</id>
    <revision>
      <id>5119839</id>
      <parentid>5119019</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="o0f00mbi1tjyj082q5hz35v3y9bkn6q" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Лалі''' ({{lang-et|Lalli}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>o0f00mbi1tjyj082q5hz35v3y9bkn6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805098</id>
    <revision>
      <id>5119748</id>
      <parentid>5119335</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{няма катэгорый}}</comment>
      <origin>5119748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9677" sha1="66fqd8het3m781dis8gtcs7t2atg6gr" xml:space="preserve">[[Файл:29_DP_w_1938.jpg|міні|240x240пкс|29-я пяхотная дывізія ў 1938 годзе]]
'''29-я пяхотная дывізія''' (29 ДП) — буйное [[Пяхота|пяхотнае]] [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі сфармаванае пасля уваходжання [[войска Сярэдняй Літвы]] у яго склад.

У [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваенны]] перыяд камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі знаходзілася ў [[Гродна|Гродне]]. Большую частку жаўнераў складалі беларусы праваслаўнага і каталіцкага веравызнання. У 1923 годзе ў яе склад уваходзілі 41-ы пяхотны палкі, [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы пяхотны палкі]] і 81-ы пяхотны палкі. Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] дывізія змагалася ў складзе арміі «Прусы» . Сканцэнтраваны каля [[Сулееў|Сулеёва]] з двума палкамі, [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы пяхотны полк]] (без 3-га батальёна) быў разбіты каля Пётркава. Рэшта дывізіі была раскіданая падчас адступлення за Віслу. Адноўленая ў Любельшчыне як 29-я пяхотная брыгада,  ўдзельнічала ў бітвах пад Красным ставом, Чэснікамі і Красным бродам . 41-ы пяхотны полк (без батальёна) спыніўся ў Варшаве і ўдзельнічаў у [[Абарона Варшавы (1939)|яе абароне]].

== Дывізія ў мірны час ==

=== Фарміраванне ===
З-за рэарганізацыі Войска Польскага ліквідаванае [[Войска Сярэдняй Літвы|Армія Сярэдняй Літвы]] было падзелена на дзве дывізіі: 19-ю і 29-ю пяхотныя дывізіі. У склад 29-й пяхотнай дывізіі ўваходзілі: 41-ы (Сувалскі) пяхотны полк з [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й пяхотнай дывізіі ЛБ]], 76-ы (Лідскі) пяхотны полк з [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й пяхотнай дывізіі]] ЛБ і [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81-ы (Гродзенскі) пяхотны полк]] з 1-й пяхотнай дывізіі ЛБ.

Падчас [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэспублікі]] штаб 29-й пяхотнай дывізіі знаходзіўся ў Гродне {{Sfn|Rocznik oficerski|1939}}, а яе падраздзяленні — у [[Гродна|Гродне]] і [[Сувалкі|Сувалках]]:

* 41-ы Сувальскі полк пяхоты маршала Юзафа Пілсудскага
* [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы Лідскі пяхотны полк імя Людвіка Нарбута]]
* 81-ы Гродзенскі полк стралкоў імя караля Стэфана Баторыя
* 29-ы лёгкі артылерыйскі полк у Гродне
* 1-я дывізія 29-га лёгкага артылерыйскага палка ў [[Сувалкі|Сувалках]]
* рота сувязі 29-й пяхотнай дывізіі ў Гродне
* Сапёрна-піянерскі цэнтр 29-й пяхотнай дывізіі

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Odznaka
!Nazwa oddziału
!Garnizon
|-
|[[Файл:41_Suwalski_Pulk_Piechoty.jpg|link=Plik:41_Suwalski_Pulk_Piechoty.jpg|57x57пкс]]
|41 Сувальскі  полк пяхоты Маршалка Юзафа Пілсудскага 
|Сувалкі
|-
|[[Файл:76_Lidzki_Pułk_Piechoty.jpg|link=Plik:76_Lidzki_Pułk_Piechoty.jpg|57x57пкс]]
|[[76-ы Лідскі пяхотны полк|76 Лідскі полк Пяхоты імя Людвіка Нарбутта]]
|Гродна
|-
|[[Файл:81_Pułk_Strzelców_Grodzieńskich.jpg|link=Plik:81_Pułk_Strzelców_Grodzieńskich.jpg|57x57пкс]]
|[[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81 пяхотны полк Гродзенскіх стралкоў імя Стэфана Баторыя]]
|Гродна
|-
|[[Файл:Odznaka_29_pal_-_replika.jpg|link=Plik:Odznaka_29_pal_-_replika.jpg|40x40пкс]]
|29 полк леккай артылерыі
|Гродна
|-
|[[Файл:Odznaka_29_pal_-_replika.jpg|link=Plik:Odznaka_29_pal_-_replika.jpg|40x40пкс]]
|I дывізія 29палка леккай артылерыі
|Сувалкі
|-
|
|рота сувязі 29 ПД
|Гродна
|-
|
|Цэнтр Саперна - Інжынерны (піянерскі) 29 ДП
|
|}

== Дзейнасць дывізіі ў мірны час ==

=== Размяшчэнне ===
Штаб дывізіі дзейнічаў з штаба корпуснай акругі № III у Гродне. Іншыя падраздзяленні, непасрэдна падпарадкаваныя 29-й пяхотнай дывізіі, таксама знаходзіліся ў Гродне. Сярод іх былі 76-ы пяхотны полк, размешчаны ў казармах каля чыгуначнай станцыі; 81-ы стралковы полк, размешчаны ў казармах каля моста праз Нёман; і 29-ы лёгкі артылерыйскі полк (без 1-й артылерыйскай дывізіі), размешчаны ў казармах каля могілак і ў Фолюшы. Акрамя таго, у казармах 76-га пяхотнага палка размяшчаліся сапёрная рота і тэлеграфная рота. 41-ы пяхотны полк (без батальёна) і 1/29-ы палкоўнік. Адзін батальён 41-га пяхотнага палка быў размешчаны ў Саколцы. на 1939 г. дывізіяй кіраваў [[Ігнацы Азевіч]]

; Камандзіры дывізій

* Брыгадны генерал [[Мікалай Асікоўскі]] (1921–1923)
* Палкоўнік пяхоты Караль Шэмет (1923–1924)
* Брыгадны генерал Аляксандр Заленскі (1924–1927)
* Брыгадны генерал Францішак Клееберг (1927–1936)
* Палкоўнік Вацлаў Пякарскі (1936–1938)
* Палкоўнік пяхоты [[Ігнацы Озевіч|Ігнацы Азевіч]] (25 кастрычніка 1938 – верасень 1939)

; Начальнікі штабоў

* Маёр памежнай аховы [[Уладзіслаў Павежа|Уладзіслаў Повержа]] (травень 1921 – кастрычнік 1922)
* Капітан штаб-ад'ютант Ян Шындлер (1923)
* Капітан / маёр ПА (пяхоты) Мечыслаў Скульскі (15 кастрычніка 1923  – 15 кастрычніка 1924 )
* Маёр / падпалкоўнік памежнай аховы Бенедыкт Хлусевіч (15 кастрычніка 1924 г. — 28 лютага 1927 г. → 1-ы пяхотны полк легіёнаў)
* Маёр Уладзіслаў Ігнацы Міхальскі (28 лютага 1927 — 6 ліпеня 1929 → [[Корпус аховы памежжа|КАП]] )
* Маёр Януш Галадык (6 VII 1929 – X 1931 → 6 гадоў )
* Маёр пяхоты Богдан Гейслер (23 кастрычніка 1931 г. — 26 студзеня 1934 г. → камандзір 81-га пяхотнага палка)
* Маёр пяхоты Уладзіслаў Невяроўскі (з 26 студзеня 1934 г.)
* Падпалкоўнік Тадэвуш Лояк (1938 – 1939)

== Аднаўленне дывізіі ў складзе Арміі Краёвай ==
Падчас аднаўлення паваенных вайсковых адзінак у польскім падполлі ў 1944 r. створана 29 дывізія пяхоты AK у складзе 33 пп, 41 пп, 42 пп i 9 полк конных стралкоў (Акруга Беласток).

== Бібліяграфія ==

* Piotr Bieliński: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. 29 Dywizja Piechoty. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2018. ISBN 978-83-7945-592-8.
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
* Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939: organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.

{{няма катэгорый|date=2026-04-01}}</text>
      <sha1>66fqd8het3m781dis8gtcs7t2atg6gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кірыякі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805102</id>
    <revision>
      <id>5119746</id>
      <parentid>5119541</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2530" sha1="0g73xp1pyf484u6s8xj0ekm9scghoev" xml:space="preserve">{{хв}}
&lt;noinclude&gt;{{delete|Vandalism. renamed teriyaki to kiriyaki &lt;small&gt;[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]&lt;/small&gt;}}&lt;/noinclude&gt;
[[Выява:Chicken teriyaki.jpg|thumb|right|Ласось (кір'як&lt;ref&gt;Нерастуючы ласось, які вярнуўся ў мора і прыняў ружаватую афарбоўку. Сёмга невысокай якасці, здабываецца ў [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]].&lt;/ref&gt;), прыгатаваны з выкарыстаннем соуса кірыякі]]
'''Кірыякі''' ({{lang-ja|切り焼き, キリヤキ}}, ад {{lang-grc|κυριακή}}) — традыцыйны японскі спосаб абсмажвання з выкарыстаннем распаўсюджанай у японскай кухні салодкай падліўкі. Слова ''кірыякі'' складаецца з назоўніка ''кіры'' ({{lang-ja|切}}), які азначае бляск, і ''які'' ({{lang-ja|焼き}}) — смажанае. Спосаб падрыхтоўкі заключаецца ў абсмажванні прадуктаў у соусу да [[Карамелізацыя|карамелізацыі]] у ім цукру, які надае страве бляск.

Соус для кирияки рыхтуюць з соевы соус з дадаткам цукар, саке і/ці мірін. Выкарыстоўваецца з мяса мяса і Рыба (ежа) рыбнымі стравамі.

За межамі Японіі пад кірыякі ў асноўным разумеюць стравы, прыгатаваныя проста з выкарыстаннем салодкага соусу, або выкарыстоўваюць падліўку як марынад&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{Cite web |url=http://britannica.com/EBchecked/topic/587921/teriyaki |title=Энциклопедия Британника |lang=en |access-date=2019-04-19 |archive-date=2015-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150326222530/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/587921/teriyaki |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Нярэдка сам соус рыхтуюць з часныком, спецыямі і іншымі &quot;заходнімі&quot; дабаўкамі.

== Спасылкі ==
* {{Commonscat-inline}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}

[[Катэгорыя:Стравы]]
[[Катэгорыя:Соусы]]</text>
      <sha1>0g73xp1pyf484u6s8xj0ekm9scghoev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэдэр Грэм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805105</id>
    <revision>
      <id>5119630</id>
      <parentid>5119628</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5119630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11375" sha1="417b8sgt554hi8sisb6nvpcw8vky6jo" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Грэм}}
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}}|Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе.|Імя=Хэдэр Грэм|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм|Гады актыўнасці=1984 — цяперашні час}}

'''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[11 лістапада|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!-- Not stated --&gt; |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Хэдэр Грэм |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]» (1988), пасля чаго яна знялася ў фільме «[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]» (1993) і «[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]» (1996).

Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]» (1997).&lt;ref&gt;{{cite news|last=Strauss|first=Bob|title=Heather's Commitment|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&amp;p_topdoc=1&amp;p_docnum=1&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;p_product=NewsBank&amp;p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&amp;p_docid=0EAEE705995C065F&amp;p_theme=aggdocs&amp;p_queryname=0EAEE705995C065F&amp;f_openurl=yes&amp;p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&amp;&amp;p_multi=LANB|work=Daily News of Los Angeles|access-date=December 2, 2012}}&lt;/ref&gt; Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]» і «[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]» (абодва — 1999).

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]''
|-
|1987
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]''
|-
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1989
|''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]''
|-
|1990
|''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1991
|''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]''
|-
|''[[:en:Shout_(film)|Shout]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''
|-
|''[[:en:Diggstown|Diggstown]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]''
|-
|''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]''
|-
|''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]''
|-
|''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''Desert Winds''
|-
|''Terrified''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]''
|-
|''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1997
|''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]''
|-
|''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]''
|-
|''[[:en:Kiss_&amp;_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp;amp; Tell]]''
|-
|''[[:en:Scream_2|Scream 2]]''
|-
|1998
|''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
|''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]''
|-
|''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]''
|-
|2000
|''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2001
|''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]''
|-
|''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]''
|-
|''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2002
|''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]''
|-
|''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
|''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]''
|-
|''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]''
|-
|2004
|''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]''
|-
|''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2006
|''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]''
|-
|''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]''
|-
|''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]''
|-
|''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]''
|-
|''Have Dreams, Will Travel''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]''
|-
|''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]''
|-
|''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
|''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]''
|-
|''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]''
|-
|2010
|''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
|''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]''
|-
|''Son of Morning''
|-
|''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]''
|-
|''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]''
|-
|''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]''
|-
|''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]''
|-
|''[[:en:Horns_(film)|Horns]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]''
|-
|''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]''
|-
|''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]''
|-
|''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]''
|-
|2018
|''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]''
|-
|2019
|''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]''
|-
|''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]''
|-
|''[[:en:Wander_(film)|Wander]]''
|-
|2021
|''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
|''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]''
|-
|''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]''
|-
|''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]''
|-
|''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]''
|-
|''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]''
|-
|''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]''
|-
|2025
|''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]''
|-
|2026
|''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]''
|-
|TBA
|''[[:en:The_Young_People|The Young People]]''
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
|1991
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1992
|''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]''
|-
|1995
|''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]''
|-
|''Bullet Hearts''
|-
|1998
|''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]''
|-
|1999
|''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]''
|-
|2002
|''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]''
|-
|2004
|''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]''
|-
|2004–2005
|''[[Клініка (тэлесерыял)]]''
|-
|2006
|''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''Little in Common''
|-
|''[[:en:Portlandia|Portlandia]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]''
|-
|''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]''
|-
|''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]''
|-
|''Studio City''
|-
|2016–2017
|''[[:en:Flaked|Flaked]]''
|-
|2016–2018
|''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]''
|-
|2017
|''[[:en:Law_&amp;_Order_True_Crime|Law &amp;amp;amp; Order True Crime]]''
|-
|2018
|''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]''
|-
|2018–2019
|''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]''
|-
|2019
|''The Hypnotist's Love Story''
|-
|2020
|''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]''
|-
|2023
|''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]''
|-
|TBA
|''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]''
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2004 год
| ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]''
|-
| 2015 год
| ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1999 год
| «[[:en:American_Woman|American Woman]]»
|}

== Зноскі ==
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>417b8sgt554hi8sisb6nvpcw8vky6jo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119633</id>
      <parentid>5119630</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зноскі */</comment>
      <origin>5119633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11370" sha1="ky6mr8ufa37ld8t3y3n54yen7ga2zih" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Грэм}}
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}}|Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе.|Імя=Хэдэр Грэм|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм|Гады актыўнасці=1984 — цяперашні час}}

'''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[11 лістапада|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!-- Not stated --&gt; |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]» (1988), пасля чаго яна знялася ў фільме «[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]» (1993) і «[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]» (1996).

Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]» (1997).&lt;ref&gt;{{cite news|last=Strauss|first=Bob|title=Heather's Commitment|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&amp;p_topdoc=1&amp;p_docnum=1&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;p_product=NewsBank&amp;p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&amp;p_docid=0EAEE705995C065F&amp;p_theme=aggdocs&amp;p_queryname=0EAEE705995C065F&amp;f_openurl=yes&amp;p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&amp;&amp;p_multi=LANB|work=Daily News of Los Angeles|access-date=December 2, 2012}}&lt;/ref&gt; Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]» і «[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]» (абодва — 1999).

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]''
|-
|1987
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]''
|-
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1989
|''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]''
|-
|1990
|''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1991
|''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]''
|-
|''[[:en:Shout_(film)|Shout]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''
|-
|''[[:en:Diggstown|Diggstown]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]''
|-
|''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]''
|-
|''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]''
|-
|''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''Desert Winds''
|-
|''Terrified''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]''
|-
|''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1997
|''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]''
|-
|''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]''
|-
|''[[:en:Kiss_&amp;_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp;amp; Tell]]''
|-
|''[[:en:Scream_2|Scream 2]]''
|-
|1998
|''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
|''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]''
|-
|''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]''
|-
|2000
|''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2001
|''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]''
|-
|''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]''
|-
|''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2002
|''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]''
|-
|''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
|''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]''
|-
|''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]''
|-
|2004
|''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]''
|-
|''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2006
|''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]''
|-
|''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]''
|-
|''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]''
|-
|''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]''
|-
|''Have Dreams, Will Travel''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]''
|-
|''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]''
|-
|''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
|''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]''
|-
|''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]''
|-
|2010
|''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
|''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]''
|-
|''Son of Morning''
|-
|''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]''
|-
|''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]''
|-
|''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]''
|-
|''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]''
|-
|''[[:en:Horns_(film)|Horns]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]''
|-
|''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]''
|-
|''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]''
|-
|''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]''
|-
|2018
|''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]''
|-
|2019
|''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]''
|-
|''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]''
|-
|''[[:en:Wander_(film)|Wander]]''
|-
|2021
|''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
|''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]''
|-
|''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]''
|-
|''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]''
|-
|''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]''
|-
|''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]''
|-
|''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]''
|-
|2025
|''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]''
|-
|2026
|''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]''
|-
|TBA
|''[[:en:The_Young_People|The Young People]]''
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
|1991
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1992
|''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]''
|-
|1995
|''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]''
|-
|''Bullet Hearts''
|-
|1998
|''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]''
|-
|1999
|''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]''
|-
|2002
|''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]''
|-
|2004
|''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]''
|-
|2004–2005
|''[[Клініка (тэлесерыял)]]''
|-
|2006
|''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''Little in Common''
|-
|''[[:en:Portlandia|Portlandia]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]''
|-
|''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]''
|-
|''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]''
|-
|''Studio City''
|-
|2016–2017
|''[[:en:Flaked|Flaked]]''
|-
|2016–2018
|''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]''
|-
|2017
|''[[:en:Law_&amp;_Order_True_Crime|Law &amp;amp;amp; Order True Crime]]''
|-
|2018
|''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]''
|-
|2018–2019
|''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]''
|-
|2019
|''The Hypnotist's Love Story''
|-
|2020
|''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]''
|-
|2023
|''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]''
|-
|TBA
|''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]''
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2004 год
| ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]''
|-
| 2015 год
| ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1999 год
| «[[:en:American_Woman|American Woman]]»
|}

== Зноскі ==
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>ky6mr8ufa37ld8t3y3n54yen7ga2zih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119641</id>
      <parentid>5119633</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Зноскі */</comment>
      <origin>5119641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11127" sha1="psrrmndgj06o2dwe37fm4w0wybm1h4v" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Грэм}}
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}}|Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе.|Імя=Хэдэр Грэм|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм|Гады актыўнасці=1984 — цяперашні час}}

'''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[11 лістапада|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!-- Not stated --&gt; |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]» (1988), пасля чаго яна знялася ў фільме «[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&amp;p_topdoc=1&amp;p_docnum=1&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;p_product=NewsBank&amp;p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&amp;p_docid=0EAEE705995C065F&amp;p_theme=aggdocs&amp;p_queryname=0EAEE705995C065F&amp;f_openurl=yes&amp;p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&amp;&amp;p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}&lt;/ref&gt;

Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]» (1993) і «[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]» (1996).

Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]» (1997).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]» і «[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]» (абодва — 1999).

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]''
|-
|1987
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]''
|-
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1989
|''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]''
|-
|1990
|''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1991
|''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]''
|-
|''[[:en:Shout_(film)|Shout]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''
|-
|''[[:en:Diggstown|Diggstown]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]''
|-
|''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]''
|-
|''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]''
|-
|''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''Desert Winds''
|-
|''Terrified''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]''
|-
|''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1997
|''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]''
|-
|''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]''
|-
|''[[:en:Kiss_&amp;_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp;amp; Tell]]''
|-
|''[[:en:Scream_2|Scream 2]]''
|-
|1998
|''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
|''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]''
|-
|''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]''
|-
|2000
|''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2001
|''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]''
|-
|''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]''
|-
|''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2002
|''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]''
|-
|''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
|''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]''
|-
|''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]''
|-
|2004
|''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]''
|-
|''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2006
|''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]''
|-
|''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]''
|-
|''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]''
|-
|''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]''
|-
|''Have Dreams, Will Travel''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]''
|-
|''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]''
|-
|''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
|''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]''
|-
|''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]''
|-
|2010
|''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
|''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]''
|-
|''Son of Morning''
|-
|''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]''
|-
|''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]''
|-
|''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]''
|-
|''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]''
|-
|''[[:en:Horns_(film)|Horns]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]''
|-
|''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]''
|-
|''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]''
|-
|''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]''
|-
|2018
|''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]''
|-
|2019
|''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]''
|-
|''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]''
|-
|''[[:en:Wander_(film)|Wander]]''
|-
|2021
|''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
|''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]''
|-
|''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]''
|-
|''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]''
|-
|''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]''
|-
|''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]''
|-
|''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]''
|-
|2025
|''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]''
|-
|2026
|''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]''
|-
|TBA
|''[[:en:The_Young_People|The Young People]]''
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
|1991
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1992
|''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]''
|-
|1995
|''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]''
|-
|''Bullet Hearts''
|-
|1998
|''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]''
|-
|1999
|''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]''
|-
|2002
|''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]''
|-
|2004
|''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]''
|-
|2004–2005
|''[[Клініка (тэлесерыял)]]''
|-
|2006
|''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''Little in Common''
|-
|''[[:en:Portlandia|Portlandia]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]''
|-
|''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]''
|-
|''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]''
|-
|''Studio City''
|-
|2016–2017
|''[[:en:Flaked|Flaked]]''
|-
|2016–2018
|''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]''
|-
|2017
|''[[:en:Law_&amp;_Order_True_Crime|Law &amp;amp;amp; Order True Crime]]''
|-
|2018
|''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]''
|-
|2018–2019
|''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]''
|-
|2019
|''The Hypnotist's Love Story''
|-
|2020
|''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]''
|-
|2023
|''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]''
|-
|TBA
|''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]''
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2004 год
| ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]''
|-
| 2015 год
| ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1999 год
| «[[:en:American_Woman|American Woman]]»
|}

== Зноскі ==
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>psrrmndgj06o2dwe37fm4w0wybm1h4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119642</id>
      <parentid>5119641</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5119642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11110" sha1="cu9wc393timuqwfs06ct3b2s81xq3pn" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Грэм}}
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}}|Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе.|Імя=Хэдэр Грэм|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм|Гады актыўнасці=1984 — цяперашні час}}

'''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[11 лістапада|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!-- Not stated --&gt; |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]» (1988), пасля чаго яна знялася ў фільме «[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]» (1993) і «[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]» (1996).

Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]» (1997).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&amp;p_topdoc=1&amp;p_docnum=1&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;p_product=NewsBank&amp;p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&amp;p_docid=0EAEE705995C065F&amp;p_theme=aggdocs&amp;p_queryname=0EAEE705995C065F&amp;f_openurl=yes&amp;p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&amp;&amp;p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}&lt;/ref&gt; Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]» і «[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]» (абодва — 1999).

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]''
|-
|1987
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]''
|-
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1989
|''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]''
|-
|1990
|''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1991
|''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]''
|-
|''[[:en:Shout_(film)|Shout]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''
|-
|''[[:en:Diggstown|Diggstown]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]''
|-
|''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]''
|-
|''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]''
|-
|''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''Desert Winds''
|-
|''Terrified''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]''
|-
|''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1997
|''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]''
|-
|''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]''
|-
|''[[:en:Kiss_&amp;_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp;amp; Tell]]''
|-
|''[[:en:Scream_2|Scream 2]]''
|-
|1998
|''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
|''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]''
|-
|''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]''
|-
|2000
|''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2001
|''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]''
|-
|''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]''
|-
|''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2002
|''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]''
|-
|''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
|''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]''
|-
|''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]''
|-
|2004
|''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]''
|-
|''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2006
|''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]''
|-
|''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]''
|-
|''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]''
|-
|''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]''
|-
|''Have Dreams, Will Travel''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]''
|-
|''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]''
|-
|''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
|''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]''
|-
|''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]''
|-
|2010
|''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
|''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]''
|-
|''Son of Morning''
|-
|''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]''
|-
|''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]''
|-
|''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]''
|-
|''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]''
|-
|''[[:en:Horns_(film)|Horns]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]''
|-
|''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]''
|-
|''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]''
|-
|''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]''
|-
|2018
|''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]''
|-
|2019
|''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]''
|-
|''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]''
|-
|''[[:en:Wander_(film)|Wander]]''
|-
|2021
|''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
|''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]''
|-
|''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]''
|-
|''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]''
|-
|''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]''
|-
|''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]''
|-
|''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]''
|-
|2025
|''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]''
|-
|2026
|''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]''
|-
|TBA
|''[[:en:The_Young_People|The Young People]]''
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
|1991
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1992
|''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]''
|-
|1995
|''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]''
|-
|''Bullet Hearts''
|-
|1998
|''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]''
|-
|1999
|''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]''
|-
|2002
|''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]''
|-
|2004
|''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]''
|-
|2004–2005
|''[[Клініка (тэлесерыял)]]''
|-
|2006
|''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''Little in Common''
|-
|''[[:en:Portlandia|Portlandia]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]''
|-
|''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]''
|-
|''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]''
|-
|''Studio City''
|-
|2016–2017
|''[[:en:Flaked|Flaked]]''
|-
|2016–2018
|''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]''
|-
|2017
|''[[:en:Law_&amp;_Order_True_Crime|Law &amp;amp;amp; Order True Crime]]''
|-
|2018
|''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]''
|-
|2018–2019
|''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]''
|-
|2019
|''The Hypnotist's Love Story''
|-
|2020
|''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]''
|-
|2023
|''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]''
|-
|TBA
|''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]''
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2004 год
| ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]''
|-
| 2015 год
| ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1999 год
| «[[:en:American_Woman|American Woman]]»
|}

== Зноскі ==
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>cu9wc393timuqwfs06ct3b2s81xq3pn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119645</id>
      <parentid>5119642</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11427" sha1="ao9d32fu764ony9onnf8fp631ugu732" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Грэм}}
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}}|Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе.|Імя=Хэдэр Грэм|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм|Гады актыўнасці=1984 — цяперашні час}}

'''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[11 лістапада|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!-- Not stated --&gt; |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]» (1988), пасля чаго яна знялася ў фільме «[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]» (1993) і «[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]» (1996).

Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]» (1997).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&amp;p_topdoc=1&amp;p_docnum=1&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;p_product=NewsBank&amp;p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&amp;p_docid=0EAEE705995C065F&amp;p_theme=aggdocs&amp;p_queryname=0EAEE705995C065F&amp;f_openurl=yes&amp;p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&amp;&amp;p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}&lt;/ref&gt; Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]» і «[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]» (абодва — 1999).

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]''
|-
|1987
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]''
|-
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1989
|''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]''
|-
|1990
|''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1991
|''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]''
|-
|''[[:en:Shout_(film)|Shout]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''
|-
|''[[:en:Diggstown|Diggstown]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]''
|-
|''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]''
|-
|''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]''
|-
|''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''Desert Winds''
|-
|''Terrified''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]''
|-
|''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1997
|''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]''
|-
|''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]''
|-
|''[[:en:Kiss_&amp;_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp;amp; Tell]]''
|-
|''[[:en:Scream_2|Scream 2]]''
|-
|1998
|''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
|''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]''
|-
|''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]''
|-
|2000
|''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2001
|''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]''
|-
|''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]''
|-
|''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2002
|''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]''
|-
|''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
|''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]''
|-
|''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]''
|-
|2004
|''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]''
|-
|''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2006
|''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]''
|-
|''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]''
|-
|''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]''
|-
|''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]''
|-
|''Have Dreams, Will Travel''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]''
|-
|''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]''
|-
|''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
|''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]''
|-
|''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]''
|-
|2010
|''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
|''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]''
|-
|''Son of Morning''
|-
|''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]''
|-
|''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]''
|-
|''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]''
|-
|''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]''
|-
|''[[:en:Horns_(film)|Horns]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]''
|-
|''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]''
|-
|''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]''
|-
|''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]''
|-
|2018
|''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]''
|-
|2019
|''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]''
|-
|''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]''
|-
|''[[:en:Wander_(film)|Wander]]''
|-
|2021
|''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
|''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]''
|-
|''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]''
|-
|''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]''
|-
|''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]''
|-
|''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]''
|-
|''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]''
|-
|2025
|''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]''
|-
|2026
|''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]''
|-
|TBA
|''[[:en:The_Young_People|The Young People]]''
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
|1991
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1992
|''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]''
|-
|1995
|''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]''
|-
|''Bullet Hearts''
|-
|1998
|''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]''
|-
|1999
|''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]''
|-
|2002
|''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]''
|-
|2004
|''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]''
|-
|2004–2005
|''[[Клініка (тэлесерыял)]]''
|-
|2006
|''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''Little in Common''
|-
|''[[:en:Portlandia|Portlandia]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]''
|-
|''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]''
|-
|''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]''
|-
|''Studio City''
|-
|2016–2017
|''[[:en:Flaked|Flaked]]''
|-
|2016–2018
|''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]''
|-
|2017
|''[[:en:Law_&amp;_Order_True_Crime|Law &amp;amp;amp; Order True Crime]]''
|-
|2018
|''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]''
|-
|2018–2019
|''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]''
|-
|2019
|''The Hypnotist's Love Story''
|-
|2020
|''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]''
|-
|2023
|''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]''
|-
|TBA
|''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]''
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2004 год
| ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]''
|-
| 2015 год
| ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1999 год
| «[[:en:American_Woman|American Woman]]»
|}

== Зноскі ==
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>ao9d32fu764ony9onnf8fp631ugu732</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119647</id>
      <parentid>5119645</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11415" sha1="hpnscttibgp3nhacuvti4rewmn4bqg7" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Грэм}}
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}}|Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе.|Імя=Хэдэр Грэм|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм|Гады актыўнасці=1984 — наш час}}

'''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[11 лістапада|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!-- Not stated --&gt; |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]» (1988), пасля чаго яна знялася ў фільме «[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]» (1993) і «[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]» (1996).

Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]» (1997).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&amp;p_topdoc=1&amp;p_docnum=1&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;p_product=NewsBank&amp;p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&amp;p_docid=0EAEE705995C065F&amp;p_theme=aggdocs&amp;p_queryname=0EAEE705995C065F&amp;f_openurl=yes&amp;p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&amp;&amp;p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}&lt;/ref&gt; Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]» і «[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]» (абодва — 1999).

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]''
|-
|1987
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]''
|-
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1989
|''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]''
|-
|1990
|''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1991
|''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]''
|-
|''[[:en:Shout_(film)|Shout]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''
|-
|''[[:en:Diggstown|Diggstown]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]''
|-
|''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]''
|-
|''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]''
|-
|''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''Desert Winds''
|-
|''Terrified''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]''
|-
|''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1997
|''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]''
|-
|''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]''
|-
|''[[:en:Kiss_&amp;_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp;amp; Tell]]''
|-
|''[[:en:Scream_2|Scream 2]]''
|-
|1998
|''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
|''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]''
|-
|''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]''
|-
|2000
|''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2001
|''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]''
|-
|''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]''
|-
|''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2002
|''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]''
|-
|''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
|''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]''
|-
|''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]''
|-
|2004
|''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]''
|-
|''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2006
|''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]''
|-
|''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]''
|-
|''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]''
|-
|''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]''
|-
|''Have Dreams, Will Travel''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]''
|-
|''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]''
|-
|''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
|''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]''
|-
|''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]''
|-
|2010
|''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
|''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]''
|-
|''Son of Morning''
|-
|''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]''
|-
|''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]''
|-
|''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]''
|-
|''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]''
|-
|''[[:en:Horns_(film)|Horns]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]''
|-
|''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]''
|-
|''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]''
|-
|''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]''
|-
|2018
|''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]''
|-
|2019
|''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]''
|-
|''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]''
|-
|''[[:en:Wander_(film)|Wander]]''
|-
|2021
|''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
|''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]''
|-
|''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]''
|-
|''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]''
|-
|''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]''
|-
|''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]''
|-
|''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]''
|-
|2025
|''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]''
|-
|2026
|''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]''
|-
|TBA
|''[[:en:The_Young_People|The Young People]]''
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
|1991
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1992
|''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]''
|-
|1995
|''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]''
|-
|''Bullet Hearts''
|-
|1998
|''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]''
|-
|1999
|''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]''
|-
|2002
|''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]''
|-
|2004
|''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]''
|-
|2004–2005
|''[[Клініка (тэлесерыял)]]''
|-
|2006
|''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''Little in Common''
|-
|''[[:en:Portlandia|Portlandia]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]''
|-
|''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]''
|-
|''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]''
|-
|''Studio City''
|-
|2016–2017
|''[[:en:Flaked|Flaked]]''
|-
|2016–2018
|''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]''
|-
|2017
|''[[:en:Law_&amp;_Order_True_Crime|Law &amp;amp;amp; Order True Crime]]''
|-
|2018
|''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]''
|-
|2018–2019
|''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]''
|-
|2019
|''The Hypnotist's Love Story''
|-
|2020
|''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]''
|-
|2023
|''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]''
|-
|TBA
|''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]''
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2004 год
| ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]''
|-
| 2015 год
| ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1999 год
| «[[:en:American_Woman|American Woman]]»
|}

== Зноскі ==
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>hpnscttibgp3nhacuvti4rewmn4bqg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119678</id>
      <parentid>5119647</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11413" sha1="7s1s8j34g9thn4px9jk23rjnoiltaks" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Грэм}}
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Graham}}|Апісанне выявы=Хэдэр Грэм у 2011 годзе.|Імя=Хэдэр Грэм|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Джоан Грэм|Гады актыўнасці=1984 — наш час}}

'''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[29 студзеня|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!-- Not stated --&gt; |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]» (1988), пасля чаго яна знялася ў фільме «[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]» (1993) і «[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]» (1996).

Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]» (1997).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&amp;p_topdoc=1&amp;p_docnum=1&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;p_product=NewsBank&amp;p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&amp;p_docid=0EAEE705995C065F&amp;p_theme=aggdocs&amp;p_queryname=0EAEE705995C065F&amp;f_openurl=yes&amp;p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&amp;&amp;p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}&lt;/ref&gt; Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]» і «[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]» (абодва — 1999).

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Mrs._Soffel|Mrs. Soffel]]''
|-
|1987
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988
|''[[:en:License_to_Drive|License to Drive]]''
|-
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1989
|''[[:en:Drugstore_Cowboy|Drugstore Cowboy]]''
|-
|1990
|''[[:en:I_Love_You_to_Death|I Love You to Death]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1991
|''[[:en:Guilty_as_Charged_(film)|Guilty as Charged]]''
|-
|''[[:en:Shout_(film)|Shout]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1992
|''[[:en:Twin_Peaks:_Fire_Walk_with_Me|Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''
|-
|''[[:en:Diggstown|Diggstown]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1993
|''[[:en:The_Ballad_of_Little_Jo|The Ballad of Little Jo]]''
|-
|''[[:en:Even_Cowgirls_Get_the_Blues_(film)|Even Cowgirls Get the Blues]]''
|-
|''[[:en:Six_Degrees_of_Separation_(film)|Six Degrees of Separation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1994
|''[[:en:Mrs._Parker_and_the_Vicious_Circle|Mrs. Parker and the Vicious Circle]]''
|-
|''[[:en:Don't_Do_It_(film)|Don't Do It]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''Desert Winds''
|-
|''Terrified''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:Swingers_(1996_film)|Swingers]]''
|-
|''[[:en:Entertaining_Angels:_The_Dorothy_Day_Story|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1997
|''[[:en:Nowhere_(1997_film)|Nowhere]]''
|-
|''[[:en:Two_Girls_and_a_Guy|Two Girls and a Guy]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Nights|Boogie Nights]]''
|-
|''[[:en:Kiss_&amp;_Tell_(1996_film)|Kiss &amp;amp;amp; Tell]]''
|-
|''[[:en:Scream_2|Scream 2]]''
|-
|1998
|''[[:en:Lost_in_Space_(film)|Lost in Space]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
|''[[:en:Austin_Powers:_The_Spy_Who_Shagged_Me|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]''
|-
|''[[:en:Bowfinger|Bowfinger]]''
|-
|2000
|''[[:en:Committed_(2000_film)|Committed]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2001
|''[[:en:Say_It_Isn't_So_(film)|Say It Isn't So]]''
|-
|''[[:en:Sidewalks_of_New_York_(2001_film)|Sidewalks of New York]]''
|-
|''[[:en:From_Hell_(film)|From Hell]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2002
|''[[:en:Killing_Me_Softly_(film)|Killing Me Softly]]''
|-
|''[[:en:The_Guru_(2002_film)|The Guru]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
|''[[:en:Anger_Management_(film)|Anger Management]]''
|-
|''[[:en:Hope_Springs_(2003_film)|Hope Springs]]''
|-
|2004
|''[[:en:Blessed_(2004_film)|Blessed]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|''[[:en:Mary_(2005_film)|Mary]]''
|-
|''[[:en:Cake_(2005_film)|Cake]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2006
|''[[:en:The_Oh_in_Ohio|The Oh in Ohio]]''
|-
|''[[:en:Bobby_(2006_film)|Bobby]]''
|-
|''[[:en:Gray_Matters_(2006_film)|Gray Matters]]''
|-
|''[[:en:Broken_(2006_film)|Broken]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''[[:en:Adrift_in_Manhattan|Adrift in Manhattan]]''
|-
|''Have Dreams, Will Travel''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''[[:en:Alien_Love_Triangle|Alien Love Triangle]]''
|-
|''[[:en:Miss_Conception|Miss Conception]]''
|-
|''[[:en:Baby_on_Board_(film)|Baby on Board]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
|''[[:en:ExTerminators_(film)|ExTerminators]]''
|-
|''[[:en:The_Hangover|The Hangover]]''
|-
|''[[:en:Boogie_Woogie_(film)|Boogie Woogie]]''
|-
|2010
|''[[:en:Father_of_Invention|Father of Invention]]''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
|''[[:en:The_Flying_Machine_(film)|The Flying Machine]]''
|-
|''Son of Morning''
|-
|''[[:en:5_Days_of_War|5 Days of War]]''
|-
|''[[:en:Judy_Moody_and_the_Not_Bummer_Summer|Judy Moody and the Not Bummer Summer]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''[[:en:About_Cherry|About Cherry]]''
|-
|''[[:en:At_Any_Price|At Any Price]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''[[:en:The_Hangover_Part_III|The Hangover Part III]]''
|-
|''[[:en:Compulsion_(2013_film)|Compulsion]]''
|-
|''[[:en:Horns_(film)|Horns]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''[[:en:Goodbye_to_All_That_(film)|Goodbye to All That]]''
|-
|''[[:en:Behaving_Badly_(film)|Behaving Badly]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''[[:en:Norm_of_the_North|Norm of the North]]''
|-
|''[[:en:My_Dead_Boyfriend|My Dead Boyfriend]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''[[:en:Wetlands_(2017_film)|Wetlands]]''
|-
|''[[:en:Last_Rampage|Last Rampage]]''
|-
|2018
|''[[:en:Half_Magic_(film)|Half Magic]]''
|-
|2019
|''[[:en:The_Rest_of_Us_(film)|The Rest of Us]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|''[[:en:Desperados_(film)|Desperados]]''
|-
|''[[:en:Love,_Guaranteed|Love, Guaranteed]]''
|-
|''[[:en:Wander_(film)|Wander]]''
|-
|2021
|''[[:en:The_Last_Son|The Last Son]]''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
|''[[:en:On_a_Wing_and_a_Prayer_(film)|On a Wing and a Prayer]]''
|-
|''[[:en:Suitable_Flesh|Suitable Flesh]]''
|-
|''[[:en:Oracle_(film)|Oracle]]''
|-
|''[[:en:The_Other_Zoey|The Other Zoey]]''
|-
|''[[:en:Best._Christmas._Ever!|Best. Christmas. Ever!]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Chosen_Family_(film)|Chosen Family]]''
|-
|''[[:en:Place_of_Bones|Place of Bones]]''
|-
|2025
|''[[:en:Gunslingers_(2025_film)|Gunslingers]]''
|-
|2026
|''[[:en:They_Will_Kill_You|They Will Kill You]]''
|-
|TBA
|''[[:en:The_Young_People|The Young People]]''
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Student_Exchange|Student Exchange]]''
|-
|1991
|''[[Твін Пікс]]''
|-
|1992
|''[[:en:O_Pioneers!_(film)|O Pioneers!]]''
|-
|1995
|''[[:en:Fallen_Angels_(American_TV_series)|Fallen Angels]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1996
|''[[:en:The_Outer_Limits_(1995_TV_series)|The Outer Limits]]''
|-
|''Bullet Hearts''
|-
|1998
|''[[:en:Fantasy_Island_(1998_TV_series)|Fantasy Island]]''
|-
|1999
|''[[:en:Saturday_Night_Live|Saturday Night Live]]''
|-
|2002
|''[[:en:Sex_and_the_City|Sex and the City]]''
|-
|2004
|''[[:en:Arrested_Development|Arrested Development]]''
|-
|2004–2005
|''[[Клініка (тэлесерыял)]]''
|-
|2006
|''[[:en:Emily's_Reasons_Why_Not|Emily's Reasons Why Not]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''Little in Common''
|-
|''[[:en:Portlandia|Portlandia]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''[[:en:Flowers_in_the_Attic_(2014_film)|Flowers in the Attic]]''
|-
|''[[:en:Petals_on_the_Wind_(film)|Petals on the Wind]]''
|-
|''[[:en:Californication_(TV_series)|Californication]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[:en:If_There_Be_Thorns_(film)|If There Be Thorns]]''
|-
|''Studio City''
|-
|2016–2017
|''[[:en:Flaked|Flaked]]''
|-
|2016–2018
|''[[:en:Angie_Tribeca|Angie Tribeca]]''
|-
|2017
|''[[:en:Law_&amp;_Order_True_Crime|Law &amp;amp;amp; Order True Crime]]''
|-
|2018
|''[[:en:Bliss_(2018_TV_series)|Bliss]]''
|-
|2018–2019
|''[[:en:Get_Shorty_(TV_series)|Get Shorty]]''
|-
|2019
|''The Hypnotist's Love Story''
|-
|2020
|''[[:en:The_Stand_(2020_miniseries)|The Stand]]''
|-
|2023
|''[[:en:Extrapolations_(TV_series)|Extrapolations]]''
|-
|TBA
|''[[:en:Carrie_(miniseries)|Carrie]]''
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 2004 год
| ''[[:en:EverQuest_II|EverQuest II]]''
|-
| 2015 год
| ''[[:en:Call_of_Duty:_Black_Ops_III|Call of Duty: Black Ops III]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1999 год
| «[[:en:American_Woman|American Woman]]»
|}

== Зноскі ==
&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Спасылкі ==

* {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]]</text>
      <sha1>7s1s8j34g9thn4px9jk23rjnoiltaks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грэм, Хэдэр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805106</id>
    <revision>
      <id>5119745</id>
      <parentid>5119585</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="te2pifdk23r9i2rfmbcep7i8pnm16mr" xml:space="preserve">{{Да хуткага выдалення}}
#REDIRECT [[Хэдэр Грэм]]

{{няма катэгорый|date=2026-04-01}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}</text>
      <sha1>te2pifdk23r9i2rfmbcep7i8pnm16mr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119898</id>
      <parentid>5119745</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="dh2vlo8cmpnmlrodyf1f6m4a9mifbrt" xml:space="preserve">{{Да хуткага выдалення}}
#REDIRECT [[Хэдэр Грэм]]</text>
      <sha1>dh2vlo8cmpnmlrodyf1f6m4a9mifbrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805110</id>
    <revision>
      <id>5119747</id>
      <parentid>5119330</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{няма катэгорый}}</comment>
      <origin>5119747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77236" sha1="ie731llbhqk0vft3fusrxxssgxn0x16" xml:space="preserve">[[Файл:81 Pułk Strzelców Grodzieńskich.jpg|міні|Знак 81 палка Гродзенскіх стралкоў]]
'''81 Гродзенскі полк пяхоты імя караля Стэфана Баторыя''' (81 пп), '''Полк гродзенскіх стральцоў,   Гарадзенскі сталковы полк'''— пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|злучэнне]] польскай самаабароны 1918 г., Сярэдняй Літвы і Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі.

Полк бярэ свой пачатак ад вайсковых фарміраванняў '''самаабароны''' '''Гродзенскай зямлі''' створанай 12 лістапада 1918 г.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dąbrowski 1928, s. 5.}}&lt;/ref&gt; Фармаваўся ён дзеля абароны супраць бальшавікоў з мясцовага насельніцтва Гродзенскай губерні рознай этнічнай ідэнтычнасці і веравызнання&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Грыбоўскі Ю. Беларусы ў Польскім Войску (1919 – 1947 гг.), Беласток, 2023, с.26-70}}&lt;/ref&gt;. Падчас войнаў 1920 -1921 года адзінка пад назвай &quot;Гродзенскі полк стральцоў&quot; уваходзіла ў склад [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]]. Ён змагаўся супраць савецкіх і літоўскіх войскаў у асноўным на Беларусі, у тым ліку, пад Сталовічамі, Бабруйскам, Лепелем, Нараччу, удзельнічаў таксама ў бітве пад Варшавай, польскім наступе восені 1920 г. на Беларусі, [[Бунт Жалігоўскага|бунце Жалігоўскага]] і стварэнні [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]].

Пасля рэарганізацыі Польскага войска полк гарадзенскіх стралкоў увайшоў у склад [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі.]] Да 1939 года частка дыслакавалася ў Гродне .

У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі 1939 года]] полк ваяваў у складзе сваёй матчынай дывізіі ў шэрагах рэзервовай арміі «Прусы». Пасля прыбыцця на пазіцыі пад Равай Мазавецкай, выконываючы загады камандаванння полк дзейнічаў асобна ад асноўных сіл і не прыняў удзелу у баях першых дзён вайны&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Lisicki 1995, s. 54.}}&lt;/ref&gt;. Выконваючы далейшыя загады камандавання арміі, 81 пп прайшоў праз Вульку Кулігоўскую, Крашкаў да лесу [[Пшысуха]]. Калі полк уступіў у бой пад Крашкавам, авіяцыя нацыстаў выкрыла яго. Потым пазіцыі атакавала авіяцыя, цяжкая артылерыя, танкі і пераўзыходзячыя матарызаваныя сілы нацыстаў  12 верасня 1939 г., полк быў цалкам разбіты і расеяны.

== У самаабароне Гродзенскай зямлі ==
Датай заснавання палка прынята на 12 лістапада 1918 г., калі была створана &quot;Самаабарона Гродзенскай зямлі&quot;. У гэты ж дзень пачалі прыбываць добраахвотнікі з 14 камендатур вакол [[Гродна]]. Афіцэраў набіралі з былой Расійскай арміі і польскіх Усходніх корпусаў. Шараговых набіралі выключна добраахвотнікаў з Гродзеншчыны. Адпаведна, у асноўным, католікаў і праваслаўных, якія лічылі сябе ці палякамі, ці беларусамі і не жадалі быць ні пад бальшавікамі, ні пад літоўскамоўнымі літоўцамі.

Пачаткова абмундзіроўка ваяроў складалася як з нямецкай, так і з расійскай формы. З-за бракаў у забеспячэнні або нязручнасці выдадзенага, часам салдаты насілі сваё цывільнае адзенне. Адметнай рысай гродзенскіх падраздзяленняў былі чырвона-белыя нарукаўныя павязкі з пячаткай калабараваўшага з нямецкімі акупантамі польскага Рэгенцкага савета&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Winnicki Z. J., Rada Regencyjna Królestwa Polskiego i jej organy (1917 – 1918), Wrocław 2017, s. 29-39, 45.}}&lt;/ref&gt;. Асноўнае ўзбраенне — 500 вінтовак з боепрыпасамі — было атрымана ад немцаў адпаведна дамоўленасці з іх акупацыйным камандаваннем [[Обер-Ост|Обэр-Ост]]. Калі ў Германіі пачалася [[лістападаўская рэвалюцыя]], нямецкую армію з усходняга фронта пачала адклікацца дамоў. Частка польскіх палітыкаў працягвала дамаўляцца з немцамі, якія хацелі за іх кошт трымаць усходні фронт, але іншыя перамятнулася шукаць паразумення з краінамі [[Антанта|Антанты]].

З-за наплыву дабраахвотнікаў, на якіх нехапала зброі і рыштунку, а таксама з-за нежаданне немцаў губляць вайсковы кантроль над тэрыторыяй былой Гарадзенскай губерні, вымусілі польскія ўлады адправіць частку добраахвотнікаў назад у падбеластоцкія [[Лапы (Польшча)|Лапы]]. Агульная колькасць [[Падраздзяленне|падраздзяленняў]] складала 700 салдат, у тым ліку 30 кавалерыстаў. Утворанае фармаванне атрымала назву '''Першы Гродзенскі полк стральцоў'''. Камандзірам быў прызначаны маёр [[Ян Яцкевіч]], Першым батальёнам якога камандаваў маёр [[Браніслаў Багатырэвіч]].

Да 10 студзеня 1919 года сфарміраваныя і падрыхтаваныя падраздзяленні былі сканцэнтраваны ў [[Капцёўка|Капцёўцы]]. Камандзір 1-га батальёна маёр Б. Багатырэвіч падзяліў яго на тры роты: 1-й камандаваў падпаручнік Арэлюк, 2-й — падпаручнік Раманоўскі, а 3-й — падпаручнік Пётр Данішэўскі. Акрамя таго, былі сфарміраваны конны аддзел пад камандаваннем лейтэнанта [[Чучаловіча]] і аддзел абозу (табар).

Хуткае пашырэнне падраздзялення выклікала значную заклапочанасць у немцаў. Яны вырашылі раззброіць батальён, раскватараваны ў [[Капцёўка|Капцёўцы]]. У ноч з 15 на 16 студзеня 1919 г. казармы былі акружаны нямецкім пяхотным палком. Пасля арышту польскіх парламентарыяў Гродзенскія стралкі былі вымушаныя часткова разысціся і раззброіцца. Толькі коннае падраздзяленне пад камандаваннем лейтэнанта Чучэловіча вырвалася [[Okrążenie|з атачэння]]. 23 студзеня 1919 г. быў арыштаваны камандзір палка маёр Яцкевіч.

Неўзабаве пасля разгону некаторыя пададдзелы ізноў сканцэнтраваліся каля [[Гродна]]. Камандаванне прыняў маёр Багатырэвіч. Ен аднавіў 1-ы батальён пад камандаваннем капітана Васькевіча. Гэты батальён прыняў урачыстую прысягу 4 лютага 1919 года.

Новым камандзірам &quot;Самаабароны гарадзенскай зямлі&quot; быў прызначаны палкоўнік Адам Дулевіч. Новы камандзір здолеў дамовіцца з немцамі, пасля чаго полк мусіў сабрацца на канцэнтрацыю ў [[Крынкі|Крынках]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Lisicki Jerzy „Strzelcy Grodzieńscy”: 81 Pułk Strzelców Grodzieńskich im. Króla Stefana Batorego. Białystok : Muzeum Wojska w Białymstoku, 1995, s. 4-5.}}&lt;/ref&gt;.

== У складзе Літоўска-Беларускай дывізіі ==
Наступны этап рэарганізацыі 1-га Гродзенскага стралковага палка быў распачаты загадам генерала [[Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі|Івашкевіча]] аб арганізацыі [[Штаб|штаба]] '''Гродзенскага стралковага''' палка, які павінен быў увайсці ў склад [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]] . Яго арганізаваў палкоўнік [[Францішак Астроўскі]] ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]] (рэзервовы цэнтр Дывізіі Літвы і Беларусі). Падпалкоўнік [[Станіслаў Кавальскі]] стаў намеснікам камандзіра, а лейтэнант Ежы Дамброўскі — ад'ютантам. Полк «самаабароны» павінен быў стаць паўнавартаснай адзінкай адроджанай Польскай арміі.

Першым падраздзяленнем палка, якое ўвайшло ў склад польскай Літоўска Белеларускай дывізіі, быў паўшвадрон гродзенскіх уланаў лейтэнанта Чучаловіча. Ён складаўся з 3 афіцэраў і 52 вершнікаў. 7 сакавіка маёр Багатырэвіч прывёў пяхоту самаабароны ў [[Ваўкавыск]] і перадаў камандаванне палкоўніку Астроўскаму. На той момант полк налічваў 17 афіцэраў і 250 шэраговых. Затым пад камандаваннем капітана [[Васкевіч|Баляслава Васькевіча]] былі створаны 1-ы батальён Гродзенскага палка стралкоў (камандзір - маёр Багатырэвіч) і школа падрыхтоўкі падафіцэраў пад кіраўніцтвам таго ж [[Баляслаў Васькевіч|капітана Б. Васькевіча]].

2-гі батальён палка быў сфарміраваны ў канцы траўня з рэзервовага батальёна [[Літоўска-беларускія дывізіі|дывізіі Літвы і Беларус]]&lt;nowiki/&gt;і ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]]. Як і 1-ы батальён, ён складаўся выключна з мясцовых добраахвотнікаў (крэсавякаў). 3-ці батальён быў сфарміраваны апошнім і ўвайшоў у склад палка толькі ў чэрвені 1920 г. Дзеля разбаўлення этнічнага складу палка 3 батальен склалі палякі з рэзервовага батальёна 12-га пяхотнага палка з [[Вадавіцы|Вадовіц]]. Да 3-га батальёна далучыўся так Лятучы конны аддзел стралокоў падпаручніка Стэфана Фельштынскага, які здаў сваіх коней і перафармаваўся ў дзве пяхотныя роты.

У аперацыі па заняцці [[Вільня|Вільні]] полк дзейнічаў у складзе групы палкоўніка [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], першай задачай якой быў захоп [[Баранавічы|Баранавічаў]]. 15 красавіка пачаўся бой за Баранавічы. Калі яны ня здолелі захапіць горад з маршу, 17 красавіка пад камандаваннем палкоўніка [[Астроўскага]] была сфарміравана так званая «Паўночная група», якой было даручана абысці [[Сталовічы]] з поўначы і ўдарыць па паўночным флангу расіян. У склад групы ўваходзілі Гродзенскі полк без яго першай роты, узмацнёны 3-й і 6-й роты Беластоцкага палка, 8 батальёнам народнага апаўчэння і артылерыйскае аддзяленнем 7 пяхотнага палка. 19 красавіка, пасля дзённага бою з савецкім [[4 Rewolucyjny Pułk Warszawski|4-м Варшаўскім стралковым палком]], Гродзенскі полк захапіў [[Сталовічы]], страціўшы 3 забітымі і 7 параненымі, узяўшы ў палон 40 палонных, 4 цяжкія кулямёты, 7 коней і шмат боепрыпасаў. Бітва пад Сталовічамі лічыцца рэальным баявым хрышчэннем усяго палка.

Пасля захопу [[Сталовічы|Сталовічаў]] полк доўгі час заставаўся ў раёне горада, ахоўваючы лінію нямецкіх акопаў часоў Першай сусветнай вайны. 7 жніўня полк пачаў пераслед бальшавікоў, спыніўшыся толькі на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]]. Гродзенскі полк заставаўся ў гэтым раёне да 2 кастрычніка 1919 г. Задачай палка было прыкрыцце дзюр паміж часткамі пры фарміраванні фронту паміж рэкамі [[Бярэзіна]] і [[Пціч (рака)|Пціч.]] 19 кастрычніка Гродзенскі полк быў заменены 2-м Вялікапольскім пяхотным палком і рушыў у раён [[Урэчча (Любанскі раён)|Урэчча]] - [[Новыя Дарогі]]. 25 кастрычніка ён адправіўся па чыгунцы праз [[Мінск]] і [[Маладзечна|Маладэчна]] ў раён [[Докшыцы|Докшыц]], а 29 кастрычніка заняў лінію [[Камаі|Камаі -]] [[Вальбановічы]] (за Паставамі і Нараччу).

4 лістапада падраздзяленні палка прынялі ўдзел у баі за [[Лепель]], захапілі яго, а затым паспяхова абаранілі ад нападаў [[52 Dywizja Strzelców|52-й стралковай дывізіі]] чырвоных. Па выніку баёў за горад полк страціў больш за 20% свайго асабовага складу. У некаторых ротах налічвалася ўсяго каля 40 байцоў. Узімку полк быў рэарганізаваны. 3-ці батальён быў расфармаваны, а астатнія [[Падраздзяленне|пададдзелы]] былі даўкамплектаваныя за яго кошт.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Odziemkowski Janusz. Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010, с.143}}&lt;/ref&gt;

У снежні 1919 года батальён рэзерва палка быў размешчаны ў [[Баранавічы|Баранавічах]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2010, s. 226.}}&lt;/ref&gt;[[Баранавічы|.]]

== Полк у баях за межы адроджанай Польшчы ==

=== У [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]] ===

==== У кампаніі 1919 года ====
Першым аддзелам гарадзенскага палка, які прыняў удзел у выведчых рэйдах і баях быў паўшвадрон Гродзенскіх уланаў паручніка Станіслава Чучаловіча. У начы з 9 на 10 сакавіка 1919 паддадзел уланаў удзельнічаў у выгнанні бальшавіцкіх аддзелаў са [[Слонім|Слоніма.]]

19 сакавіка 1919 года ў Слонім прыбыў Гродзенскі стралковы полк, які пачаў сваю службу на франтах. Ён дзяжурыў на ўчастку ўздоўж ракі [[Шчара]] ад Міроніма да [[Жыровіцы|Жыровічаў]]. Патрулюючы ваколіцы, полк праводзіў вышкалы і папаўняў асабісты склад.
[[Файл:81psg m4.png|міні|баявыя дзеянні палка Гарадзенскіх стралкоў 1919 -1920 г.]]
У аперацыі па заняцці [[Вільня|Вільні]] полк дзейнічаў у складзе групы палкоўніка [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], першай задачай якой быў захоп [[Баранавічы|Баранавіч]]. 15 красавіка пачаўся бой за Баранавічы. Калі яны ня здолелі захапіць горад з маршу, 17 красавіка пад камандаваннем палкоўніка [[Астроўскага]] была сфарміравана так званая «Паўночная група», якой было даручана абысці [[Сталовічы|Сталавічы]] з поўначы і ўдарыць па паўночным флангу расіян. У склад групы ўваходзілі Гродзенскі полк без яго першай роты, узмацнёны 3-й і 6-й роты Беластоцкага палка, 8 батальёнам народнага апаўчэння і артылерыйскае аддзяленнем 7 пяхотнага палка. 19 красавіка, пасля дзённага бою з савецкім [[4 Rewolucyjny Pułk Warszawski|4-м Варшаўскім стралковым палком]], Гродзенскі полк захапіў [[Сталовічы]], страціўшы 3 забітымі і 7 параненымі, узяўшы ў палон 40 палонных, 4 цяжкія кулямёты, 7 коней і шмат боепрыпасаў. Бітва пад Сталовічамі лічыцца рэальным баявым хрышчэннем усяго палка.

Пасля захопу [[Сталовічы|Сталовічаў]] полк доўгі час заставаўся ў раёне горада, ахоўваючы лінію нямецкіх акопаў часоў Першай сусветнай вайны. 7 жніўня полк пачаў пераслед бальшавікоў, спыніўшыся толькі на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]]. Гродзенскі полк заставаўся ў гэтым раёне да 2 кастрычніка 1919 г. Задачай палка было прыкрыцце дзюр паміж часткамі пры фарміраванні фронту паміж рэкамі [[Бярэзіна]] і [[Пціч (рака)|Пціч.]] 19 кастрычніка Гродзенскі полк быў заменены 2-м Вялікапольскім пяхотным палком і рушыў у раён [[Урэчча (Любанскі раён)|Урэчча]] - [[Новыя Дарогі]]. 25 кастрычніка ён адправіўся па чыгунцы праз [[Мінск]] і [[Маладзечна|Маладэчна]] ў раён [[Докшыцы|Докшыц]], а 29 кастрычніка заняў лінію [[Камаі|Камаі -]] [[Вальбановічы]] (за Паставамі і Нараччу).

4 лістапада падраздзяленні палка прынялі ўдзел у баі за [[Лепель]], захапілі яго, а затым паспяхова абаранілі ад нападаў [[52 Dywizja Strzelców|52-й стралковай дывізіі]] чырвоных. Па выніку баёў за горад полк страціў больш за 20% свайго асабовага складу. У некаторых ротах налічвалася ўсяго каля 40 байцоў. Узімку полк быў рэарганізаваны. 3-ці батальён быў расфармаваны, а астатнія [[Падраздзяленне|пададдзелы]] былі даўкамплектаваныя за яго кошт. Манатоннасць зімовай кампаніі перарывалі частыя налёты на варожыя пазіцыі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Забытая вайна ў азёрным краі (Баявыя дзеянні снежань 1919 г.- ліпень 1920 г.) // Беларускае Падзвінне: вопыт, методыка і вынікі палявых і міждысцыплінарных даследаванняў: зборнік навуковых артыкулаў. — Полацк, 2018. — С. 647—665.}}&lt;/ref&gt;.

==== Аперацыі падчас адступлення 1920 г. ====
14 мая 1920 года [[15 армія РСФСР|15-я армія Чырвоных]] атакавала пазіцыі 8 пяхотнай дывізіі і [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі.]]
[[Файл:Bitwa lepel 1920.png|міні|бітва пад Лепелем 1920 г.]]
Гродзенскі полк, маючы каля 300 штыкоў, павінны быў абараняць 30 кіламетровы ўчастак фронту. Чырвоныя мелі значную колькасную перавагу. Полк атакавалі дзве чырвонармейскія брыгадамі: 13-й — на пазіцыях 2-га батальёна і 15-й — на пазіцыях 1-га батальёна гарадзенцаў.

Спроба спыніць ворага пад [[Zabojanie|Забаянамі]] правалілася. Полк быў адкінуты са сваіх пазіцый і спачатку адышоў да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%86%D0%BE%D0%BC_(%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B5_1920)&amp;veaction=edit Гарадца]. Затым разам з рэштай падраздзелаў 1-й Літоўска - Беларускай дывізіі ён заняў абарончыя пазіцыі ўздоўж лініі возераў Званы — Пышна — [[Асецішча (Докшыцкі раён)|Асецішча]] вакол [[Псуя|Псуі]], заняўшы раён возера Лукавіцы — Бурове на паўднёвым флангу дывізіі.

15 мая полк разам з 1-м батальёнам заняў плацдарм у [[Масцішча (Мёрскі раён)|Мосцішчы]], а з 2-м батальёнам патруляваў участак ракі Караліна-Улеся. 18 мая полк вёў жорсткія баі пад [[Масцішча|Мосцішчам]] і [[Ліпск (Докшыцкі раён)|Ліпскам]], а праз дзень — пад Улессем і Каралінай.

20 мая у баі пад [[Бераснёўка (Докшыцкі раён)|Бераснёўкай]], полк страціў больш за 200 жаўнераў (забітымі і параненымі).

У [[Малькевічы|Малевічах]] полк быў узмоцнены добра падрыхтаванымі маршавымі падраздзяленнямі. Роты ізноў атрымалі больш чым па  100 штыкоў.

28 мая полк пачаў контратаку у кірунку [[Knajok|Княжок (]][[:pl:Knajok|Knajok]]). Яго перадавы 1-ы батальён разбіў варожы авангард пад [[Грыневічы, Мінская вобласць|Грыневічамі]]. 1 чэрвеня ён распачаў рэйд на [[Хадакі (Лагойскі раён)|Ходакі]] і працягнуў наступ. 6 чэрвеня полк выйшаў з бою і сканцэнтраваўся ў раёне [[Докшыцы|Докшыц]] у якасці рэзерву дывізіі.
[[Файл:Bitwa czernica 1920.png|міні|бітва пад Вялікай Чарніцай]]
4 ліпеня пачаўся чарговы савецкі наступ. Слабая лінія заставаў [[80-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Наваградскага палка]] была разбіта каля Вялікай Чарніцы паміж [[Беразіно (Докшыцкі раён)|Беразіно]] і [[Мядзельскія азёры|воз. Мядзель]]. Некалькі контратак гродзенскіх падраздзяленняў былі няўдалымі. 5 ліпеня полк адышоў з нямецкіх акопных ліній, якія ён раней займаў&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Забытая вайна ў азёрным краі (Баявыя дзеянні жнівень — лістапад 1919 г.) // Беларускае Падзвінне: вопыт, методыка і вынікі палявых і міждысцыплінарных даследаванняў: зборнік навуковых артыкулаў. — Ч. 2. — Полацк, 2016. — С. 131—141.}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Ofensywa 4lipca1920.png|міні|Наступ Чырвонай арміі 4 ліпеня 1920 г.]]
У наступныя дні полк праводзіў аперацыі па адступленні. 21 ліпеня ён дасягнуў лініі [[Нёман|ракі Нёман]] і заняў цэнтральны ўчастак абароны дывізіі ад возера Вінэцэйска да хутара Міхалаўка. Яго галоўнай задачай стала абарона пераправаў у [[Масты|Мастах]].

22 ліпеня пачаўся чарговы наступ чырвонай арміі. [[6 Dywizja Strzelców|6-я стралковая дывізія]] бальшавікоў пачала рашучы наступ на цэнтр 1-й Літоўска-Беларускай дывізіі ў Мастах. Спроба чырвоных ў той дзень фарсіраваць Нёман і выбіць Гродзенскі полк з яго пазіцый правалілася. На наступны дзень полк паспяхова адбіў далейшыя атакі праціўніка.

24 ліпеня палку было загадана адысці ад [[Нёман|Нёмана]] і прасунуцца за [[Зэльвянка|Зэльвянку]]. Ён заняў участак уздоўж заходняга берага ракі ад Пяскі да ўпадзення [[Зэльвянка|Зэльвянкі]] ў Нёман.
[[Файл:Bitwa mosty 1920.png|міні|бітва пад Мастамі ліпень 1920]]
Аднак, сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, полк быў вымушаны пакінуць свае абарончыя пазіцыі. Як ар'ергард дывізіі, ён прыкрываў яе адыход, а затым і выхад з паўакружэння. На світанні 2 жніўня полк утрымліваў заходні бераг ракі [[Нурэц|Нужэц]] ад яе ўпадзення ў [[Буг]] да [[Цехановец|Цеханаўца]], адначасова ўступаючы ў бой з падраздзяленнямі [[21 Dywizja Strzelców|21-й стралковай дывізіі]] каля [[Зашкаў (Мазавецкае ваяводства)|Зашкова]].

У ноч з 3 на 4 жніўня полк пераправіўся праз раку [[Буг]] на пароме на паўднёвы бераг, а затым у складзе 2-й брыгады рушыў на [[Малкіня Гурна (гміна)|Малкінію.]] Там ён зноў пераправіўся на паўночны бераг ракі, прыняўшы ўдзел у манеўры падпалкоўніка [[Казімір Рыбіцкі|Рыбіцкага]] па выхадзе ў тылы савецкіх войскаў у раёне [[Пултуск|Пултуска]]. 5 жніўня ён удзельнічаў у бітве пад [[Данілава Астроўскі павет|Данілавам]], а 7 жніўня пад [[Kaczkowo Stare|Качковам]]. У абедзвюх абарончых баях пад Варшавай полк меў пяцьдзясят забітымі.

Затым Гродзенскі полк са сваёй брыгадай адышоў з [[Вышкаў (Польшча)|Вышкава]]. 12 жніўня ён працягнуў адыход праз [[Радзымін|Радзімін]] і сканцэнтраваўшыся ў [[Pustelnik (Marki)|Пустэльніку]] (сучасныя Маркі, Варшава).

'''У наступе'''

У ноч з 13 на 14 жніўня было прынята рашэнне выкарыстаць 1-ю Літоўска-Беларускую дывізію ў наступе на [[Радзымін]]. Гродзенскі полк павінен быў атакаваць праз [[Słupno (powiat wołomiński)|Слупна]] на [[Mokre (województwo mazowieckie)|Мокрае]] сіламі двух батальёнаў. 1-ы пяхотны батальён павінен быў служыць рэзервам.
[[Файл:Bitwa radzymin b 1920.png|міні|81 полк ў бітве пад Радзымінам канец жніўня 1920]]
Полк пачаў наступ 14 жніўня. Аднак контратака савецкай 81-й стралковай брыгады парушыла польскі наступ і Гродзенскі полк адступіў да [[Słupno (powiat wołomiński)|Слупна]]. 15 жніўня, полк ізноў уступіў у бой пад [[Радзымін|Радзымінам]]. У той дзень яго часткі біліся за [[Wólka Radzymińska (wieś)|Вульку Радзімініцкую]] і пасля яе захопу выбілі ворага з [[Aleksandrów (powiat legionowski)|Аляксандрава]] і [[Cegielnia (powiat wołomiński)|Цагельні]] ў [[Легіяноўскі павет|Легіяноўскім павеце]].

Увечары 15 жніўня полк увайшоў у [[Радзымін]], які быў пакінуты часткамі савецкай [[21 Dywizja Strzelców|21 стралковай дывізіі]]. Уначы ён заняў [[Kraszewo (województwo mazowieckie)|Крашэва]] і [[Rasztów|Рашто]]&lt;nowiki/&gt;ў, а 3-ці батальён — раён [[Віктараў (Валамінскі павет)|Віктарава.]] Падчас маршу да [[Dybów-Kolonia|Дыбава]] 3-ці батальён увайшоў у агнявы кантакт з часткамі савецкіх 71-й і 81-й стралковых брыгад. Усяго ў баях пад Радзымінам з 14 па 16 жніўня Гродзенскі стралковы полк страціў больш за 100 салдат (забітымі і параненымі).

Увечары 19 жніўня полк перагрупаваўся па чыгунцы з Варшавы праз [[Седльцы]] за раку [[Буг]] і дасягнуў раёна канцэнтрацыі каля [[Чарэмха (гміна)|Чарэмхі]]. Тут полк атрымаў падмацаванне з расфармаванага батальёна 101 пяхотнага палка.
[[Файл:Bitwa II suwałki.png|міні|Другое заняцце Сувальшчыны канец верасня 1920]]
6–7 верасня полк біўся пад [[Новая Воля (Беластоцкі павет)|Новай Воляй]], дзе захапіў больш за 200 палонных, а 8 верасня пад [[Skroblaki (wieś w Polsce)|Скроблакамі]] захапіў адну гармату і каля 50 палонных. Нарэшце, 9 верасня, пасля бітвы [[Баброўнікі (Гродзенскі раён)|пад Баброўнікамі,]] ён дасягнуў мяжы ракі [[Свіслач (прыток Нёмана)|Свіслач]]. Пасля таго, як яго замянілі часткі 3-й пяхотнай дывізіі легіёнаў, полк сканцэнтраваўся ў [[Аўгустаў|Аўгустове]] і разам з 1 пяхотнай дывізіяй легіёнаў, 2 і 4 кавалерыйскімі брыгадамі ўвайшоў у склад [[2 Armia (II RP)|2 польскай арміі]] (т.зв. «флангавай групы»).
[[Файл:B n Niemnem.png|міні|бітва над Неманам верасень 1920 г.]]
22 верасня полк прасунуўся праз сейненскія Гібы ў напрамку [[Друскенікі|Друскенікаў]]. Яго 3 батальён атрымаў заданне прыкрываць масты праз раку Нёман, раней захопленыя кавалерыяй. 25 верасня, рухаючыся на чале 2 брыгады з [[Запур’е (Гродзенскі раён)|Запуржы]] праз [[Глушнева (Гродзенскі раён)|Глушнева]] - [[Новая Руда|Новую Руду]] да [[Азёры (Гродзенскі раён)|Езёр]], полк здзейсніў абходны манеўр супраць савецкай [[3 армія (РСФСР)|3-й арміі,]] якая абараняла Гродна. У ноч з 25 на 26 верасня жаўнеры уступілі ў жорсткі штыкавы бой з падраздзяленнямі 63-й стралковай брыгады чырвоных, якія ішлі на дапамогу расіянам у Гродна.

Полк страціў 20 забітых і 60 параненых. Страты праціўніка былі непараўнальна большымі. Прыкладна 200 савецкіх салдат было забіта, а 300 ўзята ў палон. Пасля бітвы полк перагрупаваўся ў [[Ліда|Лідзе]], дзе яму была даручана новая задача.

=== У групе Л. Жалігоўскага ў Сярэдняй Літве ===
Полк, які ўсё яшчэ дзейнічаў у складзе [[1-я Літоўска-беларуская дывізія|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]]. Большасць яго жаўнераў складалі мясцовыя ўраджэнцы былой Гарадзенскай губерні: беларусы, палякі, габрэі, немцы, татары. Яны фармальна і рэальна мелі розныя веравызнанні, мовы і ідэнтычнасці.  Таму ен цудоўна надаваўся дзеля выкарыстання падчас маніпулятыўнага антылітоўскага &quot;волявыяўлення народам права на самакіравання&quot; пад кантролем польскіх палітыкаў і афіцэраў. Полк прыняў удзел у «[[Бунт Жалігоўскага|бунце Жэлігоўскага».]]
[[Файл:Bitwa o granice 1920.png|міні|Дзеянні польска-беларускіх злучэнняў у кастрычніку 1920 г.]]
7 кастрычніка 1920 года ён пачаў свой марш «на Вільню». Дзейнічаючы у авангардзе 2-й Літоўска Беларускай брыгады [[Літоўска-беларускія дывізіі|1 дывізіі]], ён рушыў у напрамку [[Вялікая Чэрніца|Вялікай Чэрніцы]] — [[Kudonino|Кудоніна]]. 9 кастрычніка лейтэнант Яраслаў Замбкоўскі і 5-я рота ўзялі штурмам [[Агароднікі]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dąbrowski 1928, s. 44–45}}&lt;/ref&gt;. Пасля захопу Вільні полк забяспечыў фланг яе абароны з поўначы.

=== Баланс баёў ===
У 1918–1920 г. у баях загінула 196 афіцэраў і шэраговых. Акрамя таго, 90 чалавек памёрла на фронце. Згодна з лічбавымі спісамі, страты палка складаюць: 260 забітых, каля 800 параненых і каля 300 зніклых без вестак&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dąbrowski 1928, s. 49-51}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Жаўнеры палка, якія загінулі і памерлі ад ран падчас польска-бальшавіцкай вайны&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dąbrowski 1928, s. 49–51}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Афіцэры
|-
|падпаручнік Бэкер (Bckker)
|паручнік  Юзаф Баркевіч
|пар. Францішак МІхал Барткевіч
|-
|падхар. Міхал Эвяк (Ewiaк)
|падпар. Войцэх Кусь
|падпар.  Кірыл Лушчылінскі -Траекураў 
|-
|падпар. Эўстах Мілеўскі
|паручнік Фелікс Арэлюк (Oreluk)
|пар. Юзаф Рыбэк
|-
|падпар. S.G. [[Севярын Рымашэўскі|Севярын Рамашэўскі]]
|падпар. Петр Сіраткевіч
|падпар. Станіслаў Сабешчанскі
|-
|падпар. граф Станіслаў Солтан
|падпар. Юзаф Тарноўскі
|падпар.  Віктар Вільга
|-
|падхаружы Станіслаў Жлобікоўскі
|
|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Шэраговы
|-
|ст.шэр.  Аморэк
|шэр. Яў Барчэўскі (Barczewski Jau)
|шэр.  Рамуальд Багушко
|-
|шэр.  Францішак Брысь
|шэр. Тэафіл Бута 
|шэр.  Ігнаці Хойнацкі
|-
|шэр. Стэфан Хора
|шэр.  Юзэф Хонцэр
|ст.шэр. Стэфан Хлёста
|-
|шэр. Браніслаў Цімош
|шэр. Антоні Чопэк 
|шэр. Ян Чайкоўскі
|-
|шэр. Юзэф Чэрмалінскі
|шэр. Людвік Чэрэшкевіч
|узводны (плутонавы) Ян Цыльвік
|-
|шэр. Ян Цыізік (Cyilzik)
|узводны Ян Даніловіч
|шэр. Антон Длубак
|-
|шэр.  Павел Дрэвеюкоў
|ст.шэр.  Адольф Дубас
|ст.шэр. Фларыян Дуда
|-
|серж. Уладыслаў Дудвал
|шэр.  Юзаф Дугоўскі
|шэр.  Петр Дзялэк
|-
|ст.шэр.  Эўгеніюш Дзежэнцкі 
|шэр. Казімеж Дзюба
|серж. Станіслаў Дзюрдзь
|-
|шэр.  Юзэф Фабісяк
|шэр.  Уладыслаў Фабіянчык
|шэр.  Юзэф Філінскі
|-
|шэр.  Гетш(Gietsh)
|ст.шэр.  Эднуінд Глінскі
|шэр.  Стэфан Грула
|-
|шэр. Грэндзінскі Францішак
|шэр.  Антоні Грыгер
|шэр.  Павел Гжэва
|-
|шэр.  Антон Халадыў
|узв. Аяксандр Гайдук
|капрал Юзаф Хаўк 
|-
|шэр. Станіслаў Гурэк
|кпр.Караль  Хаковіч-Начко 
|шэр. Станіслаў Індык
|-
|шэр.  Казімеж Ірлацлі (lrlacli)
|шэр.  Уладзіслаў Янкевіч
|ст.шэр.  Jabłoński Stanisław
|-
|шэр. Баляслаў Ядурскі
|капр. Уладзіслаў Якубік
|шэр.  Ян Юлык
|-
|шэр. Стэфан Юркевіч
|узв. Баляслаў Каліноўскі
|узв. Ян Купіш
|-
|шэр. Юзэф Карась
|кпр. Станіслаў Каспшыцкі
|шэр. Фларыян Кедэль
|-
|шэр.  Томаш Кмін
|шэр.  Ян Копысь
|шэр. Аляксандр Косьцінскі
|-
|серж.Юзэф Косёроўскі
|узв. Станіслаў Кавальчык
|шэр. Браніслаў Кавальчык
|-
|шэр. Ян Кавальскі
|шэр.  Коско
|кпр. Генрык Краўчык
|-
|шэр. Берхольд Краттэр
|шэр.  Валенты Крулікоўскі
|шэр.  Антоні Крыгер
|-
|шэр.  Юры Крысюк
|шэр.Міхал Крывеня
|узв. Федар Кулак
|-
|шэр.  Ян Кулакоўскі
|шэр.  Ян Куцай
|шэр. Юзэф Курэк
|-
|ст.шэр. Юзэф Лангнер
|шэр. Леон Ланчыньскі
|шэр. Марцін Леелі
|-
|капр. Ляўчук
|шэр.  Антоні Лучно
|шэр. Рэйнгольд Лус
|-
|шэр.  Ян Лобза 
|шэр. Петр Лазінскі
|шэр. Юзэф Лукашчук
|-
|шэр. Ян Мацэк
|шэр.  Зыгмунт Мадзінскі
|шэр.  Рудольф Марон
|-
|сан. Юзаф Марціноўскі
|ст. шэр. Марэк
|шэр.  Тадэуш Матусевіч
|-
|шэр. Францішак Мазуроўскі
|шэр. Юзэф Макндак (Mcndak)
|шэр. Францішак Мігоўскі
|-
|шэр. Ян Міклаш
|шэр. Ян Мікалайчык
|шэр. Ян Мітко
|-
|шэр. Станіслаў Міконь
|шэр. Андрэй Мілеўскі
|шэр. Ян Мароз
|-
|шэр. Юзэф Мазалеўскі
|капр. Дамінік Мрачкоўскі
|шэр. Антоні Мусял
|-
|шэр.  Шымон Нарбут
|шэр.  Казімеж Недзьвецкі
|шэр.  Казімеж Навадворскі
|-
|шэр.  Обус
|кпр. Аляксандр Олесюк
|шэр. Генрык Островер
|-
|шэр. Казімір Астроўскі
|шэр.   Уладзіслаў Аўчарэк 
|шэр. Францішак Пакульскі
|-
|шэр. Казімір Пальмовіч
|шэр.  Антоні Петэльчыц
|шэр. Антоні Пібелі (Pbcli)
|-
|шэр.  Антон Полетчын
|шэр. Ян Папіцюк
|шэр. Юзэф Прэцкі
|-
|шэр.  Уладзіслаў Паб'янчык
|шэр.  Ян Протасевіч
|шэр.  Шмуль Пшаніца
|-
|шэр. Юзэф Пшэпёрскі
|узв. Петр Пуркевіч
|шэр. Анджэй Радош 
|-
|кпр. Юзэф Ранк
|шэр. Віталіс Рудкоўскі
|шэр.  Браніслаў Ракоўскі
|-
|шэр.  Францішак Рудольф
|шэр. Казімеж Рушкоўкі
|кпр. Гжэгаж Садлей
|-
|ст.шэр. Казімеж Саломоновіч
|шэр. Уладзіслаў Скрафіновіч
|ст.шэр.  Сельчэк
|-
|шэр. Францішак Седант
|ст. шэр. Браніслаў Скібель
|шэр. Юзаф Скура
|-
|кпр. Ян Сшыпэк
|шэр. Ян Скуза
|шэр.  Юзаф Скуза
|-
|шэр.Уладзіслаў Слівінскі
|шэр.  Станіслаў Слюзэк
|шэр. Ваўжынец Сабоцкі
|-
|шэр.  Валенты Сабонь
|шэр. Сацілоўскі 
|кпр Казімір Солоневіч
|-
|шэр. Ян Сабецкі
|шэр. Аўгуст Соммерфельд
|шэр. Вацлаў Сасноўскі
|-
|шэр.  Ігнацы Сьрэдніцкі
|серж. Сжэдніцкі Ігнацы
|шэр. Антоні Стасяк
|-
|шэр.  Юзэф Стэфаняк
|шэр.  Ян Стадолік
|шэр. Стваловіч
|-
|кпр. Гжэгаж Суцліцілі (Sucliicli)
|шэр. Людвік Шчэшкевіч
|шэр. Шкура
|-
|шэр. Ян Шматлік
|шэр.  Уладзіслаў Штукоўскі
|шэр.  Бэрэк Шульклапер  (Szulklaper)
|-
|узв. Рудольф Шустар
|шэр.  Станіслаў Шыдлоўскі
|шэр. Юзэф Шыманьскі
|-
|шэр. Юзэф Шымчак
|шэр.  Леон Томчынскі
|шэр. Ян Траяноўскі
|-
|шэр.  Францішак Турош
|шэр. Альфонс Вальтэр
|кпр. Вінцэнт Вансоўскі 
|-
|шэр.Уладзіслаў Влазло
|шэр. Валенты Вайцехоўскі
|серж. Балеслаў Войкшнэр
|-
|серж. Стэфан Вайніловіч
|шэр.  Юзэф Врубель
|ст.шэр. Антоні Ўладарчык 
|-
|шэр. Раман Высоцкі
|шэр. Антон Заяц  
|шэр. Леон Заяц 
|-
|шэр.  Станіслаў Заяц
|шэр.  Уладзіслаў Зайчыков
|кпр. Юзэф Занеўскі
|-
|шэр.  Войцэх Завада
|шэр. Ян Зярко
|шэр. Зеліньскі
|}

=== Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка ўзнагароджаныя Срэбным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг.&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dz. U. z 1919 r. Nr 67, poz. 409}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dąbrowski 1928, s. 51-52.}}&lt;/ref&gt;
|-
| Залаты крыж
| colspan=&quot;2&quot; | Падпалкоўнік [[Казімір Рыбіцкі]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; | Сярэбраны крыж
|-
| палкавая харугва
| шэраговы Ян Бадзінскі*
| Сяржант Раман Беніш*
|-
| Падпалкоўнік [[Браніслаў Багатырэвіч]] *
| нябожчык, паручнік Юзафа Баркевіча** No4922
| Паручнік Вітольд Цехановіч*
|-
| Другі лейтэнант Пётр Данішэўскі** № 4040
| Другі лейтэнант Ян Дамарацкі** № 4191
| Капрал Францішак Гнілко** N3753
|-
| Капрал Юзэф Ількевіч*
| Маёр Мечыслаў Каленскі-Яшкевіч** No4126
| Сяржант Казімеж Каліцкі ** N4114
|-
| шэр. Юзэф Кісель** N4034
| шэр.  Вітольд (Віктар) Комка*
| Сяржант Юзэф Косіроўскі
|-
| Сяржант Зыгмунт Кубацкі** N 3758
| Падпаручнік Вацлаў Куферскі** No4071
| Сяржант Станіслаў Напраўскі** No4053
|-
| Падпаручнік Фелікс Арэлюк** N 4920
| Падпаручнік Пётр Пелка ** No3754
| Падпаручнік Канстанты Пятровіч** № 4058
|-
| сяржант Іеранім Пуцылоўскі** N4055
| шэр.  Ян Рэдэль** № 4187
| Падпаручнік Эдвард Раманоўскі
|-
| Падпалкоўнік [[Казімір Рыбіцкі]] *
| падпалкоўнік генеральнага штабу [[Севярын Рымашэўскі]]
| Сяржант Юзэф Седлікоўскі*
|-
| Падпаручнік Пётр Сіроткевіч** N4921
| Сяржант Ян Слюсарж** No3751
| Падпаручнік Станіслаў Сабешчанскі *
|-
| Лейтэнант Францішак Сонгін*
| Старшы сяржант Антоній Сымамовіч*
| Паручнік Вацлаў Шыманскі** N4138
|-
| Падпалкоўнік [[Баляслаў Васькевіч]] *
| Сяржант Раман Вебер*
| сяржант Уладыслаў Венгляж** N4181
|-
| Капрал [[Мячыслаў Вайцяхоўскі (1899–1958)|Мечыслаў Вайцяхоўскі]] * No2278
| Сяржант Баляслаў Войкснер** No4059
| Сяржант Аляксандр Зарэч** N4093
|-
| старэйшы шэраговы Альбін Зувальскі** № 4135
| узводны Эдвард Жэмайціс* нр.368&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dz. Pers. MSWojsk., Nr 125 z 28 listopada 1924, s. 708, awiza.}}&lt;/ref&gt;
|
|}
За гераізм у баі палкавы сцяг і 40 жаўнераў былі ўзнагароджаны Сярэбраным крыжам [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]], а сто семдзесят [[Крыж Храбрых|— Крыжам Харобрых]]. Дзевяноста шэсць салдат былі ўзнагароджаны Крыжам Заслугі [[Войска Сярэдняй Літвы|войска Сярэдняй Літвы.]]

== Полк у мірны час ==
[[Файл:29_DP_w_1938.jpg|злева|міні]]
[[Файл:Obchody_400_rocznicy_urodzin_Stefana_Batorego_w_Grodnie_-_defiluje_81_pp_NAC_1-P-3424-3.jpg|міні|Святкаванне 400-годдзя з дня нараджэння караля Стэфана Баторыя ў Гродне — парад 81-га пяхотнага палка. На ганаровай трыбуне — Прэзідэнт Рэспублікі Польшча Ігнацы Масціцкі.]]
[[Файл:81_Pułk_Piechoty.jpg|міні|Жаўнеры 81 пяхотнага палка]]
Пасля ліквідацыі [[войска Сярэдняй Літвы]] і ўключэння яго у склад польскага войска. У 1923–1939 гадах полк дыслакаваўся ў Гродне&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dąbrowski 1928, s. 48.}}&lt;/ref&gt;.

19 мая 1927 года міністр ваенных спраў, маршалак Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі,]] устанавіў і зацвердзіў 22 жніўня як дату палкавога свята &lt;ref&gt;Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.&lt;/ref&gt;. 6 чэрвеня 1928 года міністр ваенных спраў, маршал Польшчы Юзэф Пілсудскі змяніў дату палкавога свята 81-га пяхотнага палка з 22 жніўня на 12 лістапада &lt;ref&gt;Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 15 z 6 czerwca 1928 roku, poz. 175.&lt;/ref&gt;.

Загадам 1930 года полк быў залічаны да ІІ тыпу пяхотных палкоў Польшчы (т.зв. узмоцненых).

Кожны год 81 пп атрымліваў 845 рэкрутаў. Асабісты склад палку складаўся з 68 афіцэраў,1900 падафіцэраў і шэраговых&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jagiełło Zdzisław, Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007, c. 65-67}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Асабісты склад і арганізацыйная структура палка на сакавік 1939&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006., s. 644–645.}}&lt;/ref&gt;
|-
!Пасада
!Званне, Імя прозвішча
|-
! colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Кіраўніцтва, кварэрмейсцерства і спецыяльныя пададдзелы&lt;/small&gt;
|-
|камандзір палка
|плк. [[Эдвард Банашак]]
|-
|I намеснік камандзіра
|пплк дыпл. Зыгмунт Цэтнероўскі
|-
|ад'ютант
|маер Севярын Караль Бышэк
|-
|старшы лекар
|кпт. лек. др. Конрад Юроўскі
|-
|малодшы лекар
|вакансія
|-
|II намеснік камандзіра (квартэрмістр)
|пплк. Стэфан Мрозэк
|-
|афіцэр мабілізацыі
|кпт. Марыян Зыверт
|-
|нам. афіцэра мабілізацыі
|кпт. Балеслаў Творгал
|-
|афіцэр адміністрацыйна - матэрыяльны
|кпт. Чэслаў палікарп Каліноўскі
|-
|афіцэр гаспадарчы
|кап. інт. Аляксандр Чарноцкі
|-
|афіцэр па харчаванні
|вакансія
|-
|афіцэр табара (палявога лагера)
|Казімеж II Хайноўскі
|-
|капельмейстр
|кап.адм. (капельм.) Томаш Радзішэўскі
|-
|кіраўнік узводу сувязі
|пар. Вацлаў Эўстах Барэя
|-
|кіраўнік узводу піянераў
|пар. Ян Каміньскі
|-
|кіраўнік узводу артылерыі пяхоты
|кап. арт. Густаў Баляслаў Ружыцкі
|-
|кіраўнік супрацьтаннкавага ўзводу
|пар. Уладзіслаў Шлык
|-
|кіраўнік аддзелу выведкі
|пар. Станіслаў  I Калюжны
|-
! colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;I батальен&lt;/small&gt;
|-
|кіраўнік  батальену
|маер Петр Марціняк
|-
|камандзір 1 роты
|кпт. Юзэф Уяздоўскі
|-
|камандзір узводу
|пар. Мячыслаў Сакальніцкі 
|-
|камандзір узводу
|ппар. Эдвард Собчык
|-
|камандзір 2 роты
|пар. Марыян Відзоўскі
|-
|камандзір узводу
|ппар. Уладзіслаў Сілярскі
|-
|камандзір узводу
|ппар. Андтоні Аляксандр Беднарчык
|-
|камандзір 3 роты
|в.а. пар Зыгмунт Юзаф Бенькоўскі
|-
|камандзір узводу
|ппар. Ян Боргула
|-
|камандзір 1 роты куляметаў
|пар. Эдвард Лашук
|-
|камандзір узводу
|пар. Чэслаў Петрэвіч
|-
! colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;II батальен&lt;/small&gt;
|-
|камандзір батальену
|маер Вацлаў Пташыньскі
|-
|камандзір 4 роты
|кпт. Чэслаў Казімеж Міхальчык
|-
|камандзір узводу
|пар. Ежы Капчыньскі
|-
|камандзір узводу
|ппар. Міхал Ваўжынец Касіба
|-
|камандзір 5 роты
|кап. Юзэф Юліян Затапянскі
|-
|камандзір узводу
|ппар. Казімір Заяц
|-
|камандзір узводу
|ппар. Раман Ежы Федаровіч 
|-
|камандзір 6 роты
|кпт. Люцыян Марцэлі Залеўскі
|-
|камандзір узводу
|ппар. Тэадор Кавальчык
|-
|камандзір 2 роты куляметаў
|кпт. Кондрат Леапольд Стэнпень (Stępień)
|-
|камандзір узводу
|ппар. Мікалай Вітальд Драздовіч
|-
! colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;III батальен&lt;/small&gt;
|-
|камандзтр батальену
|вакансія
|-
|камандзір 7 роты
|пар. Уладзіслаў Жогла
|-
|камандзір узводу
|ппар. Петр Навінскі
|-
|камандзір 8 роты
|пар. Станіслаў  Юзаф Сакалоўскі
|-
|камандзір узводу
|пар. Юзэф Ян Сторц
|-
|камандзір 9 роты
|пар. Уладзімер Дульняк
|-
|камандзір узводу
|ппар. Хуберт Караль Кобарскі
|-
|камандзір узводу
|ппар. Вітальд Марыян Навакоўсі
|-
|камандзір 3 роты куляметаў
|кпт. Мечыслаў Міхал Цесюньскі (Ciesiuński)
|-
|камандзір узводу
|ппар. Францішак Антоні Бэк (Beck)
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |на курсе
|пар. Францішак Званеўскі
|-
|пар. Антон Генрык Бараньскі
|-
|папр. Рышард Чэслаў Дергіман
|-
|ппар. Раймунд Ківач
|-
! colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;81 Акруга Прыстасавання вайсковага  (Гродна пры 81 пп)&lt;/small&gt;
|-
|Акруговы камендант Пв 
|маёр пяхоты [[Bolesław Szajda|Баляслаў Шайда]]
|-
|гарадскі камендант Гродна Польскага войска
|пар. контр. пях. Фларыян  Шынакевіч
|-
|павятовы камендант Пв Саколка
|кпт. пях. Альфрэд Аднджэй Віліх (Willich)
|}

== Абарончая вайна 1939 года ==
[[Файл:81psg 1m.png|міні|Баявы шлях 81 пяхотнага палка ў верасні 1939 г.]]
Падчас польскай абарончай вайны ў [[Польская абарончая вайна (1939)|верасні 1939 года]] ваяваў супраць немцаў у складзе сваёй матчынай &quot;[[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|гарадзенскай&quot;]] дывізіі ў рэзервовай арміі «Прусы»у складзе арміі «Лодзь». Аднак летам 1939 года маршал [[Эдвард Рыдз-Сміглы]] падпарадкаваў [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-ю пяхотную дывізію]] кіраўніцтву арміі «Прусы» пад камандаваннем Стэфана Дамб-Бернацкага.

=== Мабілізацыя і баявыя дзеянні 1939 г. ===
Мабілізацыя палка пачалася 24 жніўня 1939. Яна праходзіла адпаведна плану 'W'. Беларусы і крэсовыя палякі, якія былі выкліканыя ў полк згодна з тэрытарыяй пражывання дэманстравалі рэкордную яўку на вайну з немцамі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polskieradio.pl/397/8260/artykul/2808619,%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B-%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D0%B5-1939-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%8B-%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B2%D1%8B-%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8|title=Историк: Белорусы в сентябре 1939 года отличились во время обороны Варшавы и Брестской крепости|author=Корбут В.}}&lt;/ref&gt;. 27 полк у поўным складзе прыбыў у [[Румок|Румлоўку]] дзе паўтары дня чакаў на транспарт. Вечарам 28 жніўня жаўнеры і рыштунак нарэшце пагрузіліся на цягнікі. Ехалі з затрымкамі праз Беласток. 30 жніўня яны высадзіліся ў Радзівілове. За наступныя суткі памагаючы сялянам збіраць ўраджай, занялі вызначаныя камандаваннем пазіцыі на поўнач ад [[Рава Мазавецка|Равы Мазавецкай]].

1 верасня падраздзяленні палка знаходзіліся ў прызначаных для дзеянняў раёнах. Увечары камандзіру палка было даручана перагрупавацца ў раён вакол [[Спала|мясцовасці Спалы]] . Полк выправіўся ў дарогу да вечара 1 верасня і, праходзячы ўначы, дасягнуў прызначанага раёна да раніцы 2 верасня. У лясах вакол Спалы быў арганізаваны пастой.

Апоўдні камандзір [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й дывізіі]] загадаў правесці чарговую перагрупоўку. Гэтым разам полк здзейсніў 28-кіламетровы марш за дзень. Дасягнуўшы лясной мясцовасці Паток і застаючыся там да вечара 3 верасня. Уначы полк здзейсніў яшчэ адзін дзесяцікіламетровы марш, заняўшы ваколіцы Дамбровы.

4 верасня ў афіцэраў і шэраговых канфіскавалі пасведчанні асобы, а таксама пасведчанні рыцараў [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]]. Паперы і апазнавальныя знакі былі адпраўленыя ў штаб дывізіі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Lisicki 1995, s. 44.}}&lt;/ref&gt;. Пачаліся першыя цяжкасці з пастаўкамі прадуктаў харчавання, асабліва хлеба.

У той дзень салдаты палка ўпершыню убачылі на ўласныя вочы вайну, назіраючы за [[Bombardowanie|бамбардзіроўкай]] [[Сулееў|Сулеёва]] [[люфтвафэ]][[Ваенна-паветраныя сілы Германіі|.]] Таксама ў той жа дзень яны сустрэлі асобных шэраговых з розных падраздзяленняў, якія не змаглі даказаць сваю прыналежнасць да частак і прад'явіць вызваленне ад жаўнерскіх абавязкаў паказаўшы загад пакінуць свае падраздзяленні. Быў таксама ўсталяваны кантакт з суседнім [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-м пяхотным палком. Некалькі рот былі вылучаныя у 29 пяхотную дывізію і 76 пп.]]

Падчас выканання марша з [[Сулееў|Сулкеёўка]] на Барковіцы Мокрэ полк выкрыла у лесе нямецкая авіяцыя і правяла яго абстрэл. 6 верасня яны дайшлі да Барковіц і занялі пазіцыю на ўскрайку леса.

Раніцай 11 верасня жаўнеры атакавалі каля [[Крашкоў|Крашкова]] (Лодзкага ваяводства) нямецкую калонну забеспячэння і знішчылі 30 машын і цалкам перабіўшы ваорожых жаўнераў. Гэты напад выкрыў пазіцыі палка і выклікаў варожы ўдар.

Нямецкая пяхота падмацаваная танкамі заатакавала [[Rozwady (województwo mazowieckie)|полк у накірунку на Развады.]] Атаку адбіла палкавая артылерыя, агонь праціватанкавых стрэльбаў і цяжкіх куляметаў. Аднак свой шлях да лясоў Пшысухі полк ужо ішоў супрваджаемы і дапяканы агнем варожай авіяцыі. На поўнач ад Развад атрад знайшоў разгромлены табар [[25 полк уланаў|25-га палка ўланаў]].

У ноч з 11 на 12 верасня падраздзяленні 81 пяхотнага палка, якія адпачывалі ў лесе [[Пшысуха]], падвергліся абстрэлу цяжкой артылерыі з боку [[Kamienna Wola (województwo mazowieckie)|Каменнай Волі]]. Абстрэл працягваўся амаль усю ноч. Салдаты 2-га батальёна, шукаючы сховішча ад агню, разбегліся і пагубіліся па лесе. Некалькі чалавек загінулі і каля 30 атрымалі раненні.

12 верасня каля 14:00 нямецкія часткі атакавалі пазіцыі, пазіцыі палка. Варожая пяхота, падвезеная машынамі, а потым прасоўваючыся уздоўж дарог і просекаў, пачала наступ з захаду і поўначы. Ход баёў для падраздзяленняў палка набыў кепскі абарот. Падчас баёў капітан Юркоўскі прывёў групу з прыкладна 45 параненых салдат у месца збору камандзіра. Не бачачы іншага выйсця, камандзір палка загадаў суправадзіць параненых у бліжэйшы нямецкі шпіталь разам з 8 ваеннапалоннымі, захопленымі каля [[Kraszków (województwo łódzkie)|Крашкова]] . Пасля далейшых нямецкіх удараў палкоўнік Банашак загадаў адыходзіць у бок [[Варшава|Варшавы]].

Каля 20 салдат палка загінула ў баі ў Пшысуцкай пушчы. Расцярушаныя часткі больш так і не былі аб'яднаныя. 81-ы пяхотны полк, як згуртаваная баявая адзінка, перастаў існаваць &lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Lisicki 1995, s. 45-49}}&lt;/ref&gt;.

== Палкавыя сімвалы ==
[[Файл:POL_Grodno_COA.svg|міні|Алень Святога Губерта — матыў [[Герб Гродна|герба Гродна]] і Штандару Гродзенскага палка]]

; Штандар

Хаця грамада Гродна ўжо на пачатку існавання палка пастанавіла зрабіць палку штандар, аднак да рэалізацыі плану дайшло ўжо пасля актыўнай стадыі баёў. 6 чэрвеня 1921 у Вільні [[Люцыян Жалігоўскі]] ўрачыста перадаў сцяг камандзірам&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dąbrowski 1928, s. 48.}}&lt;/ref&gt;. калі у Вільню, каб прыняць Віленшчыну ў склад ІІ Рэчы Паспалітай  прыбыў [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскі]], 19 красавіка 1922 г. ен ўганараваў штандар палка за баявыя заслугі срэбным крыжом [[Virtuti Militari|Вірытуці Мілітары.]]

Штандар 81 пп меў на левым баку палотнішча вышытага на белым фоне нябеснага апекуна ВКЛ - [[Казімір Казіміравіч|св. Казіміра]] і [[Алень св. Губерта|аленя св. Губерта]] сімвала Гродна. Па верхняй частцы сцяга ішоў надпіс кліча палка - частка польскай патрыятычнай песні па польску &quot;Не дадзім зямлі скуль наш род - хай нам паможа Бог&quot;.

На правым баку палатнішча змяшчаны польскі рыцарскі крыж з вобразам белага арла ў кароне, аточаныя лаўровым вянком і надпісы &quot;Полк гродзенскіх стралькоў&quot; і &quot;Гонар і Айчына&quot; і вянкі і номер &quot;І&quot;.

; Памятная адзнака[[Файл:81 Pułk Strzelców Grodzieńskich.jpg|міні|Знак палка Гродзенскіх стралкоў]]

[[Файл:Stefan Batory 1.PNG|міні|Стэфан Баторы патрон 81 гарадзенскага палка]]

14 студзеня 1929 быў зацверджаны палкавы знак 81 пяхотнага палка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 15 stycznia 1929 roku, poz. 1}}&lt;/ref&gt;. Гэта выява крыжа аточанага лаўровым вянком, на перакрыжаванні якога месціцца герб гарадзенскай зямлі. Рабіўся з белага металу ці срэбра. Права нашэння яго атрымалі жаўнеры, якія перажылі у полі на фронце больш за паўгады, а ў запасным батальене больш дзьвух гадоў. У мірны час знак маглі насіць афіцэры пасля дзьвух гадоў службы і адслужыўшыя абавязковы тэрмін шэраговыя і падафіцэры масавага прызыву.
[[Файл:Pomnik ku czci poległych w 1920 r. strzelców 81 pp w Mostach NAC 1-U-4149.jpg|міні|помнік у гонар палеглых у 1920 г. жаўнераў гарадзенскага палка ў Мастах.]]
У 1933 годзе міністр ваенных спраў [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] іменаваў гарадзенскі пяхотны полк &quot;Гродзенскім палком стралкоў імя караля Стэфана Баторыя&quot;. Гэтая назва звязана з формай спецыяльнага значка, які насіўся на пагонах — ініцыялы «SB» з каронай. Дызайн спецыяльнага значка быў канчаткова зацверджаны ў 1936 годзе. Полк меў і ўласны гімн.

== Гродзенскія стралкі ==

;: Камандзіры палка

** Маёр пяхоты Ян Яцкевіч (з 12.11.1918)
** Маёр пяхоты [[Браніслаў Багатырэвіч]] (в.а. з 23.01.1919)
** Палкоўнік пяхоты [[Францішак Астроўскі]] (з сакавіка 1919)
** Падпалкоўнік пяхоты [[Казімір Рыбіцкі]] (з 14.07.1919)
** Маёр пяхоты [[Браніслаў Багатырэвіч]] (з 6.12.1919)
** Падпалкоўнік пяхоты [[Севярын Рымашэўскі|Северын Рымашэўскі]] (18.10 † 19.11.1920)
** Падпалкоўнік пяхоты [[Баляслаў Васькевіч]] (з 19.11.1920)
** Падпалкоўнік пяхоты Мячыслаў Каленскі - Яшкевіч (в.а. з 17.05.1922)
** Падпалкоўнік пяхоты Роберт Рысы (да 13.061923)
** Падпалкоўнік / палкоўнік пяхоты [[Уладыслаў Вайткевіч|Уладзіслаў Вайткевіч]] (13.06.1923 — сакавік 1929)
** Падпалкоўнік / палкоўнік дыпл. [[Станіслаў Мачэк]] (сакавік 1929 г. — 28.02. 1935)  Палкоўнік пяхоты [[Edward Banaszak|Эдвард Банашак]] (4.07.1935—12.09.1939)

== Зноскі ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot; /&gt;

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Jerzy Dąbrowski: Zarys historji wojennej 81-go Pułku Strzelców Grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
* Jerzy Lisicki: „Strzelcy Grodzieńscy”: 81 Pułk Strzelców Grodzieńskich im. Króla Stefana Batorego. Białystok: Muzeum Wojska w Białymstoku, 1995. ISBN 83-86232-45-5.
* Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8.
* Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
* W. Jarno – „Okręg Korpusu Wojska Polskiego Nr IV Łódź 1918–1939”, Wyd. Ibidem Łódź 2001 r., s. 161.
* Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.

{{няма катэгорый|date=2026-04-01}}

[[Катэгорыя:Войска сярэдняй Літвы]]
[[Катэгорыя:Гарадзенская самаабарона]]
[[Катэгорыя:Войска Міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Пяхота міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Польска бальшавіцкая вайна]]
[[Катэгорыя:Польска - бальшавіцкая вайна ў Беларусі]]</text>
      <sha1>ie731llbhqk0vft3fusrxxssgxn0x16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вакол ліхтарнага слупа (гурт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805112</id>
    <revision>
      <id>5119707</id>
      <parentid>5119202</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MakEditor</username>
        <id>165254</id>
      </contributor>
      <comment>Абнавіў шэраг песень і альбомаў.</comment>
      <origin>5119707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6117" sha1="4lz3i48jm4pqnie6mak3ja119ycmnr2" xml:space="preserve">Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt; выпусціў 4 альбома і 36 песні&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}&lt;/ref&gt;.

{{Музычны калектыў
| Мова = Руская
| Назва = Вакол ліхтарнага слупа
| Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg
| Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg
| Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}}
| Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв,
Николай Окружной,
Тимофей Сычёв,
Глеб Козлов}}
| Апісанне_фота = Фота гурта
| Гады = 2017 - 2021
| Краіна = Расія
| Горад = Масква
| Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}),
[https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}),
[https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}})
}}

== Альбомы ==

=== З горадам сам-насам ({{lang-ru|С городом наедине}}, {{Год|2017}}) ===

=== Хутка гэта ўсё прайдзе ({{lang-ru|Скоро это всё пройдёт}}, {{Год|2018}}) ===

=== Відэагульні ({{lang-ru|Видеоигры}}, {{Год|2019}}) ===

=== Кіно ({{lang-ru|Кино}}, {{Год|2020}}) ===

== Песні ==
Шэраг песень узяты з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf/discography/all сайта] Spotify.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Песня
!Песня на рускай мове
!Год выхада
!Альбом
!Альбом па руску
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|З горадам сам-насам
|С городом наедине
| rowspan=&quot;4&quot; |2017
| rowspan=&quot;4&quot; |З горадам сам-насам
| rowspan=&quot;4&quot; |С городом наедине
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Хаваючыся ад дажджу
|Скрываясь от дождя
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Вокамгненне за вокамгненнем
|Мгновенье за мгновеньем
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Апошняя
|Последняя
|-
|Цішыня ліпеньскіх дзён
|Тишина июльских дней
| rowspan=&quot;8&quot; |2018
|
|
|-
|Вішнёвая вуліца
|Вишнёвая улица
|
|
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Куды мяне прывядзе гэта лета?
|Куда меня приведёт это лето?
| rowspan=&quot;5&quot; |Хутка гэта ўсё прайдзе
| rowspan=&quot;5&quot; |Скоро это всё пройдёт
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Вішнёвая вул.
|Вишневая ул.
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Балюча і прыемна
|Больно и приятно
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Хутка гэта ўсё прайдзе
|Скоро это всё пройдёт
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Часам
|Иногда
|-
|In Bloom (Cover)
| style=&quot;text-align:center&quot; | —
|
|
|-
|Зоркі
|Звёзды
| rowspan=&quot;16&quot; |2019
|
|
|-
|Нават болей чым звычайна
|Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live)
|
|
|-
|Выдумаў цябе, частка тры. Заключная.
|Выдумал тебя, часть три. Заключительная
|
|
|-
|Месячнае святло
|Лунный свет
|
|
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Танцаваць
|Танцевать
| rowspan=&quot;12&quot; |Відэагульні
| rowspan=&quot;12&quot; |Видеоигры
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Маланкі і зоркі
|Молнии и звёзды
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Лепш / прасцей
|Лучше / Проще
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Не цікава
|Не интересно
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Відэагульні
|Видеоигры
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Месячнае святло
|Лунный свет
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Хвалі
|Волны
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Шторы
|Шторы
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|00.00
|00.00
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Размовы з самім сабой
|Разговоры с самим собой
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Клішэ
|Клише
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Мяняць?
|Менять?
|-
|Самы лепшы сябр
|Самый лучший друг
| rowspan=&quot;8&quot; |2020
|
|
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Кіно
|Кино
| rowspan=&quot;7&quot; |Кіно
| rowspan=&quot;7&quot; |Кино
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Жадаешь
|Хочешь
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Блізка / Побач
|Близко / Рядом
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Самы лепшы сябр
|Самый лучший друг
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Парк пацех
|Парк развлечений
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Знаёмства
|Знакомства
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Канец святла
|Конец света
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>4lz3i48jm4pqnie6mak3ja119ycmnr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119744</id>
      <parentid>5119707</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6171" sha1="tcclu3i852gteksk4lpb1fecis1j6gv" xml:space="preserve">Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt; выпусціў 4 альбома і 36 песні&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}&lt;/ref&gt;.

{{Музычны калектыў
| Мова = Руская
| Назва = Вакол ліхтарнага слупа
| Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg
| Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg
| Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}}
| Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв,
Николай Окружной,
Тимофей Сычёв,
Глеб Козлов}}
| Апісанне_фота = Фота гурта
| Гады = 2017 - 2021
| Краіна = Расія
| Горад = Масква
| Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}),
[https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}),
[https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}})
}}

== Альбомы ==

=== З горадам сам-насам ({{lang-ru|С городом наедине}}, {{Год|2017}}) ===

=== Хутка гэта ўсё прайдзе ({{lang-ru|Скоро это всё пройдёт}}, {{Год|2018}}) ===

=== Відэагульні ({{lang-ru|Видеоигры}}, {{Год|2019}}) ===

=== Кіно ({{lang-ru|Кино}}, {{Год|2020}}) ===

== Песні ==
Шэраг песень узяты з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf/discography/all сайта] Spotify.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Песня
!Песня на рускай мове
!Год выхада
!Альбом
!Альбом па руску
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|З горадам сам-насам
|С городом наедине
| rowspan=&quot;4&quot; |2017
| rowspan=&quot;4&quot; |З горадам сам-насам
| rowspan=&quot;4&quot; |С городом наедине
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Хаваючыся ад дажджу
|Скрываясь от дождя
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Вокамгненне за вокамгненнем
|Мгновенье за мгновеньем
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Апошняя
|Последняя
|-
|Цішыня ліпеньскіх дзён
|Тишина июльских дней
| rowspan=&quot;8&quot; |2018
|
|
|-
|Вішнёвая вуліца
|Вишнёвая улица
|
|
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Куды мяне прывядзе гэта лета?
|Куда меня приведёт это лето?
| rowspan=&quot;5&quot; |Хутка гэта ўсё прайдзе
| rowspan=&quot;5&quot; |Скоро это всё пройдёт
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Вішнёвая вул.
|Вишневая ул.
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Балюча і прыемна
|Больно и приятно
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Хутка гэта ўсё прайдзе
|Скоро это всё пройдёт
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Часам
|Иногда
|-
|In Bloom (Cover)
| style=&quot;text-align:center&quot; | —
|
|
|-
|Зоркі
|Звёзды
| rowspan=&quot;16&quot; |2019
|
|
|-
|Нават болей чым звычайна
|Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live)
|
|
|-
|Выдумаў цябе, частка тры. Заключная.
|Выдумал тебя, часть три. Заключительная
|
|
|-
|Месячнае святло
|Лунный свет
|
|
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Танцаваць
|Танцевать
| rowspan=&quot;12&quot; |Відэагульні
| rowspan=&quot;12&quot; |Видеоигры
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Маланкі і зоркі
|Молнии и звёзды
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Лепш / прасцей
|Лучше / Проще
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Не цікава
|Не интересно
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Відэагульні
|Видеоигры
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Месячнае святло
|Лунный свет
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Хвалі
|Волны
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Шторы
|Шторы
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|00.00
|00.00
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Размовы з самім сабой
|Разговоры с самим собой
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Клішэ
|Клише
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Мяняць?
|Менять?
|-
|Самы лепшы сябр
|Самый лучший друг
| rowspan=&quot;8&quot; |2020
|
|
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Кіно
|Кино
| rowspan=&quot;7&quot; |Кіно
| rowspan=&quot;7&quot; |Кино
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Жадаешь
|Хочешь
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Блізка / Побач
|Близко / Рядом
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Самы лепшы сябр
|Самый лучший друг
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Парк пацех
|Парк развлечений
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Знаёмства
|Знакомства
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Канец святла
|Конец света
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}</text>
      <sha1>tcclu3i852gteksk4lpb1fecis1j6gv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119751</id>
      <parentid>5119744</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MakEditor</username>
        <id>165254</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў спасылкі да музычных сэрвісаў і сацыяльных сетак.</comment>
      <origin>5119751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7011" sha1="at8tf2if6rdcq7e09ds3clycei31omh" xml:space="preserve">Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt; выпусціў 4 альбома і 36 песні&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}&lt;/ref&gt;.

{{Музычны калектыў
| Мова = Руская
| Назва = Вакол ліхтарнага слупа
| Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg
| Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg
| Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}}
| Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв,
Николай Окружной,
Тимофей Сычёв,
Глеб Козлов}}
| Апісанне_фота = Фота гурта
| Гады = 2017 - 2021
| Краіна = Расія
| Горад = Масква
| Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}),
[https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}),
[https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}})
}}

== Альбомы ==

=== З горадам сам-насам ({{lang-ru|С городом наедине}}, {{Год|2017}}) ===

=== Хутка гэта ўсё прайдзе ({{lang-ru|Скоро это всё пройдёт}}, {{Год|2018}}) ===

=== Відэагульні ({{lang-ru|Видеоигры}}, {{Год|2019}}) ===

=== Кіно ({{lang-ru|Кино}}, {{Год|2020}}) ===

== Песні ==
Шэраг песень узяты з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf/discography/all сайта] Spotify.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Песня
!Песня на рускай мове
!Год выхада
!Альбом
!Альбом па руску
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|З горадам сам-насам
|С городом наедине
| rowspan=&quot;4&quot; |2017
| rowspan=&quot;4&quot; |З горадам сам-насам
| rowspan=&quot;4&quot; |С городом наедине
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Хаваючыся ад дажджу
|Скрываясь от дождя
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Вокамгненне за вокамгненнем
|Мгновенье за мгновеньем
|- style=&quot;background-color:	#F0F0FF;&quot;
|Апошняя
|Последняя
|-
|Цішыня ліпеньскіх дзён
|Тишина июльских дней
| rowspan=&quot;8&quot; |2018
|
|
|-
|Вішнёвая вуліца
|Вишнёвая улица
|
|
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Куды мяне прывядзе гэта лета?
|Куда меня приведёт это лето?
| rowspan=&quot;5&quot; |Хутка гэта ўсё прайдзе
| rowspan=&quot;5&quot; |Скоро это всё пройдёт
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Вішнёвая вул.
|Вишневая ул.
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Балюча і прыемна
|Больно и приятно
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Хутка гэта ўсё прайдзе
|Скоро это всё пройдёт
|- style=&quot;background-color:	#FDF5E6;&quot;
|Часам
|Иногда
|-
|In Bloom (Cover)
| style=&quot;text-align:center&quot; | —
|
|
|-
|Зоркі
|Звёзды
| rowspan=&quot;16&quot; |2019
|
|
|-
|Нават болей чым звычайна
|Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live)
|
|
|-
|Выдумаў цябе, частка тры. Заключная.
|Выдумал тебя, часть три. Заключительная
|
|
|-
|Месячнае святло
|Лунный свет
|
|
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Танцаваць
|Танцевать
| rowspan=&quot;12&quot; |Відэагульні
| rowspan=&quot;12&quot; |Видеоигры
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Маланкі і зоркі
|Молнии и звёзды
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Лепш / прасцей
|Лучше / Проще
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Не цікава
|Не интересно
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Відэагульні
|Видеоигры
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Месячнае святло
|Лунный свет
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Хвалі
|Волны
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Шторы
|Шторы
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|00.00
|00.00
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Размовы з самім сабой
|Разговоры с самим собой
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Клішэ
|Клише
|- style=&quot;background-color:	#FFFFF0;&quot;
|Мяняць?
|Менять?
|-
|Самы лепшы сябр
|Самый лучший друг
| rowspan=&quot;8&quot; |2020
|
|
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Кіно
|Кино
| rowspan=&quot;7&quot; |Кіно
| rowspan=&quot;7&quot; |Кино
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Жадаешь
|Хочешь
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Блізка / Побач
|Близко / Рядом
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Самы лепшы сябр
|Самый лучший друг
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Парк пацех
|Парк развлечений
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Знаёмства
|Знакомства
|- style=&quot;background-color:	#F0FFF0;&quot;
|Канец святла
|Конец света
|}

== Старонкі на музычных сэрвісах і сацыяльных сетках ==

* [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf Spotify]
* [https://soundcloud.com/ppbvfs/tracks Soundcloud]
* [https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba Genius]
* [https://music.yandex.com/artist/5578874 Яндекс Музыка]
* [https://music.apple.com/by/artist/%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3-%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0/1336523925 Apple Music]
* [https://sefon.pro/artist/78491-vokrug-fonarnogo-stolba/ Sefon]
* [https://zvuk.com/artist/159157962 Гук (]{{lang-ru|Звук}})
* [https://www.youtube.com/channel/UCk_4exZfEpKi2xADRiHJIuQ/videos YouTube]
* [https://vk.com/ppbvfs VK]
* [https://www.instagram.com/vfs_band/ Інстаграм]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}</text>
      <sha1>at8tf2if6rdcq7e09ds3clycei31omh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амфітэатр (Маладзечна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805113</id>
    <revision>
      <id>5119743</id>
      <parentid>5119209</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12486" sha1="4a09s0gk19n535uqyptdt95tcutnl7e" xml:space="preserve">{{Збудаванне
 |Беларуская назва           = Амфітэатр у Маладзечне
 |Арыгінальная назва         =
 |Выява                      =ДК Моло12.jpg
 |Подпіс                     =
 |Краіна                     = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 |Месцазнаходжанне           = [[Маладзечна]]
 |Адрас                      = [[Парк Перамогі (Маладзечна)|Парк Перамогі]]
 |Тып                        = [[Амфітэатр]]
 |Заканчэнне будаўніцтва     = [[2011]]
 |Архітэктурны стыль         = [[Сучасная архітэктура]]
 |Праектыроўшчык             = [[Мінскграмадзянпраект]]
 |Архітэктар                 = [[Валянціна Аляксандраўна Цыёнская|В. А. Цыёнская]], [[Вераніка Бароўка|В. &lt;!--В.--&gt; Бароўка]], [[Святлана Кудрыцкая|С. Д. Кудрыцкая]], [[Аляксандра Анкіновіч|А. &lt;!--В.--&gt; Анкіновіч]], [[Андрэй Шышаноўскі|А. С. Шышаноўскі]], [[Наталля Бушуева|Н. Ю. Бушуева]], [[Аляксей Локатка|А. А. Локатка]], [[Вольга Лунянок|В. Л. Лунянок]]
 |Інжынер-будаўнік           = [[Людміла Бычкоўская|Л. Я. Бычкоўская]], [[Вячаслаў Драган|В. І. Драган]]
 |Сайт                       = https://mdk.by/о-дворце-культуры/об-амфитеатре
}}
'''Амфітэа́тр у Маладзе́чне'''&amp;nbsp;— летні канцэртны комплекс пад адкрытым небам у [[Маладзечна|Маладзечне]], размешчаны ў [[Парк Перамогі (Маладзечна)|парку Перамогі]]. З’яўляецца галоўнай пляцоўкай [[Маладзечна (фестываль)|Нацыянальнага фестывалю беларускай песні і паэзіі «Маладзечна»]]. Пабудаваны ў [[2011]] годзе да [[Дажынкі (фестываль)|Рэспубліканскага фестывалю-кірмашу працаўнікоў вёскі «Дажынкі-2011»]]&lt;ref name=&quot;mdk&quot;&gt;{{cite web|url=https://mdk.by/о-дворце-культуры/об-амфитеатре|title=Об Амфитеатре|publisher=Дворец культуры г. Молодечно|lang=ru|accessdate=31 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Летні амфітэатр быў пабудаваны ў [[2011]] годзе паводле праекта дызайн-цэнтра інстытута «[[Мінскграмадзянпраект]]» спецыяльна для правядзення Рэспубліканскага фестывалю «Дажынкі-2011». Будаўніцтва вялося ў сціслыя тэрміны&lt;ref name=&quot;ais_story&quot;&gt;{{cite web|url=https://ais.by/story/14155|title=Что такое гармония?|publisher=Архитектура и строительство|date=21 лютага 2012|lang=ru|accessdate=31 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;.

Аўтарскі калектыў архітэктараў уключыў [[Валянціна Аляксандраўна Цыёнская|В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Цыёнскую]], [[Вераніка Бароўка|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Бароўку]], [[Святлана Кудрыцкая|С.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Кудрыцкую]], [[Аляксандра Анкіновіч|А.&amp;nbsp;&lt;!--В.&amp;nbsp;--&gt;Анкіновіч]], [[Андрэй Шышаноўскі|А.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Шышаноўскага]], [[Наталля Бушуева|Н.&amp;nbsp;Ю.&amp;nbsp;Бушуеву]], [[Аляксей Локатка|А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Локатку]] і [[Вольга Лунянок|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Лунянок]]. Канструктарамі выступілі [[Людміла Бычкоўская|Л.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Бычкоўская]] і [[Вячаслаў Драган|В.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Драган]]&lt;ref name=&quot;zaharyna_s57&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=[[Ю. Ю. Захарына|Захарина Ю. Ю.]] |загаловак=ВЗАИМОСВЯЗЬ ИСКУССТВ. ИНТЕРПРЕТАЦИЯ МУЗЫКАЛЬНОЙ ТЕМЫ В АРХИТЕКТУРЕ ПОСЛЕДНЕГО СТОЛЕТИЯ |выданне=Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі |тып=зборнік |год=2016 |выпуск=20 |старонкі=57 |спасылка=https://imef.belcentre.by/Sborniki/pytanni_20.pdf |ref=Захарына2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;konkurs&quot;&gt;{{cite web|url=https://ais.by/story/13808|title=Итоги ХV Республиканского конкурса на лучшее архитектурное произведение 2010–2011 гг.|publisher=Архитектура и строительство|date=27 снежня 2011|lang=ru|accessdate=31 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
[[Файл:Амфитеатр - panoramio (1).jpg|злева|міні|Задні фасад]]
Архітэктурна-мастацкі вобраз амфітэатра мае сімвалічны характар, які выяўляе яго культурна-відовішчную функцыю. Паводле задумы аўтараў, у канцэпцыі спалучаюцца асацыяцыі і імправізацыі на тэму восені, музыкі, прыроды і культуры&lt;ref name=&quot;zaharyna_s57&quot; /&gt;. Будынак разглядаецца хутчэй як паркавая скульптура, што знаходзіцца на мяжы архітэктуры і прыроднага асяроддзя, імкнучыся быць адкрытым, скразным і ўпускаць у сябе навакольны пейзаж&lt;ref name=&quot;ais_story&quot; /&gt;.

Форма перакрыцця сцэнічнай пляцоўкі выканана ў выглядзе сіметрычна размешчаных стылізаваных крылаў птушкі. Гэты прыём з'яўляецца прыкладам біямарфнай метафары ў сучаснай беларускай архітэктуры, рэалізаванай традыцыйнымі канструктыўнымі сродкамі&lt;ref name=&quot;sergachev_s91&quot;&gt;{{кніга |аўтар=[[Сяргей Аляксеевіч Сергачоў|Сергачев С. А.]] |загаловак=ИСТОРИЯ СОВРЕМЕННОЙ АРХИТЕКТУРЫ |месца=Мінск |выдавецтва=[[БНТУ]] |год=2021 |старонкі=91 |спасылка=https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/96774/Istoriya_arhitektury.pdf |ref=Сергачоў2021}}&lt;/ref&gt;. Дынамічныя формы ствараюць асацыяцыі са ўзмахам крылаў, што надае вобразу паэтычнасць. У аснове праекта ляжыць тэорыя «складкі» ({{lang-en|The Fold}}), якая канфрантуе з традыцыйнай архітэктурай&lt;ref name=&quot;ais_story&quot; /&gt;.

Будынак стаў першым досведам праекціроўшчыкаў у [[параметрычнае праектаванне|параметрычным праектаванні]]. У аснове канструкцыі выкарыстана структурная пліта «Берлін», а мадэль даху была створана з дапамогай двух параметраў: «крок і градус». Апорную канструкцыю, якая падтрымлівае «крылы» над сцэнай, разлічылі і спраектавалі спецыялісты з [[Брэст|Брэста]]&lt;ref name=&quot;ais_story&quot; /&gt;.

Асноўны колер будынка&amp;nbsp;— чорны, што, на думку архітэктараў, дазваляе акцэнтаваць увагу не на дэталях, а на агульным паэтычным вобразе&lt;ref name=&quot;zaharyna_s57&quot; /&gt;. Аўтары праекта іранічна адзначалі, што «чорнае робіць зграбнейшым»&lt;ref name=&quot;ais_story&quot; /&gt;. У той жа час машчэнне пляцоўкі перад амфітэатрам выканана ў колерах восені і імітуе «лісце на мокрым асфальце». Сядзенні для гледачоў таксама рознакаляровыя, ствараючы ўражанне жывапіснай палітры&lt;ref name=&quot;ais_story&quot; /&gt;.

Для функцыянавання ў фестывальны сезон прадугледжаны здымныя тэнты, якія запаўняюць прастору і завісаюць над сцэнай. Перад зімой яны дэмантуюцца. Нават тэхнічныя будынкі, такія як цеплавы пункт, былі спраектаваны як арт-аб'екты, што падкрэслівае цэласнасць мастацкай канцэпцыі&lt;ref name=&quot;ais_story&quot; /&gt;.

== Характарыстыкі ==
Канцэртны комплекс размешчаны побач са штучнай сажалкай з фантанамі ў цэнтры горада. Пляцоўка сцэны складае 300 м², закулісная прастора&amp;nbsp;— 210 м². Амфітэатр разлічаны на 2600 гледачоў, уключаючы VIP-ложу на 32 месцы. Абсталяваны двума вялікімі экранамі, пражэктарамі, сучасным гукавым і светлавым абсталяваннем. Для артыстаў прадугледжаны зручныя грымёрныя і касцюмерныя з санвузламі, а таксама кабінеты для тэхнічнага персаналу&lt;ref name=&quot;mdk&quot; /&gt;.

== Выкарыстанне ==
Амфітэатр з’яўляецца галоўнай пляцоўкай [[Маладзечна (фестываль)|Нацыянальнага фестывалю беларускай песні і паэзіі «Маладзечна»]]. Тут таксама праводзяцца творчыя праекты Палаца культуры, такія як справаздачны канцэрт «Сузор’е талентаў», фінал конкурсу «Міс Маладзечна», канцэрты выхаднога дня і іншыя мерапрыемствы&lt;ref name=&quot;mdk&quot; /&gt;. На сцэне выступалі зоркі эстрады, салісты оперы, харавыя і харэаграфічныя калектывы, джазавыя музыканты і аркестры, а таксама фальклорныя ансамблі&lt;ref name=&quot;mdk&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Медаль і дыплом I ступені на [[XV Рэспубліканскі конкурс лепшых архітэктурных твораў|XV Рэспубліканскім конкурсе лепшых архітэктурных твораў 2010—2011 гадоў]] у намінацыі «Ландшафтная архітэктура і вулічны дызайн», раздзел «Пабудова»&lt;ref name=&quot;konkurs&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bsc&quot;&gt;{{cite web|url=https://bsc.by/ru/story/luchshey-postroykoy-belarusi-2010-2011-godov-priznana-minsk-arena|title=Лучшей постройкой Беларуси 2010–2011 годов признана &quot;Минск-Арена&quot;|publisher=bsc.by|lang=ru|accessdate=31 сакавіка 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://mdk.by/о-дворце-культуры/об-амфитеатре/ Старонка амфітэатра] на сайце Палаца культуры Маладзечна

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}

[[Катэгорыя:Амфітэатры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Маладзечна]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе]]</text>
      <sha1>4a09s0gk19n535uqyptdt95tcutnl7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мацвей Слушчанскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805154</id>
    <revision>
      <id>5119742</id>
      <parentid>5119404</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8083" sha1="7ejlewz5xr9fu2anikou0hiuaull8mo" xml:space="preserve">{{Мастак
 | імя                = Мацвей Слушчанскі
 | арыгінальнае імя   = {{lang-pl|Mateusz Słuszczański}}, {{lang-lt|Motiejus Sluščanskis}}
 | імя пры нараджэнні = 
 | партрэт            = 
 | шырыня             = 
 | загаловак          = 
 | дата нараджэння    = 
 | месца нараджэння   = 
 | дата смерці        = пасля 1782
 | месца смерці       = 
 | паходжанне         = 
 | падданства         = 
 | грамадзянства      = {{Сцягафікацыя|ВКЛ}}
 | жанр               = [[манументальны жывапіс]], [[рэлігійны жывапіс]], [[партрэт]]
 | вучоба             = 
 | стыль              = [[барока]], [[ракако]]
 | працы              = 
 | заступнікі         = 
 | уплыў              = 
 | уплыў на           = 
 | узнагароды         = 
 | сайт               = 
 | вікісховішча       = 
}}
{{цёзкі2|Слушчанскі}}
'''Мацве́й Слушча́нскі''' ({{lang-pl|Mateusz Słuszczański}}, {{lang-lt|Motiejus Sluščanskis}}; , таксама ''Maciej, Matthias''; ? — пасля 1782) — [[мастак]]-[[манументаліст]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], адзін з найбольш яскравых прадстаўнікоў віленскай школы манументальнага жывапісу перыяду позняга [[барока]] і [[ракако]]{{sfn|Lietuvos dailininkų žodynas|2005|с=240—241}}.

== Біяграфія ==
Жыў і працаваў у [[Вільня|Вільні]]. Яго бацька, таксама Мацвей (''Mathiasz''), згадваецца як мастак, які ў 1688—1702 гадах належаў да Архібрацтва [[Шкаплер|Шкаплернай Божай Маці]] пры [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар кармелітаў (Вільня)|касцёле Святога Юрыя]] ў Вільні, дзе выконваў розныя мастацкія даручэнні. Сам Мацвей Слушчанскі таксама быў звязаны з гэтым брацтвам і згадваецца як намеснік яго старшыні{{sfn|Račiūnaitė|2022|с=139}}.

== Творчасць ==
Як мастак-манументаліст Мацвей Слушчанскі працаваў у тэхніцы [[фрэска|фрэскі]], а таксама ствараў станковыя палотны для касцёлаў.

У 1762 годзе мастак атрымаў заказ ад віленскага магістрата на стварэнне партрэта тагачаснага [[Віленскі біскуп|віленскага біскупа]] [[Ігнацы Якуб Масальскі|Ігнацыя&amp;nbsp;Якуба Масальскага]], а таксама напісанне гербаў папярэдніх біскупаў, дзяржавы і горада&lt;ref name=&quot;LIMIS&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.limis.lt/personalities/212253242|title=Matas Motiejus Sluščanskis|publisher=Lietuvos integrali muziejų informacinė sistema (LIMIS)|accessdate=2026-03-29|lang=lt}}&lt;/ref&gt;.

Найбольш значнай і маштабнай працай мастака з'яўляецца поўны комплекс манументальных роспісаў у [[Касцёл Святой Тэрэзы (Вільня)|віленскім касцёле Святой Тэрэзы]], выкананы ім у 1763—1767 гадах пасля таго, як храм пацярпеў ад пажараў сярэдзіны XVIII стагоддзя. Гэты роспіс лічыцца адным з самых цэласных і складаных іканаграфічных ансамбляў у мастацтве ВКЛ. Ён уключае ў сябе{{sfn|Lietuvos dailininkų žodynas|2005|с=240}}{{sfn|Račiūnaitė|2022|с=139}}:
*   Роспіс скляпення цэнтральнага нефа са сцэнамі містычных відзежаў [[Тэрэза Авільская|Святой Тэрэзы Авільскай]];
*   Роспіс сцен цэнтральнага нефа са сцэнамі заснавання кляштараў рэфармаванага ордэна кармелітаў;
*   Роспіс [[Купал|купала]] са сцэнамі смерці і [[апафеоз]]у Святой Тэрэзы;
*   Роспіс скляпенняў і сцен бакавых нефаў з эмблематычнымі і сюжэтнымі кампазіцыямі, якія адлюстроўваюць духоўнасць ордэна кармелітаў.

У 1764 годзе Мацвей Слушчанскі разам з мастаком [[Ігнацій Эгенфельдэр|Ігнацыем&amp;nbsp;Эгенфельдэрам]] працаваў над стварэннем дэкарацый для трыумфальных арак, узведзеных у Вільні з нагоды каранацыі [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]&lt;ref name=&quot;LIMIS&quot;/&gt;.

У 1782 годзе мастак атрымаў узнагароду ад [[Бернардзінцы|бернардзінцаў]] за «маляванне двух алтароў», а таксама за два абразы на тэму [[Беззаганнае Зачацце Найсвяцейшай Дзевы Марыі|Беззаганнага Зачацця]]. Гэта дазваляе сцвярджаць, што ён быў таксама майстрам [[Аптычны алтар|ілюзіяністычных алтароў]]. Адзінай працай мастака, якая дакладна захавалася ў гэтым касцёле, з'яўляецца алтарны абраз [[Францыск Асізскі|Святога Францыска]]. Яму таксама прыпісваецца аўтарства алтарнага абраза [[Дыдак з Алькалы|Святога Дыдака]]{{sfn|Słownik artystów polskich|2013|с=279}}.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Račiūnaitė T. |загаловак=Pasijų Vaikelis Vilniaus Šv. Teresės bažnyčios koplyčioje |выданне=Acta Academiae Artium Vilnensis |тып=часопіс |год=2022 |том=106 |нумар= |старонкі=138–175|ref=Račiūnaitė}}
* {{кніга |аўтар=A. Bernatowicz |частка=Słuszczański Mateusz|загаловак=Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających|том=IX|год=2013|месца=Warszawa|старонкі=279—280|isbn=978-83-63877-28-2|ref=Słownik artystów polskich}}
* {{кніга |загаловак=Lietuvos dailininkų žodynas XVI-XVIII a. |адказны=sudarė Aistė Paliušytė |том=1 |месца=Vilnius |выдавецтва=Kultūros filosofijos ir meno institutas |год=2005 |старонкі=240–241|ref=Lietuvos dailininkų žodynas}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}

{{DEFAULTSORT:Слушчанскі Мацвей}}
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Мастакі барока]]
[[Катэгорыя:Мастакі ракако]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў XVIII стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Постаці Вільні]]
[[Катэгорыя:Мастакі Літвы XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Літвы]]</text>
      <sha1>7ejlewz5xr9fu2anikou0hiuaull8mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Геаграфічны слоўнік старажытнай Жамойцкай зямлі XVI стагоддзя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805161</id>
    <revision>
      <id>5119741</id>
      <parentid>5119415</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9123" sha1="071mielraig9rz7kptq12mapml82sa9" xml:space="preserve">{{Выданне
|Назва          = Геаграфічны слоўнік старажытнай Жамойцкай зямлі XVI стагоддзя
|Арыгінал назвы = {{lang-ru|Географическій словарь древней Жомойтской земли XVI столѣтія}}
|Выява          = 
|Шырыня         = 
|Подпіс         = 
|Аўтар          = [[Іван Якаўлевіч Спрогіс|Іван Спрогіс]]
|Жанр           = [[Слоўнік]], [[даведнік]]
|Мова           = [[Руская мова|руская]]
|Выдавецтва     = 
|Выпуск         = 1888
|Старонак       = 
|isbn           = 
}}

'''«Геаграфі́чны сло́ўнік старажы́тнай Жамо́йцкай зямлі́ XVI стаго́ддзя»''' (поўная назва — ''Географическій словарь древней Жомойтской земли XVI столѣтія, составленный по 40 актовымъ книгамъ Россіенскаго земскаго суда'') — навукова-даведачнае выданне, укладзенае расійскім гісторыкам, этнографам і архіварыусам латышскага паходжання [[Іван Якаўлевіч Спрогіс|Іванам Спрогісам]]. Кніга была выдадзена ў 1888 годзе ў [[Вільня|Вільні]]. Праца ўяўляе сабой фундаментальны звод гістарычнай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і [[Анамастыка|анамастыкі]], заснаваны на матэрыялах судовых актаў XVI стагоддзя.

== Гісторыя стварэння ==
Ідэя стварэння падобнага даведніка ўзнікла ў Івана Спрогіса ў 1869 годзе. Яго задумай было сабраць і апублікаваць індэкс геаграфічных назваў, які б разам з сучаснымі тапонімамі прадстаўляў усе папярэднія варыянты назваў аднаго і таго ж паселішча ці геаграфічнага аб'екта{{sfn|Petronis|2007|с=151}}. 

На ўкладанне слоўніка даследчык патраціў каля дваццаці гадоў рупатлівай працы ў [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскім цэнтральным архіве старажытных актавых кніг]]. Праца над слоўнікам стала першым буйным даследаваннем Спрогіса, непасрэдна звязаным з яго архіўнай дзейнасцю{{sfn|Ціхаміраў|2016|с=3}}. Галоўнай крыніцай матэрыялу паслужылі 40 актавых кніг Расейнскага земскага суда (тэрыторыя гістарычнай [[Жамойць|Жамойці]]), датаваных XVI стагоддзем{{sfn|Garliauskas|1998|с=202}}.

== Змест і навуковае значэнне ==
Выданне прадэманстравала велізарную колькасць назваў, якія адносіліся да адных і тых жа месцаў у XVI стагоддзі. Слоўнік паказаў цікавыя [[Этналінгвістыка|этналінгвістычныя]] і этнакультурныя заканамернасці, даўшы ўяўленне пра ранейшае этнічнае размеркаванне на даследаванай тэрыторыі. Кніга ўтрымлівае аўтэнтычныя літоўскія формы [[Геаграфічныя назвы|геаграфічных назваў]], якія з XVI стагоддзя зведалі значныя змены, былі [[Паланізацыя|паланізаваныя]] або скажоныя пад уплывам польскай мовы. Дзякуючы цеснай сувязі сабранага матэрыялу з гістарычнай лінгвістыкай і анаматалогіяй (навукай пра ўласныя імёны і іх класіфікацыю), Спрогіс назваў сваю працу менавіта «слоўнікам»{{sfn|Petronis|2007|с=151}}.

Сучасныя літоўскія даследчыкі, напрыклад, [[В. Гарляўскас]], адзначаюць, што Іван Спрогіс быў першым, хто ў 1888 годзе звярнуў увагу на наяўнасць літоўскіх формаў [[Айконім|айконімаў]] (назваў паселішчаў) у нелітоўскіх гістарычных крыніцах. У слоўніку прыводзяцца шматлікія прыклады з актавых кніг, дзе побач з афіцыйнай [[Канцылярская мова Вялікага Княства Літоўскага|канцылярскай назвай]] пазначаўся мясцовы аналаг, напрыклад: ''Дубины («по русску, а по литовску-Ожоліосъ»)'' (1595), ''Моцкосъ Седеймасъ («называема врочищомъ по литовску»)'' (1596) і іншыя{{sfn|Garliauskas|1998|с=123}}.

== Ідэалагічны аспект ==
Нягледзячы на высокую навуковую каштоўнасць сабранага тапанімічнага матэрыялу, у працы знайшлі адлюстраванне спецыфічныя палітычныя погляды аўтара, уласцівыя прадстаўнікам «[[Заходнерусізм|заходнерусізму]]». У прадмове да слоўніка (старонка VII) Іван Спрогіс зрабіў заяву, накіраваную супраць размежавання паняццяў «[[літоўская мова]]» і «[[жамойцкая мова]]». Ён падкрэсліў, што хоць у дакументах сустракаюцца паняцці [[Жамойцкая зямля]], [[Жамойцкае княства]] ці [[Жамойць]], але тэрміна «жамойцкая мова» ў юрыдычных актах XVI стагоддзя няма. Паводле Спрогіса, для ўсіх літоўцаў, незалежна ад таго, якую тэрыторыю яны насялялі, існавала толькі адна мова — літоўская{{sfn|Ціхаміраў|2016|с=14}}.

Для абгрунтавання сваёй пазіцыі Спрогіс прывёў шэраг цытат з дакументаў, самая вядомая з якіх датавана 1597 годам: «''по литовску Ожоліосъ, а по руску Дубины''». Гэтыя тэзісы Спрогіса да нашага часу перыядычна выкарыстоўваюцца ў гістарыяграфічных [[Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага|дыскусіях вакол тэрміналогіі этнічнай гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Ціхаміраў|2016|с=15}}.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Ціхаміраў А. |загаловак=Іван (Яніс) Спрогіс і беларускасць |выданне=Латыши и белорусы: вместе сквозь века |тып=зборнік навуковых артыкулаў |выпуск=5 |месца=Мінск |выдавецтва=РІВШ |год=2016 |старонкі=9—18 |ref=Ціхаміраў}}
* {{кніга |аўтар=Petronis V. |загаловак=Constructing Lithuania: Ethnic Mapping in Tsarist Russia, ca. 1800-1914 |выданне=Stockholm Studies in History |год=2007 |нумар=91 |старонак=309 |месца=Stockholm |ref=Petronis}}
* {{артыкул |аўтар=Garliauskas V. |загаловак=Lietuviškos oikonimų lytys nelietuviškuose XVI-XIX a. šaltiniuose |выданне=Lietuvių kalbotyros klausimai |том=XL |месца=Vilnius |год=1998 |старонкі=123—204 |ref=Garliauskas}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}

{{DEFAULTSORT:Геаграфічны слоўнік старажытнай Жамойцкай зямлі XVI стагоддзя}}
[[Катэгорыя:Кнігі 1888 года]]
[[Катэгорыя:Слоўнікі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]
[[Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя ў Вільні]]</text>
      <sha1>071mielraig9rz7kptq12mapml82sa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афоня (фільм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805164</id>
    <revision>
      <id>5119860</id>
      <parentid>5119498</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* У ролях */</comment>
      <origin>5119860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="895" sha1="dk9gxhqjqjrabhww6v6mjbp5ouukw42" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Афоня'''» — савецкая трагікамедыя 1975 года, пастаўленая рэжысёрам [[Георгій Мікалаевіч Данелія|Георгіем Данелія]] паводле сцэнарыя Аляксандра Барадзянскага.

Лідэр пракату 1975 года — 62,2 мільёна гледачоў.

== У ролях ==
* [[Леанід Вячаслававіч Кураўлёў|Леанід Кураўлёў]]
* [[Яўген Лявонаў]] 
* [[Яўгенія Паўлаўна Сіманава|Яўгенія Сіманава]]
* [[Савелій Віктаравіч Крамараў|Савелій Крамараў]]
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы Георгія Данеліі]]
[[Катэгорыя:Кінакамедыі 1975 года]]</text>
      <sha1>dk9gxhqjqjrabhww6v6mjbp5ouukw42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афоня фільм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805165</id>
    <revision>
      <id>5119740</id>
      <parentid>5119469</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="kii7ukp6d4810aootrzoqe12x8aud3q" xml:space="preserve">{{хутка выдаліць|}}
#REDIRECT [[Афоня (фільм)]]

{{няма катэгорый|date=2026-04-01}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}</text>
      <sha1>kii7ukp6d4810aootrzoqe12x8aud3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ігакюла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805172</id>
    <revision>
      <id>5119842</id>
      <parentid>5119493</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="pynljevyzxjldncpav4so2tp73o680h" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ігакюла''' ({{lang-et|Igaküla}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>pynljevyzxjldncpav4so2tp73o680h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пакт чатырох</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805181</id>
    <revision>
      <id>5119739</id>
      <parentid>5119543</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="699h90affpwwb2ckvsd2hahc86c0xen" xml:space="preserve">'''Чатырохбаковы пакт''' — гэта пагадненне аб супрацоўніцтве паміж [[Італія|Італіяй]], [[Францыя|Францыяй]], [[Германія|Германіяй]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй,]] прапанаванае і падрыхтаванае [[Беніта Мусаліні]]. Праект пакта быў прадстаўлены ў сакавіку 1933 года. Афіцыйнай мэтай было ''падтрыманне міру'', а [[Прэамбула|ў прэамбуле]] згадваліся [[Pakt Ligi Narodów|пакт Лігі Нацый]], Лакарнскі дагавор і [[Пакт Брыяна — Келага|пакт Келлога-Брыяна]] . Пагадненне ўтрымлівала шэсць артыкулаў, якія тычыліся, сярод іншага, супрацоўніцтва ў міжнародных і [[Калонія|каланіяльных]] праблемах і давалі дзяржавам пакта права вырашаць пытанні, якія тычацца іншых краін. Чатырохбаковы пакт, падпісаны ў [[Рым|Рыме]] 7 чэрвеня 1933 года, быў [[Ратыфікацыя|ратыфікаваны]] толькі Італіяй (31 жніўня 1933 года) і Вялікабрытаніяй (16 верасня 1933 года), таму яго палажэнні ў канчатковым выніку не ўступілі ў сілу.

Супраць дамовы выступілі краіны Цэнтральнай Еўропы, якім найбольш пагражалі патэнцыйныя тэрытарыяльныя змены. [[Першая Чэхаславацкая Рэспубліка|Чэхаславакія]], [[Каралеўства Румынія|Румынія]] і Польшча выступілі супраць яе. З часам, пасля запэўненняў Францыі, апазіцыя Чэхаславакіі і Румыніі аслабла, і Рэч Паспалітая выступала супраць яе да канца, бо лічыла яе вяртаннем да канцэрта дзяржаў XIX стагоддзя.

== Зноскі ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Żerko2016&quot;&gt;{{Citation}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Знешнія спасылкі ==

* [http://www.sbc.org.pl/Content/228563/iv4419-1933-130-0001.pdf ''Падпісаны Чатырохбаковы пакт''] (рэзюмэ)
* [http://images.library.wisc.edu/FRUS/EFacs/1933v01/reference/frus.frus1933v01.i0009.pdf ''Пакт чатырох дзяржаў''] (пераклад на англійскую мову)
* Дакументы, якія тычацца Пакта чатырох, у: [http://digit.pism.pl/dlibra/docmetadata?id=218 Польскі інстытут міжнародных спраў, Зборнік дакументаў, 1933, № 1]

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}

[[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:1933 год у Германіі]]</text>
      <sha1>699h90affpwwb2ckvsd2hahc86c0xen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віктар Аляксандравіч Лебедзеў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805183</id>
    <revision>
      <id>5119738</id>
      <parentid>5119547</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11698" sha1="eorg742gbg0mpbn2y6e15qty2t9l6i6" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст|Імя=Віктар Лебедзеў|Імя пры нараджэнні=Віктар Аляксандравіч Лебедзеў|Дата нараджэння=30.11.1988|Месца нараджэння=[[Брэст]], [[БССР]], [[СССР]]|Грамадзянства={{Сцягафікацыя|Беларусь}}|imdb_id=nm6766144|Фота=ViktorLebedev.jpg}}

'''Віктар Аляксандравіч Лебедзеў''' (нар. [[30 лістапада|30]] [[Лістапад (месяц)|лістапада]] [[1988]], [[Брэст]]) — беларускі [[кінарэжысёр]], [[сцэнарыст]], [[Кінапрадзюсар|прадзюсер]], трэш-стрымер, [[Відэаблог|відэаблогер]].&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://knife.media/vlogger-art/|title=«Зеленые слоники» русского YouTube. Как художники, артисты и музыканты становятся влогерами|first=Анна|last=Карвалейру|website=Нож|date=2019-01-22|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 30 лістапада 1988 года ў [[Брэст|Брэсце]]. Скончыў сярэднюю школу № 5 у гэтым горадзе, пасля чаго паступіў у ПТЛ будаўнікоў, дзе атрымаў спецыяльнасць сталяра-станочніка. Пазней Віктар паступіў на юрыдычны факультэт, але ў 2010 годзе пакінуў універсітэт на другім курсе, вырашыўшы цалкам прысвяціць сябе кіно і [[YouTube]]. Яшчэ ў юнацтве ён праяўляў цікавасць да творчасці — пісаў сцэнарыі, ствараў коміксы і займаўся мультыплікацыяй.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://syg.ma/@andriei-dichienko/aktier-viktor-liebiediev-ia-sutki-nie-mogh-otoiti-ot-pieriezhitogho|title=Актер Виктор Лебедев: «Я сутки не мог отойти от пережитого»|website=syg.ma|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

У 2014 годзе кароткаметражны фільм «Парык», зняты разам з Ганнай Дэн, атрымаў дзве ўзнагароды на фестывалі «Малібдэнавы лапух» — у намінацыях «Прыз глядацкіх сімпатый» і «Лепшая актрыса». Пасля гэтага працай Віктара і Ганны зацікавіўся расійскі мастак-акцыяніст Алег Маўраматці, які прапанаваў ім супрацоўніцтва.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vk.com/topic-5624946_30295828|title=Награды Фестиваля &quot;МЛ-2014&quot;}}&lt;/ref&gt;

У 2016 годзе Віктар удзельнічаў у пастаноўцы Алега Маўраматці пад куратарствам Святланы Баскавай — спектаклі «NETPLOTATION», дзе выступіў як акцёр і мантажор.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UcjvVPreHp8|title=СТРИМ.NETPLOTATION-МЕТА-КОМИЧЕСКОЕ ЖИВОЕ АНТИШОУ В ТЕАТРЕ ДОК!|last=ultrafuturo ultral|date=2016-12-25|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

У 2017 годзе ў выніку сумеснай працы Віктара, Ганны Дэн і Алега Маўраматці з’явіўся фільм «Малпа, страус і магіла», які атрымаў спецыяльны прыз журы на фестывалі «Артдокфест».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/07/24/kino-v-novoy-realnosti-dva-filma-o-videoblogerah-bezumtsah-ot-prodyusera-zelenogo-slonika-hudozhnika-aktsionista-olega-mavromatti|title=Кино в новой реальности. Два фильма о видеоблогерах-безумцах от продюсера «Зеленого слоника» — художника-акциониста Олега Мавроматти «Дуракам здесь не место» и «Обезьяна, страус и могила»|website=Meduza|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/articles/2017/10/25/lissabon/|title=Луганские трупы Цирк, лунатики и пытки в новом фильме продюсера «Зеленого слоника»|website=Lenta.RU|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://knife.media/vlogger-art/|title=«Зеленые слоники» русского YouTube. Как художники, артисты и музыканты становятся влогерами|first=Анна|last=Карвалейру|website=Нож|date=2019-01-22|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mirfest.com/publications/item/12-dekabrya-v-moskve-proshla-ceremoniya-zakrytiya-mezhdunarodnogo-festivalya-dokumentalnogo-kino-artdokfest.html|website=mirfest.com|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/28215922.html|title=Клоуны и катастрофы|first=Дмитрий|last=Волчек|website=Радио Свобода|date=2023-05-06|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt; У тым жа годзе мультфільм «А мыш усё ведала» заняў другое месца на балгарскім фестывалі «Sofia Queer Forum 2017: Red Love».&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/38231764/Sofia_Queer_Forum_2017_Red_Love|аўтар=Stanimir Panayotov|загаловак=Sofia Queer Forum 2017: Red Love|год=2018-01-01}}&lt;/ref&gt;

У 2022 годзе Віктар Лебедзеў прыняў удзел у стварэнні працягу фільма «Зялёны слонік».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/vse-v-etom-filjme-bezumny-vozvraschenie-zelenogo-slonika-/32145225.html|title=&quot;Все в этом фильме безумны&quot;. Возвращение &quot;Зеленого слоника&quot;|first=Дмитрий|last=Волчек|website=Радио Свобода|date=2022-11-25|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://daily.afisha.ru/cinema/26445-brat-3-i-zelenyy-slonik-2-ne-krinzh-a-yarkoe-yavlenie-v-rossiyskom-kino-vot-pochemu/|title=«Брат-3» и «Зеленый слоник-2» не кринж, а яркое явление в российском кино. Вот почему|website=Афиша|date=2023-11-18|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

У 2023 годзе Лебедзеў разам з Дэн узялі ўдзел у праекце рэжысёра [[Мікіта Алегавіч Лаўрэцкі|Мікіты Лаўрэцкага]] «COOL (News from Belarus)», прадставіўшы там мультфільм «Belarusian Man Saw Beauties from His Window &amp; Began Pleasuring Himself».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://kaktutzhit.by/posts/cool-news-from-belarus|title=Всемирно известные режиссеры сняли короткометражки по новостям сайта «Как тут жить»|website=https://kaktutzhit.by|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

У 2024 годзе фільмы Віктара Лебедзева і Ганны Дэн — «Камеры ў вачах»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk-ua|url=https://prostory.net.ua/ua/mlp/mystetstvo/224-kamera-v-hlazakh|title=Камера в глазах|website=Prostory|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt; і «Сям’янин» — былі намінаваныя як лепшыя ігравыя поўнаметражныя карціны на прэміі беларускіх кінакрытыкаў «Чырвоны верас».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://redheatheraward.com/be/news/u-dogi-spis-cyrvonaga-verasu24-uvaiso-71-film-20231025100431|website=redheatheraward.com|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

== ViA Media ==
'''ViA MediA''' — незалежная кіно-відэастудыя, заснаваная ў 2011 годзе Віктарам Лебедзевым, Ганнай Дэн і Русланам Буркаевым. Студыя займаецца вытворчасцю фільмаў, відэаролікаў і медыяпраектаў розных фарматаў.

Шматлікія фільмы аб’яднання атрымалі міжнародныя ўзнагароды, былі высока ацэнены крытыкамі і прынеслі студыі вядомасць у кінаколах.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4012787|title=7 событий фестиваля MIEFF|website=Коммерсантъ|date=2019-07-05|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://kinoart.ru/texts/a-my-takie-zazhigaem-rezhisser-oleg-mavromatti-ot-orgii-v-morge-do-virtualnyh-golemov|title=А мы такие зажигаем: режиссер Олег Мавроматти — от оргии в морге до виртуальных големов|website=Искусство кино|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

На сённяшні дзень кіраўнікамі студыі з’яўляюцца Віктар Лебедзеў, Ганна Дэн і Павел Шаўчук.

У 2018 годзе паміж ViA Media і расійскім рэжысёрам Алегам Маўраматці адбыўся канфлікт, звязаны з выключэннем Віктара Лебедзева і Ганны Дэн са спісу сааўтараў у фільмах «Малпа, страус і магіла» і «Паўправаднік». Падчас паказаў гэтыя фільмы згадваліся як праца выключна Маўраматці — без удзелу Віктара Лебедзева і брэсцкай здымачнай каманды. Пазней ViA Media выпусціла ўласныя версіі фільмаў, а на кінасайтах Віктар і Ганна былі адноўлены як акцёры, рэжысёры і сцэнарысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://daily.afisha.ru/cinema/20168-5-luchshih-horrorov-polugodiya-kotorye-vy-mogli-propustit/|title=5 лучших хорроров полугодия, которые вы могли пропустить|website=Афиша|date=2021-07-01|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

* 2011 — &quot;Адваротны бок&quot; (першая версія, [[Кароткаметражны фільм|кароткі метраж]])

* 2014 — &quot;Парык&quot; (кароткі метраж)

* 2015 — &quot;The Grabli&quot; (кароткі метраж)

* 2017 — &quot;Пёс&quot;

* 2017 — &quot;Малпа страус і магіла&quot;

* 2017 — &quot;А мыш усё ведала&quot; (кароткі метраж, мультфільм)

* 2017 — &quot;Злы Дзед мароз&quot; (кароткі метраж)

* 2018 — &quot;Паўправаднік&quot;

* 2019 — &quot;Паўправаднік v1.1&quot;

* 2019 — &quot;Ivan Gun&quot; (міні-серыял)

* 2021 — &quot;Камеры ў вачах&quot;

* 2022 — &quot;Сям'янін&quot;

* 2023 — &quot;COOL (News from Belarus)&quot; ([[Мікіта Алегавіч Лаўрэцкі|Мікіты Лаўрэцкага]])

* 2024 — &quot;Адваротны бок&quot; (другая версія, кароткаметражка)

* 2025 — &quot;Чайны труна&quot; (Паўла Шаўчука)

== Крыніцы ==

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}</text>
      <sha1>eorg742gbg0mpbn2y6e15qty2t9l6i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санкт-Ільген (Штырыя)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805185</id>
    <revision>
      <id>5119737</id>
      <parentid>5119576</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="q2n5tjc4gzx10crhfnrmiy1seww0kyl" xml:space="preserve">{{значэнні2|Санкт-Ільген}}
{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Санкт-Ільген''' ({{lang-de|Sankt Ilgen (Steiermark)}}) — камуна ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]], у федэральнай зямлі [[Штырыя]]. Уваходзіць у склад акругі Брук-на-Муры. Насельніцтва складае 291 чалавек (31 снежня 2005 года). Плошча — 73,44 км ². Афіцыйны код — 60214.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}

[[Катэгорыя:Гарады Аўстрыі]]</text>
      <sha1>q2n5tjc4gzx10crhfnrmiy1seww0kyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805186</id>
    <revision>
      <id>5119631</id>
      <parentid>5119606</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, стыль, катэгорыі, пунктуацыя, арфаграфія, дапаўненне</comment>
      <origin>5119631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7882" sha1="mj2kch5jpzersrgvut2tbxr6xvuzngy" xml:space="preserve">[[Файл:Interallied mission to Poland (Gen Barthelemy) 02.1919.jpg|міні|Першы злева Станіслаў Ваньковіч. Люты 1919. Брытанская місія ў Львове.]]
'''Станіслаў Ваньковіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — арыстакрат, грамадскі дзеяч, сенатар 2 і 3 кадэнцыі сенату [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэчы Паспалітай]] у 1928—1935 г .

== Маладосць ==
Нарадзіўся 4 лістапада 1885 года ў [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]] ў шляхецкай сям’і [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] герба [[Ліс (герб)|Ліс]] з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Бацька — [[Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч (дэпутат)|Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч]] (1860—1937), расійскі ваенна-марскі афіцэр і дэпутат [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі]]), маці — Алена з [[Аскеркі|Аскеркаў]]. Быў дзядзькам [[Мельхіёр Ваньковіч (1892)|Мельхіёра Ваньковіча]].

Скончыў [[Смаленск]]ае рэальнае вучылішча. Вучыўся на хімічным факультэце (1903—1905) і факультэце машынабудавання (1905—1906) [[Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт|Рыжскага політэхнічнага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы быў прыняты ў акадэмічную карпарацыю «Арконія». Працягнуў вучобу (1906—1912) і атрымаў дыплом аб заканчэнні факультэта машынабудавання Вышэйшай школы Карлсруэ — Technik und Wirtschaft у [[Карлсруэ]] .

Пасля вучобы ён займаўся аграрнай дзейнасцю ў сваім родным [[Рудакоў (Хойніцкі раён)|Рудакоў]] — пасагу яго маці, Елены Ваньковіч, народжанай Оскеркі. Гэта быў надзвычай вялікі маёнтак (каля 12 000 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]], г.зн. 17 480 [[Гектар|гектараў]]). У 1916 годзе ў [[Нароўля|Нароўлі]] ажаніўся з Александрай Горват. У іх было трое дзяцей: два сыны Караль і Андрэй, дачка Тэрэза.

Як і дзеля іншых зямельных арыстакратаў [[Кастрычніцкая рэвалюцыя]] ў [[Расія|Расіі]] азначала канец пэўнай цывілізацыі. Сям’я Ваньковічаў таксама зведала гэты лёс. Станіслаў Раствароўскі, сябар сям’і і будучы генерал, пісаў у лісце ад 22 сакавіка 1920 года: ''«…Сёння ўвечары я сустрэўся з панам'' ''Ваньковічам, які год ці два таму меў 30 000 дзесяцін, некалькі машын, карабель на рацэ Прыпяць для экскурсій і палявання, 100 запрэжаных коней у стайні, а сёння ён жабрак, які жыве на дабрачыннасць сваіх сяброў, бо вайна забрала ў яго зямлю, машыны і коней…»'' .

Страціўшы свой маёнтак, Станіслаў Ваньковіч перавёз сям’ю ў маёнтак жонкі ў Гожычках ([[Велікапольскае ваяводства|Вялікапольскае ваяводства]]). Пачатковыя шок і цяжкасці адаптацыі не спынілі Ваньковіча, які рашуча заняўся маёнткам і грамадскай дзейнасцю.

== Грамадская дзейнасць ==
У 1918—1919 гадах ён стаў членам польскай місіі пры ўрадзе Украіны. Пазней быў віцэ-прэзідэнтам Сельскагаспадарчага таварыства і прэзідэнтам [[Związek Ziemian|«Звязку зямян]]» (саюзу шляхты) у [[Ліда|Лідзе]]. Спрыяў стварэнню віленскага «[[Słowo (газета, Вільня)|Слова]]», у якім публікаваў эканамічныя артыкулы і палемізаваў з палажэннямі польскай аграрнай рэформы. Быў грамадска актыўным у [[Rada Naczelna Organizacji Ziemiańskich|Вышэйшай радзе арганізацый земян]]. У 1925 годзе ён быў сябрам кіраўніцтва Рады Апекі Крэсаў . У 1926 годзе ён стаў прэзідэнтам Віленскага таварыства веславання . У тым жа годзе ён далучыўся да Дзяржаўнай працоўнай кансерватыўнай арганізацыі ў [[Вільня|Вільні]], а разам з ёй у 1933 годзе далучыўся [[Zjednoczenie Zachowawczych Organizacji Politycznych|да Саюза кансерватыўных палітычных арганізацый]], віцэ-прэзідэнтам якога быў. У 1936 годзе Станіслаў Ваньковіч быў віцэ-прэзідэнтам [[Rady Naczelnej Organizacji Ziemiańskich|Вышэйшай рады арганізацый землеўладальнікаў]]. У 1928—1935 гадах ён два тэрміны быў сенатарам ад Беспартыйнага блоку па супрацоўніцтве з урадам. У 1928 годзе яго абралі сенатарам ў [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскім ваяводстве]]. Захаваныя дакументы сведчаць аб тым, што Станіслаў Ваньковіч, будучы сенатарам, актыўна ўдзельнічаў у працы [[Сенат Польшчы|Сената]]. З 1937 года ўваходзіў у кіраўніцтва Кансерватыўнай партыі.

== Смерць ==
[[Файл:Zbydniow_-_Horodynski_Manor_18.jpg|міні|240x240пкс|Фрагмент помніка на брацкай магіле забітых]]
Загінуў у ноч з 24 на 25 чэрвеня 1943 года ў Збыднёве разам з 19 іншымі членамі сям’і падчас вяселля сваёй дачкі Тэрэзы з Іва Межэеўскім у выніку нападу падраздзялення [[СС]] пад камандаваннем Эвальда Элерса. Пахаваны разам з жонкай Аляксандрай Горват ў брацкай магіле ў Збыднёве.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==
* Юзэф Свёнткевіч, ''Ваньковічы з Гаржычак'' у «Павятовым адвакаце — Pismo Powiatu Kościańskiego», № 17. 20 мая 2006 г.
* Мемарыяльная кніга Арконіі 1879—1929.

[[Катэгорыя:Дыпламаты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў Другой сусветнай вайне]]</text>
      <sha1>mj2kch5jpzersrgvut2tbxr6xvuzngy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч (дэпутат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805192</id>
    <revision>
      <id>5119643</id>
      <timestamp>2026-04-01T12:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>змест перанесены з артыкула [[Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч]]</comment>
      <origin>5119643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10843" sha1="f8k1zlt9093vner5zpbe0b6o3irglfz" xml:space="preserve">{{ДД}}
[[Файл:Wańkowicz Stanisław.jpg|міні|Станіслаў Ваньковіч у часы [[Трэцяя Расійская дума|Трэцяй Расійскай думы]] 1907—1912]]
'''Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч''' ({{Lang-pl|Stanisław Wańkowicz}}; {{ВД-Прэамбула}})— арыстакрат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/sw.18382|title=Stanislaw Wankowicz}}&lt;/ref&gt;, палітык, польскі дыпламат. Дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі другога і трэцяга скліканняў ад [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], кіраўнік польскай місіі ў [[Кіеў|Кіеве]]. Адзін з «[[Віленскія кансерватары#Сацыяльнае паходжанне і складванне групоўкі (1918—1926)|Крэсовых зубраў»]] і лідараў кансерватараў у міжваеннай Польшы.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 23 снежня 1860 года ў родавым маентку Пецеша Рудамінскай воласці пад Вільняй, крэсовы паляк-«старалітвін», рыма-католік, шляхціч.

Скончыў Віленскае рэальнае вучылішча і школу марскіх інжынераў у [[Кранштат|Кранштаце]]. Пасля чаго дзевяць гадоў адслужыў на флоце. Ганаровы міравы суддзя. Таварыш старшыні Віленскага сельскагаспадарчага таварыства. Займаўся сельскай гаспадаркай у сваім маёнтку (1,5 тысячы дзесяцін)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dlib.rsl.ru/viewer/01004165846#?page=81|title=3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы. — Санкт-Петербург: издание Н. Н. Ольшанскаго, 1910.|website=dlib.rsl.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613232844/https://dlib.rsl.ru/viewer/01004165846#?page=81|archive-date=13 червня 2018|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt; Быў жанаты з Аленай Аскеркай, з якой меў сына [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслава Станіслававіча.]]

6 лютага 1907 года быў абраны ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўную думу Расійскай імперыі]] другога склікання ад агульнага складу выбаршчыкаў Віленскага губернскага выбарчага сходу. Член аграрнай камісіі ІІ Думы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rgakfd.altsoft.spb.ru/showObject.do?object=1805784340|title=Фотография Рентц и Шрадер Фототипии выполн. в худ. фототипии К. А. Фишера|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018072449/http://rgakfd.altsoft.spb.ru/showObject.do?object=1805784340|archive-date=18 жовтня 2014|access-date=14 жовтня 2014}}&lt;/ref&gt;.

18 кастрычніка 1907 года абраны ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўную думу Расійскай імперыі]] трэцяга склікання таксама ад агульнага складу выбаршчыкаў Віленскага губернскага выбарчага сходу. Н. Н. Ольшанскі — складальнік зборніка біяграфій III Дзярждумы, запісаў яго у сябры фракцыі «Польскага кола», прадстаўніком «Польска-Літоўска-Беларускай группы»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|загаловак=Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 80. Дата обращения: 27 марта 2017. Архивировано из оригинала 14 сентября 2016 года.}}&lt;/ref&gt;. Адпаведна з навейшымі крыніцамі, уваходзіў ў «группу Заходніх ускраінаў», дзе быў адзіным прайшоўшым у Думу прадстаўніком ад партый «[[Краёўцы|краеўцаў]]» («Краёвай партыі Літвы і Беларусі»)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jurkowski R. Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo Polskie Ziem ZABRANYCH W WYBORACH DO DUMY PAŃSTWOWEJ I RADY PAŃSTWA 1906–1913., Lietuvos istorijos metraštis, 2010. — Т. 1 — 547 с. — С. 150-152.}}&lt;/ref&gt;. Ваньковіч- старэйшы, стаў сябрам шэрагу камісій, намеснікам старшыні зямельнай камісіі, па рыбалоўстве, па чыншы, па разглядзе пытанняў ліквідацыі пасбішчых і лясных сервітутаў у заходніх і беларускіх губернях&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|title=ВАНЬКОВИЧ Станислав Александрович}}&lt;/ref&gt;. Падпісваў законапраекты: «Аб распаўсюджванні Земскага палажэння на вобласць Войска Данскога», «Аб стварэнні землеўпарадкавальных камісій у стэпавых раёнах», «Аб адмене смяротнага пакарання». Дакладчык камісій: па рыбалоўстве, па арэндным пытанні&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|title=ВАНЬКОВИЧ Станислав Александрович|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|archive-date=14 вересня 2016|access-date=14 жовтня 2014}}&lt;/ref&gt;.

Як прыхільнік «краевай ідэі» і прадстаўнік старой зямельнай арыстакратыі, спачатку прыглядаўся да беларускага сацыялістычнага руху і праекту [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], потым абраў больш надзейны (створаны пры удзеле шляхецкіх колаў) правы пачаткова федэралісцкі праект адраджэння ІІ Рэчы Паспалітай.

Атрымаў паўнамоцтвы яшчэ ад пранямецкай Рэгенцкай рады Каралеўства Польскага ўстанаўліваць дыпламатычныя адносіны паміж Польшчай і Украінай&lt;ref&gt;''В. Ф. Верстюк''. [http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&amp;termin=Vankovych_S Ванькович Станіслав ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160822073409/http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&amp;termin=Vankovych_S|date=22 серпня 2016}} // {{Крыніцы/ЕІУ|1|432}}&lt;/ref&gt;. З лістапада 1918 года — кіраўнік польскай місіі ў Кіеве ў рангу надзвычайнага пасла і паўнамоцнага міністра Польшчы пры гетмане [[Павел Скарападскі|Паўле Скарападскім]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Vankovych_S|title=Станіслаў Ваньковіч}}&lt;/ref&gt;.

У часе ІІ Рэчы Паспалітай быў ужо старым чалавекам, буйным земляўласнікам, удзельнікам кансерватыўнага кола [[Віленскія кансерватары#Сацыяльнае паходжанне і складванне групоўкі (1918—1926)|«Крэсовых зуброў]]», які меў шчыльныя кантакты і уплыў у тым праз сына-сенатара [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслава]] на вышэйшыя палітычныя колы краіны.

Памёр 5 кастрычніка 1937 года. Пахаваны ў [[Вільня|Вільні]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kresy24.pl/35685/stanislaw-wankowicz-epitafium-na-rossie/|title=Stanisław Wańkowicz — epitafium na Rossie|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220183350/http://kresy24.pl/35685/stanislaw-wankowicz-epitafium-na-rossie/|archive-date=20 грудня 2014|access-date=14 жовтня 2014}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 80. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано из оригинала 14 сентября 2016 года.
* ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Второй созыв. М. 1907. С. 17. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано 5 июня 2021 года.
* ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Третий созыв. М.: Тип. Товарищества И. Д. Сытина. 1909. С. 18. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано из оригинала 22 января 2015 года.
* 3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы. — Санкт-Петербург: издание Н. Н. Ольшанскаго, 1910. Табл 34. Дата обращения: 23 марта 2017.
* ''Дорошенко Д.'' Історія України 1917—1923. — Ужгород, 1930. — Т. 2.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Дыпламаты Польшчы]]</text>
      <sha1>f8k1zlt9093vner5zpbe0b6o3irglfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119644</id>
      <parentid>5119643</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5119644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10619" sha1="cc660jki1uuvh8506kjz31gigsdmze3" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч''' ({{Lang-pl|Stanisław Wańkowicz}}; {{ВД-Прэамбула}}) — арыстакрат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/sw.18382|title=Stanislaw Wankowicz}}&lt;/ref&gt;, палітык, польскі дыпламат. Дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі другога і трэцяга скліканняў ад [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], кіраўнік польскай місіі ў [[Кіеў|Кіеве]]. Адзін з «[[Віленскія кансерватары#Сацыяльнае паходжанне і складванне групоўкі (1918—1926)|Крэсовых зубраў»]] і лідараў кансерватараў у міжваеннай Польшы.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 23 снежня 1860 года ў родавым маентку Пецеша Рудамінскай воласці пад Вільняй, крэсовы паляк-«старалітвін», рыма-католік, шляхціч.

Скончыў Віленскае рэальнае вучылішча і школу марскіх інжынераў у [[Кранштат|Кранштаце]]. Пасля чаго дзевяць гадоў адслужыў на флоце. Ганаровы міравы суддзя. Таварыш старшыні Віленскага сельскагаспадарчага таварыства. Займаўся сельскай гаспадаркай у сваім маёнтку (1,5 тысячы дзесяцін)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dlib.rsl.ru/viewer/01004165846#?page=81|title=3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы. — Санкт-Петербург: издание Н. Н. Ольшанскаго, 1910.|website=dlib.rsl.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613232844/https://dlib.rsl.ru/viewer/01004165846#?page=81|archive-date=13 червня 2018|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt; Быў жанаты з Аленай Аскеркай, з якой меў сына [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслава]].

6 лютага 1907 года быў абраны ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўную думу Расійскай імперыі]] другога склікання ад агульнага складу выбаршчыкаў Віленскага губернскага выбарчага сходу. Член аграрнай камісіі ІІ Думы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rgakfd.altsoft.spb.ru/showObject.do?object=1805784340|title=Фотография Рентц и Шрадер Фототипии выполн. в худ. фототипии К. А. Фишера|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018072449/http://rgakfd.altsoft.spb.ru/showObject.do?object=1805784340|archive-date=18 жовтня 2014|access-date=14 жовтня 2014}}&lt;/ref&gt;.

18 кастрычніка 1907 года абраны ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўную думу Расійскай імперыі]] трэцяга склікання таксама ад агульнага складу выбаршчыкаў Віленскага губернскага выбарчага сходу. Н. Н. Ольшанскі — складальнік зборніка біяграфій III Дзярждумы, запісаў яго у сябры фракцыі «Польскага кола», прадстаўніком «Польска-Літоўска-Беларускай группы»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|загаловак=Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 80. Дата обращения: 27 марта 2017. Архивировано из оригинала 14 сентября 2016 года.}}&lt;/ref&gt;. Адпаведна з навейшымі крыніцамі, уваходзіў ў «группу Заходніх ускраінаў», дзе быў адзіным прайшоўшым у Думу прадстаўніком ад партый «[[Краёўцы|краеўцаў]]» («Краёвай партыі Літвы і Беларусі»)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Jurkowski R. Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo Polskie Ziem ZABRANYCH W WYBORACH DO DUMY PAŃSTWOWEJ I RADY PAŃSTWA 1906–1913., Lietuvos istorijos metraštis, 2010. — Т. 1 — 547 с. — С. 150-152.}}&lt;/ref&gt;. Ваньковіч- старэйшы, стаў сябрам шэрагу камісій, намеснікам старшыні зямельнай камісіі, па рыбалоўстве, па чыншы, па разглядзе пытанняў ліквідацыі пасбішчых і лясных сервітутаў у заходніх і беларускіх губернях&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|title=ВАНЬКОВИЧ Станислав Александрович}}&lt;/ref&gt;. Падпісваў законапраекты: «Аб распаўсюджванні Земскага палажэння на вобласць Войска Данскога», «Аб стварэнні землеўпарадкавальных камісій у стэпавых раёнах», «Аб адмене смяротнага пакарання». Дакладчык камісій: па рыбалоўстве, па арэндным пытанні&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|title=ВАНЬКОВИЧ Станислав Александрович|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|archive-date=14 вересня 2016|access-date=14 жовтня 2014}}&lt;/ref&gt;.

Як прыхільнік «краевай ідэі» і прадстаўнік старой зямельнай арыстакратыі, спачатку прыглядаўся да беларускага сацыялістычнага руху і праекту [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], потым абраў больш надзейны (створаны пры удзеле шляхецкіх колаў) правы пачаткова федэралісцкі праект адраджэння ІІ Рэчы Паспалітай.

Атрымаў паўнамоцтвы яшчэ ад пранямецкай Рэгенцкай рады Каралеўства Польскага ўстанаўліваць дыпламатычныя адносіны паміж Польшчай і Украінай&lt;ref&gt;''В. Ф. Верстюк''. [http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&amp;termin=Vankovych_S Ванькович Станіслав ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160822073409/http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&amp;termin=Vankovych_S|date=22 серпня 2016}} // {{Крыніцы/ЕІУ|1|432}}&lt;/ref&gt;. З лістапада 1918 года — кіраўнік польскай місіі ў Кіеве ў рангу надзвычайнага пасла і паўнамоцнага міністра Польшчы пры гетмане [[Павел Скарападскі|Паўле Скарападскім]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Vankovych_S|title=Станіслаў Ваньковіч}}&lt;/ref&gt;.

У часе ІІ Рэчы Паспалітай быў ужо старым чалавекам, буйным земляўласнікам, удзельнікам кансерватыўнага кола [[Віленскія кансерватары#Сацыяльнае паходжанне і складванне групоўкі (1918—1926)|«Крэсовых зуброў]]», які меў шчыльныя кантакты і уплыў у тым праз сына-сенатара [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслава]] на вышэйшыя палітычныя колы краіны.

Памёр 5 кастрычніка 1937 года. Пахаваны ў [[Вільня|Вільні]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kresy24.pl/35685/stanislaw-wankowicz-epitafium-na-rossie/|title=Stanisław Wańkowicz — epitafium na Rossie|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220183350/http://kresy24.pl/35685/stanislaw-wankowicz-epitafium-na-rossie/|archive-date=20 грудня 2014|access-date=14 жовтня 2014}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 80. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано из оригинала 14 сентября 2016 года.
* ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Второй созыв. М. 1907. С. 17. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано 5 июня 2021 года.
* ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Третий созыв. М.: Тип. Товарищества И. Д. Сытина. 1909. С. 18. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано из оригинала 22 января 2015 года.
* 3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы. — Санкт-Петербург: издание Н. Н. Ольшанскаго, 1910. Табл 34. Дата обращения: 23 марта 2017.
* ''Дорошенко Д.'' Історія України 1917—1923. — Ужгород, 1930. — Т. 2.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Дыпламаты Польшчы]]</text>
      <sha1>cc660jki1uuvh8506kjz31gigsdmze3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдуард Аляксандравіч Какшароў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805193</id>
    <revision>
      <id>5119655</id>
      <timestamp>2026-04-01T12:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Спартсмен}} '''Эдуард Аляксандравіч Какшароў''' ({{lang-ru|Эдуард Александрович Кокшаров}}); {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[гандбаліст]], левы крайні, капітан зборнай Расіі па гандболе. Алімпійскі чэмпіён 2000 года, чэмпіён міру 1997 года. Заслужаны майстар спорту Р...»</comment>
      <origin>5119655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="16omf2qarq99ykvnnq6l37dko19suc1" xml:space="preserve">{{Спартсмен}}
'''Эдуард Аляксандравіч Какшароў''' ({{lang-ru|Эдуард Александрович Кокшаров}}); {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[гандбаліст]], левы крайні, капітан зборнай Расіі па гандболе. Алімпійскі чэмпіён 2000 года, чэмпіён міру 1997 года. Заслужаны майстар спорту Расіі (1997). З ліпеня 2017 года па студзень 2020 года — галоўны трэнер зборнай Расіі. Галоўным трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026).

Раптоўна памёр 31 сакавіка 2026 года падчас збору гандбольнага клуба «Мяшкоў Брэст» у аг. [[Ратамка (аграгарадок)|Ратамка]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]&lt;ref&gt;[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>16omf2qarq99ykvnnq6l37dko19suc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119659</id>
      <parentid>5119655</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія, афармленне</comment>
      <origin>5119659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="66fhrnwoh0jedsn6div255pjs8zaz88" xml:space="preserve">{{Спартсмен}}
'''Эдуард Аляксандравіч Какшароў''' ({{lang-ru|Эдуард Александрович Кокшаров}}); {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[гандбаліст]], левы крайні, капітан зборнай Расіі па гандболе. Алімпійскі чэмпіён 2000 года, чэмпіён міру 1997 года. Заслужаны майстар спорту Расіі (1997). З ліпеня 2017 года па студзень 2020 года — галоўны трэнер зборнай Расіі. Галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026).

Раптоўна памёр 31 сакавіка 2026 года падчас збору гандбольнага клуба «Мяшкоў Брэст» у аг. [[Ратамка (аграгарадок)|Ратамка]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]&lt;ref&gt;[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Какшароў Эдуард Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>66fhrnwoh0jedsn6div255pjs8zaz88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119663</id>
      <parentid>5119659</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>катэгорыі</comment>
      <origin>5119663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2529" sha1="oq76shhv58emijpi54pvvt1gdkpv0l0" xml:space="preserve">{{Спартсмен}}
'''Эдуард Аляксандравіч Какшароў''' ({{lang-ru|Эдуард Александрович Кокшаров}}); {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[гандбаліст]], левы крайні, капітан зборнай Расіі па гандболе. Алімпійскі чэмпіён 2000 года, чэмпіён міру 1997 года. Заслужаны майстар спорту Расіі (1997). З ліпеня 2017 года па студзень 2020 года — галоўны трэнер зборнай Расіі. Галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026).

Раптоўна памёр 31 сакавіка 2026 года падчас збору гандбольнага клуба «Мяшкоў Брэст» у аг. [[Ратамка (аграгарадок)|Ратамка]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]&lt;ref&gt;[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Какшароў Эдуард Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па гандболе]]
[[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па гандболе]]
[[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Расіі]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года]]
[[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года]]
[[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года]]
[[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года]]
[[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]]
[[Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Расіі]]
[[Катэгорыя:Трэнеры БГК імя Мяшкова]]</text>
      <sha1>oq76shhv58emijpi54pvvt1gdkpv0l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікола Сцепаненка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805194</id>
    <revision>
      <id>5119664</id>
      <timestamp>2026-04-01T12:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{асоба}}  '''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім '''Мікола Качан'''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.  == Біяграфія == Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў Касцюкоўцы пад Гомелем у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вяс...»</comment>
      <origin>5119664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5929" sha1="1hfzhghhcgksk6n796d6jg6xo5md4pr" xml:space="preserve">{{асоба}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім '''Мікола Качан'''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў Касцюкоўцы пад Гомелем у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка Уладзіміра Сцяпана.{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на Мінскім трактарным заводзе. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у Доме літаратара Саюза пісьменнікаў БССР{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта БДУ, але кінуў навучанне пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Спепаненкі і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «Талакі» і «Тутэйшых»{{r|step_dziejaslow}}.

Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} Анатоля Сыса, сябраваў з іншымі літаратарамі «перабудоўчага» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымалі як чалавека, які ведае «дамашні» і побытавы бок жыцця беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «Мроя» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй{{r|step_dziejaslow}}. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, Алесем Асташонкам і Алесем Наварычам спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце{{r|step_dziejaslow}}. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў Ветцы.

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «Наша Ніва» і «Свабода» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыя»), бюлетэні «Права на волю» (пад псеўданімам Мікола Качан, нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-х гадах у часопісах «Бярозка» і «Верасень», у калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-х у гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Сцепаненка апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>1hfzhghhcgksk6n796d6jg6xo5md4pr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119665</id>
      <parentid>5119664</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6574" sha1="m03zr48ms054o4814qa4cdzuvgy9nby" xml:space="preserve">{{асоба}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім '''Мікола Качан'''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў [[Касцюкоўка (Гомельскі раён)|Касцюкоўцы]] пад Гомелем у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў навучанне пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў Ветцы.

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» і «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыя»), бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-х гадах у часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-х гадах у гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>m03zr48ms054o4814qa4cdzuvgy9nby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119667</id>
      <parentid>5119665</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6544" sha1="86148ct1ojs8dbnpqgry3bnx0wfgc40" xml:space="preserve">{{асоба}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім '''Мікола Качан'''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў [[Касцюкоўка|Касцюкоўцы]] пад Гомелем у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў навучанне пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў Ветцы.

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» і «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыя»), бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-х гадах у часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-х гадах у гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>86148ct1ojs8dbnpqgry3bnx0wfgc40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119668</id>
      <parentid>5119667</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6610" sha1="bwut4vy41nrgyr2evmm04d0fzww9i6i" xml:space="preserve">{{асоба}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім ''Мікола Качан''; {{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[празаік]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў [[Касцюкоўка (Гомельскі раён)|Касцюкоўцы]] пад [[Гомель|Гомелем]] у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў [[Ветка|Ветцы]].

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» і «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыя»), бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-х гадах у часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-х гадах у гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>bwut4vy41nrgyr2evmm04d0fzww9i6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119669</id>
      <parentid>5119668</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6585" sha1="sy9awr8hhgai2mzo6t1wx20qimw22ac" xml:space="preserve">{{асоба}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім ''Мікола Качан''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў [[Касцюкоўка (Гомельскі раён)|Касцюкоўцы]] пад [[Гомель|Гомелем]] у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў [[Ветка|Ветцы]].

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» і «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыя»), бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-х гадах у часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-х гадах у гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>sy9awr8hhgai2mzo6t1wx20qimw22ac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119670</id>
      <parentid>5119669</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6530" sha1="fobuhjt0lsobb2iglot8wu28w7ngktk" xml:space="preserve">{{асоба}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім ''Мікола Качан''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў Касцюкоўцы пад [[Гомель|Гомелем]] у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў [[Ветка|Ветцы]].

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» і «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыя»), бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-х гадах у часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-х гадах у гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>fobuhjt0lsobb2iglot8wu28w7ngktk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119672</id>
      <parentid>5119670</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Творчасць */</comment>
      <origin>5119672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6756" sha1="dml88bmb03nb6f8xxavvtc12hvszqb6" xml:space="preserve">{{асоба}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім ''Мікола Качан''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў Касцюкоўцы пад [[Гомель|Гомелем]] у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў [[Ветка|Ветцы]].

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыя») і «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/92940|title=Мiкола Сьцепаненка. Праўдзiвая гiсторыя аб пахаваньнi бабы Манi|website=Наша Ніва|date=1998-02-23|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;, бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-я ў часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-я ў гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>dml88bmb03nb6f8xxavvtc12hvszqb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119674</id>
      <parentid>5119672</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="r4l0dpr8rjkqnc3tj0r2mf2091ttp7r" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сцепаненка}}
{{пісьменнік}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім ''Мікола Качан''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў Касцюкоўцы пад [[Гомель|Гомелем]] у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў [[Ветка|Ветцы]].

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыя») і «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/92940|title=Мiкола Сьцепаненка. Праўдзiвая гiсторыя аб пахаваньнi бабы Манi|website=Наша Ніва|date=1998-02-23|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;, бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-я ў часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-я ў гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>r4l0dpr8rjkqnc3tj0r2mf2091ttp7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119675</id>
      <parentid>5119674</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Творчасць */</comment>
      <origin>5119675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="g9ui90dnzg31l0lxdqdesryn60cfqdj" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сцепаненка}}
{{пісьменнік}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім ''Мікола Качан''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў Касцюкоўцы пад [[Гомель|Гомелем]] у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў [[Ветка|Ветцы]].

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыі») і «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/92940|title=Мiкола Сьцепаненка. Праўдзiвая гiсторыя аб пахаваньнi бабы Манi|website=Наша Ніва|date=1998-02-23|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;, бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-я ў часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-я ў гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>g9ui90dnzg31l0lxdqdesryn60cfqdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119736</id>
      <parentid>5119675</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5119736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6857" sha1="ppwj24hrspmzhqjwewa1usg7ih4fweu" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сцепаненка}}
{{пісьменнік}}

'''Мікола Сцепаненка''', поўнае імя '''Мікалай Аляксандравіч Сцепаненка''' (псеўданім ''Мікола Качан''; {{ВДП}}) — беларускі празаік.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 снежня 1962 года ў Касцюкоўцы пад [[Гомель|Гомелем]] у сям’і рабочага, але радзімай называў хутар Вясёлы Курган. Малодшы брат пісьменніка [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]].{{r|step_dziejaslow}}

Праходзіў тэрміновую службу ў 39-й адшб у Хыраве Львоўскай вобласці. Працаваў на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Перад 1985 годам уладкаваўся электрыкам у [[Дом літаратара]] [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]{{r|step_dziejaslow}}, пазней быў там метадыстам. З 1987 года вучыўся на беларускім аддзяленні [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але кінуў пасля трэцяга курсу ў 1990 годзе. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях на поўначы Беларусі{{r|step_dziejaslow}}.

У Доме літаратара быў у асяродку кулуарнага жыцця Саюза пісьменнікаў{{r|step_dziejaslow}}. Рабочы кабінет (№ 106) Міколы і радыёрубка сталі месцам нефармальных сустрэч маладых літаратараў, у тым ліку ўдзельнікаў «[[Талака (таварыства)|Талакі]]» і «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшых]]»{{r|step_dziejaslow}}. Быў «заўзятым сябрам»{{r|kavaliou}} [[Анатоль Сыс|Анатоля Сыса]], сябраваў з іншымі літаратарамі «[[Перабудова|перабудоўчага]]» пакалення{{r|step_dziejaslow}}{{r|kavaliou}}. Сцепаненку ўспрымаюць як чалавека, які ведаў дамашняе, побытавае жыццё беларускіх пісьменнікаў{{r|kavaliou}}.

У жніўні 1988 года з Сысом і рок-гуртом «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» ездзіў у Львоў, быў сведкам стыхійнага мітынгу каля помніка Івану Франко, выступу Анатоля і сутыкненняў натоўпу з міліцыяй. 5 лістапада 1990 года разам з Сысом, [[Алесь Асташонак|Алесем Асташонкам]] і [[Алесь Наварыч|Алесем Наварычам]] спрабаваў спыніць рэпетыцыю вайсковага параду да 7 лістапада на Ленінскім праспекце. Сыс заахвочваў Міколу фіксаваць сумесныя прыгоды: «Ты запісвай за мной… будзе табе аб чым пісаць».{{r|step_dziejaslow}}

Прынамсі ў 2005 годзе жыў у Гомелі.{{r|step_dziejaslow}}

Памёр 14 лістапада 2022 года. Пахаваны ў [[Ветка|Ветцы]].

== Творчасць ==
У 1990-я гады публікаваўся ў газетах «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (рубрыка «Праўдзівыя гісторыі») і «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/92940|title=Мiкола Сьцепаненка. Праўдзiвая гiсторыя аб пахаваньнi бабы Манi|website=Наша Ніва|date=1998-02-23|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;, бюлетэні «[[Права на волю]]» (пад псеўданімам ''Мікола Качан'', нізка нарысаў «У спратах Валадаркі»&lt;!--1998—1999?--&gt;), у 2000-я ў часопісах «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», калектыўных зборніках апавяданняў для дзяцей, у 2010-я ў гомельскім альманаху «Палац»&lt;!--2017?--&gt;.

Неўзабаве па смерці Анатоля Сыса, напісаў мемуарны нарыс «А вандалам скажы: я — вечны…» («Дзеяслоў», 2006, № 21){{r|step_dziejaslow}}. Успаміны Сцепаненкі ахапілі дваццаць гадоў сяброўства (1985—2005) і вылучаюцца неідэалізацыяй Сыса{{r|kavaliou}}. Аўтар апісвае эпатажныя паводзіны паэта, стаўленне да іміджу («Калі нямашака ніякага іміджу, хай жа будзе хоць гэтакі!»), побыт у Гарошкаве і Мінску{{r|kavaliou}}. Успамінамі актыўна карыстаюцца літаратуразнаўцы, напрыклад Андрэй Мельнікаў для біяграфічнай кнігі «Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною» (2017){{r|kavaliou}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;kavaliou&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/8143|аўтар=Сяргей Кавалёў|загаловак=Біяграфічны нарыс з элементамі літаратуразнаўства. Андрэй Мельнікаў, Анатоль Сыс. Псальмяр эпохі перагною, Мінск: Харвест, 2017, 64 с.|год=2019-03-27|выданне=Studia Białorutenistyczne|том=12|старонкі=270|issn=1898-0457|doi=10.17951/sb.2018.12.270-279}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;step_dziejaslow&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Мікола Сьцепаненка |загаловак = &quot;А вандалам скажы: я — вечны...&quot;. Успаміны пра Анатоля Сыса |выданне = Дзеяслоў |год = 2006 |нумар = 2 (21) |старонкі = 188–197 |спасылка = }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-01}}

{{DEFAULTSORT:Сцепаненка Мікалай Аляксандравіч}}</text>
      <sha1>ppwj24hrspmzhqjwewa1usg7ih4fweu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзіслаў Вейтко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805195</id>
    <revision>
      <id>5119671</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/76927229|Władysław Wejtko]]»</comment>
      <origin>5119671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8051" sha1="2vqt1ywzhktmdo8ntwm3gz0bqt7nq0n" xml:space="preserve">[[Файл:Władysław Wejtko 2.jpg|міні|Уладзіслаў Вейтко]]
'''Уладзіслаў Вейтко, пол. Władysław Wejtko''' (нар. [[1 лютага]] [[1859|1859 г.]] у [[Лівонія|Інфлянтах]]  — пам. [[16 лістапада]] [[1933|1933 г.]] у [[Налэнчаў|Наленчаве]]) — прафесійны вайсковы інжынер, удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]] і [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай]] войнаў,   [[Генерал|генерал-маёр]] [[Руская імператарская армія|арміі Расійскай імперыі]], кіраўнік сілаў польскай самаабароны на Літве і Беларусі восенню 1918 - вясной 1919, [[Генерал|генерал-маёр]] Польскага войска .

Хутчэй усяго каб заблытаць сляды, з за ўдзелу ў паўстанні 1863 г., яго бацькі перасяліліся на Поўдзень Расейскай імперыі. Адукацыю атрымаў у [[Адэса|Адэсе]]. Скончыў Мікалаеўскую ваенную інжынерную акадэмію ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] . Удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне 1904–1905 гадоў]]. З 1916 года служыў у тэхнічным корпусе ў [[Масква|Маскве]] .

Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ён удзельнічаў у арганізацыі польскіх частак на Усходзе, быў членам Выканаўчага камітэта Польскай ваеннай канфедэрацыі і старшынёй каміссіі фармавання пры Генеральным штабе ў Санкт-Пецярбургу. Вярнуўся на Беларусь. Сфармаваў сапёрны батальён на [[Міншчына|Міньшчыне]] і разам з ім увайшоў у склад [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса ў Расіі]]. Пасля капітуляцыі корпуса ён арганізаваў і камандаваў самаабаронай [[Вільня|Вільні]].

28 кастрычніка 1918 года начальнік Генеральнага штаба генерал-маёр Тадэвуш Развадоўскі прызначыў яго «кіраўніком усіх фарміраванняў [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны ў Літве і Беларусі]] ». 8 снежня 1918 г. ён быў прыняты ў Польскую армію ў званні генерал-маёра, пацверджаным са старшынством з 1 лістапада 1916 года, і прызначаны «камандуючым усіх літоўскіх і беларускіх нацыянальных фарміраванняў самаабароны і ўсіх іншых польскіх вайсковых і міліцэйскіх падраздзяленняў на тэрыторыі Літвы і Беларусі» . 

15 мая 1919 года міністр ваенных спраў прызначыў яго інспектарам інжынерыі і сапёрамі. Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], а ў 1920 годзе ўмацаваў Варшаву. Быў прызначаны камандуючым фартыфікацыйнымі збудаваннямі 1-й польскай арміі .

3 студзеня 1921 года ён быў прызначаны генерал-лейтэнантам і выйшаў у адстаўку — 1 красавіка 1921 года. 26 кастрычніка 1923 года быў зацверджаны ў званні генерал-маёра.

Пасля выхаду ў адстаўку ён пасяліўся ў Варшаве, стаў актыўным членам Таварыства ваенных ведаў і публікаваўся. У 1923 годзе ён далучыўся да падрыхтоўкі фашысцкага перавароту ў Польшчы. Пасля арышту актывістаў змовы ў 1924 годзе Вейтка не пацярпеў ад наступстваў.

== Кар'ера ==
У войску Расійскай імперыі:

* [[Падпаручнік]] у пяхоце з 1882 года
* [[паручнік]]  з 1885
* [[штабс-капітан]] з 1893
* [[капітан]] з 1898
* з 1905 [[падпалкоўнік]].
* з 1911 [[палкоўнік]].
* з 1915 [[Генерал|генерал-маёр]].

У Польскім войску:

* генерал-падпаручнік
* Генерал-паручнік — 3 студзеня 1921, дата выхаду ў адстаўку — 1 красавіка 1921
* Генерал-маёр (генерал дывізіі) — пацверджаны ў званні 26 кастрычніка 1923 г., старшынства — з 1 чэрвеня 1919

== Працы ==

** ''Ramoty i ramotki wojskowe'', Polska Zjednoczona, Warszawa 1929.
** ''Samoobrona Litwy i Białorusi. Szkic historyczny'', Nakładem Związku Organizacji b. Wojskowych w Wilnie, Wilno 1930.
** ''Zdrada ppłk. Grimma'', Biblioteczka Historyczno-Geograficzna, tom 90, Towarzystwo Wydawnicze „Rój” Sp. z o.o., Warszawa
** ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', cz. I, Polska Zbrojna Nr 165 z 22 czerwca 1922, s. 1-2.
** ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', cz. II, Polska Zbrojna Nr 166 z 23 czerwca 1922, s. 2.
** ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', cz. III, Polska Zbrojna Nr 167 z 24 czerwca 1922, s. 2.
** ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', cz. IV, Polska Zbrojna Nr 168 z 23 czerwca 1922, s. 1-2.
** ''Zdrada ppłk Grimma'', https://polona.pl/item/zdrada-pplk-grimma,MTA1Nzg0NjE/

== Ордэны і ўзнагароды ==

* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] — двойчы &lt;ref name=&quot;dk&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.domkulturylsm.pl/wp-content/uploads/2017/03/05-gen.dyw_.-Władysław-Wejtko.jpg|title=Gen. dyw. Władysław Wejtko|website=domkulturylsm.pl}}&lt;/ref&gt;
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці
* Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг.
* [[Ордэн Ганаровага легіёна|Афіцэр Ганаровага легіёна]] – 1921 
* Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») — 1925 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/cc143243-75ff-4940-bb8b-44efb186fd17?page=2|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 60 z 4 czerwca 1925|website=polona.pl|pages=301}}&lt;/ref&gt;
* Расійскія ўзнагароды

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

** Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione.
** H.P Kosk, ''Generalicja Polska'', Oficyna Wydawnicza &quot;Ajaks&quot;, Pruszków 1998.
** {{Cytuj|autor=Piotr Stawecki|tytuł=Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939|data=1994|isbn=83-11-08262-6|miejsce=Warszawa|wydawca=Bellona|oclc=830050159}}
** Władysław Wejtko, ''Samoobrona Litwy i Białorusi. Szkic historyczny'', Nakładem Związku Organizacji b. Wojskowych w Wilnie, Wilno 1930.

[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]]</text>
      <sha1>2vqt1ywzhktmdo8ntwm3gz0bqt7nq0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119752</id>
      <parentid>5119671</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T19:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, вікіфікацыя, пунктуацыя, стыль, арфаграфія, афармленне, шаблон</comment>
      <origin>5119752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8044" sha1="cig92883yqt24qtjdmel9dejwbibx4w" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч}}
'''Уладзіслаў Вейтко''' ({{lang-pl|Władysław Wejtko}}); {{ВД-Прэамбула}}) — ваенны інжынер, удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]] і [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай]] войнаў, [[Генерал|генерал-маёр]] [[Руская імператарская армія|арміі Расійскай імперыі]], кіраўнік сілаў польскай самаабароны на Літве і Беларусі восенню 1918 — вясной 1919, [[Генерал|генерал-маёр]] Польскага войска.

== Біяграфія ==
[[Файл:Władysław Wejtko 2.jpg|міні|Уладзіслаў Вейтко]]
Нарадзіўся 1 лютага 1859 года ў [[Лівонія|Інфлянтах]]. Хутчэй усяго каб заблытаць сляды, з за ўдзелу ў паўстанні 1863 года, яго бацькі перасяліліся на Поўдзень Расейскай імперыі. Адукацыю атрымаў у [[Адэса|Адэсе]]. Скончыў Мікалаеўскую ваенную інжынерную акадэмію ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне 1904—1905 гадоў]]. З 1916 года служыў у тэхнічным корпусе ў [[Масква|Маскве]].

Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ён удзельнічаў у арганізацыі польскіх частак на Усходзе, быў членам Выканаўчага камітэта Польскай ваеннай канфедэрацыі і старшынёй каміссіі фармавання пры Генеральным штабе ў Санкт-Пецярбургу. Вярнуўся на Беларусь. Сфармаваў сапёрны батальён на [[Міншчына|Міншчыне]] і разам з ім увайшоў у склад [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса ў Расіі]]. Пасля капітуляцыі корпуса ён арганізаваў і камандаваў самаабаронай [[Вільня|Вільні]].

28 кастрычніка 1918 года начальнік Генеральнага штаба генерал-маёр Тадэвуш Развадоўскі прызначыў яго &quot;кіраўніком усіх фарміраванняў [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны ў Літве і Беларусі]]&quot;. 8 снежня 1918 года прыняты ў Польскую армію ў званні генерал-маёра, пацверджаным са старшынством з 1 лістапада 1916 года, і прызначаны «камандуючым усіх літоўскіх і беларускіх нацыянальных фарміраванняў самаабароны і ўсіх іншых польскіх вайсковых і міліцэйскіх падраздзяленняў на тэрыторыі Літвы і Беларусі» .

15 мая 1919 года міністр ваенных спраў прызначыў яго інспектарам інжынерыі і сапёрамі. Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], а ў 1920 годзе ўмацаваў Варшаву. Быў прызначаны камандуючым фартыфікацыйнымі збудаваннямі 1-й польскай арміі.

3 студзеня 1921 года ён быў прызначаны генерал-лейтэнантам і выйшаў у адстаўку — 1 красавіка 1921 года. 26 кастрычніка 1923 года быў зацверджаны ў званні генерал-маёра.

Пасля выхаду ў адстаўку пасяліўся ў Варшаве, стаў актыўным членам Таварыства ваенных ведаў, публікаваўся. У 1923 годзе далучыўся да падрыхтоўкі фашысцкага перавароту ў Польшчы. Пасля арышту актывістаў змовы ў 1924 годзе Вейтка не пацярпеў ад наступстваў.

Памёр 16 лістапада 1933 года ў [[Налэнчаў|Налэнчаве]].

== Кар’ера ==
У войску Расійскай імперыі:
* [[Падпаручнік]] у пяхоце з 1882 года
* [[паручнік]] з 1885
* [[штабс-капітан]] з 1893
* [[капітан]] з 1898
* з 1905 [[падпалкоўнік]].
* з 1911 [[палкоўнік]].
* з 1915 [[Генерал|генерал-маёр]].

У Польскім войску:
* генерал-падпаручнік
* Генерал-паручнік — 3 студзеня 1921, дата выхаду ў адстаўку — 1 красавіка 1921
* Генерал-маёр (генерал дывізіі) — пацверджаны ў званні 26 кастрычніка 1923 г., старшынства — з 1 чэрвеня 1919

== Працы ==
** ''Ramoty i ramotki wojskowe'', Polska Zjednoczona, Warszawa 1929.
** ''Samoobrona Litwy i Białorusi. Szkic historyczny'', Nakładem Związku Organizacji b. Wojskowych w Wilnie, Wilno 1930.
** ''Zdrada ppłk. Grimma'', Biblioteczka Historyczno-Geograficzna, tom 90, Towarzystwo Wydawnicze «Rój» Sp. z o.o., Warszawa
** ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', cz. I, Polska Zbrojna Nr 165 z 22 czerwca 1922, s. 1-2.
** ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', cz. II, Polska Zbrojna Nr 166 z 23 czerwca 1922, s. 2.
** ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', cz. III, Polska Zbrojna Nr 167 z 24 czerwca 1922, s. 2.
** ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', cz. IV, Polska Zbrojna Nr 168 z 23 czerwca 1922, s. 1-2.
** ''Zdrada ppłk Grimma'', https://polona.pl/item/zdrada-pplk-grimma,MTA1Nzg0NjE/

== Ордэны і ўзнагароды ==
* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] — двойчы &lt;ref name=&quot;dk&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.domkulturylsm.pl/wp-content/uploads/2017/03/05-gen.dyw_.-Władysław-Wejtko.jpg|title=Gen. dyw. Władysław Wejtko|website=domkulturylsm.pl}}&lt;/ref&gt;
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці
* Памятны медаль за вайну 1918—1921 гг.
* [[Ордэн Ганаровага легіёна|Афіцэр Ганаровага легіёна]] — 1921
* Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») — 1925 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/cc143243-75ff-4940-bb8b-44efb186fd17?page=2|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 60 z 4 czerwca 1925|website=polona.pl|pages=301}}&lt;/ref&gt;
* Расійскія ўзнагароды

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==
* Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione.
* H.P Kosk, ''Generalicja Polska'', Oficyna Wydawnicza «Ajaks», Pruszków 1998.
* Stawecki P., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: Bellona, 1994, ISBN 83-11-08262-6.
* Władysław Wejtko, ''Samoobrona Litwy i Białorusi. Szkic historyczny'', Nakładem Związku Organizacji b. Wojskowych w Wilnie, Wilno 1930.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]]</text>
      <sha1>cig92883yqt24qtjdmel9dejwbibx4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119753</id>
      <parentid>5119752</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T19:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>/* Працы */ афармленне, арфаграфія</comment>
      <origin>5119753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8128" sha1="2el33u6vatp3c6vlnafg3cz0tq961iq" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч}}
'''Уладзіслаў Вейтко''' ({{lang-pl|Władysław Wejtko}}); {{ВД-Прэамбула}}) — ваенны інжынер, удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]] і [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай]] войнаў, [[Генерал|генерал-маёр]] [[Руская імператарская армія|арміі Расійскай імперыі]], кіраўнік сілаў польскай самаабароны на Літве і Беларусі восенню 1918 — вясной 1919, [[Генерал|генерал-маёр]] Польскага войска.

== Біяграфія ==
[[Файл:Władysław Wejtko 2.jpg|міні|Уладзіслаў Вейтко]]
Нарадзіўся 1 лютага 1859 года ў [[Лівонія|Інфлянтах]]. Хутчэй усяго каб заблытаць сляды, з за ўдзелу ў паўстанні 1863 года, яго бацькі перасяліліся на Поўдзень Расейскай імперыі. Адукацыю атрымаў у [[Адэса|Адэсе]]. Скончыў Мікалаеўскую ваенную інжынерную акадэмію ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне 1904—1905 гадоў]]. З 1916 года служыў у тэхнічным корпусе ў [[Масква|Маскве]].

Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ён удзельнічаў у арганізацыі польскіх частак на Усходзе, быў членам Выканаўчага камітэта Польскай ваеннай канфедэрацыі і старшынёй каміссіі фармавання пры Генеральным штабе ў Санкт-Пецярбургу. Вярнуўся на Беларусь. Сфармаваў сапёрны батальён на [[Міншчына|Міншчыне]] і разам з ім увайшоў у склад [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса ў Расіі]]. Пасля капітуляцыі корпуса ён арганізаваў і камандаваў самаабаронай [[Вільня|Вільні]].

28 кастрычніка 1918 года начальнік Генеральнага штаба генерал-маёр Тадэвуш Развадоўскі прызначыў яго &quot;кіраўніком усіх фарміраванняў [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны ў Літве і Беларусі]]&quot;. 8 снежня 1918 года прыняты ў Польскую армію ў званні генерал-маёра, пацверджаным са старшынством з 1 лістапада 1916 года, і прызначаны «камандуючым усіх літоўскіх і беларускіх нацыянальных фарміраванняў самаабароны і ўсіх іншых польскіх вайсковых і міліцэйскіх падраздзяленняў на тэрыторыі Літвы і Беларусі» .

15 мая 1919 года міністр ваенных спраў прызначыў яго інспектарам інжынерыі і сапёрамі. Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], а ў 1920 годзе ўмацаваў Варшаву. Быў прызначаны камандуючым фартыфікацыйнымі збудаваннямі 1-й польскай арміі.

3 студзеня 1921 года ён быў прызначаны генерал-лейтэнантам і выйшаў у адстаўку — 1 красавіка 1921 года. 26 кастрычніка 1923 года быў зацверджаны ў званні генерал-маёра.

Пасля выхаду ў адстаўку пасяліўся ў Варшаве, стаў актыўным членам Таварыства ваенных ведаў, публікаваўся. У 1923 годзе далучыўся да падрыхтоўкі фашысцкага перавароту ў Польшчы. Пасля арышту актывістаў змовы ў 1924 годзе Вейтка не пацярпеў ад наступстваў.

Памёр 16 лістапада 1933 года ў [[Налэнчаў|Налэнчаве]].

== Кар’ера ==
У войску Расійскай імперыі:
* [[Падпаручнік]] у пяхоце з 1882 года
* [[паручнік]] з 1885
* [[штабс-капітан]] з 1893
* [[капітан]] з 1898
* з 1905 [[падпалкоўнік]].
* з 1911 [[палкоўнік]].
* з 1915 [[Генерал|генерал-маёр]].

У Польскім войску:
* генерал-падпаручнік
* Генерал-паручнік — 3 студзеня 1921, дата выхаду ў адстаўку — 1 красавіка 1921
* Генерал-маёр (генерал дывізіі) — пацверджаны ў званні 26 кастрычніка 1923 г., старшынства — з 1 чэрвеня 1919

== Працы ==
* ''Ramoty i ramotki wojskowe'', Polska Zjednoczona, Warszawa 1929.
* ''Samoobrona Litwy i Białorusi. Szkic historyczny'', Nakładem Związku Organizacji b. Wojskowych w Wilnie, Wilno 1930.
* ''Zdrada ppłk. Grimma'', Biblioteczka Historyczno-Geograficzna, tom 90, Towarzystwo Wydawnicze «Rój» Sp. z o.o., Warszawa
* ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', ч. I, Polska Zbrojna — № 165 — 22 чэрвеня 1922. — С. 1-2.
* ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', ч. II, Polska Zbrojna — № 166 — 23 чэрвеня 1922. — С. 2.
* ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', ч. III, Polska Zbrojna — № 167 — 24 чэрвеня 1922. — С. 2.
* ''Pojęcie wojskowe dowódcy (artykuł dyskusyjny)'', ч. IV, Polska Zbrojna — № 168 — 23 чэрвеня 1922. — С. 1-2.
* ''Zdrada ppłk Grimma'', https://polona.pl/item/zdrada-pplk-grimma,MTA1Nzg0NjE/

== Ордэны і ўзнагароды ==
* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] — двойчы &lt;ref name=&quot;dk&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.domkulturylsm.pl/wp-content/uploads/2017/03/05-gen.dyw_.-Władysław-Wejtko.jpg|title=Gen. dyw. Władysław Wejtko|website=domkulturylsm.pl}}&lt;/ref&gt;
* Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці
* Памятны медаль за вайну 1918—1921 гг.
* [[Ордэн Ганаровага легіёна|Афіцэр Ганаровага легіёна]] — 1921
* Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») — 1925 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/cc143243-75ff-4940-bb8b-44efb186fd17?page=2|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 60 z 4 czerwca 1925|website=polona.pl|pages=301}}&lt;/ref&gt;
* Расійскія ўзнагароды

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==
* Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'', Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione.
* H.P Kosk, ''Generalicja Polska'', Oficyna Wydawnicza «Ajaks», Pruszków 1998.
* Stawecki P., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: Bellona, 1994, ISBN 83-11-08262-6.
* Władysław Wejtko, ''Samoobrona Litwy i Białorusi. Szkic historyczny'', Nakładem Związku Organizacji b. Wojskowych w Wilnie, Wilno 1930.

== Спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе]]</text>
      <sha1>2el33u6vatp3c6vlnafg3cz0tq961iq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лінгвістычны атлас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805196</id>
    <redirect title="Дыялекталагічны атлас" />
    <revision>
      <id>5119683</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Дыялекталагічны атлас]]</comment>
      <origin>5119683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="n7a4ghavjr5fe15q6wi4tyzjxq98q3a" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Дыялекталагічны атлас]]</text>
      <sha1>n7a4ghavjr5fe15q6wi4tyzjxq98q3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дыялектаграфія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805197</id>
    <redirect title="Лінгвістычная геаграфія" />
    <revision>
      <id>5119684</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Лінгвістычная геаграфія]]</comment>
      <origin>5119684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="nieuyugd7dtpeksb95bmkpup6bjvjsc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Лінгвістычная геаграфія]]</text>
      <sha1>nieuyugd7dtpeksb95bmkpup6bjvjsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вільгельм Загорскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805198</id>
    <revision>
      <id>5119693</id>
      <timestamp>2026-04-01T14:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79258726|Wilhelm Zagórski]]»</comment>
      <origin>5119693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5215" sha1="emz534oad4tnbz9cld47s8mmbhqak23" xml:space="preserve">'''Вільгельм Загурскі, пол. Wilhelm Zagórski''' (нарадзіўся 3/15 студзеня 1892 у маентку Краўчына Віцебскай губерні, памёр [[3 снежня]] [[1925]] у Райчы ) — прафесійны вайсковы, удзельнік [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайны]], шматкротны камандзір [[76-ы Лідскі пяхотны полк#Камандзіры палка|лідскага пяхотнага палка]], [[падпалкоўнік]] пяхоты Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari.

== Біяграфія ==
Вільгельм Загурскі нарадзіўся 15 студзеня 1892 года ў маёнтку Краўчына, што ў тагачаснай [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. У 1911 годзе, пасля заканчэння афіцэрскай школы ў [[Адэса|Адэсе]], ён пачаў прафесійную службу ў [[Руская імператарская армія|Імператарскай расійскай арміі]] . У 1917 годзе ён далучыўся да [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса ў Расіі]]  .

Пасля таго, як Польшча аднавіла незалежнасць, 20 лістапада 1918 года ён уступіў у Польскую армію. З студзеня 1919 года ён быў начальнікам штаба аддзела [[Самаабарона Літвы і Беларусі|самаабароны]] капітана, а пазней маёра [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891–1927)|Уладзіслава Дамброўскага]], які 6 чэрвеня 1919 года быў пераўтвораны ў [[76-ы Лідскі пяхотны полк#Камандзіры палка|Лідскі стралковы полк]]  . 23 ліпеня 1919 года, пасля смерці капітана Пятра Мяніцкага, ён прыняў камандаванне 1-м батальёнам . Ён тройчы выконваў абавязкі камандзіра гэтага палка: з 6 па 21 чэрвеня, з 5 верасня па 11 лістапада 1919 года і з 18 кастрычніка 1920 года па 12 студзеня 1922 года  

Падчас &quot;[[Бунт Жалігоўскага|Бунту Жалігоўскага]]&quot; 21 кастрычніка 1920 года «полк» пад яго камандаваннем прыбыў з Модліна ў Вільню, дзе ўвайшоў у склад [[Войска Сярэдняй Літвы|Арміі Сярэдняй Літвы]]  . Да 21 лістапада таго ж года [[Польска-літоўская вайна|ён ваяваў супраць літоўцаў]] .

10 ліпеня 1922 года ён быў зацверджаны на пасадзе выканаўцы абавязкаў намесніка камандзіра палка, які ў кастрычніку таго ж года быў перайменаваны ў [[76-ы Лідскі пяхотны полк]] і пераведзены ў Гродна. 3 мая 1922 года яму было прысвоена званне [[Маёр|маёра]]  і 164-е ранг ў афіцэрскім корпусе пяхоты.   31 сакавіка 1924 года ён быў павышаны да падпалкоўніка са старшынством з 1 ліпеня 1923 года і 22-е званне ў афіцэрскім корпусе пяхоты.  ] Пасля павышэння ён быў зацверджаны на пасадзе намесніка камандзіра 76-га Лідскага пяхотнага палка.  

Ён памёр 3 снежня 1925 года пасля працяглай і цяжкай хваробы ў санаторыі «Райча»  . Яго магіла знаходзіцца на [[Вайсковыя могілкі (Гродна)|вайсковых могілках у Гродне]].

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 4068 – 1922
* Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]]
* Крыж Заслугі Цэнтральна-Літоўскай арміі 
* Міжсаюзніцкі медаль «Médaille Interalliée»

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* ''{{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}''
* ''Афіцэрскія аналы'' 1923 і 1924 гг.
* {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/VM/I.482.71-6421.pdf|title=Zagórski Wilhelm|website=[[Wojskowe Biuro Historyczne]]}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1925 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1892 годзе]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя ў Гродне]]</text>
      <sha1>emz534oad4tnbz9cld47s8mmbhqak23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэдэр Лэнгенкэмп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805199</id>
    <revision>
      <id>5119697</id>
      <timestamp>2026-04-01T14:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1345541720|Heather Langenkamp]]»</comment>
      <origin>5119697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6284" sha1="p6w6x2cdd6xie4l4bssskgrdqkumj1l" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt; — амерыканская актрыса, кінарэжысёрка, прадпрымальніца і радыёвядучая. Адна з ключавых постацей у жанры фільмаў жахаў і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні Нэнсі Томпсан у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===

* «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]» (1985), [[ZZ Top]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=2021-12-21|access-date=November 11, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>p6w6x2cdd6xie4l4bssskgrdqkumj1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119699</id>
      <parentid>5119697</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зноскі */</comment>
      <origin>5119699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6304" sha1="bs08v8hpjn9p75uew6ct5ol38ppjaqi" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt; — амерыканская актрыса, кінарэжысёрка, прадпрымальніца і радыёвядучая. Адна з ключавых постацей у жанры фільмаў жахаў і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні Нэнсі Томпсан у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===

* «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]» (1985), [[ZZ Top]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>bs08v8hpjn9p75uew6ct5ol38ppjaqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119701</id>
      <parentid>5119699</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5119701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6341" sha1="s6inscmy8e0ybboztmgi5psn5edz4r6" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt; — амерыканская актрыса, кінарэжысёрка, прадпрымальніца і радыёвядучая. Адна з ключавых постацей у жанры фільмаў жахаў і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні Нэнсі Томпсан у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===

* «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]» (1985), [[ZZ Top]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>s6inscmy8e0ybboztmgi5psn5edz4r6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119708</id>
      <parentid>5119701</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T15:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Музычныя відэакліпы */</comment>
      <origin>5119708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6382" sha1="trumlw44j0ameauw5xs7jybduuaar8r" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt; — амерыканская актрыса, кінарэжысёрка, прадпрымальніца і радыёвядучая. Адна з ключавых постацей у жанры фільмаў жахаў і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні Нэнсі Томпсан у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1985 год
| «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>trumlw44j0ameauw5xs7jybduuaar8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119719</id>
      <parentid>5119708</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5119719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6608" sha1="ja45cabrwtqencizhthhklofifdmoje" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Кінарэжысёр|кінарэжысёрка]], [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|«Жахі»]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні [[:en:Nancy_Thompson_(A_Nightmare_on_Elm_Street)|Нэнсі Томпсан]] у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Біяграфія==
Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1985 год
| «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>ja45cabrwtqencizhthhklofifdmoje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119720</id>
      <parentid>5119719</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5119720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6616" sha1="splwo1r92ok8yak7eiklurm6lcklbrj" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Кінарэжысёр|кінарэжысёрка]], [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|«Жахі»]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні [[:en:Nancy_Thompson_(A_Nightmare_on_Elm_Street)|Нэнсі Томпсан]] у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Біяграфія==
Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1985 год
| «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info|lang=en}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>splwo1r92ok8yak7eiklurm6lcklbrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119729</id>
      <parentid>5119720</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6632" sha1="o9wrjczs7mo7v18wdawnd5toj43yi48" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Кінарэжысёр|кінарэжысёрка]], [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|«Жахі»]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні [[:en:Nancy_Thompson_(A_Nightmare_on_Elm_Street)|Нэнсі Томпсан]] у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Біяграфія==
Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1985 год
| «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info|lang=en}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>o9wrjczs7mo7v18wdawnd5toj43yi48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119730</id>
      <parentid>5119729</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6613" sha1="thq9ny7gsjju748n0d5qdthcr9pgot2" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Кінарэжысёр|кінарэжысёрка]], [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|жахаў]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні [[:en:Nancy_Thompson_(A_Nightmare_on_Elm_Street)|Нэнсі Томпсан]] у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».

==Біяграфія==
Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1985 год
| «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info|lang=en}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>thq9ny7gsjju748n0d5qdthcr9pgot2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119731</id>
      <parentid>5119730</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T16:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5119731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6613" sha1="ked1alm0g6fzeo5bpk4u8fwyt0w4149" xml:space="preserve">
{{Кінематаграфіст|Арыгінал імя={{lang-en|Heather Langenkamp}}|Апісанне выявы=Хэдэр Лэнгенкэмп у 2023 годзе.|Імя=Хэдэр Лэнгенкэмп|Імя пры нараджэнні=Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп|Гады актыўнасці=1983 — наш час|Фота=Heather Langenkamp 2.jpg|Шырыня=200px}}

'''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Elizabeth Langenkamp''; нар. [[17 ліпеня|17]] [[Ліпень|ліпеня]] [[1964]], [[Талса]], [[Аклахома]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Кінарэжысёр|кінарэжысёрка]], [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|жахаў]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні [[:en:Nancy_Thompson_(A_Nightmare_on_Elm_Street)|Нэнсі Томпсан]] у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies &amp; TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Біяграфія==
Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''» (1983) і «''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|''[[:en:The_Outsiders_(film)|The Outsiders]]''
|-
|''[[:en:Rumble_Fish|Rumble Fish]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1984
|''[[:en:Nickel_Mountain|Nickel Mountain]]''
|-
|[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]
|-
|1987
|''{{sortname|A|Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}}''
|-
|1989
|''[[:en:Shocker_(film)|Shocker]]''
|-
|1994
|''[[:en:Wes_Craven's_New_Nightmare|Wes Craven's New Nightmare]]''
|-
|1995
|''[[:en:The_Demolitionist|The Demolitionist]]''
|-
|1999
|''[[:en:Fugitive_Mind|Fugitive Mind]]''
|-
|2010
|''[[:en:Never_Sleep_Again:_The_Elm_Street_Legacy|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy]]''
|-
|2011
|''[[:en:I_Am_Nancy|I Am Nancy]]''
|-
|2012
|''{{Sortname|The|Butterfly Room}}''
|-
|2013
|''[[:en:Star_Trek_Into_Darkness|Star Trek Into Darkness]]''
|-
|2016
|''[[:en:Home_(2016_American_film)|Home]]''
|-
|2018
|''[[:en:Hellraiser:_Judgment|Hellraiser: Judgment]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''Portal''
|-
|''Washed Away''
|-
|2020
|''Cottonmouth''
|-
|2021
|''[[:en:My_Little_Pony:_A_New_Generation|My Little Pony: A New Generation]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''[[:en:Little_Bites|Little Bites]]''
|-
|''Plea''
|-
|2025
|''[[:en:The_Life_of_Chuck|The Life of Chuck]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |TBA
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Last Chance Motel'' {{Dagger}}
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''Dirt'' {{Dagger}}
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Год
!Назва
|-
|1984
|''[[:en:Passions_(1984_film)|Passions]]''
|-
|1985
|''Suburban Beat''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''[[:en:CBS_Schoolbreak_Special|CBS Schoolbreak Special]]''
|-
|''[[:en:ABC_Afterschool_Special|ABC Afterschool Special]]''
|-
|''[[:en:Heart_of_the_City_(TV_series)|Heart of the City]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''{{Sortname|The|New Adventures of Beans Baxter}}''
|-
|''[[:en:Hotel_(U.S._TV_series)|Hotel]]''
|-
|1988
|''Circus of the Stars #13''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1988–1990
|''[[:en:Growing_Pains|Growing Pains]]''
|-
|''[[:en:Just_the_Ten_of_Us|Just the Ten of Us]]''
|-
|1990
|''ABC TGIF''
|-
|1994
|''[[:en:Tonya_and_Nancy:_The_Inside_Story|Tonya and Nancy: The Inside Story]]''
|-
|1997
|''[[:en:Perversions_of_Science|Perversions of Science]]''
|-
|1999
|''Partners''
|-
|2000
|''[[:en:18_Wheels_of_Justice|18 Wheels of Justice]]''
|-
|2002
|''[[:en:JAG_(TV_series)|JAG]]''
|-
|2014
|''[[:en:American_Horror_Story:_Freak_Show|American Horror Story: Freak Show]]''
|-
|2015
|''[[:en:The_Bay_(web_series)|The Bay]]''
|-
|2016–2020
|''The Bet''
|-
|2017
|''[[:en:Truth_or_Dare_(2017_film)|Truth or Dare]]''
|-
|2020
|''[[:en:JJ_Villard's_Fairy_Tales|JJ Villard's Fairy Tales]]''
|-
|2022
|''[[:en:The_Midnight_Club|The Midnight Club]]''
|}

=== Музычныя відэакліпы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Год
! Назва
|-
| 1985 год
| «[[:en:Sleeping_Bag_(song)|Sleeping Bag]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TKJymx2KDWo|archive-date=21 снежня, 2021|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info|lang=en}}
* {{Imdb імя|486}}
* {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}}
{{DEFAULTSORT:Langenkamp, Heather}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>ked1alm0g6fzeo5bpk4u8fwyt0w4149</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ДАБМ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805200</id>
    <redirect title="Дыялекталагічны атлас беларускай мовы" />
    <revision>
      <id>5119700</id>
      <timestamp>2026-04-01T14:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы]]</comment>
      <origin>5119700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="85harfh1y7bfxx49jvygf451g8idph6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы]]</text>
      <sha1>85harfh1y7bfxx49jvygf451g8idph6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:~2026-62375-5</title>
    <ns>2</ns>
    <id>805201</id>
    <revision>
      <id>5119733</id>
      <timestamp>2026-04-01T17:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-62375-5</username>
        <id>166069</id>
      </contributor>
      <comment>Створана пустая старонка</comment>
      <origin>5119733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзіслаў Зубрыцкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805202</id>
    <revision>
      <id>5119750</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/68911689|Władysław Żubrycki]]»</comment>
      <origin>5119750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="200cxq034brejowj9imxga4uxi62mox" xml:space="preserve">'''Уладзіслаў Зубрыцкі, Władysław Żubrycki''' (нар. 22 лістапада [[1888|1888 г.]], памёр?) – [[падпалкоўнік]] пяхоты Войска Польскага .

== Ход службы ==
Вярагодней усяго паходзіў з беларускага шляхецкага роду Зубрыцкіх. Таму далучыўся да Літоўска Беларускай дывізіі ў польска-бальшавіцкай вайне. З 22 чэрвеня па 4 верасня 1919 года камандаваў [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскім стралковым палком]]. Афіцыйна быў прызначаны камандзірам гэтага падраздзялення ўказам галоўнакамандуючага Войскам Польскім ад 29 жніўня 1919 года . 15 ліпеня 1920 года быў зацверджаны, з 1 красавіка 1920 года, у званні [[Маёр|маёра]] пяхоты ў групе афіцэраў былога Усходняга корпуса і былой Расійскай арміі. У той час ён служыў у [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскім палку стралкоў]] . 

1 чэрвеня 1921 года служыў у [[78-ы полк пяхоты|78-м пяхотным палку]] . 3 мая 1922 года быў зацверджаны ў званні маёра і 185-й рангам ў афіцэрскім корпусе пяхоты, атрымаўшы права на званне падпалкоўніка. У 1923 годзе ён служыў камандзірам Баранавіцкага павятовага упраўлення папаўненняў (мабілізацыі), застаючыся афіцэрам [[78-ы полк пяхоты|78 пяхотнага палка]] ў Баранавічах. 

У наступным годзе ён ужо быў камандзірам Ковельскага акруговага ўпраўлення набору. 

31 сакавіка 1924 года яму было прысвоена званне падпалкоўніка і 78-ранг ў афіцэрскім корпусе пяхоты . 21 сакавіка 1928 года ён быў вызвалены ад пасады камандзіра Ковельскага ПКУ і адначасова перададзены ў распараджэнне камандзіра акругі корпуса № II  . 30 красавіка 1929 года ён быў звольнены ў адстаўку . 

У 1934 годзе ён заставаўся на ўліку Гродзенскага акруговага ўпраўлення набору . Быў прызначаны ў афіцэрскі акруговы кадр № III. У той час ён быў «прызначаны для выкарыстання ў ваенны час»  .

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў XX стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе]]
[[Катэгорыя:Афіцэры Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Афіцэры міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Афіцэры Гарадзенскага палка]]
[[Катэгорыя:Афіцэры лідскага палка]]
[[Катэгорыя:Лідскі полк пяхоты]]</text>
      <sha1>200cxq034brejowj9imxga4uxi62mox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119757</id>
      <parentid>5119750</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T20:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, вікіфікацыя, пунктуацыя, катэгорыі</comment>
      <origin>5119757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3466" sha1="0j1asksnsntejjv6d8bg252gjazhkp0" xml:space="preserve">'''Уладзіслаў Зубрыцкі''' ({{lang-pl|Władysław Żubrycki}}); {{ВД-Прэамбула}}) — [[падпалкоўнік]] пяхоты Войска Польскага.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 22 лістапада 1888 года. Вярагодней усяго паходзіў з беларускага шляхецкага роду Зубрыцкіх. Таму далучыўся да Літоўска Беларускай дывізіі ў польска-бальшавіцкай вайне. З 22 чэрвеня па 4 верасня 1919 года камандаваў [[76-ы Лідскі пяхотны полк|Лідскім стралковым палком]]. Афіцыйна быў прызначаны камандзірам гэтага падраздзялення ўказам галоўнакамандуючага Войскам Польскім ад 29 жніўня 1919 года. 15 ліпеня 1920 года быў зацверджаны, з 1 красавіка 1920 года, у званні [[маёр]]а пяхоты ў групе афіцэраў былога Усходняга корпуса і былой Расійскай арміі. У той час ён служыў у [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|Гродзенскім палку стралкоў]].

1 чэрвеня 1921 года служыў у [[78-ы полк пяхоты|78-м пяхотным палку]]. 3 мая 1922 года быў зацверджаны ў званні маёра і 185-й рангам ў афіцэрскім корпусе пяхоты, атрымаўшы права на званне падпалкоўніка. У 1923 годзе ён служыў камандзірам Баранавіцкага павятовага упраўлення папаўненняў (мабілізацыі), застаючыся афіцэрам [[78-ы полк пяхоты|78 пяхотнага палка]] ў Баранавічах.

У наступным годзе ён ужо быў камандзірам Ковельскага акруговага ўпраўлення набору.

31 сакавіка 1924 года яму было прысвоена званне падпалкоўніка і 78-ранг ў афіцэрскім корпусе пяхоты. 21 сакавіка 1928 года ён быў вызвалены ад пасады камандзіра Ковельскага ПКУ і адначасова перададзены ў распараджэнне камандзіра акругі корпуса № II. 30 красавіка 1929 года ён быў звольнены ў адстаўку.

У 1934 годзе ён заставаўся на ўліку Гродзенскага акруговага ўпраўлення набору. Быў прызначаны ў афіцэрскі акруговы кадр № III. У той час ён быў «прызначаны для выкарыстання ў ваенны час».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Афіцэры Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Афіцэры міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Афіцэры Гарадзенскага палка]]
[[Катэгорыя:Афіцэры лідскага палка]]
[[Катэгорыя:Лідскі полк пяхоты]]</text>
      <sha1>0j1asksnsntejjv6d8bg252gjazhkp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амністыя 1841 года</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805203</id>
    <revision>
      <id>5119770</id>
      <timestamp>2026-04-01T21:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>Стварыў пачатковы (чарнавы) тэкст старонкі</comment>
      <origin>5119770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10251" sha1="2y34jcdm7x382y4coswnsppqtu2ywd3" xml:space="preserve">[[Амністыя]] 1841 года — акт вызвалення ад пакарання (або яго частковага змякчэння) некаторых катэгорый дзяржаўных злачынцаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з адносна лёгкай ступенню віны, абвешчаны 16 (28) красавіка 1841 году расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] з нагоды шлюбу спадкаемцы трону, будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], з вялікай княгіняй [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыяй Аляксандраўнай]] (дачкой вялікага герцага Людвіга II Гесенскага Максіміліянай), які адбыўся ў гэты дзень. Аблегчыў становішча некаторых былых сяброў [[Таварыства філаматаў]], удзельнікаў змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]]: менш небяспечныя, з пункту гледжання царскіх уладаў, злачынцы былі вызваленыя са зняволення, змаглі вярнуцца на радзіму з ссылкі ўглыб Расіі, або змаглі ўладкавацца на лепшую працу, ім былі аблегчаныя ўмовы паліцэйскага нагляду і гэтак далей. Афіцыйна гэты акт называўся  ''Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года''&lt;ref&gt;''[https://www.prlib.ru/item/1404127 Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года]''&lt;/ref&gt;.

З амністыяй завяршылася дзесяцігоддзе жорсткіх імперскіх рэпрэсій пасля падаўлення паўстання, накіраваных на ўніфікацыю сацыяльна-палітычнага ладу, адукацыі і культуры “заходніх губерняў” з астатняй Расіяй: закрыцця [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта,]] скасавання царкоўнай Уніі і дзеяння Літоўскага статуту, закрыцця каталіцкіх кляштараў, “разбору шляхты” і абазначыўся пераход да адносна больш мягкай палітыкі, якая спалучала працяг жорсткага пераследу нелаяльных элементаў са стварэннем пэўных нішаў для дзейнасці (у прыватнасці, культурнай), лаяльнай да агульнай палітыкі ўраду. Дасягнутая ступень “замірэння” Літвы, Беларусі, Правабярэжнай Украіны была палічаная ў цэлым дастатковай і на павестку дня быў высунуты пошук форм інтэграцыі каталіцкай шляхты і духавенства ў агульнаімперскае жыццё.

Амністыя не была ўсеагульнай; яна насіла выбарачны характар і дзяліла раней рэпрэсаваных на разрады. Некаторым асобам, якія знаходзіліся ў спасылцы ў аддаленых губернях Расіі (пад наглядам паліцыі), дазвалялася вярнуцца на радзіму ў заходнія губерні. Шмат каму вярталіся ранейшыя саслоўныя правы і дваранства, калі яны не былі замяшаныя ў «цяжкіх крымінальных злачынствах» падчас паўстання. Для тых, хто ўжо вярнуўся раней, але знаходзіўся пад строгім сакрэтным наглядам, рэжым кантролю мякчэў або адмяняўся зусім.

Расейскія ўлады, аднак, захоўвалі жорсткую пазіцыю ў дачыненні да лідэраў і найбольш актыўных удзельнікаў паўстання і змоў. Амністыя практычна не тычылася чальцоў польскага Часовага ўрада 1830 году, кіраўнікоў буйных паўстанцкіх атрадаў і тых, хто знаходзіўся ў эміграцыі і працягваў палітычную дзейнасць (напрыклад, асяроддзя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]]). Тым, хто знаходзіўся за мяжой імперыі, шлях дадому быў па-ранейшаму зачынены, за выключэннем вельмі рэдкіх выпадкаў падачы асабістага прашэння на імя імператара з выразам &quot;глыбокага раскаяння&quot;.

Рашэнні па лёсе канкрэтных асобаў прымаліся на месцах і не вызначаліся дакладнымі крытэрыямі. Сярод тых, хто змог скарыстацца амністыяй, былі, у прыватнасці:

[[Ян Чачот]], філамат (фактычна ён яшчэ ў 1840 годзе пераехаў з [[Лепель|Лепеля]] ў [[Шчорсы]], дзеля працы ў бібліятэцы Храптовіча, але цяпер змог узаконіць новае месца жыхарства)

[[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], філамат — у 1841 годзе вярнуўся на радзіму

[[Эдвард Жалігоўскі]], удзельнік змовы Шымана Канарскага — быў вызвалены са зняволення і ў 1842 годзе змог вярнуцца на радзіму

[[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольф Янушкевіч]], паўстанец 1830 году: у жніўні 1841 змог пераехаць з [[Ішым|Ішыма]] ў [[Омск]], дзе яму дазволілі паступіць на дзяржаўную службу з прысваеннем чыну «калежскі рэгістратар».

[[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], паўстанец 1830 году: у 1841 з яго быў канчаткова зняты паліцэйскі нагляд і ён змог атрымаць дазвол на выданне альманаха [[Athenaeum (1841)|Athenaeum]] [[Athenaeum (1841)|(1841)]].

Новая грамадская сітуацыя, якая склалася пасля амністыі, выклікала да жыцця уплывовую лаялісцкую плынь у жыцці заходніх губерняў. На яе чале стала гэтак званая [[Пецярбургская катэрыя|“Пецярбургская катэрыя”]], нефармальная лаялісцкая групоўка, якая ў траўні 1841 правяла ўстаноўчы сход у [[Чудніў|Чудніве]]. Наступныя 7 гадоў у Літве і Беларусі былі самымі спрыяльнымі для культурнай дзейнасці за ўсё 30-гадовае праўленне Мікалая I. Паміж імперскай уладай (і адданымі ёй лаялістамі) і вонкава лаяльнай патрыятычнай інтэлігенцыяй у гэты час вялася складаная гульня за сэнсавае напаўненне паняццяў “Літва” і “літвіны”. Лаялісты імкнуліся стварыць як мага больш пра-імперскі вобраз краю, яго жыхароў і гісторыі, максімальна абарваць яго даўнія культурныя сувязі з Польшчай, а патрыёты, распрацоўваючы “літвінскую” тэматыку, стваралі аўтаномную мясцовую культуру, набыткі якой пазней былі часткова выкарыстаныя ў літоўскім і беларускім нацыянальных праектах.

 У гэты час дэбютавалі, або сталі шырока вядомымі публіцы такія творцы, як Юзаф Ігнацы Крашэўскі, [[Станіслаў Манюшка]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Ганоры Кіркор,]] [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] і іншыя. Створаныя ў 1841—1848 гадах творы літаратуры, гістарыяграфіі, музыкі, выяўленчага мастацтва склалі канон “літвінскай” культуры XIX стагоддзя.

7-гадовая адносная “адліга”, запачаткаваная амністыяй 1841 году, скончылася ў 1848 годзе ў сувязі з жахам Мікалая I перад еўрапейскай [[Вясна народаў|“Вясной Народаў”]] і вяртаннем да палітыкі жорсткіх рэпрэсій (гл. [[Змрочнае сямігоддзе|“Змрочнае сямігоддзе”]]).

Зноскі</text>
      <sha1>2y34jcdm7x382y4coswnsppqtu2ywd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119773</id>
      <parentid>5119770</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T22:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Аляксандр Белы</username>
        <id>46814</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненні: Рамуальд Падбярэскі, і іншыя</comment>
      <origin>5119773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10394" sha1="n9ctvxxx9uf26hqrbykp793b9ibssmd" xml:space="preserve">[[Амністыя]] 1841 года — акт вызвалення ад пакарання (або яго частковага змякчэння) некаторых катэгорый дзяржаўных злачынцаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з адносна лёгкай ступенню віны, абвешчаны 16 (28) красавіка 1841 году расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] з нагоды шлюбу спадкаемцы трону, будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], з вялікай княгіняй [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыяй Аляксандраўнай]] (дачкой вялікага герцага Людвіга II Гесенскага Максіміліянай), які адбыўся ў гэты дзень. Аблегчыў становішча некаторых былых сяброў [[Таварыства філаматаў]], удзельнікаў змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]]: менш небяспечныя, з пункту гледжання царскіх уладаў, злачынцы былі вызваленыя са зняволення, змаглі вярнуцца на радзіму з ссылкі ўглыб Расіі, або змаглі ўладкавацца на лепшую працу, ім былі аблегчаныя ўмовы паліцэйскага нагляду і гэтак далей. Афіцыйна гэты акт называўся  ''Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года''&lt;ref&gt;''[https://www.prlib.ru/item/1404127 Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года]''&lt;/ref&gt;.

З амністыяй завяршылася дзесяцігоддзе жорсткіх імперскіх рэпрэсій пасля падаўлення паўстання, накіраваных на ўніфікацыю сацыяльна-палітычнага ладу, адукацыі і культуры “заходніх губерняў” з астатняй Расіяй: закрыцця [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта,]] скасавання царкоўнай Уніі і дзеяння Літоўскага статуту, закрыцця каталіцкіх кляштараў, “разбору шляхты” і абазначыўся пераход да адносна больш мягкай палітыкі, якая спалучала працяг жорсткага пераследу нелаяльных элементаў са стварэннем пэўных нішаў для дзейнасці (у прыватнасці, культурнай), лаяльнай да агульнай палітыкі ўраду. Дасягнутая ступень “замірэння” Літвы, Беларусі, Правабярэжнай Украіны была палічаная ў цэлым дастатковай і на павестку дня быў высунуты пошук форм інтэграцыі каталіцкай шляхты і духавенства ў агульнаімперскае жыццё.

Амністыя не была ўсеагульнай; яна насіла выбарачны характар і дзяліла раней рэпрэсаваных на разрады. Некаторым асобам, якія знаходзіліся ў спасылцы ў аддаленых губернях Расіі (пад наглядам паліцыі), дазвалялася вярнуцца на радзіму ў заходнія губерні. Шмат каму вярталіся ранейшыя саслоўныя правы і дваранства, калі яны не былі замяшаныя ў «цяжкіх крымінальных злачынствах» падчас паўстання. Для тых, хто ўжо вярнуўся раней, але знаходзіўся пад строгім сакрэтным наглядам, рэжым кантролю мякчэў або адмяняўся зусім.

Расейскія ўлады, аднак, захоўвалі жорсткую пазіцыю ў дачыненні да лідэраў і найбольш актыўных удзельнікаў паўстання і змоў. Амністыя практычна не тычылася чальцоў польскага Часовага ўрада 1830 году, кіраўнікоў буйных паўстанцкіх атрадаў і тых, хто знаходзіўся ў эміграцыі і працягваў палітычную дзейнасць (напрыклад, асяроддзя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]]). Тым, хто знаходзіўся за мяжой імперыі, шлях дадому быў па-ранейшаму зачынены, за выключэннем вельмі рэдкіх выпадкаў падачы асабістага прашэння на імя імператара з выразам &quot;глыбокага раскаяння&quot;.

Рашэнні па лёсе канкрэтных асобаў прымаліся на месцах і не вызначаліся дакладнымі крытэрыямі. Сярод тых, хто змог скарыстацца амністыяй, былі, у прыватнасці:

[[Ян Чачот]], філамат (фактычна ён яшчэ ў 1840 годзе пераехаў з [[Лепель|Лепеля]] ў [[Шчорсы]], дзеля працы ў бібліятэцы Храптовіча, але цяпер змог узаконіць новае месца жыхарства)

[[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], філамат — у 1841 годзе вярнуўся на радзіму

[[Эдвард Жалігоўскі]], удзельнік змовы Шымана Канарскага — быў вызвалены са зняволення і ў 1842 годзе змог вярнуцца на радзіму

[[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольф Янушкевіч]], паўстанец 1830 году: у жніўні 1841 змог пераехаць з [[Ішым|Ішыма]] ў [[Омск]], дзе яму дазволілі паступіць на дзяржаўную службу з прысваеннем чыну «калежскі рэгістратар».

[[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], паўстанец 1830 году: у 1841 з яго быў канчаткова зняты паліцэйскі нагляд і ён змог атрымаць дазвол на выданне альманаха [[Athenaeum (1841)|Athenaeum]] [[Athenaeum (1841)|(1841)]].

Новая грамадская сітуацыя, якая склалася пасля амністыі, выклікала да жыцця уплывовую лаялісцкую плынь у жыцці заходніх губерняў, асабліва літоўскіх. На яе чале стала гэтак званая [[Пецярбургская катэрыя|“Пецярбургская катэрыя”]], нефармальная лаялісцкая групоўка, якая ў траўні 1841 правяла ўстаноўчы сход у [[Чудніў|Чудніве]]. Наступныя 7 гадоў у Літве і Беларусі былі самымі спрыяльнымі для культурнай дзейнасці за ўсё 30-гадовае праўленне Мікалая I. Паміж імперскай уладай (і адданымі ёй лаялістамі) і вонкава лаяльнай патрыятычнай інтэлігенцыяй у гэты час вялася складаная гульня за сэнсавае напаўненне паняццяў “Літва” і “літвіны”. Лаялісты імкнуліся стварыць як мага больш пра-імперскі вобраз краю, яго жыхароў і гісторыі, максімальна абарваць яго даўнія культурныя сувязі з Польшчай, а патрыёты, распрацоўваючы “літвінскую” тэматыку, стваралі аўтаномную мясцовую культуру, набыткі якой пазней былі часткова выкарыстаныя ў літоўскім і беларускім нацыянальных праектах.

 У гэты час дэбютавалі, або сталі шырока вядомымі публіцы такія творцы, як Юзаф Ігнацы Крашэўскі, [[Станіслаў Манюшка]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Ганоры Кіркор,]] [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч,]] [[Рамуальд Падбярэскі]], і іншыя. Многія створаныя ў 1841—1848 гадах творы літаратуры, гістарыяграфіі, музыкі, выяўленчага мастацтва склалі канон “літвінскай” культуры XIX стагоддзя.

7-гадовая адносная “адліга”, запачаткаваная амністыяй 1841 году, скончылася ў 1848 годзе ў сувязі з жахам Мікалая I перад еўрапейскай [[Вясна народаў|“Вясной Народаў”]] і вяртаннем да палітыкі жорсткіх рэпрэсій (гл. [[Змрочнае сямігоддзе|“Змрочнае сямігоддзе”]]).

Зноскі</text>
      <sha1>n9ctvxxx9uf26hqrbykp793b9ibssmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-04-01</title>
    <ns>4</ns>
    <id>805204</id>
    <revision>
      <id>5119779</id>
      <timestamp>2026-04-01T22:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ency</username>
        <id>1284</id>
      </contributor>
      <comment>созд. стр.</comment>
      <origin>5119779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="337974" sha1="9pptx2avq2nfkp347qosesyqpk8jc12" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;!--
Назва файла (у аўтара) з кодам гэтай старонкі &lt;(D)Basic_multilingual_ranking_2026-04-01_(5~be)&gt;
Паколькі дадзеная старонка не створаная непасрэдна ў рэдактары вікіфарматавання і ўтрымоўвае звесткі, атрыманыя 
са старонняе праграмы, таму любыя заўвагі просьба накіроўваць непасрэдна аўтару ([[Удзельнік:Ency]]) або 
e-мэйлам на адрас dorozynskij(at)poczta(dot)onet(dot)pl) — гэта дасць магчымасць улічыць усё ў крынічным тэксце 
і выправіць дадзены вікікод; аднак у выпадку адсутнасці адказу больш за 5 дзён смела выпраўляйце тут. 
Дзякуй за супрацоўніцтва. Ency
 
 
Уласныя назвы моў скарэляваныя са звесткамі сайту http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/Table. 

  --&gt;{{Асноўны міжмоўны рэнкінг}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: 0px auto;&quot;
|+ Рэнкінг ўсіх (342) вікіпедыяў на &lt;b&gt;1 красавіка 2026 r.&lt;/b&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(звесткі атрыманыя скрыптом, запушчаным а 21:00 г. (Варшавы) першага дня дадзенага месяца)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;sup&gt;Абазначэнні у слупку &quot;Зм.&quot; (змены за м-ц) – '''&amp;#08596;''' без зм., '''&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;&amp;#08593;&lt;/span&gt;''' павышэнне, '''&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;&amp;#08595;&lt;/span&gt;''' паніжэнне, '''&amp;#08594;''' новая пазіцыя; 
НМВ – назва мовы вікіпедыі, КА – колькасць артыкулаў&lt;/sup&gt;&lt;br&gt;&lt;sup&gt;Кол. &quot;Прагн., м-цы&quot; – праз колькі м-цаў дагонім вышэйшую вікі (зялёнае тло) альбо колькі м-цев нам да іх не хапае, альбо нас дагоняць ніжэйшыя вікі (чырвонае тло) альбо колькі м-цев ім да нас не хапае&lt;/sup&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;

|- 
! style=&quot;border-bottom-width:2px;                          &quot;                         | Паз. 
! style=&quot;border-bottom-width:2px; border-right-style:hidden&quot;                         | 
! style=&quot;border-bottom-width:2px;                          &quot; class=&quot;unsortable&quot;      | Зм.
! style=&quot;border-bottom-width:2px; text-align:left;         &quot;                         | НМВ ''беларуская''
! style=&quot;border-bottom-width:2px; text-align:left;         &quot; class=&quot;unsortable&quot;      | ''уласная'' НМВ i уласная вікіпедыя
! style=&quot;border-bottom-width:2px; text-align:left;         &quot;                         | НМВ ''англійская''
! style=&quot;border-bottom-width:2px;                          &quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | КА ''агулам''
! style=&quot;border-bottom-width:2px;                          &quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | КА ''апош. м-ц''
! style=&quot;border-bottom-width:2px;                          &quot; class=&quot;unsortable&quot;      | Прагн., м-цы
! style=&quot;border-bottom-width:2px; border-left-style:hidden&quot;                          | 

|- 
| align=right                                                |1
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;221&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Англійская мова|Англійская]]
| align=left                                                 |[https://en.wikipedia.org English]
| align=left                                                 |[[:en:English language|English]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;162&amp;nbsp;460
| align=right                                                |&lt;small&gt;17&amp;nbsp;926&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1033&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |2
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;2&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Себуанская мова|Себуанская]]
| align=left                                                 |[https://ceb.wikipedia.org Sinugboanong Binisaya]
| align=left                                                 |[[:en:Cebuano language|Cebuano]]
| align=right                                                |6&amp;nbsp;115&amp;nbsp;163
| align=right                                                |&lt;small&gt;-500&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;9&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |3
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;220&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Нямецкая мова|Нямецкая]]
| align=left                                                 |[https://de.wikipedia.org Deutsch]
| align=left                                                 |[[:en:German language|German]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;109&amp;nbsp;799
| align=right                                                |&lt;small&gt;8&amp;nbsp;565&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''159 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1032&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |4
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;218&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Французская мова|Французская]]
| align=left                                                 |[https://fr.wikipedia.org Français]
| align=left                                                 |[[:en:French language|French]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;748&amp;nbsp;828
| align=right                                                |&lt;small&gt;6&amp;nbsp;732&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''139 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1031&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |5
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;190&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Шведская мова|Шведская]]
| align=left                                                 |[https://sv.wikipedia.org Svenska]
| align=left                                                 |[[:en:Swedish language|Swedish]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;622&amp;nbsp;579
| align=right                                                |&lt;small&gt;913&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''132 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1030&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |6
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;206&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Нідэрландская мова|Нідэрландская]]
| align=left                                                 |[https://nl.wikipedia.org Nederlands]
| align=left                                                 |[[:en:Dutch language|Dutch]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;216&amp;nbsp;015
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&amp;nbsp;931&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''109 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1029&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |7
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;219&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Іспанская мова|Іспанская]]
| align=left                                                 |[https://es.wikipedia.org Español]
| align=left                                                 |[[:en:Spanish language|Spanish]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;104&amp;nbsp;861
| align=right                                                |&lt;small&gt;7&amp;nbsp;285&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''103 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1028&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |8
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;216&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Руская мова|Руская]]
| align=left                                                 |[https://ru.wikipedia.org Русский]
| align=left                                                 |[[:en:Russian language|Russian]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;093&amp;nbsp;739
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&amp;nbsp;077&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''103 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1027&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |9
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;214&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Італьянская мова|Італьянская]]
| align=left                                                 |[https://it.wikipedia.org Italiano]
| align=left                                                 |[[:en:Italian language|Italian]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;963&amp;nbsp;443
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&amp;nbsp;769&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''95 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1026&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |10
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;209&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Польская мова|Польская]]
| align=left                                                 |[https://pl.wikipedia.org Polski]
| align=left                                                 |[[:en:Polish language|Polish]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;690&amp;nbsp;196
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&amp;nbsp;650&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''80 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1025&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |11
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;159&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Егіпецкая арабская мова|Егіпецкая арабская]]
| align=left                                                 |[https://arz.wikipedia.org مصرى (Maṣri)]
| align=left                                                 |[[:en:Egyptian Arabic language|Egyptian Arabic]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;631&amp;nbsp;128
| align=right                                                |&lt;small&gt;329&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;8&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |12
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;213&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Кітайская мова|Кітайская]]
| align=left                                                 |[https://zh.wikipedia.org 中文]
| align=left                                                 |[[:en:Chinese language|Chinese]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;530&amp;nbsp;019
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&amp;nbsp;384&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''71 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1024&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |13
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;212&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Японская мова|Японская]]
| align=left                                                 |[https://ja.wikipedia.org 日本語]
| align=left                                                 |[[:en:Japanese language|Japanese]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;496&amp;nbsp;344
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&amp;nbsp;294&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''69 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1023&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |14
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;215&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Украінская мова|Украінская]]
| align=left                                                 |[https://uk.wikipedia.org Українська]
| align=left                                                 |[[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;415&amp;nbsp;279
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&amp;nbsp;022&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''65 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1022&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |15
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;210&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Арабская мова|Арабская]]
| align=left                                                 |[https://ar.wikipedia.org العربية]
| align=left                                                 |[[:en:Arabic language|Arabic]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;305&amp;nbsp;861
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&amp;nbsp;668&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''59 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1021&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |16
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;180&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[В’етнамская мова|В’етнамская]]
| align=left                                                 |[https://vi.wikipedia.org Tiếng Việt]
| align=left                                                 |[[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;299&amp;nbsp;548
| align=right                                                |&lt;small&gt;754&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;11&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |17
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;111&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Варайская мова|Варайская]]
| align=left                                                 |[https://war.wikipedia.org Winaray]
| align=left                                                 |[[:en:Waray-Waray language|Waray-Waray]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;266&amp;nbsp;899
| align=right                                                |&lt;small&gt;28&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;6&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |18
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;203&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Партугальская мова|Партугальская]]
| align=left                                                 |[https://pt.wikipedia.org Português]
| align=left                                                 |[[:en:Portuguese language|Portuguese]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;168&amp;nbsp;262
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&amp;nbsp;585&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''51 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1020&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |19
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;208&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Персідская мова|Персідская]]
| align=left                                                 |[https://fa.wikipedia.org فارسی]
| align=left                                                 |[[:en:Persian language|Persian]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;072&amp;nbsp;570
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&amp;nbsp;053&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''46 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1019&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |20
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;222&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ce.wikipedia.org Нохчийн]
| align=left                                                 |[[:en:Chechen language|Chechen]]
| align=right                                                |864&amp;nbsp;010
| align=right                                                |&lt;small&gt;45&amp;nbsp;946&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''34 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1018&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |21
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;198&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Каталонская мова|Каталонская]]
| align=left                                                 |[https://ca.wikipedia.org Català]
| align=left                                                 |[[:en:Catalan language|Catalan]]
| align=right                                                |791&amp;nbsp;287
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;723&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''30 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1017&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |22
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;205&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Інданезійская мова|Інданезійская]]
| align=left                                                 |[https://id.wikipedia.org Bahasa Indonesia]
| align=left                                                 |[[:en:Indonesian language|Indonesian]]
| align=right                                                |767&amp;nbsp;767
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&amp;nbsp;760&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''29 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1016&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |23
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;202&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Карэйская мова|Карэйская]]
| align=left                                                 |[https://ko.wikipedia.org 한국어]
| align=left                                                 |[[:en:Korean language|Korean]]
| align=right                                                |742&amp;nbsp;032
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&amp;nbsp;547&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''27 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1015&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |24
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Сербская мова|Сербская]]
| align=left                                                 |[https://sr.wikipedia.org Српски / Srpski]
| align=left                                                 |[[:en:Serbian language|Serbian]]
| align=right                                                |712&amp;nbsp;820
| align=right                                                |&lt;small&gt;-4&amp;nbsp;030&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;93 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;2&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |25
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;207&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Нарвежская мова|Нарвежская]]
| align=left                                                 |[https://no.wikipedia.org Norsk (Bokmål)]
| align=left                                                 |[[:en:Norwegian (Bokmål) language|Norwegian (Bokmål)]]
| align=right                                                |681&amp;nbsp;522
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&amp;nbsp;978&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''24 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1014&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |26
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;217&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Турэцкая мова|Турэцкая]]
| align=left                                                 |[https://tr.wikipedia.org Türkçe]
| align=left                                                 |[[:en:Turkish language|Turkish]]
| align=right                                                |675&amp;nbsp;277
| align=right                                                |&lt;small&gt;6&amp;nbsp;001&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''24 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1013&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |27
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1023&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Татарская мова|Татарская]]
| align=left                                                 |[https://tt.wikipedia.org татарча / tatarça]
| align=left                                                 |[[:en:Tatar language|Tatar]]
| align=right                                                |638&amp;nbsp;728
| align=right                                                |&lt;small&gt;28&amp;nbsp;898&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''21 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1012&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |28
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Фінская мова|Фінская]]
| align=left                                                 |[https://fi.wikipedia.org Suomi]
| align=left                                                 |[[:en:Finnish language|Finnish]]
| align=right                                                |615&amp;nbsp;503
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;405&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''20 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1011&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |29
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;200&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Чэшская мова|Чэшская]]
| align=left                                                 |[https://cs.wikipedia.org Čeština]
| align=left                                                 |[[:en:Czech language|Czech]]
| align=right                                                |589&amp;nbsp;234
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;923&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''19 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1010&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |30
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;185&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Венгерская мова|Венгерская]]
| align=left                                                 |[https://hu.wikipedia.org Magyar]
| align=left                                                 |[[:en:Hungarian language|Hungarian]]
| align=right                                                |567&amp;nbsp;557
| align=right                                                |&lt;small&gt;833&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''18 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1009&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |31
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;183&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Румынская мова|Румынская]]
| align=left                                                 |[https://ro.wikipedia.org Română]
| align=left                                                 |[[:en:Romanian language|Romanian]]
| align=right                                                |541&amp;nbsp;981
| align=right                                                |&lt;small&gt;777&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;10&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |32
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;199&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Баскская мова|Баскская]]
| align=left                                                 |[https://eu.wikipedia.org Euskara]
| align=left                                                 |[[:en:Basque language|Basque]]
| align=right                                                |483&amp;nbsp;014
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;821&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''13 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1008&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |33
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;137&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Сербскахарвацкая мова|Сербскахарвацкая]]
| align=left                                                 |[https://sh.wikipedia.org Srpskohrvatski / Српскохрватски]
| align=left                                                 |[[:en:Serbo-Croatian language|Serbo-Croatian]]
| align=right                                                |461&amp;nbsp;522
| align=right                                                |&lt;small&gt;89&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;5&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |34
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;178&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Малайская мова|Малайская]]
| align=left                                                 |[https://ms.wikipedia.org Bahasa Melayu]
| align=left                                                 |[[:en:Malay language|Malay]]
| align=right                                                |437&amp;nbsp;650
| align=right                                                |&lt;small&gt;738&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;7&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |35
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;121&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Паўднёваміньская мова|Паўднёваміньская]]
| align=left                                                 |[https://zh-min-nan.wikipedia.org Bân-lâm-gú]
| align=left                                                 |[[:en:Min Nan language|Min Nan]]
| align=right                                                |433&amp;nbsp;997
| align=right                                                |&lt;small&gt;50&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;225 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;4&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |36
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;201&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Іўрыт|Іўрыт]]
| align=left                                                 |[https://he.wikipedia.org עברית]
| align=left                                                 |[[:en:Hebrew language|Hebrew]]
| align=right                                                |393&amp;nbsp;815
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&amp;nbsp;395&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''8 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1007&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |37
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;195&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Эсперанта|Эсперанта]]
| align=left                                                 |[https://eo.wikipedia.org Esperanto]
| align=left                                                 |[[:en:Esperanto language|Esperanto]]
| align=right                                                |383&amp;nbsp;690
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;330&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''7 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1006&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |38
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;211&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Узбекская мова|Узбекская]]
| align=left                                                 |[https://uz.wikipedia.org oʻzbekcha / ўзбекча]
| align=left                                                 |[[:en:Uzbek language|Uzbek]]
| align=right                                                |336&amp;nbsp;718
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&amp;nbsp;837&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''5 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1005&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |39
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;186&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Армянская мова|Армянская]]
| align=left                                                 |[https://hy.wikipedia.org Հայերեն]
| align=left                                                 |[[:en:Armenian language|Armenian]]
| align=right                                                |325&amp;nbsp;454
| align=right                                                |&lt;small&gt;840&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''4 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1004&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |40
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;167&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Дацкая мова|Дацкая]]
| align=left                                                 |[https://da.wikipedia.org Dansk]
| align=left                                                 |[[:en:Danish language|Danish]]
| align=right                                                |313&amp;nbsp;514
| align=right                                                |&lt;small&gt;407&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;126 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;3&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |41
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;191&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Балгарская мова|Балгарская]]
| align=left                                                 |[https://bg.wikipedia.org Български]
| align=left                                                 |[[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]
| align=right                                                |309&amp;nbsp;079
| align=right                                                |&lt;small&gt;960&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''3 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1003&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |42
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;124&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Валійская мова|Валійская]]
| align=left                                                 |[https://cy.wikipedia.org Cymraeg]
| align=left                                                 |[[:en:Welsh language|Welsh]]
| align=right                                                |284&amp;nbsp;059
| align=right                                                |&lt;small&gt;55&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2                                |&lt;small&gt;29 &amp;#08595;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |43
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;189&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Спрошчаная англійская мова|Спрошчаная англійская]]
| align=left                                                 |[https://simple.wikipedia.org Simple English]
| align=left                                                 |[[:en:Simple English language|Simple English]]
| align=right                                                |280&amp;nbsp;481
| align=right                                                |&lt;small&gt;902&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''2 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1002&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |44
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;197&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Грэчаская мова|Грэчаская]]
| align=left                                                 |[https://el.wikipedia.org Ελληνικά]
| align=left                                                 |[[:en:Greek language|Greek]]
| align=right                                                |267&amp;nbsp;529
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;531&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''1 &amp;#08593;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1001&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- style=font-weight:bold bgcolor=FFFFF4
| align=right                                                |45
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;184&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Беларуская мова|Беларуская]]
| align=left                                                 |[https://be.wikipedia.org Беларуская]
| align=left                                                 |[[:en:Belarusian language|Belarusian]]
| align=right                                                |262&amp;nbsp;548
| align=right                                                |'''&lt;small&gt;813&lt;/small&gt;'''
| align=right style=border-right-style:hidden bgcolor=ffffff |&lt;small&gt;&lt;span style=display:none&gt;0&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;0&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |46
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;168&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Славацкая мова|Славацкая]]
| align=left                                                 |[https://sk.wikipedia.org Slovenčina]
| align=left                                                 |[[:en:Slovak language|Slovak]]
| align=right                                                |259&amp;nbsp;082
| align=right                                                |&lt;small&gt;509&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''7 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1001&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |47
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;173&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Эстонская мова|Эстонская]]
| align=left                                                 |[https://et.wikipedia.org Eesti]
| align=left                                                 |[[:en:Estonian language|Estonian]]
| align=right                                                |258&amp;nbsp;697
| align=right                                                |&lt;small&gt;588&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''7 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1002&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |48
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1031&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+2 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Урду|Урду]]
| align=left                                                 |[https://ur.wikipedia.org اردو]
| align=left                                                 |[[:en:Urdu language|Urdu]]
| align=right                                                |251&amp;nbsp;056
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&amp;nbsp;963&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;2 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |49
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-40&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://azb.wikipedia.org تۆرکجه]
| align=left                                                 |[[:en:South Azerbaijani language|South Azerbaijani]]
| align=right                                                |244&amp;nbsp;606
| align=right                                                |&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1067&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |50
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-2&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Казахская мова|Казахская]]
| align=left                                                 |[https://kk.wikipedia.org Қазақша]
| align=left                                                 |[[:en:Kazakh language|Kazakh]]
| align=right                                                |242&amp;nbsp;943
| align=right                                                |&lt;small&gt;349&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''57 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1004&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |51
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;175&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Галісійская мова|Галісійская]]
| align=left                                                 |[https://gl.wikipedia.org Galego]
| align=left                                                 |[[:en:Galician language|Galician]]
| align=right                                                |230&amp;nbsp;616
| align=right                                                |&lt;small&gt;633&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''51 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1003&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |52
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;192&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Харвацкая мова|Харвацкая]]
| align=left                                                 |[https://hr.wikipedia.org Hrvatski]
| align=left                                                 |[[:en:Croatian language|Croatian]]
| align=right                                                |230&amp;nbsp;583
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;060&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;130 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-5&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |53
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;150&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://min.wikipedia.org Minangkabau]
| align=left                                                 |[[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]
| align=right                                                |229&amp;nbsp;212
| align=right                                                |&lt;small&gt;194&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''172 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1009&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |54
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;156&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Літоўская мова|Літоўская]]
| align=left                                                 |[https://lt.wikipedia.org Lietuvių]
| align=left                                                 |[[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]
| align=right                                                |225&amp;nbsp;470
| align=right                                                |&lt;small&gt;303&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''123 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1006&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |55
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;176&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Азербайджанская мова|Азербайджанская]]
| align=left                                                 |[https://az.wikipedia.org Azərbaycanca]
| align=left                                                 |[[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]
| align=right                                                |212&amp;nbsp;815
| align=right                                                |&lt;small&gt;638&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''78 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1005&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |56
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;162&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Славенская мова|Славенская]]
| align=left                                                 |[https://sl.wikipedia.org Slovenščina]
| align=left                                                 |[[:en:Slovenian language|Slovenian]]
| align=right                                                |197&amp;nbsp;104
| align=right                                                |&lt;small&gt;363&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''181 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1010&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |57
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;194&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Грузінская мова|Грузінская]]
| align=left                                                 |[https://ka.wikipedia.org ქართული]
| align=left                                                 |[[:en:Georgian language|Georgian]]
| align=right                                                |192&amp;nbsp;710
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;125&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;224 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-9&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |58
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;204&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Бенгальская мова|Бенгальская]]
| align=left                                                 |[https://bn.wikipedia.org বাংলা]
| align=left                                                 |[[:en:Bengali language|Bengali]]
| align=right                                                |186&amp;nbsp;492
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&amp;nbsp;589&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;43 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-3&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |59
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;193&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Тамільская мова|Тамільская]]
| align=left                                                 |[https://ta.wikipedia.org தமிழ்]
| align=left                                                 |[[:en:Tamil language|Tamil]]
| align=right                                                |182&amp;nbsp;352
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;123&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-10&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |60
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1021&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Тайская мова|Тайская]]
| align=left                                                 |[https://th.wikipedia.org ไทย]
| align=left                                                 |[[:en:Thai language|Thai]]
| align=right                                                |181&amp;nbsp;150
| align=right                                                |&lt;small&gt;914&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-13&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |61
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-39&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://lld.wikipedia.org Lingaz ]
| align=left                                                 |[[:en:Ladin language|Ladin]]
| align=right                                                |180&amp;nbsp;851
| align=right                                                |&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1117&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |62
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;158&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Нюнорск|Нюнорск]]
| align=left                                                 |[https://nn.wikipedia.org Nynorsk]
| align=left                                                 |[[:en:Norwegian (Nynorsk) language|Norwegian (Nynorsk)]]
| align=right                                                |177&amp;nbsp;679
| align=right                                                |&lt;small&gt;320&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1012&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |63
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;187&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Хіндзі|Хіндзі]]
| align=left                                                 |[https://hi.wikipedia.org हिन्दी]
| align=left                                                 |[[:en:Hindi language|Hindi]]
| align=right                                                |168&amp;nbsp;847
| align=right                                                |&lt;small&gt;842&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-15&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |64
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;177&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Македонская мова|Македонская]]
| align=left                                                 |[https://mk.wikipedia.org Македонски]
| align=left                                                 |[[:en:Macedonian language|Macedonian]]
| align=right                                                |160&amp;nbsp;088
| align=right                                                |&lt;small&gt;688&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''149 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1007&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |65
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;166&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Кантонская мова|Кантонская]]
| align=left                                                 |[https://zh-yue.wikipedia.org Bân-lâm-gú]
| align=left                                                 |[[:en:Min Nan Chinese language|Min Nan Chinese]]
| align=right                                                |149&amp;nbsp;755
| align=right                                                |&lt;small&gt;402&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1013&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |66
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;179&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Латышская мова|Латышская]]
| align=left                                                 |[https://lv.wikipedia.org Latviešu]
| align=left                                                 |[[:en:Latvian language|Latvian]]
| align=right                                                |142&amp;nbsp;001
| align=right                                                |&lt;small&gt;741&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''163 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1008&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |67
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;125&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Лацінская мова|Лацінская]]
| align=left                                                 |[https://la.wikipedia.org Latina]
| align=left                                                 |[[:en:Latin language|Latin]]
| align=right                                                |141&amp;nbsp;152
| align=right                                                |&lt;small&gt;58&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1062&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |68
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;140&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Астурыйская мова|Астурыйская]]
| align=left                                                 |[https://ast.wikipedia.org Asturianu]
| align=left                                                 |[[:en:Asturian language|Asturian]]
| align=right                                                |138&amp;nbsp;983
| align=right                                                |&lt;small&gt;109&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1046&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |69
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;164&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Афрыкаанс|Афрыкаанс]]
| align=left                                                 |[https://af.wikipedia.org Afrikaans]
| align=left                                                 |[[:en:Afrikaans language|Afrikaans]]
| align=right                                                |128&amp;nbsp;564
| align=right                                                |&lt;small&gt;380&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1018&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |70
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;196&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Тэлугу|Тэлугу]]
| align=left                                                 |[https://te.wikipedia.org తెలుగు]
| align=left                                                 |[[:en:Telugu language|Telugu]]
| align=right                                                |122&amp;nbsp;207
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;469&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;214 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-7&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |71
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;163&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Таджыкская мова|Таджыкская]]
| align=left                                                 |[https://tg.wikipedia.org Тоҷикӣ]
| align=left                                                 |[[:en:Tajik language|Tajik]]
| align=right                                                |117&amp;nbsp;125
| align=right                                                |&lt;small&gt;366&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1021&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |72
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;154&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Бірманская мова|Бірманская]]
| align=left                                                 |[https://my.wikipedia.org မြန်မာဘာသာ]
| align=left                                                 |[[:en:Burmese language|Burmese]]
| align=right                                                |110&amp;nbsp;453
| align=right                                                |&lt;small&gt;244&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1026&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |73
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;188&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Суахілі|Суахілі]]
| align=left                                                 |[https://sw.wikipedia.org Kiswahili]
| align=left                                                 |[[:en:Swahili language|Swahili]]
| align=right                                                |108&amp;nbsp;580
| align=right                                                |&lt;small&gt;882&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-14&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |74
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;157&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Албанская мова|Албанская]]
| align=left                                                 |[https://sq.wikipedia.org Shqip]
| align=left                                                 |[[:en:Albanian language|Albanian]]
| align=right                                                |105&amp;nbsp;354
| align=right                                                |&lt;small&gt;317&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1025&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |75
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;147&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Малагасійская мова|Малагасійская]]
| align=left                                                 |[https://mg.wikipedia.org Malagasy]
| align=left                                                 |[[:en:Malagasy language|Malagasy]]
| align=right                                                |102&amp;nbsp;377
| align=right                                                |&lt;small&gt;155&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1042&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |76
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;160&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Маратхі (мова)|Маратхі (мова)]]
| align=left                                                 |[https://mr.wikipedia.org मराठी]
| align=left                                                 |[[:en:Marathi language|Marathi]]
| align=right                                                |101&amp;nbsp;723
| align=right                                                |&lt;small&gt;330&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1024&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |77
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;171&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Баснійская мова|Баснійская]]
| align=left                                                 |[https://bs.wikipedia.org Bosanski]
| align=left                                                 |[[:en:Bosnian language|Bosnian]]
| align=right                                                |97&amp;nbsp;467
| align=right                                                |&lt;small&gt;573&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1015&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |78
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1036&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+4 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ha.wikipedia.org هَوُسَ]
| align=left                                                 |[[:en:Hausa language|Hausa]]
| align=right                                                |95&amp;nbsp;222
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&amp;nbsp;656&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;44 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-4&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |79
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-11&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Курдская мова|Курдская]]
| align=left                                                 |[https://ku.wikipedia.org Kurdî / كوردی]
| align=left                                                 |[[:en:Kurdish language|Kurdish]]
| align=right                                                |91&amp;nbsp;151
| align=right                                                |&lt;small&gt;87&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1059&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |80
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-5&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Брэтонская мова|Брэтонская]]
| align=left                                                 |[https://br.wikipedia.org Brezhoneg]
| align=left                                                 |[[:en:Breton language|Breton]]
| align=right                                                |90&amp;nbsp;905
| align=right                                                |&lt;small&gt;215&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1032&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |81
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;146&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Тарашкевіца|Тарашкевіца]]
| align=left                                                 |[https://be-tarask.wikipedia.org Беларуская (тарашкевіца)]
| align=left                                                 |[[:en:Belarusian (Taraškievica) language|Belarusian (Taraškievica)]]
| align=right                                                |90&amp;nbsp;769
| align=right                                                |&lt;small&gt;154&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1044&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |82
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-72&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Аксітанская мова|Аксітанская]]
| align=left                                                 |[https://oc.wikipedia.org Occitan]
| align=left                                                 |[[:en:Occitan language|Occitan]]
| align=right                                                |90&amp;nbsp;677
| align=right                                                |&lt;small&gt;58&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1069&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |83
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;152&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Малаялам|Малаялам]]
| align=left                                                 |[https://ml.wikipedia.org മലയാളം]
| align=left                                                 |[[:en:Malayalam language|Malayalam]]
| align=right                                                |87&amp;nbsp;975
| align=right                                                |&lt;small&gt;205&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1037&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |84
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;104&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Ніжнесаксонскія дыялекты|Ніжнесаксонскія дыялекты]]
| align=left                                                 |[https://nds.wikipedia.org Plattdüütsch]
| align=left                                                 |[[:en:Low Saxon language|Low Saxon]]
| align=right                                                |85&amp;nbsp;819
| align=right                                                |&lt;small&gt;17&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1119&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |85
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;182&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ckb.wikipedia.org Soranî / کوردی]
| align=left                                                 |[[:en:Sorani language|Sorani]]
| align=right                                                |80&amp;nbsp;827
| align=right                                                |&lt;small&gt;765&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''238 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1011&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |86
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;127&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Ламбардская мова|Ламбардская]]
| align=left                                                 |[https://lmo.wikipedia.org Lumbaart]
| align=left                                                 |[[:en:Lombard language|Lombard]]
| align=right                                                |80&amp;nbsp;067
| align=right                                                |&lt;small&gt;65&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1068&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |87
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;90&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Кіргізская мова|Кіргізская]]
| align=left                                                 |[https://ky.wikipedia.org Кыргызча]
| align=left                                                 |[[:en:Kirghiz language|Kirghiz]]
| align=right                                                |76&amp;nbsp;169
| align=right                                                |&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1135&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |88
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;148&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Заходняя панджабі|Заходняя панджабі]]
| align=left                                                 |[https://pnb.wikipedia.org شاہ مکھی پنجابی (Shāhmukhī Pañjābī)]
| align=left                                                 |[[:en:Western Punjabi language|Western Punjabi]]
| align=right                                                |75&amp;nbsp;341
| align=right                                                |&lt;small&gt;156&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1049&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |89
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;136&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Яванская мова|Яванская]]
| align=left                                                 |[https://jv.wikipedia.org Basa Jawa]
| align=left                                                 |[[:en:Javanese language|Javanese]]
| align=right                                                |75&amp;nbsp;132
| align=right                                                |&lt;small&gt;89&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1064&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |90
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;113&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Неварская мова|Неварская]]
| align=left                                                 |[https://new.wikipedia.org नेपाल भाषा]
| align=left                                                 |[[:en:Newar language|Newar]]
| align=right                                                |73&amp;nbsp;838
| align=right                                                |&lt;small&gt;34&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1094&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |91
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;139&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Гаіцянская крэольская мова|Гаіцянская крэольская]]
| align=left                                                 |[https://ht.wikipedia.org Krèyol ayisyen]
| align=left                                                 |[[:en:Haitian language|Haitian]]
| align=right                                                |71&amp;nbsp;780
| align=right                                                |&lt;small&gt;103&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1055&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |92
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;145&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[П’емонцкая мова|П’емонцкая]]
| align=left                                                 |[https://pms.wikipedia.org Piemontèis]
| align=left                                                 |[[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]
| align=right                                                |71&amp;nbsp;127
| align=right                                                |&lt;small&gt;131&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1053&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |93
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;68&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Венецкі мова|Венецкі]]
| align=left                                                 |[https://vec.wikipedia.org Vèneto]
| align=left                                                 |[[:en:Venetian language|Venetian]]
| align=right                                                |69&amp;nbsp;574
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1173&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |94
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;153&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Люксембургская мова|Люксембургская]]
| align=left                                                 |[https://lb.wikipedia.org Lëtzebuergesch]
| align=left                                                 |[[:en:Luxembourgish language|Luxembourgish]]
| align=right                                                |66&amp;nbsp;983
| align=right                                                |&lt;small&gt;239&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1034&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |95
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;12&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://mzn.wikipedia.org مَزِروني]
| align=left                                                 |[[:en:Mazandarani language|Mazandarani]]
| align=right                                                |64&amp;nbsp;575
| align=right                                                |&lt;small&gt;-1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1218&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |96
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;110&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Башкірская мова|Башкірская]]
| align=left                                                 |[https://ba.wikipedia.org Башҡорт]
| align=left                                                 |[[:en:Bashkir language|Bashkir]]
| align=right                                                |63&amp;nbsp;954
| align=right                                                |&lt;small&gt;25&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1107&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |97
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;172&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Ірландская мова|Ірландская]]
| align=left                                                 |[https://ga.wikipedia.org Gaeilge]
| align=left                                                 |[[:en:Irish language|Irish]]
| align=right                                                |63&amp;nbsp;637
| align=right                                                |&lt;small&gt;582&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1017&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |98
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1039&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+7 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Арагонская мова|Арагонская]]
| align=left                                                 |[https://an.wikipedia.org Aragonés]
| align=left                                                 |[[:en:Aragonese language|Aragonese]]
| align=right                                                |63&amp;nbsp;344
| align=right                                                |&lt;small&gt;7&amp;nbsp;671&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;30 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-2&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |99
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-3&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Сунданская мова|Сунданская]]
| align=left                                                 |[https://su.wikipedia.org Basa Sunda]
| align=left                                                 |[[:en:Sundanese language|Sundanese]]
| align=right                                                |62&amp;nbsp;561
| align=right                                                |&lt;small&gt;249&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1033&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |100
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;174&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Іда (мова)|Іда (мова)]]
| align=left                                                 |[https://io.wikipedia.org Ido]
| align=left                                                 |[[:en:Ido language|Ido]]
| align=right                                                |61&amp;nbsp;619
| align=right                                                |&lt;small&gt;622&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1016&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |101
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-80&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Ісландская мова|Ісландская]]
| align=left                                                 |[https://is.wikipedia.org Íslenska]
| align=left                                                 |[[:en:Icelandic language|Icelandic]]
| align=right                                                |60&amp;nbsp;895
| align=right                                                |&lt;small&gt;-353&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1219&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |102
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-6&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Сілезская мова|Сілезская]]
| align=left                                                 |[https://szl.wikipedia.org Ślůnski]
| align=left                                                 |[[:en:Silesian language|Silesian]]
| align=right                                                |60&amp;nbsp;066
| align=right                                                |&lt;small&gt;181&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1045&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |103
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;155&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Фрызская мова|Фрызская]]
| align=left                                                 |[https://fy.wikipedia.org Frysk]
| align=left                                                 |[[:en:West Frisian language|West Frisian]]
| align=right                                                |59&amp;nbsp;678
| align=right                                                |&lt;small&gt;296&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1030&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |104
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-74&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Панджабі|Панджабі]]
| align=left                                                 |[https://pa.wikipedia.org ਪੰਜਾਬੀ]
| align=left                                                 |[[:en:Punjabi language|Punjabi]]
| align=right                                                |59&amp;nbsp;488
| align=right                                                |&lt;small&gt;29&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1103&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |105
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-7&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Чувашская мова|Чувашская]]
| align=left                                                 |[https://cv.wikipedia.org Чăваш]
| align=left                                                 |[[:en:Chuvash language|Chuvash]]
| align=right                                                |58&amp;nbsp;818
| align=right                                                |&lt;small&gt;154&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1051&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |106
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1022&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Валапюк|Валапюк]]
| align=left                                                 |[https://vo.wikipedia.org Volapük]
| align=left                                                 |[[:en:Volapük language|Volapük]]
| align=right                                                |49&amp;nbsp;746
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;165&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-12&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |107
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-10&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Філіпінская мова|Філіпінская]]
| align=left                                                 |[https://tl.wikipedia.org Tagalog]
| align=left                                                 |[[:en:Tagalog language|Tagalog]]
| align=right                                                |48&amp;nbsp;867
| align=right                                                |&lt;small&gt;103&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1061&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |108
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;54&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://glk.wikipedia.org گیلکی]
| align=left                                                 |[[:en:Gilaki language|Gilaki]]
| align=right                                                |48&amp;nbsp;304
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1200&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |109
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;149&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://wuu.wikipedia.org 吴语]
| align=left                                                 |[[:en:Wu language|Wu]]
| align=right                                                |48&amp;nbsp;085
| align=right                                                |&lt;small&gt;167&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1050&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |110
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;181&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ig.wikipedia.org Igbo]
| align=left                                                 |[[:en:Igbo language|Igbo]]
| align=right                                                |45&amp;nbsp;277
| align=right                                                |&lt;small&gt;755&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1014&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |111
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;63&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Зазакі|Зазакі]]
| align=left                                                 |[https://diq.wikipedia.org Zazaki]
| align=left                                                 |[[:en:Zazaki language|Zazaki]]
| align=right                                                |42&amp;nbsp;610
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1190&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |112
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;170&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Ёруба (мова)|Ёруба (мова)]]
| align=left                                                 |[https://yo.wikipedia.org Yorùbá]
| align=left                                                 |[[:en:Yoruba language|Yoruba]]
| align=right                                                |37&amp;nbsp;045
| align=right                                                |&lt;small&gt;523&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1022&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |113
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;169&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Балійская мова|Балійская]]
| align=left                                                 |[https://ban.wikipedia.org Bali ]
| align=left                                                 |[[:en:Balinese language|Balinese]]
| align=right                                                |36&amp;nbsp;416
| align=right                                                |&lt;small&gt;511&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1023&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |114
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;151&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Каннада|Каннада]]
| align=left                                                 |[https://kn.wikipedia.org ಕನ್ನಡ]
| align=left                                                 |[[:en:Kannada language|Kannada]]
| align=right                                                |34&amp;nbsp;981
| align=right                                                |&lt;small&gt;198&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1047&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |115
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;62&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Скотс|Скотс]]
| align=left                                                 |[https://sco.wikipedia.org Scots]
| align=left                                                 |[[:en:Scots language|Scots]]
| align=right                                                |34&amp;nbsp;161
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1191&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |116
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;119&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Алеманскі дыялект|Алеманскі дыялект]]
| align=left                                                 |[https://als.wikipedia.org Alemannisch]
| align=left                                                 |[[:en:Alemannic language|Alemannic]]
| align=right                                                |31&amp;nbsp;642
| align=right                                                |&lt;small&gt;47&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1089&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |117
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;109&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Гуджараці|Гуджараці]]
| align=left                                                 |[https://gu.wikipedia.org ગુજરાતી]
| align=left                                                 |[[:en:Gujarati language|Gujarati]]
| align=right                                                |30&amp;nbsp;840
| align=right                                                |&lt;small&gt;24&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1112&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |118
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;141&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Інтэрлінгва|Інтэрлінгва]]
| align=left                                                 |[https://ia.wikipedia.org Interlingua]
| align=left                                                 |[[:en:Interlingua language|Interlingua]]
| align=right                                                |30&amp;nbsp;405
| align=right                                                |&lt;small&gt;112&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1060&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |119
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;34&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Котава (мова)|Котава (мова)]]
| align=left                                                 |[https://avk.wikipedia.org Kotava ]
| align=left                                                 |[[:en:Kotava language|Kotava]]
| align=right                                                |29&amp;nbsp;900
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1220&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |120
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1017&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Непальская мова|Непальская]]
| align=left                                                 |[https://ne.wikipedia.org नेपाली]
| align=left                                                 |[[:en:Nepali language|Nepali]]
| align=right                                                |29&amp;nbsp;703
| align=right                                                |&lt;small&gt;273&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1038&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |121
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-21&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://crh.wikipedia.org Qırımtatarca]
| align=left                                                 |[[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]
| align=right                                                |29&amp;nbsp;679
| align=right                                                |&lt;small&gt;29&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1108&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |122
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;97&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Баварская мова|Баварская]]
| align=left                                                 |[https://bar.wikipedia.org Boarisch]
| align=left                                                 |[[:en:Bavarian language|Bavarian]]
| align=right                                                |27&amp;nbsp;221
| align=right                                                |&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1138&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |123
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;143&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Мангольская мова|Мангольская]]
| align=left                                                 |[https://mn.wikipedia.org Монгол]
| align=left                                                 |[[:en:Mongolian language|Mongolian]]
| align=right                                                |27&amp;nbsp;195
| align=right                                                |&lt;small&gt;130&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1054&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |124
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;88&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Сіцылійская мова|Сіцылійская]]
| align=left                                                 |[https://scn.wikipedia.org Sicilianu]
| align=left                                                 |[[:en:Sicilian language|Sicilian]]
| align=right                                                |26&amp;nbsp;293
| align=right                                                |&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1159&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |125
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;33&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Бішнупрыя-маніпуры|Бішнупрыя-маніпуры]]
| align=left                                                 |[https://bpy.wikipedia.org ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী]
| align=left                                                 |[[:en:Bishnupriya Manipuri language|Bishnupriya Manipuri]]
| align=right                                                |25&amp;nbsp;092
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1221&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |126
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;108&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Сінгальская мова|Сінгальская]]
| align=left                                                 |[https://si.wikipedia.org සිංහල]
| align=left                                                 |[[:en:Sinhalese language|Sinhalese]]
| align=right                                                |25&amp;nbsp;074
| align=right                                                |&lt;small&gt;23&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1118&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |127
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1013&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Кечуа (мова)|Кечуа (мова)]]
| align=left                                                 |[https://qu.wikipedia.org Runa Simi]
| align=left                                                 |[[:en:Quechua language|Quechua]]
| align=right                                                |24&amp;nbsp;475
| align=right                                                |&lt;small&gt;46&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1091&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |128
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-41&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://skr.wikipedia.org سرائیکی]
| align=left                                                 |[[:en:Saraiki language|Saraiki]]
| align=right                                                |24&amp;nbsp;462
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1172&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |129
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1030&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+2 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Асамская мова|Асамская]]
| align=left                                                 |[https://as.wikipedia.org অসমীয়া]
| align=left                                                 |[[:en:Assamese language|Assamese]]
| align=right                                                |23&amp;nbsp;991
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;924&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;215 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-8&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |130
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-56&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nv.wikipedia.org Diné bizaad]
| align=left                                                 |[[:en:Navajo language|Navajo]]
| align=right                                                |22&amp;nbsp;664
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1222&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |131
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-12&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://xmf.wikipedia.org მარგალური (Margaluri)]
| align=left                                                 |[[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]
| align=right                                                |22&amp;nbsp;249
| align=right                                                |&lt;small&gt;79&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1072&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |132
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1018&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://bcl.wikipedia.org Bikol]
| align=left                                                 |[[:en:Central Bicolano language|Central Bicolano]]
| align=right                                                |21&amp;nbsp;759
| align=right                                                |&lt;small&gt;286&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1036&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |133
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-57&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Асецінская мова|Асецінская]]
| align=left                                                 |[https://os.wikipedia.org Иронау]
| align=left                                                 |[[:en:Ossetian language|Ossetian]]
| align=right                                                |21&amp;nbsp;540
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1223&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |134
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1029&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+2 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://sd.wikipedia.org سنڌي، سندھی ، सिन्ध]
| align=left                                                 |[[:en:Sindhi language|Sindhi]]
| align=right                                                |21&amp;nbsp;294
| align=right                                                |&lt;small&gt;608&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1020&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |135
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-15&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Пушту|Пушту]]
| align=left                                                 |[https://ps.wikipedia.org پښتو]
| align=left                                                 |[[:en:Pashto language|Pashto]]
| align=right                                                |21&amp;nbsp;221
| align=right                                                |&lt;small&gt;52&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1086&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |136
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-17&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://frr.wikipedia.org Nordfriisk]
| align=left                                                 |[[:en:North Frisian language|North Frisian]]
| align=right                                                |21&amp;nbsp;053
| align=right                                                |&lt;small&gt;43&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1095&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |137
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;161&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Орыя, мова|Орыя, мова]]
| align=left                                                 |[https://or.wikipedia.org ଓଡ଼ିଆ]
| align=left                                                 |[[:en:Oriya language|Oriya]]
| align=right                                                |20&amp;nbsp;810
| align=right                                                |&lt;small&gt;336&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1031&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |138
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;67&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tum.wikipedia.org chiTumbuka]
| align=left                                                 |[[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]
| align=right                                                |18&amp;nbsp;808
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1183&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |139
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;138&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Якуцкая мова|Якуцкая]]
| align=left                                                 |[https://sah.wikipedia.org саха тыла]
| align=left                                                 |[[:en:Yakut language|Yakut]]
| align=right                                                |18&amp;nbsp;105
| align=right                                                |&lt;small&gt;97&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1066&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |140
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;32&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Жамойцкі дыялект|Жамойцкі дыялект]]
| align=left                                                 |[https://bat-smg.wikipedia.org Žemaitėška]
| align=left                                                 |[[:en:Samogitian language|Samogitian]]
| align=right                                                |17&amp;nbsp;274
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1224&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |141
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;11&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://cdo.wikipedia.org 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]
| align=left                                                 |[[:en:Min Dong Chinese language|Min Dong Chinese]]
| align=right                                                |16&amp;nbsp;706
| align=right                                                |&lt;small&gt;-1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1225&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |142
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1038&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+7 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ff.wikipedia.org Fulfulde]
| align=left                                                 |[[:en:Fula language|Fula]]
| align=right                                                |16&amp;nbsp;567
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&amp;nbsp;492&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;&gt; 250 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-11&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |143
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-33&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Гэльская мова|Гэльская]]
| align=left                                                 |[https://gd.wikipedia.org Gàidhlig]
| align=left                                                 |[[:en:Scottish Gaelic language|Scottish Gaelic]]
| align=right                                                |16&amp;nbsp;046
| align=right                                                |&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1140&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |144
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-58&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Бугійская мова|Бугійская]]
| align=left                                                 |[https://bug.wikipedia.org Basa Ugi]
| align=left                                                 |[[:en:Buginese language|Buginese]]
| align=right                                                |15&amp;nbsp;955
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1226&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |145
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-35&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Ідыш|Ідыш]]
| align=left                                                 |[https://yi.wikipedia.org ייִדיש]
| align=left                                                 |[[:en:Yiddish language|Yiddish]]
| align=right                                                |15&amp;nbsp;658
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1147&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |146
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-16&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Амхарская мова|Амхарская]]
| align=left                                                 |[https://am.wikipedia.org አማርኛ]
| align=left                                                 |[[:en:Amharic language|Amharic]]
| align=right                                                |15&amp;nbsp;630
| align=right                                                |&lt;small&gt;46&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1092&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |147
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-30&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ilo.wikipedia.org Ilokano]
| align=left                                                 |[[:en:Ilokano language|Ilokano]]
| align=right                                                |15&amp;nbsp;465
| align=right                                                |&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1130&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |148
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-23&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://li.wikipedia.org Limburgs]
| align=left                                                 |[[:en:Limburgish language|Limburgish]]
| align=right                                                |15&amp;nbsp;192
| align=right                                                |&lt;small&gt;25&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1113&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |149
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-24&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://gor.wikipedia.org Hulontalo]
| align=left                                                 |[[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]
| align=right                                                |15&amp;nbsp;101
| align=right                                                |&lt;small&gt;25&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1114&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |150
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;53&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Неапалітанская мова|Неапалітанская]]
| align=left                                                 |[https://nap.wikipedia.org Nnapulitano]
| align=left                                                 |[[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]
| align=right                                                |14&amp;nbsp;955
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1201&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |151
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1019&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Санталі (мова)|Санталі (мова)]]
| align=left                                                 |[https://sat.wikipedia.org ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]
| align=left                                                 |[[:en:Santali language|Santali]]
| align=right                                                |14&amp;nbsp;820
| align=right                                                |&lt;small&gt;289&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1039&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |152
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-14&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://shn.wikipedia.org ၽႃႇသႃႇတႆး]
| align=left                                                 |[[:en:Shan  language|Shan ]]
| align=right                                                |14&amp;nbsp;669
| align=right                                                |&lt;small&gt;54&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1084&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |153
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;131&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://mai.wikipedia.org मैथिली]
| align=left                                                 |[[:en:Maithili language|Maithili]]
| align=right                                                |14&amp;nbsp;326
| align=right                                                |&lt;small&gt;76&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1075&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |154
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;61&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Верхнелужыцкая мова|Верхнелужыцкая]]
| align=left                                                 |[https://hsb.wikipedia.org Hornjoserbsce]
| align=left                                                 |[[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]
| align=right                                                |14&amp;nbsp;236
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1192&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |155
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;81&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Фарэрская мова|Фарэрская]]
| align=left                                                 |[https://fo.wikipedia.org Føroyskt]
| align=left                                                 |[[:en:Faroese language|Faroese]]
| align=right                                                |14&amp;nbsp;203
| align=right                                                |&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1167&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |156
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;93&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://zh-classical.wikipedia.org 文言]
| align=left                                                 |[[:en:Literary Chinese language|Literary Chinese]]
| align=right                                                |14&amp;nbsp;036
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1148&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |157
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1015&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://eml.wikipedia.org Emiliàn e rumagnòl]
| align=left                                                 |[[:en:Emilian-Romagnol language|Emilian-Romagnol]]
| align=right                                                |13&amp;nbsp;975
| align=right                                                |&lt;small&gt;73&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1077&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |158
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-52&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://map-bms.wikipedia.org Basa Banyumasan]
| align=left                                                 |[[:en:Banyumasan language|Banyumasan]]
| align=right                                                |13&amp;nbsp;943
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1227&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |159
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;133&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Дагбани (мова)|Дагбани (мова)]]
| align=left                                                 |[https://dag.wikipedia.org Dagbanli ]
| align=left                                                 |[[:en:Dagbani language|Dagbani]]
| align=right                                                |13&amp;nbsp;631
| align=right                                                |&lt;small&gt;83&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1071&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |160
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1040&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+14 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ary.wikipedia.org الدارجة ]
| align=left                                                 |[[:en:Moroccan Arabic language|Moroccan Arabic]]
| align=right                                                |13&amp;nbsp;601
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&amp;nbsp;394&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5                                |&lt;small&gt;158 &amp;#08593;&lt;/small&gt;
| align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-6&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |161
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-18&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ie.wikipedia.org Interlingue]
| align=left                                                 |[[:en:Interlingue language|Interlingue]]
| align=right                                                |13&amp;nbsp;521
| align=right                                                |&lt;small&gt;36&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1102&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |162
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-9&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://hyw.wikipedia.org Արեւմտահայերէն]
| align=left                                                 |[[:en:Western Armenian language|Western Armenian]]
| align=right                                                |13&amp;nbsp;488
| align=right                                                |&lt;small&gt;106&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1065&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |163
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-20&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ace.wikipedia.org Acèh]
| align=left                                                 |[[:en:Acehnese language|Acehnese]]
| align=right                                                |13&amp;nbsp;044
| align=right                                                |&lt;small&gt;30&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1109&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |164
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-28&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Валонская мова|Валонская]]
| align=left                                                 |[https://wa.wikipedia.org Walon]
| align=left                                                 |[[:en:Walloon language|Walloon]]
| align=right                                                |12&amp;nbsp;918
| align=right                                                |&lt;small&gt;20&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1123&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |165
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-42&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Санскрыт|Санскрыт]]
| align=left                                                 |[https://sa.wikipedia.org संस्कृतम्]
| align=left                                                 |[[:en:Sanskrit language|Sanskrit]]
| align=right                                                |12&amp;nbsp;489
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1174&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |166
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-27&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Фіджыйскі хіндзі|Фіджыйскі хіндзі]]
| align=left                                                 |[https://hif.wikipedia.org Fiji Hindi]
| align=left                                                 |[[:en:Fiji Hindi language|Fiji Hindi]]
| align=right                                                |12&amp;nbsp;220
| align=right                                                |&lt;small&gt;22&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1122&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |167
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-29&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://zgh.wikipedia.org ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ]
| align=left                                                 |[[:en:Standard Moroccan Tamazight language|Standard Moroccan Tamazight]]
| align=right                                                |12&amp;nbsp;199
| align=right                                                |&lt;small&gt;20&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1124&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |168
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-8&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Зулу|Зулу]]
| align=left                                                 |[https://zu.wikipedia.org isiZulu]
| align=left                                                 |[[:en:Zulu language|Zulu]]
| align=right                                                |12&amp;nbsp;197
| align=right                                                |&lt;small&gt;128&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1057&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |169
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-25&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Кхмерская мова|Кхмерская]]
| align=left                                                 |[https://km.wikipedia.org ភាសាខ្មែរ]
| align=left                                                 |[[:en:Khmer language|Khmer]]
| align=right                                                |11&amp;nbsp;972
| align=right                                                |&lt;small&gt;25&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1116&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |170
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-4&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://bjn.wikipedia.org Bahasa Banjar]
| align=left                                                 |[[:en:Banjar language|Banjar]]
| align=right                                                |11&amp;nbsp;845
| align=right                                                |&lt;small&gt;230&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1043&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |171
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1020&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://kaa.wikipedia.org Qaraqalpaqsha]
| align=left                                                 |[[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]
| align=right                                                |11&amp;nbsp;785
| align=right                                                |&lt;small&gt;384&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1028&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |172
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-73&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Шона, мова|Шона, мова]]
| align=left                                                 |[https://sn.wikipedia.org chiShona]
| align=left                                                 |[[:en:Shona language|Shona]]
| align=right                                                |11&amp;nbsp;558
| align=right                                                |&lt;small&gt;42&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1097&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |173
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-75&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://lij.wikipedia.org Líguru]
| align=left                                                 |[[:en:Ligurian language|Ligurian]]
| align=right                                                |11&amp;nbsp;498
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1149&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |174
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-59&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Марыйская мова|Марыйская]]
| align=left                                                 |[https://mhr.wikipedia.org Олык Марий (Olyk Marij)]
| align=left                                                 |[[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]
| align=right                                                |11&amp;nbsp;325
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1228&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |175
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;60&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://shi.wikipedia.org Taclḥit ]
| align=left                                                 |[[:en:Shilha language|Shilha]]
| align=right                                                |10&amp;nbsp;887
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1193&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |176
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;132&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://mni.wikipedia.org ꯃꯤꯇꯩꯂꯣꯟ ]
| align=left                                                 |[[:en:Meitei language|Meitei]]
| align=right                                                |10&amp;nbsp;540
| align=right                                                |&lt;small&gt;81&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1074&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |177
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1007&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Самалійская мова|Самалійская]]
| align=left                                                 |[https://so.wikipedia.org Soomaali]
| align=left                                                 |[[:en:Somali language|Somali]]
| align=right                                                |10&amp;nbsp;438
| align=right                                                |&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1141&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |178
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-60&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://mrj.wikipedia.org Кырык Мары (Kyryk Mary)]
| align=left                                                 |[[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]
| align=right                                                |10&amp;nbsp;430
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1229&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |179
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;89&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://hak.wikipedia.org Hak-kâ-fa / 客家話]
| align=left                                                 |[[:en:Hakka language|Hakka]]
| align=right                                                |10&amp;nbsp;404
| align=right                                                |&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1157&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |180
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1005&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Русінская мова|Русінская]]
| align=left                                                 |[https://rue.wikipedia.org Русиньскый]
| align=left                                                 |[[:en:Rusyn language|Rusyn]]
| align=right                                                |10&amp;nbsp;212
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1150&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |181
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-70&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Капампанганская мова|Капампанганская]]
| align=left                                                 |[https://pam.wikipedia.org Kapampangan]
| align=left                                                 |[[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]
| align=right                                                |10&amp;nbsp;209
| align=right                                                |&lt;small&gt;-2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1230&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |182
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;42&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tly.wikipedia.org tolışi]
| align=left                                                 |[[:en:Talysh language|Talysh]]
| align=right                                                |10&amp;nbsp;090
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1231&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |183
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1034&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+3 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Кашмірская мова|Кашмірская]]
| align=left                                                 |[https://ks.wikipedia.org कश्मीरी / كشميري]
| align=left                                                 |[[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]
| align=right                                                |9&amp;nbsp;765
| align=right                                                |&lt;small&gt;712&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1019&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |184
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-36&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Уйгурская мова|Уйгурская]]
| align=left                                                 |[https://ug.wikipedia.org ئۇيغۇر تىلى]
| align=left                                                 |[[:en:Uyghur language|Uyghur]]
| align=right                                                |9&amp;nbsp;709
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1151&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |185
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;165&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://rw.wikipedia.org Ikinyarwanda]
| align=left                                                 |[[:en:Kinyarwanda language|Kinyarwanda]]
| align=right                                                |9&amp;nbsp;608
| align=right                                                |&lt;small&gt;383&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1029&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |186
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-76&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Таранцінская мова|Таранцінская]]
| align=left                                                 |[https://roa-tara.wikipedia.org Tarandíne]
| align=left                                                 |[[:en:Tarantino language|Tarantino]]
| align=right                                                |9&amp;nbsp;505
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1232&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |187
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;117&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://bh.wikipedia.org भोजपुरी]
| align=left                                                 |[[:en:Bihari language|Bihari]]
| align=right                                                |8&amp;nbsp;958
| align=right                                                |&lt;small&gt;42&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1098&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |188
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;103&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nso.wikipedia.org Sepedi]
| align=left                                                 |[[:en:Northern Sotho language|Northern Sotho]]
| align=right                                                |8&amp;nbsp;916
| align=right                                                |&lt;small&gt;17&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1129&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |189
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;80&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://co.wikipedia.org Corsu]
| align=left                                                 |[[:en:Corsican language|Corsican]]
| align=right                                                |8&amp;nbsp;652
| align=right                                                |&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1168&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |190
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;102&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://vls.wikipedia.org West-Vlams]
| align=left                                                 |[[:en:West Flemish language|West Flemish]]
| align=right                                                |8&amp;nbsp;325
| align=right                                                |&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1131&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |191
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;59&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nds-nl.wikipedia.org Nedersaksisch]
| align=left                                                 |[[:en:Dutch Low Saxon language|Dutch Low Saxon]]
| align=right                                                |8&amp;nbsp;082
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1194&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |192
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;76&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Маары, мова|Маары, мова]]
| align=left                                                 |[https://mi.wikipedia.org Māori]
| align=left                                                 |[[:en:Māori language|Māori]]
| align=right                                                |8&amp;nbsp;033
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1175&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |193
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;115&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://bo.wikipedia.org བོད་སྐད]
| align=left                                                 |[[:en:Tibetan language|Tibetan]]
| align=right                                                |8&amp;nbsp;031
| align=right                                                |&lt;small&gt;36&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1104&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |194
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;31&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Паўночнасаамская мова|Паўночнасаамская]]
| align=left                                                 |[https://se.wikipedia.org Sámegiella]
| align=left                                                 |[[:en:Northern Sami language|Northern Sami]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;907
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1233&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |195
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;30&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Эрзянская мова|Эрзянская]]
| align=left                                                 |[https://myv.wikipedia.org Эрзянь (Erzjanj Kelj)]
| align=left                                                 |[[:en:Erzya language|Erzya]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;869
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1234&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |196
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;99&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Сардзінская мова|Сардзінская]]
| align=left                                                 |[https://sc.wikipedia.org Sardu]
| align=left                                                 |[[:en:Sardinian language|Sardinian]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;801
| align=right                                                |&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1136&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |197
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;123&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Мальтыйская мова|Мальтыйская]]
| align=left                                                 |[https://mt.wikipedia.org Malti]
| align=left                                                 |[[:en:Maltese language|Maltese]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;779
| align=right                                                |&lt;small&gt;55&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1085&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |198
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;29&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://mdf.wikipedia.org Мокшень (Mokshanj Kälj)]
| align=left                                                 |[[:en:Moksha language|Moksha]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;628
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1235&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |199
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;98&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://zea.wikipedia.org Zeêuws]
| align=left                                                 |[[:en:Zeelandic language|Zeelandic]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;214
| align=right                                                |&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1137&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |200
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;96&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Корнская мова|Корнская]]
| align=left                                                 |[https://kw.wikipedia.org Kernewek/Karnuack]
| align=left                                                 |[[:en:Cornish language|Cornish]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;119
| align=right                                                |&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1142&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |201
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;75&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Вепская мова|Вепская]]
| align=left                                                 |[https://vep.wikipedia.org Vepsän]
| align=left                                                 |[[:en:Vepsian language|Vepsian]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;110
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1176&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |202
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;79&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Мэнская мова|Мэнская]]
| align=left                                                 |[https://gv.wikipedia.org Gaelg]
| align=left                                                 |[[:en:Manx language|Manx]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;096
| align=right                                                |&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1169&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |203
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1011&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://kab.wikipedia.org Taqbaylit]
| align=left                                                 |[[:en:Kabyle language|Kabyle]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;085
| align=right                                                |&lt;small&gt;41&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1099&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |204
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-37&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Туркменская мова|Туркменская]]
| align=left                                                 |[https://tk.wikipedia.org تركمن / Туркмен]
| align=left                                                 |[[:en:Turkmen language|Turkmen]]
| align=right                                                |7&amp;nbsp;073
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1152&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |205
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;66&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://fiu-vro.wikipedia.org Võro]
| align=left                                                 |[[:en:Võro language|Võro]]
| align=right                                                |6&amp;nbsp;894
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1184&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |206
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;52&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://gan.wikipedia.org 贛語]
| align=left                                                 |[[:en:Gan language|Gan]]
| align=right                                                |6&amp;nbsp;818
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1202&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |207
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;107&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Інары-саамская мова мова|Інары-саамская мова]]
| align=left                                                 |[https://smn.wikipedia.org Anarâškielâ ]
| align=left                                                 |[[:en:Inari Sami language|Inari Sami]]
| align=right                                                |6&amp;nbsp;539
| align=right                                                |&lt;small&gt;20&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1125&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |208
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;92&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Абхазская мова|Абхазская]]
| align=left                                                 |[https://ab.wikipedia.org Аҧсуа]
| align=left                                                 |[[:en:Abkhazian language|Abkhazian]]
| align=right                                                |6&amp;nbsp;499
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1153&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |209
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;106&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://pcd.wikipedia.org Picard]
| align=left                                                 |[[:en:Picard language|Picard]]
| align=right                                                |6&amp;nbsp;098
| align=right                                                |&lt;small&gt;20&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1126&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |210
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;74&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://gn.wikipedia.org Avañe'ẽ]
| align=left                                                 |[[:en:Guarani language|Guarani]]
| align=right                                                |6&amp;nbsp;022
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1177&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |211
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;78&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Удмурцкая мова|Удмурцкая]]
| align=left                                                 |[https://udm.wikipedia.org Удмурт кыл]
| align=left                                                 |[[:en:Udmurt language|Udmurt]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;922
| align=right                                                |&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1170&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |212
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;51&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://frp.wikipedia.org Arpitan]
| align=left                                                 |[[:en:Franco-Provençal language|Franco-Provençal]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;826
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1203&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |213
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;73&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Комі (мова)|Комі (мова)]]
| align=left                                                 |[https://kv.wikipedia.org Коми]
| align=left                                                 |[[:en:Komi language|Komi]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;753
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1178&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |214
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;100&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Кашубская мова|Кашубская]]
| align=left                                                 |[https://csb.wikipedia.org Kaszëbsczi]
| align=left                                                 |[[:en:Kashubian language|Kashubian]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;538
| align=right                                                |&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1134&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |215
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;128&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Лаоская мова|Лаоская]]
| align=left                                                 |[https://lo.wikipedia.org ລາວ]
| align=left                                                 |[[:en:Lao language|Lao]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;507
| align=right                                                |&lt;small&gt;73&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1079&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |216
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;118&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Пап'ямента|Пап'ямента]]
| align=left                                                 |[https://pap.wikipedia.org Papiamentu]
| align=left                                                 |[[:en:Papiamentu language|Papiamentu]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;339
| align=right                                                |&lt;small&gt;47&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1093&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |217
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;41&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Аймара, мова|Аймара, мова]]
| align=left                                                 |[https://ay.wikipedia.org Aymar]
| align=left                                                 |[[:en:Aymara language|Aymara]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;255
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1236&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |218
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;120&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Мадурская мова|Мадурская]]
| align=left                                                 |[https://mad.wikipedia.org Madhurâ]
| align=left                                                 |[[:en:Madurese language|Madurese]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;225
| align=right                                                |&lt;small&gt;50&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1090&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |219
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1033&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+3 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ln.wikipedia.org Lingala]
| align=left                                                 |[[:en:Lingala language|Lingala]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;199
| align=right                                                |&lt;small&gt;298&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1040&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |220
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-31&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ang.wikipedia.org Englisc]
| align=left                                                 |[[:en:Old English language|Old English]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;177
| align=right                                                |&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1132&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |221
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-46&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nrm.wikipedia.org Nouormand/Normaund]
| align=left                                                 |[[:en:Norman language|Norman]]
| align=right                                                |5&amp;nbsp;060
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1204&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |222
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-32&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Фрыульская мова|Фрыульская]]
| align=left                                                 |[https://fur.wikipedia.org Furlan]
| align=left                                                 |[[:en:Friulian language|Friulian]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;938
| align=right                                                |&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1139&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |223
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1028&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+2 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://gpe.wikipedia.org Ghanaian Pidgin]
| align=left                                                 |[[:en:Ghanaian Pidgin language|Ghanaian Pidgin]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;900
| align=right                                                |&lt;small&gt;313&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1035&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |224
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-34&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://olo.wikipedia.org Karjalan]
| align=left                                                 |[[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;701
| align=right                                                |&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1143&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |225
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-13&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tw.wikipedia.org Twi]
| align=left                                                 |[[:en:Twi language|Twi]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;676
| align=right                                                |&lt;small&gt;55&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1087&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |226
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;144&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://lg.wikipedia.org Luganda]
| align=left                                                 |[[:en:Luganda language|Luganda]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;650
| align=right                                                |&lt;small&gt;131&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1058&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |227
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;116&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Лінгва франка нова мова|Лінгва франка нова]]
| align=left                                                 |[https://lfn.wikipedia.org Lingua franca nova]
| align=left                                                 |[[:en:Lingua Franca Nova language|Lingua Franca Nova]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;553
| align=right                                                |&lt;small&gt;39&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1100&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |228
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;72&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://lez.wikipedia.org Лезги чІал (Lezgi č’al)]
| align=left                                                 |[[:en:Lezgian language|Lezgian]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;463
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1179&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |229
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;87&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://mwl.wikipedia.org Mirandés]
| align=left                                                 |[[:en:Mirandese language|Mirandese]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;297
| align=right                                                |&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1160&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |230
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1008&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ext.wikipedia.org Estremeñu]
| align=left                                                 |[[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;180
| align=right                                                |&lt;small&gt;19&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1127&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |231
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-53&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Науатль|Науатль]]
| align=left                                                 |[https://nah.wikipedia.org Nāhuatl]
| align=left                                                 |[[:en:Nahuatl language|Nahuatl]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;165
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1237&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |232
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;65&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://stq.wikipedia.org Seeltersk]
| align=left                                                 |[[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;134
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1185&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |233
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;40&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Тувінская мова|Тувінская]]
| align=left                                                 |[https://tyv.wikipedia.org Тыва]
| align=left                                                 |[[:en:Tuvan language|Tuvan]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;127
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1238&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |234
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;28&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Аварская мова|Аварская]]
| align=left                                                 |[https://av.wikipedia.org Авар]
| align=left                                                 |[[:en:Avar language|Avar]]
| align=right                                                |4&amp;nbsp;013
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1239&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |235
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;126&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://lad.wikipedia.org Dzhudezmo]
| align=left                                                 |[[:en:Ladino language|Ladino]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;999
| align=right                                                |&lt;small&gt;64&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1083&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |236
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;130&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Тсвана, мова|Тсвана, мова]]
| align=left                                                 |[https://tn.wikipedia.org Setswana]
| align=left                                                 |[[:en:Tswana language|Tswana]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;968
| align=right                                                |&lt;small&gt;76&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1076&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |237
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;105&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Рэтараманская мова|Рэтараманская]]
| align=left                                                 |[https://rm.wikipedia.org Rumantsch]
| align=left                                                 |[[:en:Romansh language|Romansh]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;849
| align=right                                                |&lt;small&gt;19&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1128&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |238
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1026&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+2 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Такіпона|Такіпона]]
| align=left                                                 |[https://tok.wikipedia.org toki pona]
| align=left                                                 |[[:en:Toki Pona language|Toki Pona]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;791
| align=right                                                |&lt;small&gt;192&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1052&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |239
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-22&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://dty.wikipedia.org डोटेली]
| align=left                                                 |[[:en:Doteli language|Doteli]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;671
| align=right                                                |&lt;small&gt;26&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1115&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |240
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-54&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://gom.wikipedia.org गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni]
| align=left                                                 |[[:en:Goan Konkani language|Goan Konkani]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;642
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1240&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |241
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;122&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://fon.wikipedia.org fɔ̀ngbè]
| align=left                                                 |[[:en:Fon language|Fon]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;554
| align=right                                                |&lt;small&gt;54&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1088&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |242
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1037&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+5 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tcy.wikipedia.org ತುಳು]
| align=left                                                 |[[:en:Tulu language|Tulu]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;499
| align=right                                                |&lt;small&gt;413&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1027&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |243
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-45&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Комі-пермяцкая мова|Комі-пермяцкая]]
| align=left                                                 |[https://koi.wikipedia.org Перем Коми (Perem Komi)]
| align=left                                                 |[[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;471
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1195&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |244
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-47&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://dsb.wikipedia.org Dolnoserbski]
| align=left                                                 |[[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;444
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1205&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |245
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-43&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://cbk-zam.wikipedia.org Chavacano de Zamboanga]
| align=left                                                 |[[:en:Zamboanga Chavacano language|Zamboanga Chavacano]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;238
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1186&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |246
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-26&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://bew.wikipedia.org Betawi]
| align=left                                                 |[[:en:Betawi language|Betawi]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;212
| align=right                                                |&lt;small&gt;23&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1121&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |247
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-48&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Дывехі, мова|Дывехі, мова]]
| align=left                                                 |[https://dv.wikipedia.org ދިވެހިބަސް]
| align=left                                                 |[[:en:Divehi language|Divehi]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;188
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1206&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |248
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;129&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://dga.wikipedia.org Dagaare]
| align=left                                                 |[[:en:Dagaare language|Dagaare]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;147
| align=right                                                |&lt;small&gt;74&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1078&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |249
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;27&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Рыпуарская мова|Рыпуарская]]
| align=left                                                 |[https://ksh.wikipedia.org Ripoarisch]
| align=left                                                 |[[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;038
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1241&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |250
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;26&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Гагаузская мова|Гагаузская]]
| align=left                                                 |[https://gag.wikipedia.org Gagauz]
| align=left                                                 |[[:en:Gagauz language|Gagauz]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;013
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1242&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |251
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;50&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Чжуанская мова|Чжуанская]]
| align=left                                                 |[https://za.wikipedia.org Cuengh]
| align=left                                                 |[[:en:Zhuang language|Zhuang]]
| align=right                                                |3&amp;nbsp;008
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1207&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |252
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;49&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Гавайская мова|Гавайская]]
| align=left                                                 |[https://haw.wikipedia.org Hawai`i]
| align=left                                                 |[[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;976
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1208&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |253
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1001&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://blk.wikipedia.org ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ]
| align=left                                                 |[[:en:Pa'O language|Pa'O]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;915
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1187&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |254
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-61&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Бурацкая мова|Бурацкая]]
| align=left                                                 |[https://bxr.wikipedia.org Буряад]
| align=left                                                 |[[:en:Buryat language|Buryat]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;913
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1243&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |255
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;64&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://kge.wikipedia.org Kumoring]
| align=left                                                 |[[:en:Komering language|Komering]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;888
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1188&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |256
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;86&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://pfl.wikipedia.org Pälzisch]
| align=left                                                 |[[:en:Palatinate German language|Palatinate German]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;849
| align=right                                                |&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1161&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |257
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1027&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+2 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://awa.wikipedia.org अवधी ]
| align=left                                                 |[[:en:Awadhi language|Awadhi]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;842
| align=right                                                |&lt;small&gt;226&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1048&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |258
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-19&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://krc.wikipedia.org Къарачай-Малкъар (Qarachay-Malqar)]
| align=left                                                 |[[:en:Karachay-Balkar language|Karachay-Balkar]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;788
| align=right                                                |&lt;small&gt;33&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1106&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |259
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-62&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://szy.wikipedia.org Sakizaya ]
| align=left                                                 |[[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;735
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1244&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |260
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;71&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://pag.wikipedia.org Pangasinan]
| align=left                                                 |[[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;620
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1180&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |261
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;25&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tay.wikipedia.org Tayal ]
| align=left                                                 |[[:en:Atayal language|Atayal]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;582
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1245&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |262
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;95&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Інгушская мова|Інгушская]]
| align=left                                                 |[https://inh.wikipedia.org Гӏалгӏай]
| align=left                                                 |[[:en:Ingush language|Ingush]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;520
| align=right                                                |&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1144&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |263
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;135&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://xh.wikipedia.org isiXhosa]
| align=left                                                 |[[:en:Xhosa language|Xhosa]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;412
| align=right                                                |&lt;small&gt;87&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1070&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |264
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;134&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://iba.wikipedia.org Jaku Iban]
| align=left                                                 |[[:en:Iban language|Iban]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;321
| align=right                                                |&lt;small&gt;84&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1073&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |265
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;142&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ki.wikipedia.org Gĩkũyũ]
| align=left                                                 |[[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;283
| align=right                                                |&lt;small&gt;124&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1063&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |266
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1035&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+4 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://mnw.wikipedia.org မန်  ]
| align=left                                                 |[[:en:Mon language|Mon]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;229
| align=right                                                |&lt;small&gt;255&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1041&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |267
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-63&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://atj.wikipedia.org Atikamekw]
| align=left                                                 |[[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;078
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1246&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |268
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-49&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nov.wikipedia.org Novial]
| align=left                                                 |[[:en:Novial language|Novial]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;070
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1209&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |269
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-68&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://pdc.wikipedia.org Deitsch]
| align=left                                                 |[[:en:Pennsylvania German language|Pennsylvania German]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;049
| align=right                                                |&lt;small&gt;-1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1247&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |270
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-64&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://to.wikipedia.org faka Tonga]
| align=left                                                 |[[:en:Tongan language|Tongan]]
| align=right                                                |2&amp;nbsp;045
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1248&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |271
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;58&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://om.wikipedia.org Oromoo]
| align=left                                                 |[[:en:Oromo language|Oromo]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;968
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1196&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |272
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1009&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Конга (мова)|Конга (мова)]]
| align=left                                                 |[https://kg.wikipedia.org KiKongo]
| align=left                                                 |[[:en:Kongo language|Kongo]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;945
| align=right                                                |&lt;small&gt;29&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1110&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |273
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-65&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Арамейскія мова|Арамейскія мова]]
| align=left                                                 |[https://arc.wikipedia.org ܐܪܡܝܐ]
| align=left                                                 |[[:en:Aramaic language|Aramaic]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;918
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1249&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |274
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;85&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://fat.wikipedia.org mfantse]
| align=left                                                 |[[:en:Fanti language|Fanti]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;796
| align=right                                                |&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1162&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |275
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;84&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[|]]
| align=left                                                 |[https://dtp.wikipedia.org Kadazandusun]
| align=left                                                 |[[:en:Central Dusun language|Central Dusun]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;794
| align=right                                                |&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1163&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |276
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;39&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nia.wikipedia.org Nias]
| align=left                                                 |[[:en:Li Niha language|Li Niha]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;770
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1250&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |277
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;24&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://wo.wikipedia.org Wolof]
| align=left                                                 |[[:en:Wolof language|Wolof]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;747
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1251&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |278
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;23&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://jam.wikipedia.org Jumiekan Kryuol]
| align=left                                                 |[[:en:Jamaican Patois language|Jamaican Patois]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;732
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1252&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |279
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;22&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://kbp.wikipedia.org Kabɩyɛ]
| align=left                                                 |[[:en:Kabiye language|Kabiye]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;714
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1253&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |280
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;7&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Фіджыйская мова|Фіджыйская]]
| align=left                                                 |[https://fj.wikipedia.org Na Vosa Vakaviti]
| align=left                                                 |[[:en:Fijian language|Fijian]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;711
| align=right                                                |&lt;small&gt;-3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1254&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |281
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1010&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://st.wikipedia.org Sesotho]
| align=left                                                 |[[:en:Sesotho language|Sesotho]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;690
| align=right                                                |&lt;small&gt;38&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1101&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |282
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-38&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://anp.wikipedia.org अंगिका]
| align=left                                                 |[[:en:Angika language|Angika]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;681
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1154&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |283
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;70&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Кабардзіна-чаркеская мова|Кабардзіна-чаркеская]]
| align=left                                                 |[https://kbd.wikipedia.org Адыгэбзэ (Adighabze)]
| align=left                                                 |[[:en:Kabardian Circassian language|Kabardian Circassian]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;645
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1181&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |284
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1012&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://guw.wikipedia.org gungbe]
| align=left                                                 |[[:en:Gun language|Gun]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;639
| align=right                                                |&lt;small&gt;44&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1096&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |285
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-55&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://knc.wikipedia.org Yerwa Kanuri]
| align=left                                                 |[[:en:Central Kanuri language|Central Kanuri]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;634
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1255&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |286
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;48&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Калмыцкая мова|Калмыцкая]]
| align=left                                                 |[https://xal.wikipedia.org Хальмг]
| align=left                                                 |[[:en:Kalmyk language|Kalmyk]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;590
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1210&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |287
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;47&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nqo.wikipedia.org ߒߞߏ]
| align=left                                                 |[[:en:N'Ko language|N'Ko]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;588
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1211&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |288
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;77&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://pcm.wikipedia.org Naijá]
| align=left                                                 |[[:en:Nigerian Pidgin language|Nigerian Pidgin]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;548
| align=right                                                |&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1171&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |289
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;112&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://kcg.wikipedia.org Tyap]
| align=left                                                 |[[:en:Tyap language|Tyap]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;523
| align=right                                                |&lt;small&gt;29&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1111&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |290
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;38&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Біслама|Біслама]]
| align=left                                                 |[https://bi.wikipedia.org Bislama]
| align=left                                                 |[[:en:Bislama language|Bislama]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;487
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1256&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |291
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;57&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tpi.wikipedia.org Tok Pisin]
| align=left                                                 |[[:en:Tok Pisin language|Tok Pisin]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;415
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1197&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |292
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;6&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://bbc.wikipedia.org Batak Toba]
| align=left                                                 |[[:en:Batak Toba language|Batak Toba]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;407
| align=right                                                |&lt;small&gt;-3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1257&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |293
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;21&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Арумынская мова|Арумынская]]
| align=left                                                 |[https://roa-rup.wikipedia.org Armãneashce]
| align=left                                                 |[[:en:Aromanian language|Aromanian]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;391
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1258&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |294
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;20&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tet.wikipedia.org Tetun]
| align=left                                                 |[[:en:Tetum language|Tetum]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;384
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1259&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |295
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;5&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://jbo.wikipedia.org Lojban]
| align=left                                                 |[[:en:Lojban language|Lojban]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;349
| align=right                                                |&lt;small&gt;-3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1260&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |296
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;94&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://cu.wikipedia.org Словѣньскъ]
| align=left                                                 |[[:en:Old Church Slavonic language|Old Church Slavonic]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;349
| align=right                                                |&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1145&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |297
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;101&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://gur.wikipedia.org farefare]
| align=left                                                 |[[:en:Frafra language|Frafra]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;346
| align=right                                                |&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1133&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |298
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;46&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://mos.wikipedia.org moore]
| align=left                                                 |[[:en:Mossi language|Mossi]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;316
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1212&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |299
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;45&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://kus.wikipedia.org Kʋsaal]
| align=left                                                 |[[:en:Kusaal language|Kusaal]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;310
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1213&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |300
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;114&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ee.wikipedia.org Eʋegbe]
| align=left                                                 |[[:en:Ewe language|Ewe]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;302
| align=right                                                |&lt;small&gt;35&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1105&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |301
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;19&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ty.wikipedia.org Reo Mā`ohi]
| align=left                                                 |[[:en:Tahitian language|Tahitian]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;250
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1261&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |302
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;4&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://syl.wikipedia.org ꠍꠤꠟꠐꠤ]
| align=left                                                 |[[:en:Sylheti language|Sylheti]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;231
| align=right                                                |&lt;small&gt;-4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1262&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |303
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1032&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+3 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Панонска-русінская мова|Панонска-русінская]]
| align=left                                                 |[https://rsk.wikipedia.org руски]
| align=left                                                 |[[:en:Pannonian Rusyn language|Pannonian Rusyn]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;224
| align=right                                                |&lt;small&gt;66&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1082&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |304
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1004&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://btm.wikipedia.org Batak Mandailing]
| align=left                                                 |[[:en:Batak Mandailing language|Batak Mandailing]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;210
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1155&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |305
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-79&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Самаанская мова|Самаанская]]
| align=left                                                 |[https://sm.wikipedia.org Gagana Samoa]
| align=left                                                 |[[:en:Samoan language|Samoan]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;206
| align=right                                                |&lt;small&gt;-2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1263&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |306
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-77&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://trv.wikipedia.org Taroko ]
| align=left                                                 |[[:en:Seediq language|Seediq]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;201
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1264&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |307
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1024&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+2 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Араканская мова|Араканская]]
| align=left                                                 |[https://rki.wikipedia.org ရခိုင်]
| align=left                                                 |[[:en:Arakanese language|Arakanese]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;155
| align=right                                                |&lt;small&gt;24&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1120&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |308
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-66&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ami.wikipedia.org Pangcah ]
| align=left                                                 |[[:en:Amis language|Amis]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;146
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1265&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |309
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-44&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ss.wikipedia.org SiSwati]
| align=left                                                 |[[:en:Swati language|Swati]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;139
| align=right                                                |&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1189&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |310
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1006&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ltg.wikipedia.org Latgaļu]
| align=left                                                 |[[:en:Latgalian language|Latgalian]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;130
| align=right                                                |&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1146&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |311
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-67&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://srn.wikipedia.org Sranantongo]
| align=left                                                 |[[:en:Sranan language|Sranan]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;128
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1266&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |312
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;56&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://alt.wikipedia.org Алтай ]
| align=left                                                 |[[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;106
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1198&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |313
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;69&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ny.wikipedia.org Chichewa]
| align=left                                                 |[[:en:Chichewa language|Chichewa]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;105
| align=right                                                |&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1182&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |314
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;10&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://lbe.wikipedia.org Лакку]
| align=left                                                 |[[:en:Lak language|Lak]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;089
| align=right                                                |&lt;small&gt;-1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1267&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |315
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1003&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ts.wikipedia.org Xitsonga]
| align=left                                                 |[[:en:Tsonga language|Tsonga]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;084
| align=right                                                |&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1158&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |316
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1014&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://igl.wikipedia.org Igala]
| align=left                                                 |[[:en:Igala language|Igala]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;081
| align=right                                                |&lt;small&gt;69&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1080&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |317
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-78&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-2 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://gcr.wikipedia.org Kriyòl Gwiyannen ]
| align=left                                                 |[[:en:Guianan Creole language|Guianan Creole]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;076
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1268&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |318
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;37&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://got.wikipedia.org 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺]
| align=left                                                 |[[:en:Gothic language|Gothic]]
| align=right                                                |1&amp;nbsp;005
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1269&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |319
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;44&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://chr.wikipedia.org ᏣᎳᎩ]
| align=left                                                 |[[:en:Cherokee language|Cherokee]]
| align=right                                                |988
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1214&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |320
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;83&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ve.wikipedia.org Tshivenda]
| align=left                                                 |[[:en:Venda language|Venda]]
| align=right                                                |892
| align=right                                                |&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1165&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |321
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;36&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://bm.wikipedia.org Bamanankan]
| align=left                                                 |[[:en:Bambara language|Bambara]]
| align=right                                                |865
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1270&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |322
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1016&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://chy.wikipedia.org Tsetsêhestâhese]
| align=left                                                 |[[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]
| align=right                                                |859
| align=right                                                |&lt;small&gt;138&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1056&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |323
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-69&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Цыганская мова|Цыганская]]
| align=left                                                 |[https://rmy.wikipedia.org romani - रोमानी]
| align=left                                                 |[[:en:Romani language|Romani]]
| align=right                                                |755
| align=right                                                |&lt;small&gt;-1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1271&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |324
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1025&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+2 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nup.wikipedia.org Nupe]
| align=left                                                 |[[:en:Nupe language|Nupe]]
| align=right                                                |719
| align=right                                                |&lt;small&gt;69&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1081&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |325
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-50&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://rn.wikipedia.org Kirundi]
| align=left                                                 |[[:en:Kirundi language|Kirundi]]
| align=right                                                |705
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1215&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |326
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-51&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://guc.wikipedia.org wayuunaiki]
| align=left                                                 |[[:en:Wayuu language|Wayuu]]
| align=right                                                |697
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1216&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |327
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;55&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Адыгейская мова|Адыгейская]]
| align=left                                                 |[https://ady.wikipedia.org Адыгэбзэ]
| align=left                                                 |[[:en:Adyghe language|Adyghe]]
| align=right                                                |640
| align=right                                                |&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1199&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |328
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;35&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ik.wikipedia.org Iñupiak]
| align=left                                                 |[[:en:Inupiak language|Inupiak]]
| align=right                                                |595
| align=right                                                |&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1272&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |329
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;18&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ch.wikipedia.org Chamoru]
| align=left                                                 |[[:en:Chamorro language|Chamorro]]
| align=right                                                |559
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1273&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |330
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;17&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://pnt.wikipedia.org Ποντιακά]
| align=left                                                 |[[:en:Pontic language|Pontic]]
| align=right                                                |538
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1274&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |331
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;16&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tdd.wikipedia.org ᥖᥭᥰ ᥖᥬᥲ ᥑᥨᥒᥰ]
| align=left                                                 |[[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]
| align=right                                                |449
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1275&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |332
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;15&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Старажытнаанглійская мова|Старажытнаанглійская]]
| align=left                                                 |[https://ann.wikipedia.org Obolo]
| align=left                                                 |[[:en:Obolo language|Obolo]]
| align=right                                                |433
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1276&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |333
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;82&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Інуктытут|Інуктытут]]
| align=left                                                 |[https://iu.wikipedia.org ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut]
| align=left                                                 |[[:en:Inuktitut language|Inuktitut]]
| align=right                                                |433
| align=right                                                |&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1166&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |334
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;3&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |[[Дзонг-кэ|Дзонг-кэ]]
| align=left                                                 |[https://dz.wikipedia.org ཇོང་ཁ]
| align=left                                                 |[[:en:Dzongkha language|Dzongkha]]
| align=right                                                |388
| align=right                                                |&lt;small&gt;-36&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1277&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |335
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;14&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://pwn.wikipedia.org Paiwan ]
| align=left                                                 |[[:en:Paiwan language|Paiwan]]
| align=right                                                |376
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1278&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |336
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;91&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://ti.wikipedia.org ትግርኛ]
| align=left                                                 |[[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]
| align=right                                                |361
| align=right                                                |&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1156&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |337
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;43&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://sg.wikipedia.org Sängö]
| align=left                                                 |[[:en:Sango language|Sango]]
| align=right                                                |352
| align=right                                                |&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1217&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |338
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;13&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://din.wikipedia.org Dinka]
| align=left                                                 |[[:en:Thuɔŋjäŋ language|Thuɔŋjäŋ]]
| align=right                                                |323
| align=right                                                |&lt;small&gt;0&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1279&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |339
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;1002&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |+1 &lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;'''&amp;#08593;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://nr.wikipedia.org isiNdebele seSewula]
| align=left                                                 |[[:en:South Ndebele language|South Ndebele]]
| align=right                                                |303
| align=right                                                |&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1164&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |340
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-71&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |-1 &lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;'''&amp;#08595;'''&lt;/span&gt;
| align=left                                                 |[[Палі, мова мова|Палі, мова]]
| align=left                                                 |[https://pi.wikipedia.org पाऴि]
| align=left                                                 |[[:en:Pali language|Pali]]
| align=right                                                |299
| align=right                                                |&lt;small&gt;-2&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1280&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |341
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;9&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://bdr.wikipedia.org Bajau Sama]
| align=left                                                 |[[:en:West Coast Bajau language|West Coast Bajau]]
| align=right                                                |239
| align=right                                                |&lt;small&gt;-1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1281&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;

|- 
| align=right                                                |342
| align=right style=border-right-style:hidden                |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;8&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
| align=right                                                |'''&amp;#08596;'''
| align=left                                                 |''---(няма назвы і артыкулы)---''
| align=left                                                 |[https://tig.wikipedia.org ትግሬ]
| align=left                                                 |[[:en:Tigre language|Tigre]]
| align=right                                                |44
| align=right                                                |&lt;small&gt;-1&lt;/small&gt;
| align=right                                                |&lt;small&gt;&lt;small&gt;''&gt; 250 &amp;#08595;''&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| align=right                 style=border-left-style:hidden |&lt;small&gt;''&lt;span style=display:none&gt;-1282&lt;/span&gt;''&lt;/small&gt;
|}
&lt;/center&gt;

=== Гл. таксама ===
* [https://stats.wikimedia.org Статыстыкі праектаў Вікімедыя]
* [[:en:Wikipedia:Multilingual statistics|міжмоўная статыстыка (гістарычная старонка закінутая ў кастрычніку 2008 г.).)]] и [http://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm Агульная статыстыка Вікіпэдыі (да сьнежня 2019 г. )]
* бягучая статыстыка Вікіпэдыі [[:ru:Википедия:Список_Википедий|па групах]]
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]]
 
[[be-tarask:Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-04-01]]
[[pl:Wikipedia:Podstawowy ranking międzyjęzykowy 2026-04-01]]
[[ru:Википедия:Рейтинг википедий по числу статей]]
[[uk:Вікіпедія:Основний міжмовний ренкінг 2026-04-01]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9pptx2avq2nfkp347qosesyqpk8jc12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>USB-назапашвальнік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805205</id>
    <revision>
      <id>5119784</id>
      <timestamp>2026-04-01T23:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1345314292|USB flash drive]]»</comment>
      <origin>5119784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4489" sha1="ngrvrla1up5j35qtb9hqh5h9w4uuvlb" xml:space="preserve">[[Файл:SanDisk-Cruzer-USB-4GB-ThumbDrive.jpg|міні|USB-назапашвальнік SanDisk Cruzer 2011 года выпуску з 4&amp;nbsp;ГБ ёмістасці]]
[[Файл:SanDisk_Ultra_Flair_flash_drive.jpg|міні|USB-назапашвальнік SanDisk Ultra Flair 2020 года выпуску, падлучаны да ноўтбука HP]]
'''USB-назапашвальнік''' ('''USB-флэш-назапашвальнік''', '''флэшка''')  — гэта партатыўная запамінальная прылада, якая выкарыстовае [[флэш-памяць]] для захоўвання даных і мае інтэграваны інтэрфейс [[USB]] для іх перадачы. Першыя USB-назапашвальнікі з'явіліся ў 2000 годзе і маглі захоўваць да 8 [[мегабайт]] даных. Станам на 2024 год найбольш ёмістыя USB-назапашвальнікі мелі памер 4 TB. У залежнасці ад тыпу выкарыстанага чыпа памяці USB-назапашвальнікі могуць вытрымліваць да 100 000 цыклаў запісу/сцірання і фізічна служаць ад 10 да 100 гадоў пры нармальных умовах.

USB-назапашвальнікі выкарыстоўваюцца для захоўвання даных, рэзервовага капіявання і перадачы [[Камп’ютарны файл|камп'ютарных файлаў]]. У параўнанні з [[Дыскета|дыскетамі]] або [[Кампакт-дыск|кампакт-дыскамі]], яны меншыя, хутчэйшыя ў выкарыстанні, маюць значна большую ёмістасць і больш трывалыя з-за адсутнасці рухомых частак. Акрамя таго, яны менш уразлівыя да электрамагнітных перашкод, чым дыскеты, і не пашкоджваюцца драпінамі, як кампакт-дыскі. Пры гэтым USB-назапашвальнікі не павінны выкарыстоўвацца для доўгатэрміновага захоўвання даных з-за магчымай дэградацыі даных у выніку працяглай адсутнасці электрычнага зарада.


USB-назапашвальнікі выкарыстоўваюць стандарт USB MSC, які падтрымліваецца сучаснымі [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнымі сістэмамі,]] такімі як [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], {{Nobr|[[macOS]]}} і іншымі. USB-назапашвальнікі з падтрымкай USB 2.0 могуць захоўваць больш даных і перадаваць іх хутчэй, чым аптычныя дыскаводы CD-RW або DVD-RW, а таксама могуць быць прачытаны такімі прыладамі як [[Xbox One]], [[PlayStation 4]], DVD-плэеры, смартфоны і планшэтныя камп'ютары.

USB-назапашвальнік складаецца з невялікай друкаванай платы, на якой размешчаны элементы схемы, ўнутры пластыкавага, металічнага або гумаванага корпуса і раздыма USB. Сілкаванне USB-назапашвальніка адбываецца праз USB-злучэнне ад прылады, да якой ён падключаны. Некаторыя маюць [[Святлодыёд|святлодыёдны індыкатар]], які загараецца пры падлучэнні да прылады або міргае пры перадачы даных. Раз'ём USB можа быць абаронены здымным каўпачком або ўцягвацца ў корпус. Большасць USB-назапашвальнікаў выкарыстоўваюць злучэнне тыпу USB-А, якое дазваляе падключацца да порта на персанальным камп'ютары, але існуюць і назапашвальнікі для іншых інтэрфейсаў (напрыклад, micro-USB і USB-C).
[[Катэгорыя:USB]]</text>
      <sha1>ngrvrla1up5j35qtb9hqh5h9w4uuvlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119789</id>
      <parentid>5119784</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T23:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5119789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4849" sha1="cr4ey8j4yrvphq9yc8gh4wm4vwb85ru" xml:space="preserve">[[Файл:SanDisk-Cruzer-USB-4GB-ThumbDrive.jpg|міні|USB-назапашвальнік SanDisk Cruzer 2011 года выпуску з 4&amp;nbsp;ГБ ёмістасці]]
[[Файл:SanDisk_Ultra_Flair_flash_drive.jpg|міні|USB-назапашвальнік SanDisk Ultra Flair 2020 года выпуску, падлучаны да ноўтбука HP]]
'''USB-назапашвальнік''', таксама '''USB-флэш-назапашвальнік''', '''флэшка''' ({{lang-en|USB flash drive, thumb drive, memory stick}})  — гэта партатыўная запамінальная прылада, якая выкарыстовае [[флэш-памяць]] для захоўвання даных і мае інтэграваны інтэрфейс [[USB]] для іх перадачы. Першыя USB-назапашвальнікі з'явіліся ў 2000 годзе і маглі захоўваць да 8 [[МБ]] даных. Станам на 2024 год найбольш ёмістыя USB-назапашвальнікі мелі памер 4 [[ТБ]]. У залежнасці ад тыпу выкарыстанага чыпа памяці USB-назапашвальнікі могуць вытрымліваць да 100 000 цыклаў запісу/сцірання і фізічна служаць ад 10 да 100 гадоў пры нармальных умовах.

USB-назапашвальнікі выкарыстоўваюцца для захоўвання даных, рэзервовага капіявання і перадачы [[Камп’ютарны файл|камп'ютарных файлаў]]. У параўнанні з [[Дыскета|дыскетамі]] або [[Кампакт-дыск|кампакт-дыскамі]], яны меншыя, хутчэйшыя ў выкарыстанні, маюць значна большую ёмістасць і больш трывалыя з-за адсутнасці рухомых частак. Акрамя таго, яны менш уразлівыя да электрамагнітных перашкод, чым дыскеты, і не пашкоджваюцца драпінамі, як кампакт-дыскі. Пры гэтым USB-назапашвальнікі не павінны выкарыстоўвацца для доўгатэрміновага захоўвання даных з-за магчымай дэградацыі даных у выніку працяглай адсутнасці электрычнага зарада.

USB-назапашвальнікі выкарыстоўваюць стандарт USB MSC ({{lang-en|USB mass storage device class}}), які падтрымліваецца сучаснымі [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнымі сістэмамі]], такімі як [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]] і іншымі. USB-назапашвальнікі з падтрымкай USB 2.0 могуць захоўваць больш даных і перадаваць іх хутчэй, чым аптычныя дыскаводы CD-RW або DVD-RW, а таксама могуць быць прачытаны такімі прыладамі як [[Xbox One]], [[PlayStation 4]], DVD-плэеры, [[смартфон]]ы і [[Планшэтны камп’ютар|планшэтныя камп'ютары]].

USB-назапашвальнік складаецца з невялікай друкаванай платы, на якой размешчаны элементы схемы, ўнутры пластыкавага, металічнага або гумаванага корпуса і раздыма USB. Сілкаванне USB-назапашвальніка адбываецца праз USB-злучэнне ад прылады, да якой ён падключаны. Некаторыя маюць [[Святлодыёд|святлодыёдны індыкатар]], які загараецца пры падлучэнні да прылады або міргае пры перадачы даных. Раз'ём USB можа быць абаронены здымным каўпачком або ўцягвацца ў корпус. Большасць USB-назапашвальнікаў выкарыстоўваюць злучэнне тыпу USB-А, якое дазваляе падключацца да порта на персанальным камп'ютары, але існуюць і назапашвальнікі для іншых інтэрфейсаў (напрыклад, micro-USB і USB-C).

{{Кампаненты камп'ютара}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:USB]]
[[Катэгорыя:Носьбіты інфармацыі]]
[[Катэгорыя:Энерганезалежная памяць]]</text>
      <sha1>cr4ey8j4yrvphq9yc8gh4wm4vwb85ru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ТБ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805206</id>
    <redirect title="Тэрабайт" />
    <revision>
      <id>5119786</id>
      <timestamp>2026-04-01T23:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>старонка-перасылка</comment>
      <origin>5119786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="30ejvwolc8ljtfmb2r1a4o1m3bl2xtz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Тэрабайт]]</text>
      <sha1>30ejvwolc8ljtfmb2r1a4o1m3bl2xtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>МБ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805207</id>
    <redirect title="Мегабайт" />
    <revision>
      <id>5119787</id>
      <timestamp>2026-04-01T23:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>старонка-перасылка</comment>
      <origin>5119787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="k2dnz7tlqrf3cspgsvfn0279jtw9wzh" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Мегабайт]]</text>
      <sha1>k2dnz7tlqrf3cspgsvfn0279jtw9wzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>USB-флэш-назапашвальнік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805208</id>
    <redirect title="USB-назапашвальнік" />
    <revision>
      <id>5119788</id>
      <timestamp>2026-04-01T23:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>старонка-перасылка</comment>
      <origin>5119788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="ie7qgjsd3oz5j8hlg174bsashwvenjs" xml:space="preserve">#REDIRECT [[USB-назапашвальнік]]</text>
      <sha1>ie7qgjsd3oz5j8hlg174bsashwvenjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>DVD-плэер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805209</id>
    <redirect title="DVD-прайгравальнік" />
    <revision>
      <id>5119799</id>
      <timestamp>2026-04-02T00:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>старонка-перасылка</comment>
      <origin>5119799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="ippwfls5w1z0eirj5tk9dxmnt4kgjht" xml:space="preserve">#REDIRECT [[DVD-прайгравальнік]]</text>
      <sha1>ippwfls5w1z0eirj5tk9dxmnt4kgjht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Клод Беры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805210</id>
    <revision>
      <id>5119812</id>
      <timestamp>2026-04-02T05:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Клод Беры''' (фр. Сlaude Berri, сапраўднае імя ''Клод Берэль Лангман'' фр. Claude Berel Langmann, {{ДН|1|7|1934}}, {{МН|Парыж||}} — {{ДС|12|1|2009}}, там жа) — французскі [[акцёр]], кінарэжысёр, [[сцэнарыст]] і прадзюсар.  == Біяграфія == Нарадзіўся ў Парыжы, у сям’і яўрэйс...»</comment>
      <origin>5119812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="7qirr0ej7047tqxagws9e3n18rdfv25" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Клод Беры''' (фр. Сlaude Berri, сапраўднае імя ''Клод Берэль Лангман'' фр. Claude Berel Langmann, {{ДН|1|7|1934}}, {{МН|Парыж||}} — {{ДС|12|1|2009}}, там жа) — французскі [[акцёр]], кінарэжысёр, [[сцэнарыст]] і прадзюсар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў Парыжы, у сям’і яўрэйскіх імігрантаў з Польшчы і Румыніі — гандляра футрам Гірша Лангмана і хатняй гаспадыні Бейлы Берку. Яго сястра — сцэнарыст Арлет Лангман (нар. 1946).

Клод Бэры — бацька акцёра і кінапрадзюсара Тама Лангмана (нар. 1972) і акцёра Жульена Расама (1968—2002).

З 2004 года Клод Беры з’яўляўся прэзідэнтам Французскай кінаакадэміі.

Памёр 12 студзеня 2009 года ў клініцы Сальпетрыер у Парыжы, куды быў шпіталізаваны 10 студзеня з парушэннем мазгавога кровазвароту.
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Беры}}
[[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]]</text>
      <sha1>7qirr0ej7047tqxagws9e3n18rdfv25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119819</id>
      <parentid>5119812</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1407" sha1="ggk9w8g03b2umwm94wgcqnwglhi68fw" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Беры}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Клод Беры''' (фр. Сlaude Berri, сапраўднае імя ''Клод Берэль Лангман'' фр. Claude Berel Langmann, {{ДН|1|7|1934}}, {{МН|Парыж||}} — {{ДС|12|1|2009}}, там жа) — французскі [[акцёр]], кінарэжысёр, [[сцэнарыст]] і прадзюсар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў Парыжы, у сям’і яўрэйскіх імігрантаў з Польшчы і Румыніі — гандляра футрам Гірша Лангмана і хатняй гаспадыні Бейлы Берку. Яго сястра — сцэнарыст Арлет Лангман (нар. 1946).

Клод Бэры — бацька акцёра і кінапрадзюсара Тама Лангмана (нар. 1972) і акцёра Жульена Расама (1968—2002).

З 2004 года Клод Беры з’яўляўся прэзідэнтам Французскай кінаакадэміі.

Памёр 12 студзеня 2009 года ў клініцы Сальпетрыер у Парыжы, куды быў шпіталізаваны 10 студзеня з парушэннем мазгавога кровазвароту.
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Беры}}
[[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]]</text>
      <sha1>ggk9w8g03b2umwm94wgcqnwglhi68fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вокруг фонарного столба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805211</id>
    <redirect title="Вакол ліхтарнага слупа (гурт)" />
    <revision>
      <id>5119813</id>
      <timestamp>2026-04-02T05:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MakEditor</username>
        <id>165254</id>
      </contributor>
      <comment>Зрабіў перасылку</comment>
      <origin>5119813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="dxwj9a22k4xfey4q43bm2z714sw7z8x" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]]</text>
      <sha1>dxwj9a22k4xfey4q43bm2z714sw7z8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805212</id>
    <revision>
      <id>5119814</id>
      <timestamp>2026-04-02T05:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Беры''': * [[Беры (правінцыя)]] == Прозвішча == * [[Клод Беры]] * [[Хэлі Беры]] * [[Чак Беры]] {{неадназначнасць}}»</comment>
      <origin>5119814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="lvxcp01ijgsw40jm00l5kg5v6l3y2au" xml:space="preserve">'''Беры''':
* [[Беры (правінцыя)]]
== Прозвішча ==
* [[Клод Беры]]
* [[Хэлі Беры]]
* [[Чак Беры]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>lvxcp01ijgsw40jm00l5kg5v6l3y2au</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119816</id>
      <parentid>5119814</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */ дапаўненне</comment>
      <origin>5119816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="d1g6jwo5r3qdwxvybpw3ff71us5rylb" xml:space="preserve">'''Беры''':
* [[Беры (правінцыя)]]
== Прозвішча ==
* [[Клод Беры]]
* [[Хэлі Беры]]
* [[Чак Беры]] — амерыканскі спявак, гітарыст
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>d1g6jwo5r3qdwxvybpw3ff71us5rylb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119818</id>
      <parentid>5119816</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */</comment>
      <origin>5119818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285" sha1="my8lxep92ylth84nu30ryb5m429pvlf" xml:space="preserve">'''Беры''':
* [[Беры (правінцыя)]]
== Прозвішча ==
* [[Клод Беры]]
* [[Хэлі Беры]] — амерыканская актрыса
* [[Чак Беры]] — амерыканскі спявак, гітарыст
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>my8lxep92ylth84nu30ryb5m429pvlf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119820</id>
      <parentid>5119818</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */</comment>
      <origin>5119820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="aaxmtd2j845eozp19zfc9jcqelresyn" xml:space="preserve">'''Беры''':
* [[Беры (правінцыя)]]
== Прозвішча ==
* [[Клод Беры]] — французскі акцёр, кінарэжысёр, сцэнарыст
* [[Хэлі Беры]] — амерыканская актрыса
* [[Чак Беры]] — амерыканскі спявак, гітарыст
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>aaxmtd2j845eozp19zfc9jcqelresyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лахекюла (Муху)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805213</id>
    <revision>
      <id>5119825</id>
      <timestamp>2026-04-02T05:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Лахекюла''' ({{lang-en|Laheküla}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}  == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вола...»</comment>
      <origin>5119825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="ei610otfgfpix4cliflgivt831ns4zp" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Лахекюла''' ({{lang-en|Laheküla}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>ei610otfgfpix4cliflgivt831ns4zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119826</id>
      <parentid>5119825</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Лахекюла]] у [[Лахекюла (Муху)]]</comment>
      <origin>5119825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="ei610otfgfpix4cliflgivt831ns4zp" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Лахекюла''' ({{lang-en|Laheküla}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>ei610otfgfpix4cliflgivt831ns4zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119829</id>
      <parentid>5119826</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="620" sha1="hwlf6gpyokr8g7k8mgvxlm3slaymvvs" xml:space="preserve">{{значэнні2|Лахекюла}}
{{НП}}
'''Лахекюла''' ({{lang-en|Laheküla}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>hwlf6gpyokr8g7k8mgvxlm3slaymvvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119838</id>
      <parentid>5119829</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="620" sha1="ognu5kdnkvd2b4fuwg0xlqzfvt572n3" xml:space="preserve">{{значэнні2|Лахекюла}}
{{НП}}
'''Лахекюла''' ({{lang-et|Laheküla}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>ognu5kdnkvd2b4fuwg0xlqzfvt572n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лахекюла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805214</id>
    <revision>
      <id>5119827</id>
      <timestamp>2026-04-02T05:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Лахекюла]] у [[Лахекюла (Муху)]]</comment>
      <origin>5119827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="ql66wf7i6ubfia0qlsln9hokv3dpjjq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Лахекюла (Муху)]]</text>
      <sha1>ql66wf7i6ubfia0qlsln9hokv3dpjjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119831</id>
      <parentid>5119827</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Выдалена перасылка на [[Лахекюла (Муху)]]</comment>
      <origin>5119831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="gdi4i2c9xjewn4oegv45ekxslsvej04" xml:space="preserve">'''Лахекюла''':
* [[Лахекюла (Муху)]]
* [[Лахекюла (Саарэ)]]
* [[Лахекюла (Хію)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>gdi4i2c9xjewn4oegv45ekxslsvej04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кюласема</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805215</id>
    <revision>
      <id>5119833</id>
      <timestamp>2026-04-02T06:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Кюласема''' ({{lang-en|Külasema}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}  == Вядомыя ўраджэнцы і жыхар...»</comment>
      <origin>5119833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="hsxos9c953gmfg3rnfkql28zrkuhnrq" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кюласема''' ({{lang-en|Külasema}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Ааду Хінт]], эстонскі пісьменнік

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>hsxos9c953gmfg3rnfkql28zrkuhnrq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119834</id>
      <parentid>5119833</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */</comment>
      <origin>5119834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="grzxqqgdm2jy4mpd62esn2j562inkbi" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кюласема''' ({{lang-en|Külasema}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>grzxqqgdm2jy4mpd62esn2j562inkbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119837</id>
      <parentid>5119834</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="tle5alz9ysgnmgpziidz4yie9urb7gk" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кюласема''' ({{lang-et|Külasema}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>tle5alz9ysgnmgpziidz4yie9urb7gk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кантсі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805216</id>
    <revision>
      <id>5119835</id>
      <timestamp>2026-04-02T06:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Кантсі''' ({{lang-en|Kantsi}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}  == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць...»</comment>
      <origin>5119835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="4vv17qq2u1gh4np5ijkbkak2hjb07mj" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кантсі''' ({{lang-en|Kantsi}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>4vv17qq2u1gh4np5ijkbkak2hjb07mj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119836</id>
      <parentid>5119835</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="f1278ps00g6n9emfp896yedcfr24bi9" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Кантсі''' ({{lang-et|Kantsi}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>f1278ps00g6n9emfp896yedcfr24bi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Когува</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805217</id>
    <revision>
      <id>5119843</id>
      <timestamp>2026-04-02T06:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Когува''' ({{lang-et|Koguva}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}  == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць...»</comment>
      <origin>5119843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="dmp2i2pjauc7x5pqd7tw0j5a8i1p1pn" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Когува''' ({{lang-et|Koguva}}) — вёска на трэцім па велічыні [[астравы Эстоніі|эстонскім востраве]] [[Муху]]. Належыць да [[Муху (воласць)|аднайменнай воласці]] у павеце [[Саарэмаа (павет)|Саарэмаа]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Муху}}
[[Катэгорыя:Муху]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>dmp2i2pjauc7x5pqd7tw0j5a8i1p1pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэбора Франсуа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805218</id>
    <revision>
      <id>5119850</id>
      <timestamp>2026-04-02T06:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Дэбора Франсуа''' (нар. {{ДН|24|5|1987}}) — бельгійская актрыса. Дэбютавала ў галоўнай ролі ў фільме «Дзіця», які атрымаў «Залатую пальмавую галіну» на [[Канскі кінафестываль 2005|Канскім фестывалі 2005 года]]. У наступным годзе яна знялася ў фі...»</comment>
      <origin>5119850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="au988rhhqxz5ip5wcdkcvbza0450q5f" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Дэбора Франсуа''' (нар. {{ДН|24|5|1987}}) — бельгійская актрыса. Дэбютавала ў галоўнай ролі ў фільме «Дзіця», які атрымаў «Залатую пальмавую галіну» на [[Канскі кінафестываль 2005|Канскім фестывалі 2005 года]]. У наступным годзе яна знялася ў фільме «Асістэнтка». За ролю Флёр у фільме «Першы дзень жыцця» (2009) атрымала кінапрэмію «[[Сезар]]» у катэгорыі самая шматабяцальная актрыса.
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Франсуа}}
[[Катэгорыя:Актрысы Францыі]]</text>
      <sha1>au988rhhqxz5ip5wcdkcvbza0450q5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119853</id>
      <parentid>5119850</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="927" sha1="222vuit561inm0oozxobxb0q1j6gqet" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Дэбора Франсуа''' (нар. {{ДН|24|5|1987}}) — бельгійская актрыса. Дэбютавала ў галоўнай ролі ў фільме «Дзіця», які атрымаў «Залатую пальмавую галіну» на [[Канскі кінафестываль 2005|Канскім фестывалі 2005 года]]. У наступным годзе яна знялася ў фільме «Асістэнтка». За ролю Флёр у фільме «Першы дзень жыцця» (2009) атрымала кінапрэмію «[[Сезар]]» у катэгорыі самая шматабяцальная актрыса.

== Фільмаграфія ==
* (2008) «[[Жанчыны-агенты]]» — ''Гаэль Леменек''
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Франсуа}}
[[Катэгорыя:Актрысы Францыі]]</text>
      <sha1>222vuit561inm0oozxobxb0q1j6gqet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрэ Вільм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805219</id>
    <revision>
      <id>5119856</id>
      <timestamp>2026-04-02T06:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{цёзкі2|Вільм}} {{Кінематаграфіст}} '''Андрэ Вільм''' ({{lang-fr|André Wilms}}; {{ДН|29|4|1947}} - {{ДС|9|2|2022}}) - французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання, таксама тэатральны рэжысёр. Нарадзіўся ў Страсбургу. Дэбютаваў у тэатры ў 1975 годзе. Акцёр і рэжысёр тэатраў у Страсбур...»</comment>
      <origin>5119856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="gtsh5r57cbzaknew3boervpmr932in8" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вільм}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Андрэ Вільм''' ({{lang-fr|André Wilms}}; {{ДН|29|4|1947}} - {{ДС|9|2|2022}}) - французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання, таксама тэатральны рэжысёр. Нарадзіўся ў Страсбургу. Дэбютаваў у тэатры ў 1975 годзе. Акцёр і рэжысёр тэатраў у Страсбургу, Нантэры, Ніцы, Парыжы (Тэатр «Адэон», Тэатр дэ ла Віль, Камедзі Франсэз).
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Вільм}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>gtsh5r57cbzaknew3boervpmr932in8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119857</id>
      <parentid>5119856</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="697" sha1="rnqtpgzn915t89r3myikn8vvlnihfw7" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вільм}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Андрэ Вільм''' ({{lang-fr|André Wilms}}; {{ДН|29|4|1947}} — {{ДС|9|2|2022}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання, таксама тэатральны рэжысёр. Нарадзіўся ў Страсбургу. Дэбютаваў у тэатры ў 1975 годзе. Акцёр і рэжысёр тэатраў у Страсбургу, Нантэры, Ніцы, Парыжы (Тэатр «Адэон», Тэатр дэ ла Віль, Камедзі Франсэз).
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Вільм}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>rnqtpgzn915t89r3myikn8vvlnihfw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119858</id>
      <parentid>5119857</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="j0y3wut1umsag7k349cwshrdbx5nkga" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вільм}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Андрэ Вільм''' ({{lang-fr|André Wilms}}; {{ДН|29|4|1947}} — {{ДС|9|2|2022}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання, таксама тэатральны рэжысёр. Нарадзіўся ў Страсбургу. Дэбютаваў у тэатры ў 1975 годзе. Акцёр і рэжысёр тэатраў у Страсбургу, Нантэры, Ніцы, Парыжы (Тэатр «Адэон», Тэатр дэ ла Віль, Камедзі Франсэз).

== Фільмаграфія ==
* (1989) «[[Масье Ір]]» — ''інспектар''
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Вільм}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>j0y3wut1umsag7k349cwshrdbx5nkga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119862</id>
      <parentid>5119858</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5119862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="lrdybroi8r2cad4j1n903thntvev9k0" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вільм}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Андрэ Вільм''' ({{lang-fr|André Wilms}}; {{ДН|29|4|1947}} — {{ДС|9|2|2022}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання, таксама тэатральны рэжысёр. Нарадзіўся ў Страсбургу. Дэбютаваў у тэатры ў 1975 годзе. Акцёр і рэжысёр тэатраў у Страсбургу, Нантэры, Ніцы, Парыжы (Тэатр «Адэон», Тэатр дэ ла Віль, Камедзі Франсэз).

== Фільмаграфія ==
* (1989) «[[Масье Ір]]» — ''інспектар''
* (1990) «[[Еўропа Еўропа]]» — ''салдат Роберт Келерман''
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Вільм}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>lrdybroi8r2cad4j1n903thntvev9k0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жулі Гае</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805220</id>
    <revision>
      <id>5119864</id>
      <timestamp>2026-04-02T06:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Жулі Гае''' ({{lang-fr|Julie Gayet}}; нар. {{ДН|3|6|1972}}, {{МН|Сюрэн||}}) — французская кінаактрыса і кінапрадзюсар. Жонка экс-прэзідэнта Францыі [[Франсуа Аланд]]а з 2022 года.  == Узнагароды == * 1997 год — [[Прэмія Ромі Шнайдэр]] за ролю ў &quot;Sélect hôtel&quot;. * 1997 год — На...»</comment>
      <origin>5119864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="831" sha1="afcx90mixljo56vduxhzs985zqit00d" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Жулі Гае''' ({{lang-fr|Julie Gayet}}; нар. {{ДН|3|6|1972}}, {{МН|Сюрэн||}}) — французская кінаактрыса і кінапрадзюсар. Жонка экс-прэзідэнта Францыі [[Франсуа Аланд]]а з 2022 года.

== Узнагароды ==
* 1997 год — [[Прэмія Ромі Шнайдэр]] за ролю ў &quot;Sélect hôtel&quot;.
* 1997 год — Найлепшая еўрапейская актрыса за Sélect Hôtel, Брусельскі міжнародны кінафестываль.
* 2009 год — Найлепшая актрыса на Кінафестывалі ў Токіа за фільм «8 fois debout»
{{зноскі}} 
{{DEFAULTSORT:Гае}}
[[Катэгорыя:Актрысы Францыі]]</text>
      <sha1>afcx90mixljo56vduxhzs985zqit00d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805221</id>
    <revision>
      <id>5119868</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79059964|Stanisław Sienkiewicz (oficer)]]»</comment>
      <origin>5119868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9710" sha1="hsh2iof5vdzsfdvbkzryeddwbdej67b" xml:space="preserve">[[Файл:Sienkiewicz Stanisław mjr dypl. kawaler VM.jpg|міні|Станіслаў Сянкевіч]]
'''Станіслаў Сянкевіч, пол. Stanisław Sienkiewicz'''  (нар. [[25 жніўня]] [[1895|1895 г.]] у Камёнцы (Баранавіцкі павет), памёр [[6 верасня]] [[1939|1939 г.]] каля Лонгіноўкі ) — дыпламаваны [[падпалкоўнік]] пяхоты Войска Польскага , актывіст руху за незалежнасць, двойчы кавалер [[Virtuti Militari|Ордэна Virtuti Militari]] .

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 25 жніўня 1895 года ў Камёнцы [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкага павета]] ў сям'і Юзэфа Сенкевіча герба [[Корчак (герб)|Корчак]] (пам. 1905 г.) і Севярыны Францішкі, народжанай Вырыкоўскай(1873–1940). У яго была сястра і тры браты, у тым ліку Ежы Сенкевіч, гісторык мастацтва . Ён скончыў пачатковую школу ў [[Баранавічы|Баранавічах]], а пазней працягнуў адукацыю ў польскай гімназіі імя Марыяна Рыхлоўскага ў Варшаве, якую скончыў у 1915 г. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20130201133536/http://www.wne.uw.edu.pl/historia_reytana/absolwenci_roczniki/1915.html|title=Absolwenci Reytana 1915|website=wne.uw.edu.pl}}&lt;/ref&gt;  . Падчас вучобы ў гімназіі ён удзельнічаў у руху за незалежнасць, у тым ліку ў патаемным польскім [[Скаўцкі рух|скаўтынгу]], у тайным 1-м скаўцкім атрадзе (з 1929 г. 1-ы варшаўскі скаўцкі атрад імя Рамуальда Траўгута «Чорная Адзінка»)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20240419075108/https://archiwumharcerskie.pl/images/a/a8/1975_Warszawa_Historia_1WDH_Czarna_Jedynka_1911_1938_Mieczyslaw_Hahn.pdf|title=Historia 1 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Romualda Traugutta „Czarnej Jedynki” 1911–1938, s. 2|website=archiwumharcerskie.pl}}&lt;/ref&gt;. З 1913 па 1914 год ён быў сябрам стралковых атрадаў{{Sfn|Kolekcja|loc=s. 4}}. Улетку 1913 года ў [[Львоў|Львове]] ён скончыў курсы ваенных інструктараў у званні камандзіра ўзвода.

У 1914 годзе, пасля вяртання ў Варшаву, ён быў прызваны ў [[Руская імператарская армія|расійскую армію]] і паступіў у афіцэрскую школу ў [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]], але атрымаў адтэрміноўку да здачы экзамену ў сярэдняй школе&lt;ref name=&quot;śmigielski&quot; /&gt; . 1 верасня 1915 года ён пачаў ваенную службу ў якасці курсанта Паўлаўскага ваеннага вучылішча ў Петраградзе, якое скончыў у званні [[Паручнік|паручніка]] &lt;ref name=&quot;śmigielski&quot; /&gt;. Ён быў накіраваны ў Грэнадзёрскі пяхотны полк &lt;ref name=&quot;śmigielski&quot; /&gt; у Петраградзе, у складзе якога ваяваў падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на польскіх землях забраных пад аўстрыйскі падзел . Быў некалькі разоў паранены. Ён далучыўся да 1 Усходняга корпуса пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Доўбара-Мусніцкага]] . Пасля роспуску корпуса ён трапіў на тэрыторыю Польшчы і быў прыняты ў Польскія ўзброеныя сілы, а затым прызначаны ў штаб у Модліне .

З 1918 года ў Войску Польскім . У званні [[Капітан|капітана]] быў прызначаны ў [[34 пяхотны полк (II РП)|34-ы пяхотны полк]] (Белападляскі) камандзірам 1-га батальёна, у складзе якога прайшоў усе ваенныя аперацыі ў 1918–1920 гадах . Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|вайне супраць бальшавікоў]] у баях пад Брэсцем, Лунінцам, Пінскам  і інш.). 

У 1922–1924 гадах праходзіў звычайны курс Вышэйшай ваеннай школы ў Варшаве . 1 кастрычніка 1924 года, пасля заканчэння курса і атрымання дыплома афіцэра Генеральнага штаба, быў пераведзены ў канцылярыю Блізкага ваеннага савета ў Варшаве. 1 снежня 1924 года быў павышаны ў [[Маёр|маёры]] з 162 рангам ў афіцэрскім корпусе пяхоты. Затым служыў у камандаванні акругі корпуса № 1 у Варшаве . Падчас вучобы і службы ў штабе ён заставаўся афіцэрам 34-га пяхотнага палка. У лістападзе 1928 года быў прызначаны начальнікам штаба [[30 Палеская дывізія пяхоты|30 пяхотнай дывізіі]] ў [[Кобрын|Кобрыне]]. У верасні 1930 года быў пераведзены ў III аддзел Генеральнага штаба  . 27 чэрвеня 1935 года быў павышаны да [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] са старшынством з 1 студзеня 1935 года і атрымаў 9-е месца ў корпусе пяхотных афіцэраў. 4 ліпеня 1935 г. быў прызначаны намеснікам камандзіра 69 пяхотнага палка у [[Гнезна (Польшча)|Гнезна]] .

Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. ён быў камандзірам [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-га пяхотнага палка]] [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ў званні падпалкоўніка. Загінуў у баі пад Лонгінаўкай, што было часткай бітвы пад Пётркавам Трыбунальскім. Пасмяротна быў павышаны да звання [[Палкоўнік|палкоўніка]]&lt;ref name=&quot;Kunert&quot; /&gt; . Маёр Карнеліюш Косінскі, камандзір батальёна і аўтар гімна 76-га Лідскага пяхотнага палка пад назвай &quot;''Нарбутчыцы&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.niedziela.pl/artykul/71002/nd/Zapomniana-piosenka-gdzies-pod-sercem|title=Zapomniana piosenka, gdzieś pod sercem ukryta...|website=niedziela.pl}}&lt;/ref&gt;, таксама загінуў у баі. Загінуўшыя былі пахаваны на могілках у Мілеёве &lt;ref name=&quot;Kunert&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.is/20150207155232/http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/7874/|title=Cmentarz wojenny żołnierzy poległych we wrześniu 1939 r.|website=radaopwim.gov.pl}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1939/lodzkie/milejow|title=Milejów. Cmentarz wojenny|website=rowery.olsztyn.pl}}&lt;/ref&gt;. Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзцкіх могілках]] у Варшаве (участак N-3-16) .

Быў халасцяком.
[[Файл:Jerzy_Sienkiewicz_-_grób.jpg|міні|361x361пкс|Магіла сям'і Сянкевічаў, у тым ліку Станіслава Сянкевіча (сімвалічная магіла) і Ежы Сянкевіча, на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]]]]

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Залаты крыж [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]] № 133 (за вераснёўскую кампанію) 
* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 4221 (30 чэрвеня 1921 г.)  {{Sfn|Kolekcja|loc=s. 1}}
* Крыж Незалежнасці (4 лістапада 1933 г.) &lt;ref&gt;{{Monitor Polski|1933|255|273}} „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.&lt;/ref&gt;
* [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] {{Sfn|Kolekcja|loc=s. 3}}
* Залаты Крыж Заслугі (10 лістапада 1928 г.)  {{Sfn|Kolekcja|loc=s. 3}}
* [[Ордэн Святога Георгія]] V ступені (Расійская імперыя)

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе]]
[[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]]</text>
      <sha1>hsh2iof5vdzsfdvbkzryeddwbdej67b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Летыцыя Каста</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805222</id>
    <revision>
      <id>5119872</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Летыцыя Мары Лор Каста''' ({{lang-fr|Laetitia Marie Laure Casta}}; {{lang-co|Lætitia Maria Laura Casta}}; нар. {{ДН|11|5|1978}}, [[Понт-Адэмэ]], Нармандыя, Францыя) — французская супермадэль і кінаактрыса. Была «тварам» брэндаў [[Victoria’s Secret]] і L’Oréal, здымалася для модных часопі...»</comment>
      <origin>5119872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="kpfbw649zi737t7yxmqjxpmmn3uokt0" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Летыцыя Мары Лор Каста''' ({{lang-fr|Laetitia Marie Laure Casta}}; {{lang-co|Lætitia Maria Laura Casta}}; нар. {{ДН|11|5|1978}}, [[Понт-Адэмэ]], Нармандыя, Францыя) — французская супермадэль і кінаактрыса. Была «тварам» брэндаў [[Victoria’s Secret]] і L’Oréal, здымалася для модных часопісаў. У кіно дэбютавала ў 1999 годзе, у 2010 годзе сыграла ролю актрысы [[Брыжыт Бардо]] ў фільме «Генсбур. Каханне хулігана». У 2000 годзе пазіравала для бюста Марыяны — сімвала Францыі.

Жонка акцёра [[Луі Гарэль|Луі Гарэля]] (2017—2025).
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Каста}}
[[Катэгорыя:Актрысы Францыі]]</text>
      <sha1>kpfbw649zi737t7yxmqjxpmmn3uokt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119873</id>
      <parentid>5119872</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="05gexzuodzzfnnmnka7jtx36ig1q85o" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Летыцыя Мары Лор Каста''' ({{lang-fr|Laetitia Marie Laure Casta}}; {{lang-co|Lætitia Maria Laura Casta}}; нар. {{ДН|11|5|1978}}, [[Понт-Адэмэ]], Нармандыя, [[Францыя]]) — французская супермадэль і кінаактрыса. Была «тварам» брэндаў [[Victoria’s Secret]] і L’Oréal, здымалася для модных часопісаў. У кіно дэбютавала ў 1999 годзе, у 2010 годзе сыграла ролю актрысы [[Брыжыт Бардо]] ў фільме «Генсбур. Каханне хулігана». У 2000 годзе пазіравала для бюста Марыяны — сімвала Францыі.

Жонка акцёра [[Луі Гарэль|Луі Гарэля]] (2017—2025).
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Каста}}
[[Катэгорыя:Актрысы Францыі]]</text>
      <sha1>05gexzuodzzfnnmnka7jtx36ig1q85o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119874</id>
      <parentid>5119873</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="8kt0tdzvbpaip8syal6qjcifho9ccam" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Летыцыя Мары Лор Каста''' ({{lang-fr|Laetitia Marie Laure Casta}}; {{lang-co|Lætitia Maria Laura Casta}}; нар. {{ДН|11|5|1978}}, [[Понт-Адэмэ]], Нармандыя, [[Францыя]]) — французская супермадэль і кінаактрыса. Была «тварам» брэндаў [[Victoria’s Secret]] і L’Oréal, здымалася для модных часопісаў. У кіно дэбютавала ў 1999 годзе, у 2010 годзе сыграла ролю актрысы [[Брыжыт Бардо]] ў фільме «Генсбур. Каханне хулігана». У 2000 годзе пазіравала для бюста Марыяны — сімвала Францыі.

Жонка акцёра [[Луі Гарэль|Луі Гарэля]] (2017—2025).

== Фільмаграфія ==
* 1999 — [[Астэрыкс і Абэлікс супраць Цэзара]]
* 2000 — Блакітны веласіпед
* 2000 — Цыган
* 2002 — Вуліца асалод
* 2003 — Памылка
* 2008 — Born in 68
* 2010 — Gainsbourg: A Heroic Life (намінацыя на прэмію [[Сезар]])
* 2012 — Arbitrage
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Каста}}
[[Катэгорыя:Актрысы Францыі]]</text>
      <sha1>8kt0tdzvbpaip8syal6qjcifho9ccam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119875</id>
      <parentid>5119874</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5119875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="8f5peycjqt4gkzqilbzl6fz1n3luo78" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Летыцыя Мары Лор Каста''' ({{lang-fr|Laetitia Marie Laure Casta}}; {{lang-co|Lætitia Maria Laura Casta}}; нар. {{ДН|11|5|1978}}, [[Понт-Адэмэ]], Нармандыя, [[Францыя]]) — французская супермадэль і кінаактрыса. Была «тварам» брэндаў [[Victoria’s Secret]] і L’Oréal, здымалася для модных часопісаў. У кіно дэбютавала ў 1999 годзе, у 2010 годзе сыграла ролю актрысы [[Брыжыт Бардо]] ў фільме «Генсбур. Каханне хулігана». У 2000 годзе пазіравала для бюста Марыяны — сімвала Францыі.

Жонка акцёра [[Луі Гарэль|Луі Гарэля]] (2017—2025).

== Фільмаграфія ==
* 1999 — [[Астэрыкс і Абелікс супраць Цэзара]]
* 2000 — Блакітны веласіпед
* 2000 — Цыган
* 2002 — Вуліца асалод
* 2003 — Памылка
* 2008 — Born in 68
* 2010 — Gainsbourg: A Heroic Life (намінацыя на прэмію [[Сезар]])
* 2012 — Arbitrage
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Каста}}
[[Катэгорыя:Актрысы Францыі]]</text>
      <sha1>8f5peycjqt4gkzqilbzl6fz1n3luo78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бернардыну Машаду</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805223</id>
    <revision>
      <id>5119876</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{ДД}} '''Бернардыну Луіш Машаду Гімарайнш''' ({{lang-pt|Bernardino Luís Machado Guimarães}}; 28 сакавіка 1851, Рыа-дэ-Жанейра, Бразілія — 29 красавіка 1944, Фамалікан, Партугалія) — партугальскі палітык-дэмакрат. 3-й і 8-ы прэзідэнт Партугальскай Рэспублікі, быў скінуты падчас Нацыя...»</comment>
      <origin>5119876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="3o9e6e8zb6ua06iv0izbbyj9cegky1j" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Бернардыну Луіш Машаду Гімарайнш''' ({{lang-pt|Bernardino Luís Machado Guimarães}}; 28 сакавіка 1851, Рыа-дэ-Жанейра, Бразілія — 29 красавіка 1944, Фамалікан, Партугалія) — партугальскі палітык-дэмакрат. 3-й і 8-ы прэзідэнт Партугальскай Рэспублікі, быў скінуты падчас Нацыянальнай рэвалюцыі 1926 года.
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>3o9e6e8zb6ua06iv0izbbyj9cegky1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119881</id>
      <parentid>5119876</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5119881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="js5vg2ff0g16sm738v62rgte7o2qa8r" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Бернардыну Луіш Машаду Гімарайнш''' ({{lang-pt|Bernardino Luís Machado Guimarães}}; 28 сакавіка 1851, Рыа-дэ-Жанейра, Бразілія — 29 красавіка 1944, Фамалікан, Партугалія) — партугальскі палітык-дэмакрат. 3-й і 8-ы прэзідэнт Партугальскай Рэспублікі, быў скінуты падчас Нацыянальнай рэвалюцыі 1926 года.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэзідэнты Партугаліі}}</text>
      <sha1>js5vg2ff0g16sm738v62rgte7o2qa8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119885</id>
      <parentid>5119881</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5119885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="ga8loln7ttstqvvtrq91u80rdp4ak4f" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Бернардыну Луіш Машаду Гімарайнш''' ({{lang-pt|Bernardino Luís Machado Guimarães}}; [[28 сакавіка]] [[1851]], Рыа-дэ-Жанейра, Бразілія — [[29 красавіка]] [[1944]], Фамалікан, Партугалія) — партугальскі палітык-дэмакрат. 3-й і 8-ы прэзідэнт Партугальскай Рэспублікі, быў скінуты падчас Нацыянальнай рэвалюцыі 1926 года.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэзідэнты Партугаліі}}</text>
      <sha1>ga8loln7ttstqvvtrq91u80rdp4ak4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119889</id>
      <parentid>5119885</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="q8424fxt91k798lkppv5ck4qeoldg0x" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Бернардыну Луіш Машаду Гімарайнш''' ({{lang-pt|Bernardino Luís Machado Guimarães}}; [[28 сакавіка]] [[1851]], Рыа-дэ-Жанейра, Бразілія — [[29 красавіка]] [[1944]], Фамалікан, Партугалія) — партугальскі палітык-дэмакрат. 3-і і 8-ы прэзідэнт Партугальскай Рэспублікі, скінуты падчас Нацыянальнай рэвалюцыі 1926 года.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэзідэнты Партугаліі}}</text>
      <sha1>q8424fxt91k798lkppv5ck4qeoldg0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119890</id>
      <parentid>5119889</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5119890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="619" sha1="gql93n208tnn4lslqjjjelo2ea1hog9" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Бернардыну Луіш Машаду Гімарайнш''' ({{lang-pt|Bernardino Luís Machado Guimarães}}; [[28 сакавіка]] [[1851]], Рыа-дэ-Жанейра, Бразілія — [[29 красавіка]] [[1944]], Фамалікан, Партугалія) — партугальскі палітык-дэмакрат. 3-і і 8-ы прэзідэнт Партугальскай Рэспублікі, скінуты падчас Нацыянальнай рэвалюцыі 1926 года.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэзідэнты Партугаліі}}</text>
      <sha1>gql93n208tnn4lslqjjjelo2ea1hog9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Понт-Адэмэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805224</id>
    <revision>
      <id>5119877</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Понт-Адэмэ''' (фр. Pont-Audemer) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], рэгіён [[Нармандыя]], дэпартамент Эр, акруга Бернэ, цэнтр аднайменнага кантона. Размешчаны за 56 км на захад ад [[Руан]]а і за 43 км на паўднёвы ўсход ад [[Гаўр]]а, за 4 км ад аўтамагістралі А1...»</comment>
      <origin>5119877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="720" sha1="b37v2ef4056mp1ug3is53orl8h6wgef" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Понт-Адэмэ''' (фр. Pont-Audemer) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], рэгіён [[Нармандыя]], дэпартамент Эр, акруга Бернэ, цэнтр аднайменнага кантона. Размешчаны за 56 км на захад ад [[Руан]]а і за 43 км на паўднёвы ўсход ад [[Гаўр]]а, за 4 км ад аўтамагістралі А13 «Нармандыя», на беразе ракі Рыль.

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Летыцыя Каста]], французская актрыса
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Францыі]]</text>
      <sha1>b37v2ef4056mp1ug3is53orl8h6wgef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119879</id>
      <parentid>5119877</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="i3y6p7mfs7aiqqkrquyghtkg2zt1d8k" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Понт-Адэмэ''' ({{lang-fr|Pont-Audemer}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], рэгіён [[Нармандыя]], дэпартамент Эр, акруга Бернэ, цэнтр аднайменнага кантона. Размешчаны за 56 км на захад ад [[Руан]]а і за 43 км на паўднёвы ўсход ад [[Гаўр]]а, за 4 км ад аўтамагістралі А13 «Нармандыя», на беразе ракі Рыль.

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Летыцыя Каста]], французская актрыса
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Францыі]]</text>
      <sha1>i3y6p7mfs7aiqqkrquyghtkg2zt1d8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119880</id>
      <parentid>5119879</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="780" sha1="a81equpii2m4ou6z7s5w3w6j61716pp" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Понт-Адэмэ''' ({{lang-fr|Pont-Audemer}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], рэгіён [[Нармандыя]], дэпартамент Эр, акруга Бернэ, цэнтр аднайменнага кантона. Размешчаны за 56 км на захад ад [[Руан]]а і за 43 км на паўднёвы ўсход ад [[Гаўр]]а, за 4 км ад аўтамагістралі А13 «Нармандыя», на беразе ракі Рыль.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Летыцыя Каста]], французская актрыса
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Францыі]]</text>
      <sha1>a81equpii2m4ou6z7s5w3w6j61716pp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119884</id>
      <parentid>5119880</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */</comment>
      <origin>5119884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="69ytkoz48xdv11c38y7ttzr8vwccw3t" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Понт-Адэмэ''' ({{lang-fr|Pont-Audemer}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], рэгіён [[Нармандыя]], дэпартамент Эр, акруга Бернэ, цэнтр аднайменнага кантона. Размешчаны за 56 км на захад ад [[Руан]]а і за 43 км на паўднёвы ўсход ад [[Гаўр]]а, за 4 км ад аўтамагістралі А13 «Нармандыя», на беразе ракі Рыль.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Юбер Друэ]], французскі мастак
* [[Летыцыя Каста]], французская актрыса
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Францыі]]</text>
      <sha1>69ytkoz48xdv11c38y7ttzr8vwccw3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119886</id>
      <parentid>5119884</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="869" sha1="egolginca4mzk1gzw25ky2x3qd411jv" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Понт-Адэмэ''' ({{lang-fr|Pont-Audemer}}) — горад на поўначы [[Францыя|Францыі]], рэгіён [[Нармандыя]], дэпартамент Эр, [[Бернэ (акруга)|акруга Бернэ]], цэнтр аднайменнага кантона. Размешчаны за 56 км на захад ад [[Руан]]а і за 43 км на паўднёвы ўсход ад [[Гаўр]]а, за 4 км ад аўтамагістралі А13 «Нармандыя», на беразе ракі Рыль.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Юбер Друэ]], французскі мастак
* [[Летыцыя Каста]], французская актрыса
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Гарады Францыі]]</text>
      <sha1>egolginca4mzk1gzw25ky2x3qd411jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miosiren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805225</id>
    <revision>
      <id>5119907</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Observr1</username>
        <id>165706</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Таксон  |image file    =   |image title   =   |image descr   =   |regnum        = Жывёлы  |parent        = trichechidae  |rang          = Род  |latin         = Miosiren  |author        = Dollo, 1889  |syn           =   |typus         = Miosiren kocki  |children name = Віды  |children      = * Miosiren kocki * Miosiren canhami  |Узнік        = 23.03  |Вымер         = 15.97  |wikispecies   = miosiren  |commons       =   |eol...»</comment>
      <origin>5119907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1712" sha1="j442wzzbgyid66i5gckbk0700729ot3" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file    = 
 |image title   = 
 |image descr   = 
 |regnum        = Жывёлы
 |parent        = trichechidae
 |rang          = Род
 |latin         = Miosiren
 |author        = Dollo, 1889
 |syn           = 
 |typus         = Miosiren kocki
 |children name = Віды
 |children      = * Miosiren kocki
* Miosiren canhami
 |Узнік        = 23.03
 |Вымер         = 15.97
 |wikispecies   = miosiren
 |commons       = 
 |eol           = 
}}

'''''Miosiren''''' гэта вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў падчас ранняга [[Міяцэн|Міяцэну]] ў паўднёваўсходняй [[Англія|Англіі]] ([[Суфалк]]) і [[Бельгія|Бельгіі]] ([[Антверпен]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36891|title = Fossilworks: Miosiren}}&lt;/ref&gt;
[[File:The Quarterly journal of the Geological Society of London (12733529455).jpg|thumb|left|Рэшткі ''M. canhami'']] 
Да роду належаць два віды - ''M. canhami'' and ''M. kocki''.

==Філагенетыка==
Кладыстычны аналіз вымерлых [[Сірэны (біялогія)|сірэн]] паказаў, што ''Miosiren'' - блізкі сваяк ''[[Anomotherium]]'' у асобным падсямействе Miosireninae у сямействе [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]].&lt;ref&gt;M. Voss. 2014. On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences. Zoosystematics and Evolution 90(1):87-93&lt;/ref&gt;

==Крыніцы==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>j442wzzbgyid66i5gckbk0700729ot3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119908</id>
      <parentid>5119907</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Observr1</username>
        <id>165706</id>
      </contributor>
      <origin>5119908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1815" sha1="6xaii1t306rz1aa5pcucmircv3qf37u" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file    = 
 |image title   = 
 |image descr   = 
 |regnum        = Жывёлы
 |parent        = trichechidae
 |rang          = Род
 |latin         = Miosiren
 |author        = Dollo, 1889
 |syn           = 
 |typus         = Miosiren kocki
 |children name = Віды
 |children      = * Miosiren kocki
* Miosiren canhami
 |Узнік        = 23.03
 |Вымер         = 15.97
 |wikispecies   = miosiren
 |commons       = 
 |eol           = 
}}

'''''Miosiren''''' гэта вымерлы род сямейства [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]], які жыў падчас ранняга [[Міяцэн|Міяцэну]] ў паўднёваўсходняй [[Англія|Англіі]] ([[Суфалк]]) і [[Бельгія|Бельгіі]] ([[Антверпен]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://paleobiodb.org/classic/checkTaxonInfo?taxon_no=36891|title = Fossilworks: Miosiren}}&lt;/ref&gt;
[[File:The Quarterly journal of the Geological Society of London (12733529455).jpg|thumb|left|Рэшткі ''M. canhami'']] 
Да роду належаць два віды - ''M. canhami'' and ''M. kocki''.

==Філагенетыка==
Кладыстычны аналіз вымерлых [[Сірэны (біялогія)|сірэн]] паказаў, што ''Miosiren'' - блізкі сваяк ''[[Anomotherium]]'' у асобным падсямействе Miosireninae у сямействе [[Ламанцінавыя|Ламанцінавых]].&lt;ref&gt;M. Voss. 2014. On the invalidity of Halitherium schinzii Kaup, 1838 (Mammalia, Sirenia), with comments on systematic consequences. Zoosystematics and Evolution 90(1):87-93&lt;/ref&gt;

==Крыніцы==
{{Крыніцы}}{{Шаблон:Сірэны}}{{бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Сірэны| ]]</text>
      <sha1>6xaii1t306rz1aa5pcucmircv3qf37u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларуская дыялектная мова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805226</id>
    <redirect title="Дыялекты беларускай мовы" />
    <revision>
      <id>5119913</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Дыялекты беларускай мовы]]</comment>
      <origin>5119913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="5j4a4j4oiqgvbb5rers0h2xqzsxvgn4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Дыялекты беларускай мовы]]</text>
      <sha1>5j4a4j4oiqgvbb5rers0h2xqzsxvgn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наталі Дормер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805227</id>
    <revision>
      <id>5119915</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1341999734|Natalie Dormer]]»</comment>
      <origin>5119915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10665" sha1="ef8vg0dsmnkcrdnd89za6f9cb8tp34p" xml:space="preserve">
 {{Асоба}}

'''Наталі{{Націск}} До'''{{Націск}}'''рмер''' (нар. 11 лютага 1982 г.) — брытанская актрыса. Яна вядомая сваімі ролямі ў гістарычных фільмах, блокбастарах, [[Незалежнае кіно|незалежных фільмах]], а таксама працай над вядомымі тэлесерыяламі. Сярод яе ўзнагарод — прэмія «Эмпайр», намінацыі на прэмію «Выбар крытыкаў», дзве [[Джэміні (прэмія)|прэміі «Джэміні»]] і дзве прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

Шырокае прызнанне Дормер набыла з роллю [[Ганна Балейн|Ганны Балейн]] у серыяле канала Showtime ''[[Цюдоры (тэлесерыял)|«Цюдоры]]''» (2007–2008).

== Ранняе жыццё і адукацыя ==
Наталі Дормер нарадзілася ў [[Рэдынг (Англія)|Рэдынгу]], графства Беркшыр, 11 лютага 1982 года&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|title=Chase's Calendar of Events 2015|publisher=McGraw Hill Professional|date=17 October 2014|isbn=978-0-07-183545-9|url=https://books.google.com/books?id=L8fkCQAAQBAJ&amp;q=Natalie+Dormer+1982|access-date=26 October 2025|page=119}}&lt;/ref&gt; у сям'і Гэры Дормера і Клэр Рычардс. У яе есць брат Марк і сястра Саманта.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/facts/Natalie-Dormer|title=Natalie Dormer|website=Encyclopædia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804040753/https://www.britannica.com/facts/Natalie-Dormer|archive-date=4 August 2020|access-date=25 May 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marawork&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/fashion/people/natalie-dormer-on-game-of-thrones-maxmara-and-struggling-for-work/|title=Natalie Dormer on Game of Thrones, MaxMara and struggling for work: 'I was properly unemployed for 10 months. You're never home and dry'|author=Emily Cronin|website=[[The Daily Telegraph]]|date=20 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420205252/https://www.telegraph.co.uk/fashion/people/natalie-dormer-on-game-of-thrones-maxmara-and-struggling-for-wor/|archive-date=20 April 2019|access-date=12 October 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://beechwoodprimaryschool.com/wp-content/uploads/2015/09/Bulmershe-Alumni-Issue-9.pdf|title=Famous Daughter of Bulmershe Alumni|website=Bulmershe Alumni Community|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424103415/http://beechwoodprimaryschool.com/wp-content/uploads/2015/09/Bulmershe-Alumni-Issue-9.pdf|archive-date=24 April 2016|access-date=2 December 2017|url-status=live|page=3}}&lt;/ref&gt; Яна мае англійскае, [[Нарвежцы|нарвежскае]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/04/09/fashion/want-that-game-of-thrones-glow-beauty-tips-from-natalie-dormer.html|title=Want That 'Game of Thrones' Glow? Beauty Tips From Natalie Dormer|website=The New York Times|date=9 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420205641/https://www.nytimes.com/2015/04/09/fashion/want-that-game-of-thrones-glow-beauty-tips-from-natalie-dormer.html|archive-date=20 April 2019|access-date=31 December 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і [[Валійцы|валійскае]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b070nmrm|title=Wynne Evans is joined by Game of Thrones actor Natalie Dormer|date=16 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502235822/https://www.bbc.co.uk/programmes/b070nmrm|archive-date=2 May 2019|access-date=24 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; паходжанне.&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20231202091316/https://www.irishtimes.com/culture/film/natalie-dormer-i-m-the-one-carrying-king-s-crisps-and-lyons-leaving-dublin-1.2546918|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


Падчас вучобы ў школе Дормер займалася танцамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://allenova.co.uk/index.php?page=successes|title=Past Pupils|publisher=Allenova School of Dance|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718190839/http://www.allenova.co.uk/index.php?page=successes|archive-date=18 July 2006|access-date=4 April 2009|url-status=dead}} and spent two years with Starmaker Theatre Company, performing in a number of shows and as [[Харэаграфія|choreographer]] for a Starmaker review.&lt;/ref&gt; Яна кажа, што была «акадэмічнай надзеяй» у сям'і і папярэдне атрымала прапанову паступіць на вывучэнне гісторыі ва [[Кембрыджскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Кембрыджа]], але на экзамене яна не атрымала патрэбнай адзнакі.&lt;ref name=&quot;golden&quot;&gt;Gilbert, Gerard. [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-6132185.html Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420212224/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-6132185.html|date=20 April 2019}}, ''The Independent'', 17 September 2011. Retrieved 1 September 2013.&lt;/ref&gt; Пасля гэтага яна прайшла навучанне ў Акадэміі драматычнага мастацтва імя Вебера Дугласа ў Лондане.&lt;ref&gt;{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20180704143100/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/natalie-dormer-in-darkness-interview-picnic-at-hanging-rock-game-of-thrones-strong-women-a8430771.html}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Natalie_Dormer_(March_2013)_(headshot).jpg|справа|міні|218x218пкс|Дормер у 2013 годзе]]

== Выбраная фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Роля
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Заўвагі
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011
| ''МЫ''
| [[Лізавета Боўз-Лаян|каралева Лізавета]]
|
|-
| ''[[Першы мсцівец|Капітан Амерыка: Першы мсцівец]]''
| Радавая Ларынг
|
|-
| 2012
| ''Электрычнае кіно: як сябе паводзіць''
| [[Ларэн Бэкол]]
| Кароткаметражны фільм
|-
|2014
| ''[[Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | Крэсіда
|
|-
| 2015
| ''Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 2''
|
|-
| 2018
| ''У цемры''
| Сафія
| Таксама сцэнарыст і прадзюсар
|-
| 2019
| ''Прафесар і вар'ят''
| Эліза Мерэт
|
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; |Год
! scope=&quot;col&quot; |Назва
! scope=&quot;col&quot; |Роля
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Заўвагі
|-
|{{Спіс з Br|2007–2008;|2010}}
|''[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]''
|[[Ганна Балейн]]
|21 эпізод
|-
|2012–2016
|''[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]''
|Маргеры Тырэлл
|26 эпізодаў
|-
|2013–2015
|''Элементарна''
|Джэймі Марыарці / Ірэн Адлер
|6 эпізодаў
|-
|2020
|''[[:en:Penny_Dreadful:_City_of_Angels|Penny Dreadful: City of Angels]]''
|Магда / Эльза / Аляксандр / Рыа
|Галоўная роля, 10 эпізодаў
|-
|2024
|''[[:en:White_Lies_(miniseries)|White Lies]]''
|Эдзі Гансен
|Галоўная роля, 8 эпізодаў і таксама выканаўчы прадзюсар&lt;ref name=&quot;wl2023&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/natalie-dormer-white-lies-south-africa-crime-thriller-tv-1235337539/|title=Natalie Dormer to Lead South African Crime Thriller Series 'White Lies' (Exclusive)|author=Ritman|first=Alex|date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|2026
|''Лэдзі''
|[[Сара Фергюсан|Сара, герцагіня Ёркская]]
|Галоўная роля, 4 эпізоды
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Агучванне ролі
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Заўвагі
|-
| 2014–2015
| ''Гульня тронаў''
| Марджэры Тырэл
| Паводле аднайменнага тэлесерыяла
|-
| 2017
| ''[[Mass Effect: Andromeda|Mass Effect: Андрамеда]]''
| доктар Лексі Т'Пера
|
|}

=== Музычныя відэа ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Выканаўца
|-
| 2015
|&quot;[[:en:Someone_New_(Hozier_song)|Someone New]]&quot;
|[[:en:Hozier|Hozier]]
|-
| 2020
|&quot;No Day Shall Erase You&quot;
|[[:en:Fabio_D'Andrea|Fabio D'Andrea]]
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Дадатковае чытанне ==

* {{cite news|last=Armstrong|first=S|title=She won't lose her head|work=The Sunday Times|location=London|date=30 September 2007|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article2499952.ece|archive-url=https://archive.today/20110517085619/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article2499952.ece|url-status=dead|archive-date=17 May 2011|access-date=3 October 2007|ref=none}}
* {{cite magazine|last=Collins|first=S|title=Game of Thrones' Q&amp;A: Natalie Dormer on Playing 'the Kate Middleton of Westeros|magazine=Rolling Stone|location=New York|date=1 April 2013|url=https://www.rollingstone.com/movies/news/game-of-thrones-q-a-natalie-dormer-on-playing-the-kate-middleton-of-westeros-20130401|access-date=16 April 2013|ref=none}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

* {{Imdb імя|1754059|Natalie Dormer}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе]]
[[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>ef8vg0dsmnkcrdnd89za6f9cb8tp34p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119916</id>
      <parentid>5119915</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5119916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10648" sha1="ktni9hsvwypjrhpqk99zjgo59whwfg1" xml:space="preserve">{{Асоба}}

'''Наталі{{Націск}} До'''{{Націск}}'''рмер''' (нар. 11 лютага 1982 г.) — брытанская актрыса. Яна вядомая сваімі ролямі ў гістарычных фільмах, блокбастарах, [[Незалежнае кіно|незалежных фільмах]], а таксама працай над вядомымі тэлесерыяламі. Сярод яе ўзнагарод — прэмія «Эмпайр», намінацыі на прэмію «Выбар крытыкаў», дзве [[Джэміні (прэмія)|прэміі «Джэміні»]] і дзве прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

Шырокае прызнанне Дормер набыла з роллю [[Ганна Балейн|Ганны Балейн]] у серыяле канала Showtime ''[[Цюдоры (тэлесерыял)|«Цюдоры]]''» (2007–2008).

== Ранняе жыццё і адукацыя ==
Наталі Дормер нарадзілася ў [[Рэдынг (Англія)|Рэдынгу]], графства Беркшыр, 11 лютага 1982 года&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|title=Chase's Calendar of Events 2015|publisher=McGraw Hill Professional|date=17 October 2014|isbn=978-0-07-183545-9|url=https://books.google.com/books?id=L8fkCQAAQBAJ&amp;q=Natalie+Dormer+1982|access-date=26 October 2025|page=119}}&lt;/ref&gt; у сям'і Гэры Дормера і Клэр Рычардс. У яе есць брат Марк і сястра Саманта.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/facts/Natalie-Dormer|title=Natalie Dormer|website=Encyclopædia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804040753/https://www.britannica.com/facts/Natalie-Dormer|archive-date=4 August 2020|access-date=25 May 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marawork&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/fashion/people/natalie-dormer-on-game-of-thrones-maxmara-and-struggling-for-work/|title=Natalie Dormer on Game of Thrones, MaxMara and struggling for work: 'I was properly unemployed for 10 months. You're never home and dry'|author=Emily Cronin|website=[[The Daily Telegraph]]|date=20 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420205252/https://www.telegraph.co.uk/fashion/people/natalie-dormer-on-game-of-thrones-maxmara-and-struggling-for-wor/|archive-date=20 April 2019|access-date=12 October 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://beechwoodprimaryschool.com/wp-content/uploads/2015/09/Bulmershe-Alumni-Issue-9.pdf|title=Famous Daughter of Bulmershe Alumni|website=Bulmershe Alumni Community|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424103415/http://beechwoodprimaryschool.com/wp-content/uploads/2015/09/Bulmershe-Alumni-Issue-9.pdf|archive-date=24 April 2016|access-date=2 December 2017|url-status=live|page=3}}&lt;/ref&gt; Яна мае англійскае, [[Нарвежцы|нарвежскае]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/04/09/fashion/want-that-game-of-thrones-glow-beauty-tips-from-natalie-dormer.html|title=Want That 'Game of Thrones' Glow? Beauty Tips From Natalie Dormer|website=The New York Times|date=9 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420205641/https://www.nytimes.com/2015/04/09/fashion/want-that-game-of-thrones-glow-beauty-tips-from-natalie-dormer.html|archive-date=20 April 2019|access-date=31 December 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і [[Валійцы|валійскае]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b070nmrm|title=Wynne Evans is joined by Game of Thrones actor Natalie Dormer|date=16 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502235822/https://www.bbc.co.uk/programmes/b070nmrm|archive-date=2 May 2019|access-date=24 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; паходжанне.&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20231202091316/https://www.irishtimes.com/culture/film/natalie-dormer-i-m-the-one-carrying-king-s-crisps-and-lyons-leaving-dublin-1.2546918|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Падчас вучобы ў школе Дормер займалася танцамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://allenova.co.uk/index.php?page=successes|title=Past Pupils|publisher=Allenova School of Dance|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718190839/http://www.allenova.co.uk/index.php?page=successes|archive-date=18 July 2006|access-date=4 April 2009|url-status=dead}} and spent two years with Starmaker Theatre Company, performing in a number of shows and as [[Харэаграфія|choreographer]] for a Starmaker review.&lt;/ref&gt; Яна кажа, што была «акадэмічнай надзеяй» у сям'і і папярэдне атрымала прапанову паступіць на вывучэнне гісторыі ва [[Кембрыджскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Кембрыджа]], але на экзамене яна не атрымала патрэбнай адзнакі.&lt;ref name=&quot;golden&quot;&gt;Gilbert, Gerard. [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-6132185.html Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420212224/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-6132185.html|date=20 April 2019}}, ''The Independent'', 17 September 2011. Retrieved 1 September 2013.&lt;/ref&gt; Пасля гэтага яна прайшла навучанне ў Акадэміі драматычнага мастацтва імя Вебера Дугласа ў Лондане.&lt;ref&gt;{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20180704143100/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/natalie-dormer-in-darkness-interview-picnic-at-hanging-rock-game-of-thrones-strong-women-a8430771.html}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Natalie_Dormer_(March_2013)_(headshot).jpg|справа|міні|218x218пкс|Дормер у 2013 годзе]]

== Выбраная фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Роля
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Заўвагі
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011
| ''МЫ''
| [[Лізавета Боўз-Лаян|каралева Лізавета]]
|
|-
| ''[[Першы мсцівец|Капітан Амерыка: Першы мсцівец]]''
| Радавая Ларынг
|
|-
| 2012
| ''Электрычнае кіно: як сябе паводзіць''
| [[Ларэн Бэкол]]
| Кароткаметражны фільм
|-
|2014
| ''[[Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | Крэсіда
|
|-
| 2015
| ''Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 2''
|
|-
| 2018
| ''У цемры''
| Сафія
| Таксама сцэнарыст і прадзюсар
|-
| 2019
| ''Прафесар і вар'ят''
| Эліза Мерэт
|
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Год
! scope=&quot;col&quot; |Назва
! scope=&quot;col&quot; |Роля
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Заўвагі
|-
|{{Спіс з Br|2007–2008;|2010}}
|''[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]''
|[[Ганна Балейн]]
|21 эпізод
|-
|2012–2016
|''[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]''
|Маргеры Тырэлл
|26 эпізодаў
|-
|2013–2015
|''Элементарна''
|Джэймі Марыарці / Ірэн Адлер
|6 эпізодаў
|-
|2020
|''[[:en:Penny_Dreadful:_City_of_Angels|Penny Dreadful: City of Angels]]''
|Магда / Эльза / Аляксандр / Рыа
|Галоўная роля, 10 эпізодаў
|-
|2024
|''[[:en:White_Lies_(miniseries)|White Lies]]''
|Эдзі Гансен
|Галоўная роля, 8 эпізодаў і таксама выканаўчы прадзюсар&lt;ref name=&quot;wl2023&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/natalie-dormer-white-lies-south-africa-crime-thriller-tv-1235337539/|title=Natalie Dormer to Lead South African Crime Thriller Series 'White Lies' (Exclusive)|author=Ritman|first=Alex|date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|2026
|''Лэдзі''
|[[Сара Фергюсан|Сара, герцагіня Ёркская]]
|Галоўная роля, 4 эпізоды
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Агучванне ролі
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Заўвагі
|-
| 2014–2015
| ''Гульня тронаў''
| Марджэры Тырэл
| Паводле аднайменнага тэлесерыяла
|-
| 2017
| ''[[Mass Effect: Andromeda|Mass Effect: Андрамеда]]''
| доктар Лексі Т'Пера
|
|}

=== Музычныя відэа ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Выканаўца
|-
| 2015
|&quot;[[:en:Someone_New_(Hozier_song)|Someone New]]&quot;
|[[:en:Hozier|Hozier]]
|-
| 2020
|&quot;No Day Shall Erase You&quot;
|[[:en:Fabio_D'Andrea|Fabio D'Andrea]]
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Дадатковае чытанне ==

* {{cite news|last=Armstrong|first=S|title=She won't lose her head|work=The Sunday Times|location=London|date=30 September 2007|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article2499952.ece|archive-url=https://archive.today/20110517085619/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article2499952.ece|url-status=dead|archive-date=17 May 2011|access-date=3 October 2007|ref=none}}
* {{cite magazine|last=Collins|first=S|title=Game of Thrones' Q&amp;A: Natalie Dormer on Playing 'the Kate Middleton of Westeros|magazine=Rolling Stone|location=New York|date=1 April 2013|url=https://www.rollingstone.com/movies/news/game-of-thrones-q-a-natalie-dormer-on-playing-the-kate-middleton-of-westeros-20130401|access-date=16 April 2013|ref=none}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

* {{Imdb імя|1754059|Natalie Dormer}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе]]
[[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>ktni9hsvwypjrhpqk99zjgo59whwfg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119920</id>
      <parentid>5119916</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тэлебачанне */</comment>
      <origin>5119920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10618" sha1="2bafow5rg2dzrqoc0tbz61upe5y77qa" xml:space="preserve">{{Асоба}}

'''Наталі{{Націск}} До'''{{Націск}}'''рмер''' (нар. 11 лютага 1982 г.) — брытанская актрыса. Яна вядомая сваімі ролямі ў гістарычных фільмах, блокбастарах, [[Незалежнае кіно|незалежных фільмах]], а таксама працай над вядомымі тэлесерыяламі. Сярод яе ўзнагарод — прэмія «Эмпайр», намінацыі на прэмію «Выбар крытыкаў», дзве [[Джэміні (прэмія)|прэміі «Джэміні»]] і дзве прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

Шырокае прызнанне Дормер набыла з роллю [[Ганна Балейн|Ганны Балейн]] у серыяле канала Showtime ''[[Цюдоры (тэлесерыял)|«Цюдоры]]''» (2007–2008).

== Ранняе жыццё і адукацыя ==
Наталі Дормер нарадзілася ў [[Рэдынг (Англія)|Рэдынгу]], графства Беркшыр, 11 лютага 1982 года&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|title=Chase's Calendar of Events 2015|publisher=McGraw Hill Professional|date=17 October 2014|isbn=978-0-07-183545-9|url=https://books.google.com/books?id=L8fkCQAAQBAJ&amp;q=Natalie+Dormer+1982|access-date=26 October 2025|page=119}}&lt;/ref&gt; у сям'і Гэры Дормера і Клэр Рычардс. У яе есць брат Марк і сястра Саманта.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/facts/Natalie-Dormer|title=Natalie Dormer|website=Encyclopædia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804040753/https://www.britannica.com/facts/Natalie-Dormer|archive-date=4 August 2020|access-date=25 May 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marawork&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/fashion/people/natalie-dormer-on-game-of-thrones-maxmara-and-struggling-for-work/|title=Natalie Dormer on Game of Thrones, MaxMara and struggling for work: 'I was properly unemployed for 10 months. You're never home and dry'|author=Emily Cronin|website=[[The Daily Telegraph]]|date=20 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420205252/https://www.telegraph.co.uk/fashion/people/natalie-dormer-on-game-of-thrones-maxmara-and-struggling-for-wor/|archive-date=20 April 2019|access-date=12 October 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://beechwoodprimaryschool.com/wp-content/uploads/2015/09/Bulmershe-Alumni-Issue-9.pdf|title=Famous Daughter of Bulmershe Alumni|website=Bulmershe Alumni Community|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424103415/http://beechwoodprimaryschool.com/wp-content/uploads/2015/09/Bulmershe-Alumni-Issue-9.pdf|archive-date=24 April 2016|access-date=2 December 2017|url-status=live|page=3}}&lt;/ref&gt; Яна мае англійскае, [[Нарвежцы|нарвежскае]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/04/09/fashion/want-that-game-of-thrones-glow-beauty-tips-from-natalie-dormer.html|title=Want That 'Game of Thrones' Glow? Beauty Tips From Natalie Dormer|website=The New York Times|date=9 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420205641/https://www.nytimes.com/2015/04/09/fashion/want-that-game-of-thrones-glow-beauty-tips-from-natalie-dormer.html|archive-date=20 April 2019|access-date=31 December 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і [[Валійцы|валійскае]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b070nmrm|title=Wynne Evans is joined by Game of Thrones actor Natalie Dormer|date=16 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502235822/https://www.bbc.co.uk/programmes/b070nmrm|archive-date=2 May 2019|access-date=24 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; паходжанне.&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20231202091316/https://www.irishtimes.com/culture/film/natalie-dormer-i-m-the-one-carrying-king-s-crisps-and-lyons-leaving-dublin-1.2546918|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Падчас вучобы ў школе Дормер займалася танцамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://allenova.co.uk/index.php?page=successes|title=Past Pupils|publisher=Allenova School of Dance|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718190839/http://www.allenova.co.uk/index.php?page=successes|archive-date=18 July 2006|access-date=4 April 2009|url-status=dead}} and spent two years with Starmaker Theatre Company, performing in a number of shows and as [[Харэаграфія|choreographer]] for a Starmaker review.&lt;/ref&gt; Яна кажа, што была «акадэмічнай надзеяй» у сям'і і папярэдне атрымала прапанову паступіць на вывучэнне гісторыі ва [[Кембрыджскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Кембрыджа]], але на экзамене яна не атрымала патрэбнай адзнакі.&lt;ref name=&quot;golden&quot;&gt;Gilbert, Gerard. [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-6132185.html Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420212224/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-6132185.html|date=20 April 2019}}, ''The Independent'', 17 September 2011. Retrieved 1 September 2013.&lt;/ref&gt; Пасля гэтага яна прайшла навучанне ў Акадэміі драматычнага мастацтва імя Вебера Дугласа ў Лондане.&lt;ref&gt;{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20180704143100/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/natalie-dormer-in-darkness-interview-picnic-at-hanging-rock-game-of-thrones-strong-women-a8430771.html}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Natalie_Dormer_(March_2013)_(headshot).jpg|справа|міні|218x218пкс|Дормер у 2013 годзе]]

== Выбраная фільмаграфія ==

=== Фільмы ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Роля
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Заўвагі
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011
| ''МЫ''
| [[Лізавета Боўз-Лаян|каралева Лізавета]]
|
|-
| ''[[Першы мсцівец|Капітан Амерыка: Першы мсцівец]]''
| Радавая Ларынг
|
|-
| 2012
| ''Электрычнае кіно: як сябе паводзіць''
| [[Ларэн Бэкол]]
| Кароткаметражны фільм
|-
|2014
| ''[[Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | Крэсіда
|
|-
| 2015
| ''Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 2''
|
|-
| 2018
| ''У цемры''
| Сафія
| Таксама сцэнарыст і прадзюсар
|-
| 2019
| ''Прафесар і вар'ят''
| Эліза Мерэт
|
|}

=== Тэлебачанне ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Год
! scope=&quot;col&quot; |Назва
! scope=&quot;col&quot; |Роля
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Заўвагі
|-
|{{Спіс з Br|2007–2008;|2010}}
|''[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]''
|[[Ганна Балейн]]
|21 серыя
|-
|2012–2016
|''[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]''
|Маргеры Тырэлл
|26 серый
|-
|2013–2015
|''Элементарна''
|Джэймі Марыарці / Ірэн Адлер
|6 серый
|-
|2020
|''[[:en:Penny_Dreadful:_City_of_Angels|Penny Dreadful: City of Angels]]''
|Магда / Эльза / Аляксандр / Рыа
|Галоўная роля, 10 серый
|-
|2024
|''[[:en:White_Lies_(miniseries)|White Lies]]''
|Эдзі Гансен
|Галоўная роля, 8 серый і таксама выканаўчы прадзюсар&lt;ref name=&quot;wl2023&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/natalie-dormer-white-lies-south-africa-crime-thriller-tv-1235337539/|title=Natalie Dormer to Lead South African Crime Thriller Series 'White Lies' (Exclusive)|author=Ritman|first=Alex|date=28 February 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|2026
|''Лэдзі''
|[[Сара Фергюсан|Сара, герцагіня Ёркская]]
|Галоўная роля, 4 серыі
|}

=== Відэагульні ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Агучванне ролі
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Заўвагі
|-
| 2014–2015
| ''Гульня тронаў''
| Марджэры Тырэл
| Паводле аднайменнага тэлесерыяла
|-
| 2017
| ''[[Mass Effect: Andromeda|Mass Effect: Андрамеда]]''
| доктар Лексі Т'Пера
|
|}

=== Музычныя відэа ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Год
! scope=&quot;col&quot; | Назва
! scope=&quot;col&quot; | Выканаўца
|-
| 2015
|&quot;[[:en:Someone_New_(Hozier_song)|Someone New]]&quot;
|[[:en:Hozier|Hozier]]
|-
| 2020
|&quot;No Day Shall Erase You&quot;
|[[:en:Fabio_D'Andrea|Fabio D'Andrea]]
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Дадатковае чытанне ==

* {{cite news|last=Armstrong|first=S|title=She won't lose her head|work=The Sunday Times|location=London|date=30 September 2007|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article2499952.ece|archive-url=https://archive.today/20110517085619/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article2499952.ece|url-status=dead|archive-date=17 May 2011|access-date=3 October 2007|ref=none}}
* {{cite magazine|last=Collins|first=S|title=Game of Thrones' Q&amp;A: Natalie Dormer on Playing 'the Kate Middleton of Westeros|magazine=Rolling Stone|location=New York|date=1 April 2013|url=https://www.rollingstone.com/movies/news/game-of-thrones-q-a-natalie-dormer-on-playing-the-kate-middleton-of-westeros-20130401|access-date=16 April 2013|ref=none}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

* {{Imdb імя|1754059|Natalie Dormer}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе]]
[[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>2bafow5rg2dzrqoc0tbz61upe5y77qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Наталі Дормер</title>
    <ns>1</ns>
    <id>805228</id>
    <revision>
      <id>5119917</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}»</comment>
      <origin>5119917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="ppgfofmjyq82gwqcbskdmenvgbxnzkr" xml:space="preserve">{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}</text>
      <sha1>ppgfofmjyq82gwqcbskdmenvgbxnzkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рабі (Эстонія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805229</id>
    <revision>
      <id>5119918</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{значэнні2|Рабі}} {{НП}} '''Рабі''' ({{lang-et|Räbi}}) — вёска ў [[Отэпя (воласць, 2017)|воласці Отэпя]] павета [[Валгамаа]] на поўдні [[Эстонія|Эстоніі]].  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}  == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Отэпя (2017)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]»</comment>
      <origin>5119918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="448" sha1="f444wlw46snkujhbsowe491zur4sxlw" xml:space="preserve">{{значэнні2|Рабі}}
{{НП}}
'''Рабі''' ({{lang-et|Räbi}}) — вёска ў [[Отэпя (воласць, 2017)|воласці Отэпя]] павета [[Валгамаа]] на поўдні [[Эстонія|Эстоніі]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Отэпя (2017)}}
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>f444wlw46snkujhbsowe491zur4sxlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Міці (Эстонія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805230</id>
    <revision>
      <id>5119922</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{значэнні2|Міці}} {{НП}} '''Міці''' ({{lang-et|Miti}}) — вёска ў [[Отэпя (воласць, 2017)|воласці Отэпя]] павета [[Валгамаа]] на поўдні [[Эстонія|Эстоніі]].  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}  == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Отэпя (2017)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]»</comment>
      <origin>5119922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="447" sha1="khu19vb7s867uhrve69lfubslnygouu" xml:space="preserve">{{значэнні2|Міці}}
{{НП}}
'''Міці''' ({{lang-et|Miti}}) — вёска ў [[Отэпя (воласць, 2017)|воласці Отэпя]] павета [[Валгамаа]] на поўдні [[Эстонія|Эстоніі]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Отэпя (2017)}}
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>khu19vb7s867uhrve69lfubslnygouu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Міці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805231</id>
    <revision>
      <id>5119924</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Міці''':  == Прозвішча == * [[Энрыка Міці]] — прэм’ер-міністр Мальты  == Тапонім == * [[Міці (Эстонія)]] {{неадназначнасць}}»</comment>
      <origin>5119924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="90uiuhthdbyqyqubdajhyyq3pppb7u6" xml:space="preserve">'''Міці''':

== Прозвішча ==
* [[Энрыка Міці]] — прэм’ер-міністр Мальты

== Тапонім ==
* [[Міці (Эстонія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>90uiuhthdbyqyqubdajhyyq3pppb7u6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мечыслаў Мацкевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805232</id>
    <revision>
      <id>5119925</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/75892694|Mieczysław Mackiewicz]]»</comment>
      <origin>5119925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10366" sha1="jjq39ovfaseaki28zmh5olcybsef0so" xml:space="preserve">[[Файл:Mieczysław Mackiewicz gen. bryg. kawaler VM.jpg|міні|Мечыслаў Мацкевіч]]
'''Мечыслаў Мацкевіч''' (нар. [[9 мая]] [[1880|1880 г.]] у Курценішках (у кальварыйскім павеце, [[Сувалкаўская губерня]]), памёр [[6 жніўня]] [[1954|1954 г.]] у [[Бангар (Уэльс)|Бангоры]] ) — прафесійны вайсковец, удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветай]], [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай войнаў]], [[брыгадны генерал]] Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari .

== Біяграфія ==
Ён нарадзіўся 9 мая 1880 года ў вёсцы Курценішкі, што ў гміне Балкуны, Кальварыйскі павет, у сям'і Генрыка і Саламеі Бірштэйн. Адукацыю атрымаў у [[Мар’ямполь|Марыямпалі]] і ў Юнкерскай школе ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. З 1902 г. быў афіцэрам 26-й пяхотнай дывізіі ў [[Гродна|Гродне]]. Удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне 1904–1905 гадоў]]. У 1913 годзе ў Кракаве наладзіў сувязь з [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] і таемна стаў сябрам Стралецкага таварыства. У 1914 годзе быў камандзірам роты на нямецкім фронце. У 1915 годзе быў захоплены немцамі ў палон. У лагерах [[Гельмштэт|Гельмштэдт]] і Гардэнлеген ён стварыў польскую школу падафіцэраў.

Вызвалены з палону ў красавіку 1918 г., ён быў прызначаны цывільным чыноўнікам у польскую Ваенную камісію Часовай дзяржаўнай рады ў якасці кіраўніка аддзела кадраў. Адначасова ён узначальваў разведвальнае падраздзяленне [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай ваеннай арганізацыі]], галоўнай задачай якога было аказанне дапамогі палякам — дэзерцірам з нямецкай і аўстра-венгерскай армій, а таксама дэмабілізаваным салдатам [[Польскі корпус|Першага польскага корпуса ў Расіі]]. Як былы афіцэр рускай арміі, вызвалены з лагера для ваеннапалонных рэскрыптам Рэгенцкай рады ад [[25 кастрычніка]] 1918 года, ён быў прызначаны ў падпарадкаваную Польскую армію і павышаны да звання [[Маёр|маёра]].

З кастрычніка па снежань 1918 года ён быў начальнікам [[Другі аддзел Генеральнага штаба Войска Польскага|другога інфармацыйнага аддзела Генеральнага штаба Войска Польскага]]. З 19 снежня 1918 г. па 6 жніўня 1920 г. ён арганізаваў і камандаваў [[41 Сувальскі полк пяхоты|41-м пяхотным палком]] . Тым часам, з 6 кастрычніка 1919 года па 12 красавіка 1920 года, ён быў прызначаны ў склад Праверачнай камісіі. 1 студзеня 1920 года [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]], як галоўнакамандуючы, прызначыў яго членам часовага капітула [[Virtuti Militari|Ордэна Virtuti Militari]] і ўзнагародзіў Сярэбраным крыжам гэтага ордэна. Камандзір аператыўнай групы ў баях за [[Ліда|Ліду]] — ён захапіў Ліду. У маі-чэрвені 1919 года кіраўнік палітычнай місіі ў [[Коўна|Каўнасе]] (Пілсудскі лічыў спецыялістам па літоўскіх справах). Пасля правалу місіі, у красавіку-жніўні 1920 года, ён служыў камандзірам [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] . Затым камандзірам Аператыўнай групы і [[18 Дывізія пяхоты (II Польская рэспубліка)|18-й пяхотнай дывізіі]] . Быў цяжка паранены на бальшавіцкім фронце.

У кастрычніку 1920 года, ачуняўшы ад ран, ён стаў афіцэрам падаручэннях Галоўнакамандуючага. З студзеня 1921 года ён камандаваў [[30 Палеская дывізія пяхоты|30-й пяхотнай дывізіяй]] . 3 мая 1922 года яму было прысвоена званне палкоўніка са старшынством з 1 чэрвеня 1919 года і 87-я пасада ў корпусе пяхотных афіцэраў. Тым часам, з 15 лістапада 1923 года па 15 жніўня 1924 года, ён праслухаў першы курс Цэнтра вышэйшых ваенных даследаванняў у Варшаве. 26 мая 1926 года ён прыняў камандаванне 26-й пяхотнай дывізіяй у Скерневіцах. 16 сакавіка 1927 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча [[Ігнацы Масціцкі]] па просьбе міністра ваенных спраў, першага маршала Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэфа Пілсудскага,]] узвысіў яго да звання брыгаднага генерала і 1-м месцам у корпусе генералаў. 8 сакавіка 1935 года ён быў вызвалены ад пасады камандзіра дывізіі, захаваўшы папярэднюю выслугу, і выйшаў у адстаўку 30 верасня таго ж года.

Ён стаў вайсковым пасяленцам у [[Жытомля|Жыдомлі]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/osadnicy_wojskowi.pdf|title=Osadnicy wojskowi – lista kompletna|website=kresy.genealodzy.pl|pages=116}}&lt;/ref&gt; . Ён быў членам кіраўніцтва [[Towarzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich|Таварыства развіцця Усходніх Земляў]]  .

У верасні 1939 года ён добраахвотна пайшоў на службу, але не атрымаў прызначэння. Яго інтэрнавалі ў [[Румынія|Румыніі]] ў лагеры Бэіле-Геркулане. Пасля вызвалення,  Мацкевіча фармальна накіравалі ў 2-і корпус у [[Італія|Італіі]]. Пасля прыбыцця ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] і дэмабілізацыі ён пасяліўся ў Уэльсе, дзе і памёр 6 жніўня 1954 года.

У Мечыслава Мацкевіча былі дачка Ірэна і сын Уладзіслаў {{Sfn|Stawecki|1994}}, які загінуў у [[Бітва пад Монтэ-Касіна (1944)|бітве пад Монтэ-Касіна]] .

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] (1 студзеня 1920 г.) 
* Крыж Незалежнасці (23 снежня 1933 г.)
* Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (9 лістапада 1926 г.)  
* [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] (чатыры разы: 2-гі, 3-ці і 4-ы раз у 1922 г.  )
* Залаты Крыж Заслугі (19 сакавіка 1931 г.) 
* Знак за ранны і кантузіі &lt;ref&gt;мяркуючы па фота https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mieczys%C5%82aw_Mackiewicz.jpg&lt;/ref&gt;
* Кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]] (Францыя, 1922) 

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
* Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
* Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
* Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
* Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
* Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
* Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
* Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 1 A–Ł. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-87103-55-1.
* Danuta Poźniakowska-Hanak, ''Oddział II Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego 1919–1921'', Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 24 z 2001.
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1954 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]]</text>
      <sha1>jjq39ovfaseaki28zmh5olcybsef0so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>30-я Палеская пяхотная дывізія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805233</id>
    <revision>
      <id>5119926</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78310125|30 Poleska Dywizja Piechoty]]»</comment>
      <origin>5119926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11659" sha1="myk9eyrfzvh7hcnwhazsp1e05ytohdn" xml:space="preserve">'''30-я Палеская пяхотная дывізія''' (30 ДП) — буйное пяхотнае [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі.

У [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваенны]] перыяд камандаванне 30-й пяхотнай дывізіі знаходзілася ў Кобрыні. У 1923 годзе яна складалася з 82-га пяхотнага палка, 83 пяхотнага палка і 84 пяхотнага палка {{Sfn|Almanach oficerski|1923}} . Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] дывізія ваявала ў складзе арміі «Лодзь» . З 1 верасня яна змагалася на ўскраіне галоўнай абарончай лініі ў раёне [[Дзялошын|Дзялашына]], прасунуўшыся да Пажымехаў . Падчас адступлення яна склала ядро групы генерала Таме. Адрэзаная каля Ежова, яна амаль цалкам страціла свой 83-ці пяхотны полк . Каля [[Жырардаў|Жырардава]] яна сутыкнулася з нямецкай 19-й пяхотнай дывізіяй . 13 верасня яна перамясцілася на Модлін і спачатку заняла сектар «Цверджа», а затым сектар «Казунь» {{Sfn|Zawilski|2019}} .

== Дывізія ў мірны час ==
Сібірская пяхотная дывізія была сфарміравана ў адпаведнасці з загадам № 26300/Моб. Міністра ваенных спраў ад 20 снежня 1920 года. Дывізія была створана ў 1921 годзе на базе Сібірскай пяхотнай брыгады . Арганізацыя ажыццяўлялася ў Генеральнай акрузе «Памеранія», а пасля яе завяршэння дывізія была перадыслакавана ў корпусную акругу № IX  .

16 ліпеня 1922 года ў [[Брэст|Брэсце]] 30-я пяхотная дывізія ўрачыста адзначыла другую гадавіну вяртання ў Польшчу 5-й Польскай стралковай дывізіі і чацвёртую гадавіну стварэння 1-га Польскага стралковага палка імя Тадэвуша Касцюшкі . Падчас урачыстасцей кіраўнік дзяржавы і галоўнакамандуючы Польшчы маршал [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] асабіста ўзнагародзіў афіцэраў і радавых Сібірскай дывізіі ордэнам Virtuti Militari  .

; Арганізацыя дывізіі у мірны час перад мабілізацыяй у сакавіку 1939 г.&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:BrestFortress7.JPG|link=Plik:BrestFortress7.JPG|alt=Twierdza brzeska – miejsce stacjonowania oddziałów dywizji| [[Брэсцкая крэпасць]] — месца дыслакацыі падраздзяленняў дывізіі
Файл:Dekoracja_oficerów_30_Dywizji_Piechoty,_weteranów_byłej_Brygady_Syberyjskiej_w_drugą_rocznicę_powrotu_do_Polski_(22-278-1).jpg|link=Plik:Dekoracja_oficerów_30_Dywizji_Piechoty,_weteranów_byłej_Brygady_Syberyjskiej_w_drugą_rocznicę_powrotu_do_Polski_(22-278-1).jpg|alt=Marszałek Józef Piłsudski odznacza oficerów 30 DP| Маршал Юзэф Пілсудскі ўзнагароджвае афіцэраў 30-й пяхотнай дывізіі 
Файл:30_DP_w_1938.jpg|link=Plik:30_DP_w_1938.jpg|alt=Rozmieszczenie 30 DP w 1938| Разгортванне 30-й пяхотнай дывізіі ў 1938 годзе
&lt;/gallery&gt;

* камандаванне 30-й Палескай пяхотнай дывізіі ў Кобрыні
* 82-і Сібірскі стралковы полк імя Тадэвуша Касцюшкі ў Брэсце
* 83 полк палескіх стралкоў імя Рамуальда Траўгута ў [[Кобрын|Кобрыні]]
* 84 Палескі стралковы полк у Пінску (3-ці батальён у [[Лунінец|Лунінцы]])
* 30 лёгкі артылерыйскі полк у Брэсце (2-я дывізія ў [[Пінск|Пінску]])
* 30-я цяжкая артылерыйская дывізія ў Брэсце
* Рота сувязі 30-й пяхотнай дывізіі ў Брэсце
* Акруговы штаб 30-й кавалерыйскай дывізіі ў Кобрыне

== Ваенныя аперацыі ў абарончай вайне 1939 года ==
[[Файл:Armia_lodz_1939.png|міні|259x259пкс|Дывізія дзейнічала ў складзе Лодзінскай арміі.]]
30-я пяхотная дывізія пад камандаваннем брыгаднага генерала Леапольда Чэхака ўваходзіла ў склад групы «Пётркув», якая падпарадкоўвалася камандуючаму арміі «Лодзь» {{Sfn|Jurga|1975}} . Вяла баявыя дзеянні ад1 да 13 верасня. Рэшты дывізіі капітулявалі ў абед 13 верасня 1939 г. 

== Штаб камандавання дывізіі ==
[[Файл:Wrzalinski.png|справа|234x234пкс]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Камандзіры Дывізіі
|-
!званне,Імя прозвішча
!час выконывання абавязкаў
!наступная пазіцыя
|-
|плк.пях. [[Мечыслаў Мацкевіч]]
|1921 – 28 V 1926
|камандзір 26 ДП
|-
|пплк. пях. / ген. брыг. [[Станіслаў Цясара]]
|9 VIII 1926 - 12 V 1929
|камандзір [[Корпус аховы памежжа|KАП]]
|-
|плк.пях. [[Станіслаў Враліньскі|Станіслаў Вжалінскі (Wrzaliński]])
|8 X 1929 – 13 X 1931
|стан адпачынку з 31 XII 1931
|-
|плк.дып.арт. / ген. брыг. Эміль Круковіч-Пршэджымірскі
|13 X 1931 – 28 I 1938
|шэф Дэп. Aртылерыі MСВойска.
|-
|ген.брыг. [[Леапольд Цэгак]]
|1938 – IX 1939
|у нямецкім плене
|-
! colspan=&quot;3&quot; |камандзіры дывізійнай пяхоты
|-
|плк пях. [[Станіслаў Цясара|Станіслаў Цясара (Tessaro)]]
|1921 – 9 VIII 1926
|камандзір 30 ДП
|-
|плк СГ [[Станіслаў Вяроньскі]]
|14 X 1926 – 17 III 1927
|камандзір 22 ДГП
|-
|плк пях. [[Францішак Діндорф Анковіч|Францішак Діндорф - Анковіч]]
|19 III 1927 – X 1935
|камандзір 10 ДП
|-
|плк пях. [[Станіслаў Калабіньскі (1890–1941)|Станіслаў Калабіньскi]]
|X 1935 – VIII 1939
|камандзір 55 ДП
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Шэфы штаба
|-
|маер памежнай стражы (SG) [[Тэадор Фугальскі|Tэадор Фугальскі]]
|X 1922 – VI 1924
|шэф аддзелу у I  Адзеле SG
|-
|пплк SG (пях.) Фларыян Смыкал
|15 X 1924 – 21 VIII 1926
|камандзір  13 пп
|-
|маер SG (пях.) [[Аляксандр Місюрэвіч|Aляксандр Місюрэвіч]]
|IX 1926– XI 1928
|I Аддзел Генеральнага штабу 
|-
|маер дыпл. пях. [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]]
|XI 1928 - IX 1930
|III аддзел генеральнага штабу 
|-
|маер дыпл.пях. Зянон  Взнацны
|IX 1930 – XII 1932
|выкладцык цэнтра шкалення пяхоты
|-
|маер дыпл.пях. Міхаіл Талікоўскі
|XII 1932 – XI 1934
| II Камандыванне Акругі пяхоты
|-
|маер дыпл. сап. [[Леон Біянчы]] 
|XI 1934{{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 14 z 22 grudnia 1934, s. 266}} – XI 1936
|камандзір маставога батальена
|-
|пплк дыпл. пях. [[Уладыслаў Сурацкі|Уладыслаў Сурацкi]]
|1936 – †12 IX 1939
|
|-
|кпт. дыпл.арт. [[Адам Яворскі-Сас-Харашкевіч|Aдам Яворскі-Сас-Харашкевіч]]
|od 15 IX 1939
|у нямецкім палоне
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Mirosław Barczyński: 30 Dywizja Piechoty 1918 – 1939. Biała Podlaska: Oficyna Wydawnicza „Donatech”. Muzeum Okręgowe w Białej Podlaskiej, 1996. ISBN 83-903827-7-6.
* Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991. ISBN 83-11-07836-X.
* Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8.
* Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918 – 1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
* Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939: organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
* Marian Porwit: Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku. T. I, II, III. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1983. ISBN 83-11-06793-7.
* Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
* Juliusz Rómmel: Za honor i ojczyznę. Wspomnienia dowódcy armii „Łódź” i „Warszawa”. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, 1958.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Andrzej Wesołowski: 30 Poleska Dywizja Piechoty. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018, seria: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-7945-622-2.
* Jan Wróblewski: Armia „Łódź” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
* Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
* Apoloniusz Zawilski: Bitwy polskiego września. Kraków: Znak Horyzont, 2019. ISBN 978-83-240-5692-7.</text>
      <sha1>myk9eyrfzvh7hcnwhazsp1e05ytohdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119930</id>
      <parentid>5119926</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5119930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12408" sha1="gk6yx1q64slke0x05roz369xb6pj8rf" xml:space="preserve">[[Файл:30 DP w 1938.jpg|міні|размяшчэнне 30 Палесскай дывізіі ў 1938 г.]]
'''30-я Палеская пяхотная дывізія''' (30 ДП) — буйное пяхотнае [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі.

У [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваенны]] перыяд камандаванне 30-й пяхотнай дывізіі знаходзілася ў Кобрыні. У 1923 годзе яна складалася з 82-га пяхотнага палка, 83 пяхотнага палка і 84 пяхотнага палка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. с.40}}&lt;/ref&gt;. Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. дывізія ваявала ў складзе арміі «Лодзь». З 1 верасня яна змагалася на ўскраіне галоўнай абарончай лініі ў раёне [[Дзялошын|Дзялашына]], прасунуўшыся да Пажымехаў. Падчас адступлення яна склала ядро групы генерала Таме. Адрэзаная каля Ежова, яна амаль цалкам страціла свой 83-ці пяхотны полк . Каля [[Жырардаў|Жырардава]] яна сутыкнулася з нямецкай 19-й пяхотнай дывізіяй . 13 верасня яна перамясцілася на [[Модлінская крэпасць|Модлін]] і спачатку заняла сектар «Цверджа», а затым сектар «Казунь»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Apoloniusz Zawilski: Bitwy polskiego września. Kraków: Znak Horyzont, 2019., с.797}}&lt;/ref&gt;.

== Дывізія ў мірны час ==
Сібірская пяхотная дывізія была сфарміравана ў адпаведнасці з загадам № 26300/Моб. Міністра ваенных спраў ад 20 снежня 1920 года. Дывізія была створана ў 1921 годзе на базе Сібірскай пяхотнай брыгады. Арганізацыя ажыццяўлялася ў Генеральнай акрузе «Памеранія», а пасля яе завяршэння дывізія была перадыслакавана ў корпусную акругу № IX&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Dziennik Rozkazów Tajnych Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce” Nr 5 z 25 stycznia 1921, pkt 6 Sformowanie Syberyjskiej Dywizji Piechoty}}&lt;/ref&gt;.

16 ліпеня 1922 года ў [[Брэст|Брэсце]] 30-я пяхотная дывізія ўрачыста адзначыла другую гадавіну вяртання ў Польшчу 5-й Польскай стралковай дывізіі і чацвёртую гадавіну стварэння 1-га Польскага стралковага палка імя Тадэвуша Касцюшкі . Падчас урачыстасцей кіраўнік дзяржавы і галоўнакамандуючы Польшчы маршал [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] асабіста ўзнагародзіў афіцэраў і шэраговых Сібірскай дывізіі ордэнам Virtuti Militari&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Święto 30 Dywizji Syberyjskiej. „Polska Zbrojna”. 197, s. 2-3, 1922-07-23. Warszawa.}}&lt;/ref&gt;.

; Арганізацыя дывізіі у мірны час перад мабілізацыяй у сакавіку 1939 г.&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:BrestFortress7.JPG|link=Plik:BrestFortress7.JPG|alt=Twierdza brzeska – miejsce stacjonowania oddziałów dywizji|[[Брэсцкая крэпасць]] — месца дыслакацыі падраздзяленняў дывізіі
Файл:Dekoracja oficerów 30 Dywizji Piechoty, weteranów byłej Brygady Syberyjskiej w drugą rocznicę powrotu do Polski (22-278-1).jpg|link=Plik:Dekoracja_oficerów_30_Dywizji_Piechoty,_weteranów_byłej_Brygady_Syberyjskiej_w_drugą_rocznicę_powrotu_do_Polski_(22-278-1).jpg|alt=Marszałek Józef Piłsudski odznacza oficerów 30 DP|Маршал Юзэф Пілсудскі ўзнагароджвае афіцэраў 30-й пяхотнай дывізіі
&lt;/gallery&gt;

* камандаванне 30-й Палескай пяхотнай дывізіі ў Кобрыні
* [[82 Сібірскі стралковы полк імя Тадэвуша Касцюшкі ў Брэсце]]
* [[83 полк палескіх стралкоў імя Рамуальда Траўгута]] ў [[Кобрын|Кобрыні]]
* [[84 Палескі стралковы полк]] у Пінску (3-ці батальён у [[Лунінец|Лунінцы]])
* [[30 лёгкі артылерыйскі полк]] у Брэсце (2-я дывізія ў [[Пінск|Пінску]])
* 30 цяжкая артылерыйская дывізія ў Брэсце
* Рота сувязі 30-й пяхотнай дывізіі ў Брэсце
* [[Акруговы штаб 30-й кавалерыйскай дывізіі ў Кобрыне]]

== Ваенныя аперацыі ў абарончай вайне 1939 года ==
[[Файл:Armia_lodz_1939.png|міні|259x259пкс|Дывізія дзейнічала ў складзе Лодзінскай арміі.]]
30-я пяхотная дывізія пад камандаваннем брыгаднага генерала Леапольда Чэхака ўваходзіла ў склад групы «Пётркув», якая падпарадкоўвалася камандуючаму арміі «Лодзь» {{Sfn|Jurga|1975}}. Вяла баявыя дзеянні ад 1 да 13 верасня прайшоўшыпраз бітвы Дзялашына-Жырардаў- Модлін. Дывізія капітулявала нацыстам пад Модлінам абед 13 верасня 1939 г. 

== Штаб камандавання дывізіі ==
[[Файл:Wrzalinski.png|справа|234x234пкс]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Камандзіры Дывізіі
|-
!званне,Імя прозвішча
!час выконывання абавязкаў
!наступная пазіцыя
|-
|плк.пях. [[Мечыслаў Мацкевіч]]
|1921 – 28 V 1926
|камандзір 26 ДП
|-
|пплк. пях. / ген. брыг. [[Станіслаў Цясара]]
|9 VIII 1926 - 12 V 1929
|камандзір [[Корпус аховы памежжа|KАП]]
|-
|плк.пях. [[Станіслаў Враліньскі|Станіслаў Вжалінскі (Wrzaliński]])
|8 X 1929 – 13 X 1931
|стан адпачынку з 31 XII 1931
|-
|плк.дып.арт. / ген. брыг. Эміль Круковіч-Пршэджымірскі
|13 X 1931 – 28 I 1938
|шэф Дэп. Aртылерыі MСВойска.
|-
|ген.брыг. [[Леапольд Цэгак]]
|1938 – IX 1939
|у нямецкім плене
|-
! colspan=&quot;3&quot; |камандзіры дывізійнай пяхоты
|-
|плк пях. [[Станіслаў Цясара|Станіслаў Цясара (Tessaro)]]
|1921 – 9 VIII 1926
|камандзір 30 ДП
|-
|плк СГ [[Станіслаў Вяроньскі]]
|14 X 1926 – 17 III 1927
|камандзір 22 ДГП
|-
|плк пях. [[Францішак Діндорф Анковіч|Францішак Діндорф - Анковіч]]
|19 III 1927 – X 1935
|камандзір 10 ДП
|-
|плк пях. [[Станіслаў Калабіньскі (1890–1941)|Станіслаў Калабіньскi]]
|X 1935 – VIII 1939
|камандзір 55 ДП
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Шэфы штаба
|-
|маер памежнай стражы (SG) [[Тэадор Фугальскі|Tэадор Фугальскі]]
|X 1922 – VI 1924
|шэф аддзелу у I  Адзеле SG
|-
|пплк SG (пях.) Фларыян Смыкал
|15 X 1924 – 21 VIII 1926
|камандзір  13 пп
|-
|маер SG (пях.) [[Аляксандр Місюрэвіч|Aляксандр Місюрэвіч]]
|IX 1926– XI 1928
|I Аддзел Генеральнага штабу 
|-
|маер дыпл. пях. [[Станіслаў Сянкевіч (афіцэр)|Станіслаў Сянкевіч]]
|XI 1928 - IX 1930
|III аддзел генеральнага штабу 
|-
|маер дыпл.пях. Зянон  Взнацны
|IX 1930 – XII 1932
|выкладцык цэнтра шкалення пяхоты
|-
|маер дыпл.пях. Міхаіл Талікоўскі
|XII 1932 – XI 1934
| II Камандыванне Акругі пяхоты
|-
|маер дыпл. сап. [[Леон Біянчы]] 
|XI 1934{{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 14 z 22 grudnia 1934, s. 266}} – XI 1936
|камандзір маставога батальена
|-
|пплк дыпл. пях. [[Уладыслаў Сурацкі|Уладыслаў Сурацкi]]
|1936 – †12 IX 1939
|
|-
|кпт. дыпл.арт. [[Адам Яворскі-Сас-Харашкевіч|Aдам Яворскі-Сас-Харашкевіч]]
|od 15 IX 1939
|у нямецкім палоне
|}

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Бібліяграфія ==

* {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}}
* Mirosław Barczyński: 30 Dywizja Piechoty 1918 – 1939. Biała Podlaska: Oficyna Wydawnicza „Donatech”. Muzeum Okręgowe w Białej Podlaskiej, 1996. ISBN 83-903827-7-6.
* Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991. ISBN 83-11-07836-X.
* Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8.
* Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918 – 1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
* Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939: organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
* Marian Porwit: Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku. T. I, II, III. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1983. ISBN 83-11-06793-7.
* Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
* Juliusz Rómmel: Za honor i ojczyznę. Wspomnienia dowódcy armii „Łódź” i „Warszawa”. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, 1958.
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
* Andrzej Wesołowski: 30 Poleska Dywizja Piechoty. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018, seria: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-7945-622-2.
* Jan Wróblewski: Armia „Łódź” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
* Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
* Apoloniusz Zawilski: Bitwy polskiego września. Kraków: Znak Horyzont, 2019. ISBN 978-83-240-5692-7.</text>
      <sha1>gk6yx1q64slke0x05roz369xb6pj8rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>34-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805234</id>
    <revision>
      <id>5119938</id>
      <timestamp>2026-04-02T10:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79268194|34 Pułk Piechoty (II RP)]]»</comment>
      <origin>5119938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20196" sha1="rl7lq0nnzmgl0nurvex9o3jb5mr4lfo" xml:space="preserve">'''34-ы пяхотны полк''' (34 пп) — пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі .

Полк удзельнічаў у баях 1919 года і ў [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]] 1920 года. Сваё палкавае свята ён адзначыў 8 мая, у гадавіну бітвы пад Рэчыцай і перамогі на Дняпры ў 1920 годзе. Дыслакаваўся ў [[Бяла Падляска|Бялай Падлясцы]]. Набіраўся з жыхароў заходняй Берасцейшчыны і Падляшша У 1939 годзе, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі .

== Арганізацыйнае фарміраванне і трансфармацыі ==
34-ы пяхотны полк быў сфарміраваны 7 снежня 1918 года з 2-га пяхотнага палка ''Польскіх'' узброеных сіл (ПСЗ) і членаў Польскай вайсковай арганізацыі ([[Польская ваенная арганізацыя|ПВА]]) і добраахвотнікаў з [[Падляшша]]. Ужо 1 лістапада 1918 года па загаду польскіх ваенных уладаў у Дэмблін прыбыў маёр Аляксандр Ежы Нарбут-Лучынскі на чале невялікага атрада. Ён запатрабаваў і ў той жа дзень дамогся здачы крэпасці Польшчы ад камандзіра аўстрыйскіх войскаў маёра Нёманскага. Аўстрыйцы, адступаючы ў паніцы, здалі Дэмблінскую крэпасць разам з усімі яе складамі і ваеннымі дэпо. Спачатку полк прыняў назву «4-ы пяхотны полк» (быў сфарміраваны толькі 1-ы батальён капітана Людвіка Бітнера). Загадам Генеральнага штаба ад 7 снежня 1918 года 4-ы пяхотны полк быў перайменаваны ў 34-ы пяхотны полк. Маёр Аляксандр Лучынскі быў зацверджаны камандзірам палка. Новасфарміраваны полк атрымаў у якасці афіцэрскага складу 36 афіцэраў з Генеральнага акруговага камандавання — Люблін з афіцэрскіх курсаў для афіцэраў былой царскай арміі ў Заезержы каля г. Дэмблін . Іншыя афіцэры і унтэр-афіцэры былі набраныя з легіёнаў, а таксама з аўстрыйскай арміі. Для палягчэння арганізацыйных намаганняў маёр Аляксандр Лучынскі 15 снежня стварыў этапны батальён № 34, прызначаны для гарнізоннай і вартавой службы ў Дэмблінскай крэпасці . Адначасова ён стварыў тры паўбатальёны, кожны з якіх меў поўны афіцэрскі склад (у будучыні ён меў намер пашырыць іх да штатных пасад).

У  студзені 1919 асноўнай базай фармавання палка [[Бяла Падляска|Белая Падляская]] тут ахвотнікаў узброілі ў італьянскія і аўстрыйскія карабіны і апранулі ў панямецкія мундуры.  З зімы 1919 года рэзервовы батальён палка быў размешчаны ў Бялай Седлецкай.

== У войнах за межы адроджанай Польшчы ==
[[Файл:34_pulk_piechoty.png|справа|250x250пкс]]


Характэрнай рысай дзеянняў падраздзяленняў палка да лета 1919 года быў іх удзел у разрозненых баях. У канцы студзеня 1919 года полк увайшоў у склад Палескай аператыўнай групы. У пачатку лютага немцы планавалі перадаць украінцам горад і крэпасць [[Брэст]]. Камандзір групы, генерал [[Лістоўскі]], арганізаваў прэвентыўны ўдар. Дзве роты палка пад камандаваннем лейтэнанта Яна Сакалоўскага атрымалі загад захапіць Кабыляны і Блоткава. Атаку падтрымлівалі 4-я батарэя 7-га польскага пяхотнага палка і 4-ы эскадрон 2-га палка ўланаў. Брэст, акупаваны нямецкай арміяй, быў атакаваны 5 лютага без поспеху. Падраздзяленні 22-га палка ў баі не ўступалі. Аднак пасля перамоваў 9 лютага немцы перадалі Брэст і Тэрэспаль генералу Лістоўскаму. Пасля ўзяцця гарадоў полк перагрупаваўся чыгункай у [[Кобрын]]. Там ён арганізаваў абарону ракі Мухавец. 17 лютага рускія захапілі [[Антопаль (Драгічынскі раён)|Антопаль]]. Эскадрон капітана Жаліслаўскага, узмоцнены падраздзяленнем белагвардзейцаў і ротай 34-га палка, атакаваў горад. Атака была паспяховай. Бітва пад Антопалем стала першым сутыкненнем паміж польскімі і савецкімі войскамі.

У красавіку камандзір аператыўнай групы вырашыў захапіць [[Лунінец]]. 4 красавіка 3-ці батальён пад камандаваннем лейтэнанта Казімежа Галінскага атакаваў уздоўж чыгункі [[Пінск]] — [[Лунінец]], а дзве роты 2-га батальёна пад камандаваннем лейтэнанта Вінцэнта Вольскага атакавалі з боку Парэчча праз [[Лагішын]] . З Сакалоўкі праз Валішчы атакаваў партызанскі атрад пад камандаваннем лейтэнанта Коя, узмоцнены астатнімі ротамі 2-га батальёна. Атака скончылася няўдачай. Наступныя спробы захапіць важны аўтамабільны і чыгуначны вузел таксама праваліліся.

5 красавіка 1919 года ў [[Пінск|Пінску]] па загаду маёра Аляксандра Лучынскага салдаты палка расстралялі 35 чалавек яўрэйскай нацыянальнасці (гл. [[Пінская разня|Разня ў Пінску]] ).

1 ліпеня Літоўска-Беларускі фронт пачаў наступ з мэтай захопу Менска і прасоўвання да лініі [[Дзвіна]] - [[Бярэзіна (прыток Нёмана)|Бярэзіна]]. 3 ліпеня 34-ы пяхотны полк, які ўжо быў цалкам баяздольны, атакаваў з боку [[Агінскі канал|Агінскага канала і Ясельды]]. Некалькі дзён добра арганізаваных пяхотных і кавалерыйскіх аперацый аказаліся паспяховымі, і 10 ліпеня 1919 года часткі палка ўвайшлі ў Лунінец.


6 чэрвеня 1920 года дзве роты 1-га батальёна распачалі рэйд на Вярэшню, каб разведаць варожыя фарміраванні за Ушай. Яны ўступілі ў бой з колькасна пераўзыходзячым праціўнікам. Роты з цяжкасцю адышлі да Чарэвачаў. Падчас рэйду загінулі падпаручнік Эдмунд Корчак-Свежынскі і дзясятак шэраговых.

4 ліпеня 1920 года арміі [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] пачалі наступ на Паўночным фронце. Расійскі наступ прывёў да краху ўсяго польскага фронту. 9-я дывізія адышла ў бок Мазыра. Полк вярнуўся на свае зімовыя абарончыя пазіцыі на [[Пціч (рака)|рацэ Пціч]] . 9 чэрвеня пазіцыі былі пакінутыя. З ракі Пціч палкі 9 ліпеня пачалі далейшае адступленне. 16 ліпеня полк выйшаў з рэзерву Галоўнакамандуючага і згрупаваўся каля Гродна.

З 20 ліпеня полк змагаўся ў раёне [[Гродна]] з [[3-і кавалерыйскі корпус|III кавалерыйскім корпусам Гай-хана]] . [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гай-хан]] успамінае баі: ''«Я страціў 500 чалавек забітымі і параненымі,'' ''400 коней і 7 дзён каштоўнага часу'' ».

24 ліпеня ён адступіў па дарозе Кузніца — [[Саколка]] . У раёне Саколкі ён прарваў лініі бальшавіцкай 15-й кавалерыйскай дывізіі . 27 ліпеня каля [[Тыкоцін|Тыкоціна]] ён пераправіўся праз раку Нараў і арганізаваў там абарону.

31 ліпеня яны адышлі ад ракі [[Нараў]] . 2 жніўня адбыліся баі каля Мяжэніна . Тут быў дасягнуты поспех. Вораг панёс вялікія страты. Аднак пад Яблонкай Касцельнай полк быў разбіты. Ён страціў амаль тры чвэрці свайго асабістага складу, большую частку кулямётаў і абоз. Толькі каля 300 чалавек змаглі вярнуцца ў склад 18-й пяхотнай брыгады каля [[Вышкаў (Польшча)|Вышкава]] . 34-ы полк быў рэарганізаваны ў [[Паб’яніцы|Пабяніцы]] . Ён вярнуўся ў дывізію ў Бялай Падлясцы ў верасні 1920 года.

=== Карты баёў палка ў 1920 годзе ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:Bitwa_pinsk_1919.png|link=Plik:Bitwa_pinsk_1919.png
Файл:Bitwa_mozyrz_1920.png|link=Plik:Bitwa_mozyrz_1920.png
Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png
&lt;/gallery&gt;

== Полк у мірны час ==
[[Файл:9_DP_w_1938.jpg|злева|200x200пкс]]
У міжваенны перыяд 34-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў корпусным раёне № IX у [[Гарнізон|гарнізоне]] [[Бяла Падляска|Бяла-Падляска]] . Ён уваходзіў у склад 9-й пяхотнай дывізіі .

34-ы пяхотны полк належаў да I тыпу (т.зв. «звычайны»). Штогод ён прымаў прыблізна 610 навабранцаў . Асабісты склад палка налічваў 56 афіцэраў, 1500 унтэр-афіцэраў і радавых. Узімку ў ім былі старшы батальён, вучэбны батальён і кадравы батальён, а летам — старшы батальён і два батальёны прызыўнікоў.

== 34-ы пяхотны полк у вераснёўскай кампаніі ==
[[Файл:Armia_pomorze_1939.png|міні|249x249пкс|Полк ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі]]

=== Баявыя аперацыі ===
У 1939 годзе, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], ён ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі на Памор'і пад [[Піла (горад)|Пілай]].

.

;: '''Камандзіры палка'''

* Падпалкоўнік Аляксандр Нарбут-Лучынскі (лістапад 1918 – ліпень 1920) Маёр Антоні Алькоўскі (в.а. ліпеня 1920 г.)  Паручнік Казімір Ян Галінскі (в.а. ліпеня – 3 жніўня 1920 г.)  Паручнік Вінцэнты Вольскі (в.а. † 3 жніўня 1920 г.)  Паручнік Ежы Врочынскі (дзейны 3 жніўня – 13 жніўня 1920 г.)  Палкоўнік Людвік Бітнер (14 жніўня 1920 – 24 мая 1930 → камандзір 5-й пяхотнай дывізіі)  Падпалкоўнік Францішак I Грабоўскі (18.06.1930 – 26.05.1934 → начальнік штаба III дывізійнай абароны)  Падпалкоўнік Ян Станіслаў Свёнтэцкі (26.05.1934 – чэрв.) 24, 1938 → PUWFiPW)  Падпалкоўнік пяхоты Вацлаў Будрэвіч (24 чэрвеня 1938 г. – 2 верасня 1939 г.)  Маёр пяхоты Ян Клакла (2–3 верасня 1939 г.)

== Бібліяграфія ==

* {{Cytuj książkę|nazwisko=Borek|imię=Paweł|tytuł=Z dziejów 34 Pułku Piechoty (1918-1939)|rok=2018|wydawca=Miejska Biblioteka Publiczna w Białej Podlaskiej|miejsce=Biała Podlaska|isbn=9788393187362|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|imię=Andrzej|nazwisko=Dołgowski|autor link=|tytuł=Brześć nad Bugiem. Podróż w czasie 1919-1939|miejsce=Warszawa|data=2016|isbn=9788311143913|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Firich|imię=Karol|nazwisko2=Krzysik|imię2=Stanisław|nazwisko3=Kutrzeba|imię3=Tadeusz|nazwisko4=Müller|imię4=Stanisław|nazwisko5=Wiatr|imię5=Józef|autor link=Karol Firich|autor link2=Stanisław Krzysik|autor link3=Tadeusz Kutrzeba|autor link4=Leopold Müller|autor link5=Józef Wiatr|tytuł=Almanach oficerski na rok 1923/24|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/57608|tom=2|rok=1923|wydawca=Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy|miejsce=Warszawa|odn={{odn/id|Almanach|1923}}}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Dymek|imię=Przemysław|tytuł=34 Pułk Piechoty. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 82|rok=2024|wydawca=Oficyna Wydawnicza Ajaks|miejsce=Pruszków|isbn=9788366508293|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Izdebski|imię=Jerzy|tytuł=Dzieje 9 Dywizji Piechoty 1918-1939|data=2000|wydawca=Wydawnictwo Neriton|miejsce=Warszawa|isbn=8386842628|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Jagiełło|imię=Zdzisław|tytuł=Piechota Wojska Polskiego 1918–1939|data=2007|wydawca=Bellona|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-11-10206-4|odn=tak}}
* {{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160805212644/http://polishinstitute.com/B/b_26d.pdf|tytuł=34 Pułk Piechoty|nazwisko=Petrol|imię=Tadeusz|rok=1988|praca=9 Dywizja Piechoty - 34 Pułk Piechoty, sygn. B.I.26d|opublikowany=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|data dostępu=2018-02-06|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Odziemkowski|imię=Janusz|autor link=Janusz Odziemkowski|tytuł=Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920|data=2010|wydawca=Oficyna Wydawnicza „Adam”|miejsce=Warszawa|isbn=9788370726508|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Prugar-Ketling (red.)|imię=Bronisław|autor link=Bronisław Prugar-Ketling|tytuł=Księga chwały piechoty|data=1992|wydawca=Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: [[Bellona (wydawnictwo)|Wydawnictwo Bellona]]|miejsce=Warszawa|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Satora|imię=Kazimierz|tytuł=Opowieści wrześniowych sztandarów|url=https://archive.org/details/opowiesciwrzesni0000sato|data=1990|wydawca=Instytut Wydawniczy „Pax”|miejsce=Warszawa|isbn=83-211-1104-1|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Sawicki|imię=Zdzisław|nazwisko2=Wielechowski|imię2=Adam|tytuł=Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie|data=2007|wydawca=Pantera Books|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-204-3299-2|odn=tak}}
* {{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160805212644/http://polishinstitute.com/B/b_26d.pdf|tytuł=Sprawozdanie z kampanii wrześniowej 1939 r. 34 pp w Polsce|nazwisko=Szuy|imię=Stanisław|rok=1945|praca=9 Dywizja Piechoty - 34 Pułk Piechoty, sygn. B.I.26d|opublikowany=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|data dostępu=2018-02-06|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Bieliński|imię=Piotr|tytuł=Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. 9 Dywizja Piechoty|data=2016|wydawca=Edipresse Polska SA|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-7945-592-8|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wroczyński|imię=Jerzy|autor link=Jerzy Wroczyński|tytuł=Zarys historji wojennej 34-go pułku piechoty|url=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/32690|seria=[[Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920]]|wydawca=Wojskowe Biuro Historyczne|miejsce=Warszawa|rok=1929|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|tytuł=Jednodniówka na pamiątkę obchodu 15-lecia 34 pp|wydawca=Główna Drukarnia Wojskowa|miejsce=Biała Podlaska|rok=1933|url=https://zbrojownia.cbw.wp.mil.pl/publication/1983|odn={{odn/id|Jednodniówka|1933}}}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|nazwisko2=Stepan|imię2=Kamil|tytuł=Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939|tom=29|data=2006|isbn=83-7188-899-6|miejsce=Kraków|wydawca=Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska|odn={{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}
* {{Cytuj książkę|odn=tak|nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|imię2=Kamil|nazwisko2=Stepan|tytuł=Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja|wydawca=Oficyna Wydawnicza „Adiutor”|miejsce=Warszawa|rok=2010|isbn=9788386100835}}
* {{Cytuj książkę|autor2=Bronisław Skarżyński (red.)|autor3=Jan Waszczuk (red.)|tytuł=Korpus Poleski (jednodniówka)|url=https://polona.pl/item/korpus-poleski-jednodniowka,MjQ1NTkxNjM/4/#info:metadata|inni=Włodzimierz Wierzbicki (red.)|wydawca=Okręg Korpusu Nr IX|miejsce=Brześć nad Bugiem|rok=1928|odn={{odn/id|Korpus Poleski|1928}}}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wyrwa|imię=Maciej|url=http://www.cprdip.pl/wydawnictwo,publikacje_naukowe,111,nieodnalezione_ofiary_katynia_-_maciej_wyrwa.html|tytuł=Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940|data=2015|wydawca=Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia|miejsce=Pruszków|isbn=9788364486319|odn=tak}}
[[Катэгорыя:Пяхота міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Вайна 1939]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Падляшша]]
[[Катэгорыя:Брэсцкая крэпасць]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>rl7lq0nnzmgl0nurvex9o3jb5mr4lfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119940</id>
      <parentid>5119938</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5119940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20197" sha1="cvzzo66m1cd4pdm2hadaxwj4bo6vxzc" xml:space="preserve">'''34-ы пяхотны полк''' (34 пп) — пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі .

Полк удзельнічаў у баях 1919 года і ў [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]] 1920 года. Сваё палкавае свята ён адзначыў 8 мая, у гадавіну бітвы пад Рэчыцай і перамогі на Дняпры ў 1920 годзе. Дыслакаваўся ў [[Бяла Падляска|Бялай Падлясцы]]. Набіраўся з жыхароў заходняй Берасцейшчыны і Падляшша. У 1939 годзе, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі .

== Арганізацыйнае фарміраванне і трансфармацыі ==
34-ы пяхотны полк быў сфарміраваны 7 снежня 1918 года з 2-га пяхотнага палка ''Польскіх'' узброеных сіл (ПСЗ) і членаў Польскай вайсковай арганізацыі ([[Польская ваенная арганізацыя|ПВА]]) і добраахвотнікаў з [[Падляшша]]. Ужо 1 лістапада 1918 года па загаду польскіх ваенных уладаў у Дэмблін прыбыў маёр Аляксандр Ежы Нарбут-Лучынскі на чале невялікага атрада. Ён запатрабаваў і ў той жа дзень дамогся здачы крэпасці Польшчы ад камандзіра аўстрыйскіх войскаў маёра Нёманскага. Аўстрыйцы, адступаючы ў паніцы, здалі Дэмблінскую крэпасць разам з усімі яе складамі і ваеннымі дэпо. Спачатку полк прыняў назву «4-ы пяхотны полк» (быў сфарміраваны толькі 1-ы батальён капітана Людвіка Бітнера). Загадам Генеральнага штаба ад 7 снежня 1918 года 4-ы пяхотны полк быў перайменаваны ў 34-ы пяхотны полк. Маёр Аляксандр Лучынскі быў зацверджаны камандзірам палка. Новасфарміраваны полк атрымаў у якасці афіцэрскага складу 36 афіцэраў з Генеральнага акруговага камандавання — Люблін з афіцэрскіх курсаў для афіцэраў былой царскай арміі ў Заезержы каля г. Дэмблін . Іншыя афіцэры і унтэр-афіцэры былі набраныя з легіёнаў, а таксама з аўстрыйскай арміі. Для палягчэння арганізацыйных намаганняў маёр Аляксандр Лучынскі 15 снежня стварыў этапны батальён № 34, прызначаны для гарнізоннай і вартавой службы ў Дэмблінскай крэпасці . Адначасова ён стварыў тры паўбатальёны, кожны з якіх меў поўны афіцэрскі склад (у будучыні ён меў намер пашырыць іх да штатных пасад).

У  студзені 1919 асноўнай базай фармавання палка [[Бяла Падляска|Белая Падляская]] тут ахвотнікаў узброілі ў італьянскія і аўстрыйскія карабіны і апранулі ў панямецкія мундуры.  З зімы 1919 года рэзервовы батальён палка быў размешчаны ў Бялай Седлецкай.

== У войнах за межы адроджанай Польшчы ==
[[Файл:34_pulk_piechoty.png|справа|250x250пкс]]


Характэрнай рысай дзеянняў падраздзяленняў палка да лета 1919 года быў іх удзел у разрозненых баях. У канцы студзеня 1919 года полк увайшоў у склад Палескай аператыўнай групы. У пачатку лютага немцы планавалі перадаць украінцам горад і крэпасць [[Брэст]]. Камандзір групы, генерал [[Лістоўскі]], арганізаваў прэвентыўны ўдар. Дзве роты палка пад камандаваннем лейтэнанта Яна Сакалоўскага атрымалі загад захапіць Кабыляны і Блоткава. Атаку падтрымлівалі 4-я батарэя 7-га польскага пяхотнага палка і 4-ы эскадрон 2-га палка ўланаў. Брэст, акупаваны нямецкай арміяй, быў атакаваны 5 лютага без поспеху. Падраздзяленні 22-га палка ў баі не ўступалі. Аднак пасля перамоваў 9 лютага немцы перадалі Брэст і Тэрэспаль генералу Лістоўскаму. Пасля ўзяцця гарадоў полк перагрупаваўся чыгункай у [[Кобрын]]. Там ён арганізаваў абарону ракі Мухавец. 17 лютага рускія захапілі [[Антопаль (Драгічынскі раён)|Антопаль]]. Эскадрон капітана Жаліслаўскага, узмоцнены падраздзяленнем белагвардзейцаў і ротай 34-га палка, атакаваў горад. Атака была паспяховай. Бітва пад Антопалем стала першым сутыкненнем паміж польскімі і савецкімі войскамі.

У красавіку камандзір аператыўнай групы вырашыў захапіць [[Лунінец]]. 4 красавіка 3-ці батальён пад камандаваннем лейтэнанта Казімежа Галінскага атакаваў уздоўж чыгункі [[Пінск]] — [[Лунінец]], а дзве роты 2-га батальёна пад камандаваннем лейтэнанта Вінцэнта Вольскага атакавалі з боку Парэчча праз [[Лагішын]] . З Сакалоўкі праз Валішчы атакаваў партызанскі атрад пад камандаваннем лейтэнанта Коя, узмоцнены астатнімі ротамі 2-га батальёна. Атака скончылася няўдачай. Наступныя спробы захапіць важны аўтамабільны і чыгуначны вузел таксама праваліліся.

5 красавіка 1919 года ў [[Пінск|Пінску]] па загаду маёра Аляксандра Лучынскага салдаты палка расстралялі 35 чалавек яўрэйскай нацыянальнасці (гл. [[Пінская разня|Разня ў Пінску]] ).

1 ліпеня Літоўска-Беларускі фронт пачаў наступ з мэтай захопу Менска і прасоўвання да лініі [[Дзвіна]] - [[Бярэзіна (прыток Нёмана)|Бярэзіна]]. 3 ліпеня 34-ы пяхотны полк, які ўжо быў цалкам баяздольны, атакаваў з боку [[Агінскі канал|Агінскага канала і Ясельды]]. Некалькі дзён добра арганізаваных пяхотных і кавалерыйскіх аперацый аказаліся паспяховымі, і 10 ліпеня 1919 года часткі палка ўвайшлі ў Лунінец.


6 чэрвеня 1920 года дзве роты 1-га батальёна распачалі рэйд на Вярэшню, каб разведаць варожыя фарміраванні за Ушай. Яны ўступілі ў бой з колькасна пераўзыходзячым праціўнікам. Роты з цяжкасцю адышлі да Чарэвачаў. Падчас рэйду загінулі падпаручнік Эдмунд Корчак-Свежынскі і дзясятак шэраговых.

4 ліпеня 1920 года арміі [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] пачалі наступ на Паўночным фронце. Расійскі наступ прывёў да краху ўсяго польскага фронту. 9-я дывізія адышла ў бок Мазыра. Полк вярнуўся на свае зімовыя абарончыя пазіцыі на [[Пціч (рака)|рацэ Пціч]] . 9 чэрвеня пазіцыі былі пакінутыя. З ракі Пціч палкі 9 ліпеня пачалі далейшае адступленне. 16 ліпеня полк выйшаў з рэзерву Галоўнакамандуючага і згрупаваўся каля Гродна.

З 20 ліпеня полк змагаўся ў раёне [[Гродна]] з [[3-і кавалерыйскі корпус|III кавалерыйскім корпусам Гай-хана]] . [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гай-хан]] успамінае баі: ''«Я страціў 500 чалавек забітымі і параненымі,'' ''400 коней і 7 дзён каштоўнага часу'' ».

24 ліпеня ён адступіў па дарозе Кузніца — [[Саколка]] . У раёне Саколкі ён прарваў лініі бальшавіцкай 15-й кавалерыйскай дывізіі . 27 ліпеня каля [[Тыкоцін|Тыкоціна]] ён пераправіўся праз раку Нараў і арганізаваў там абарону.

31 ліпеня яны адышлі ад ракі [[Нараў]] . 2 жніўня адбыліся баі каля Мяжэніна . Тут быў дасягнуты поспех. Вораг панёс вялікія страты. Аднак пад Яблонкай Касцельнай полк быў разбіты. Ён страціў амаль тры чвэрці свайго асабістага складу, большую частку кулямётаў і абоз. Толькі каля 300 чалавек змаглі вярнуцца ў склад 18-й пяхотнай брыгады каля [[Вышкаў (Польшча)|Вышкава]] . 34-ы полк быў рэарганізаваны ў [[Паб’яніцы|Пабяніцы]] . Ён вярнуўся ў дывізію ў Бялай Падлясцы ў верасні 1920 года.

=== Карты баёў палка ў 1920 годзе ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:Bitwa_pinsk_1919.png|link=Plik:Bitwa_pinsk_1919.png
Файл:Bitwa_mozyrz_1920.png|link=Plik:Bitwa_mozyrz_1920.png
Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png
&lt;/gallery&gt;

== Полк у мірны час ==
[[Файл:9_DP_w_1938.jpg|злева|200x200пкс]]
У міжваенны перыяд 34-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў корпусным раёне № IX у [[Гарнізон|гарнізоне]] [[Бяла Падляска|Бяла-Падляска]] . Ён уваходзіў у склад 9-й пяхотнай дывізіі .

34-ы пяхотны полк належаў да I тыпу (т.зв. «звычайны»). Штогод ён прымаў прыблізна 610 навабранцаў . Асабісты склад палка налічваў 56 афіцэраў, 1500 унтэр-афіцэраў і радавых. Узімку ў ім былі старшы батальён, вучэбны батальён і кадравы батальён, а летам — старшы батальён і два батальёны прызыўнікоў.

== 34-ы пяхотны полк у вераснёўскай кампаніі ==
[[Файл:Armia_pomorze_1939.png|міні|249x249пкс|Полк ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі]]

=== Баявыя аперацыі ===
У 1939 годзе, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], ён ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі на Памор'і пад [[Піла (горад)|Пілай]].

.

;: '''Камандзіры палка'''

* Падпалкоўнік Аляксандр Нарбут-Лучынскі (лістапад 1918 – ліпень 1920) Маёр Антоні Алькоўскі (в.а. ліпеня 1920 г.)  Паручнік Казімір Ян Галінскі (в.а. ліпеня – 3 жніўня 1920 г.)  Паручнік Вінцэнты Вольскі (в.а. † 3 жніўня 1920 г.)  Паручнік Ежы Врочынскі (дзейны 3 жніўня – 13 жніўня 1920 г.)  Палкоўнік Людвік Бітнер (14 жніўня 1920 – 24 мая 1930 → камандзір 5-й пяхотнай дывізіі)  Падпалкоўнік Францішак I Грабоўскі (18.06.1930 – 26.05.1934 → начальнік штаба III дывізійнай абароны)  Падпалкоўнік Ян Станіслаў Свёнтэцкі (26.05.1934 – чэрв.) 24, 1938 → PUWFiPW)  Падпалкоўнік пяхоты Вацлаў Будрэвіч (24 чэрвеня 1938 г. – 2 верасня 1939 г.)  Маёр пяхоты Ян Клакла (2–3 верасня 1939 г.)

== Бібліяграфія ==

* {{Cytuj książkę|nazwisko=Borek|imię=Paweł|tytuł=Z dziejów 34 Pułku Piechoty (1918-1939)|rok=2018|wydawca=Miejska Biblioteka Publiczna w Białej Podlaskiej|miejsce=Biała Podlaska|isbn=9788393187362|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|imię=Andrzej|nazwisko=Dołgowski|autor link=|tytuł=Brześć nad Bugiem. Podróż w czasie 1919-1939|miejsce=Warszawa|data=2016|isbn=9788311143913|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Firich|imię=Karol|nazwisko2=Krzysik|imię2=Stanisław|nazwisko3=Kutrzeba|imię3=Tadeusz|nazwisko4=Müller|imię4=Stanisław|nazwisko5=Wiatr|imię5=Józef|autor link=Karol Firich|autor link2=Stanisław Krzysik|autor link3=Tadeusz Kutrzeba|autor link4=Leopold Müller|autor link5=Józef Wiatr|tytuł=Almanach oficerski na rok 1923/24|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/57608|tom=2|rok=1923|wydawca=Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy|miejsce=Warszawa|odn={{odn/id|Almanach|1923}}}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Dymek|imię=Przemysław|tytuł=34 Pułk Piechoty. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 82|rok=2024|wydawca=Oficyna Wydawnicza Ajaks|miejsce=Pruszków|isbn=9788366508293|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Izdebski|imię=Jerzy|tytuł=Dzieje 9 Dywizji Piechoty 1918-1939|data=2000|wydawca=Wydawnictwo Neriton|miejsce=Warszawa|isbn=8386842628|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Jagiełło|imię=Zdzisław|tytuł=Piechota Wojska Polskiego 1918–1939|data=2007|wydawca=Bellona|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-11-10206-4|odn=tak}}
* {{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160805212644/http://polishinstitute.com/B/b_26d.pdf|tytuł=34 Pułk Piechoty|nazwisko=Petrol|imię=Tadeusz|rok=1988|praca=9 Dywizja Piechoty - 34 Pułk Piechoty, sygn. B.I.26d|opublikowany=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|data dostępu=2018-02-06|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Odziemkowski|imię=Janusz|autor link=Janusz Odziemkowski|tytuł=Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920|data=2010|wydawca=Oficyna Wydawnicza „Adam”|miejsce=Warszawa|isbn=9788370726508|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Prugar-Ketling (red.)|imię=Bronisław|autor link=Bronisław Prugar-Ketling|tytuł=Księga chwały piechoty|data=1992|wydawca=Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: [[Bellona (wydawnictwo)|Wydawnictwo Bellona]]|miejsce=Warszawa|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Satora|imię=Kazimierz|tytuł=Opowieści wrześniowych sztandarów|url=https://archive.org/details/opowiesciwrzesni0000sato|data=1990|wydawca=Instytut Wydawniczy „Pax”|miejsce=Warszawa|isbn=83-211-1104-1|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Sawicki|imię=Zdzisław|nazwisko2=Wielechowski|imię2=Adam|tytuł=Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie|data=2007|wydawca=Pantera Books|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-204-3299-2|odn=tak}}
* {{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160805212644/http://polishinstitute.com/B/b_26d.pdf|tytuł=Sprawozdanie z kampanii wrześniowej 1939 r. 34 pp w Polsce|nazwisko=Szuy|imię=Stanisław|rok=1945|praca=9 Dywizja Piechoty - 34 Pułk Piechoty, sygn. B.I.26d|opublikowany=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|data dostępu=2018-02-06|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Bieliński|imię=Piotr|tytuł=Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. 9 Dywizja Piechoty|data=2016|wydawca=Edipresse Polska SA|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-7945-592-8|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wroczyński|imię=Jerzy|autor link=Jerzy Wroczyński|tytuł=Zarys historji wojennej 34-go pułku piechoty|url=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/32690|seria=[[Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920]]|wydawca=Wojskowe Biuro Historyczne|miejsce=Warszawa|rok=1929|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|tytuł=Jednodniówka na pamiątkę obchodu 15-lecia 34 pp|wydawca=Główna Drukarnia Wojskowa|miejsce=Biała Podlaska|rok=1933|url=https://zbrojownia.cbw.wp.mil.pl/publication/1983|odn={{odn/id|Jednodniówka|1933}}}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|nazwisko2=Stepan|imię2=Kamil|tytuł=Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939|tom=29|data=2006|isbn=83-7188-899-6|miejsce=Kraków|wydawca=Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska|odn={{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}
* {{Cytuj książkę|odn=tak|nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|imię2=Kamil|nazwisko2=Stepan|tytuł=Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja|wydawca=Oficyna Wydawnicza „Adiutor”|miejsce=Warszawa|rok=2010|isbn=9788386100835}}
* {{Cytuj książkę|autor2=Bronisław Skarżyński (red.)|autor3=Jan Waszczuk (red.)|tytuł=Korpus Poleski (jednodniówka)|url=https://polona.pl/item/korpus-poleski-jednodniowka,MjQ1NTkxNjM/4/#info:metadata|inni=Włodzimierz Wierzbicki (red.)|wydawca=Okręg Korpusu Nr IX|miejsce=Brześć nad Bugiem|rok=1928|odn={{odn/id|Korpus Poleski|1928}}}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wyrwa|imię=Maciej|url=http://www.cprdip.pl/wydawnictwo,publikacje_naukowe,111,nieodnalezione_ofiary_katynia_-_maciej_wyrwa.html|tytuł=Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940|data=2015|wydawca=Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia|miejsce=Pruszków|isbn=9788364486319|odn=tak}}
[[Катэгорыя:Пяхота міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Вайна 1939]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Падляшша]]
[[Катэгорыя:Брэсцкая крэпасць]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>cvzzo66m1cd4pdm2hadaxwj4bo6vxzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119959</id>
      <parentid>5119940</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>M.L.Bot перанёс старонку [[34-ы пяхотны полк (Другая Польская Рэспубліка)]] у [[34-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)]] не пакінуўшы перасылкі</comment>
      <origin>5119940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20197" sha1="cvzzo66m1cd4pdm2hadaxwj4bo6vxzc" xml:space="preserve">'''34-ы пяхотны полк''' (34 пп) — пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] Польскага войска Другой Польскай Рэспублікі .

Полк удзельнічаў у баях 1919 года і ў [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]] 1920 года. Сваё палкавае свята ён адзначыў 8 мая, у гадавіну бітвы пад Рэчыцай і перамогі на Дняпры ў 1920 годзе. Дыслакаваўся ў [[Бяла Падляска|Бялай Падлясцы]]. Набіраўся з жыхароў заходняй Берасцейшчыны і Падляшша. У 1939 годзе, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі .

== Арганізацыйнае фарміраванне і трансфармацыі ==
34-ы пяхотны полк быў сфарміраваны 7 снежня 1918 года з 2-га пяхотнага палка ''Польскіх'' узброеных сіл (ПСЗ) і членаў Польскай вайсковай арганізацыі ([[Польская ваенная арганізацыя|ПВА]]) і добраахвотнікаў з [[Падляшша]]. Ужо 1 лістапада 1918 года па загаду польскіх ваенных уладаў у Дэмблін прыбыў маёр Аляксандр Ежы Нарбут-Лучынскі на чале невялікага атрада. Ён запатрабаваў і ў той жа дзень дамогся здачы крэпасці Польшчы ад камандзіра аўстрыйскіх войскаў маёра Нёманскага. Аўстрыйцы, адступаючы ў паніцы, здалі Дэмблінскую крэпасць разам з усімі яе складамі і ваеннымі дэпо. Спачатку полк прыняў назву «4-ы пяхотны полк» (быў сфарміраваны толькі 1-ы батальён капітана Людвіка Бітнера). Загадам Генеральнага штаба ад 7 снежня 1918 года 4-ы пяхотны полк быў перайменаваны ў 34-ы пяхотны полк. Маёр Аляксандр Лучынскі быў зацверджаны камандзірам палка. Новасфарміраваны полк атрымаў у якасці афіцэрскага складу 36 афіцэраў з Генеральнага акруговага камандавання — Люблін з афіцэрскіх курсаў для афіцэраў былой царскай арміі ў Заезержы каля г. Дэмблін . Іншыя афіцэры і унтэр-афіцэры былі набраныя з легіёнаў, а таксама з аўстрыйскай арміі. Для палягчэння арганізацыйных намаганняў маёр Аляксандр Лучынскі 15 снежня стварыў этапны батальён № 34, прызначаны для гарнізоннай і вартавой службы ў Дэмблінскай крэпасці . Адначасова ён стварыў тры паўбатальёны, кожны з якіх меў поўны афіцэрскі склад (у будучыні ён меў намер пашырыць іх да штатных пасад).

У  студзені 1919 асноўнай базай фармавання палка [[Бяла Падляска|Белая Падляская]] тут ахвотнікаў узброілі ў італьянскія і аўстрыйскія карабіны і апранулі ў панямецкія мундуры.  З зімы 1919 года рэзервовы батальён палка быў размешчаны ў Бялай Седлецкай.

== У войнах за межы адроджанай Польшчы ==
[[Файл:34_pulk_piechoty.png|справа|250x250пкс]]


Характэрнай рысай дзеянняў падраздзяленняў палка да лета 1919 года быў іх удзел у разрозненых баях. У канцы студзеня 1919 года полк увайшоў у склад Палескай аператыўнай групы. У пачатку лютага немцы планавалі перадаць украінцам горад і крэпасць [[Брэст]]. Камандзір групы, генерал [[Лістоўскі]], арганізаваў прэвентыўны ўдар. Дзве роты палка пад камандаваннем лейтэнанта Яна Сакалоўскага атрымалі загад захапіць Кабыляны і Блоткава. Атаку падтрымлівалі 4-я батарэя 7-га польскага пяхотнага палка і 4-ы эскадрон 2-га палка ўланаў. Брэст, акупаваны нямецкай арміяй, быў атакаваны 5 лютага без поспеху. Падраздзяленні 22-га палка ў баі не ўступалі. Аднак пасля перамоваў 9 лютага немцы перадалі Брэст і Тэрэспаль генералу Лістоўскаму. Пасля ўзяцця гарадоў полк перагрупаваўся чыгункай у [[Кобрын]]. Там ён арганізаваў абарону ракі Мухавец. 17 лютага рускія захапілі [[Антопаль (Драгічынскі раён)|Антопаль]]. Эскадрон капітана Жаліслаўскага, узмоцнены падраздзяленнем белагвардзейцаў і ротай 34-га палка, атакаваў горад. Атака была паспяховай. Бітва пад Антопалем стала першым сутыкненнем паміж польскімі і савецкімі войскамі.

У красавіку камандзір аператыўнай групы вырашыў захапіць [[Лунінец]]. 4 красавіка 3-ці батальён пад камандаваннем лейтэнанта Казімежа Галінскага атакаваў уздоўж чыгункі [[Пінск]] — [[Лунінец]], а дзве роты 2-га батальёна пад камандаваннем лейтэнанта Вінцэнта Вольскага атакавалі з боку Парэчча праз [[Лагішын]] . З Сакалоўкі праз Валішчы атакаваў партызанскі атрад пад камандаваннем лейтэнанта Коя, узмоцнены астатнімі ротамі 2-га батальёна. Атака скончылася няўдачай. Наступныя спробы захапіць важны аўтамабільны і чыгуначны вузел таксама праваліліся.

5 красавіка 1919 года ў [[Пінск|Пінску]] па загаду маёра Аляксандра Лучынскага салдаты палка расстралялі 35 чалавек яўрэйскай нацыянальнасці (гл. [[Пінская разня|Разня ў Пінску]] ).

1 ліпеня Літоўска-Беларускі фронт пачаў наступ з мэтай захопу Менска і прасоўвання да лініі [[Дзвіна]] - [[Бярэзіна (прыток Нёмана)|Бярэзіна]]. 3 ліпеня 34-ы пяхотны полк, які ўжо быў цалкам баяздольны, атакаваў з боку [[Агінскі канал|Агінскага канала і Ясельды]]. Некалькі дзён добра арганізаваных пяхотных і кавалерыйскіх аперацый аказаліся паспяховымі, і 10 ліпеня 1919 года часткі палка ўвайшлі ў Лунінец.


6 чэрвеня 1920 года дзве роты 1-га батальёна распачалі рэйд на Вярэшню, каб разведаць варожыя фарміраванні за Ушай. Яны ўступілі ў бой з колькасна пераўзыходзячым праціўнікам. Роты з цяжкасцю адышлі да Чарэвачаў. Падчас рэйду загінулі падпаручнік Эдмунд Корчак-Свежынскі і дзясятак шэраговых.

4 ліпеня 1920 года арміі [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] пачалі наступ на Паўночным фронце. Расійскі наступ прывёў да краху ўсяго польскага фронту. 9-я дывізія адышла ў бок Мазыра. Полк вярнуўся на свае зімовыя абарончыя пазіцыі на [[Пціч (рака)|рацэ Пціч]] . 9 чэрвеня пазіцыі былі пакінутыя. З ракі Пціч палкі 9 ліпеня пачалі далейшае адступленне. 16 ліпеня полк выйшаў з рэзерву Галоўнакамандуючага і згрупаваўся каля Гродна.

З 20 ліпеня полк змагаўся ў раёне [[Гродна]] з [[3-і кавалерыйскі корпус|III кавалерыйскім корпусам Гай-хана]] . [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гай-хан]] успамінае баі: ''«Я страціў 500 чалавек забітымі і параненымі,'' ''400 коней і 7 дзён каштоўнага часу'' ».

24 ліпеня ён адступіў па дарозе Кузніца — [[Саколка]] . У раёне Саколкі ён прарваў лініі бальшавіцкай 15-й кавалерыйскай дывізіі . 27 ліпеня каля [[Тыкоцін|Тыкоціна]] ён пераправіўся праз раку Нараў і арганізаваў там абарону.

31 ліпеня яны адышлі ад ракі [[Нараў]] . 2 жніўня адбыліся баі каля Мяжэніна . Тут быў дасягнуты поспех. Вораг панёс вялікія страты. Аднак пад Яблонкай Касцельнай полк быў разбіты. Ён страціў амаль тры чвэрці свайго асабістага складу, большую частку кулямётаў і абоз. Толькі каля 300 чалавек змаглі вярнуцца ў склад 18-й пяхотнай брыгады каля [[Вышкаў (Польшча)|Вышкава]] . 34-ы полк быў рэарганізаваны ў [[Паб’яніцы|Пабяніцы]] . Ён вярнуўся ў дывізію ў Бялай Падлясцы ў верасні 1920 года.

=== Карты баёў палка ў 1920 годзе ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:Bitwa_pinsk_1919.png|link=Plik:Bitwa_pinsk_1919.png
Файл:Bitwa_mozyrz_1920.png|link=Plik:Bitwa_mozyrz_1920.png
Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png
&lt;/gallery&gt;

== Полк у мірны час ==
[[Файл:9_DP_w_1938.jpg|злева|200x200пкс]]
У міжваенны перыяд 34-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў корпусным раёне № IX у [[Гарнізон|гарнізоне]] [[Бяла Падляска|Бяла-Падляска]] . Ён уваходзіў у склад 9-й пяхотнай дывізіі .

34-ы пяхотны полк належаў да I тыпу (т.зв. «звычайны»). Штогод ён прымаў прыблізна 610 навабранцаў . Асабісты склад палка налічваў 56 афіцэраў, 1500 унтэр-афіцэраў і радавых. Узімку ў ім былі старшы батальён, вучэбны батальён і кадравы батальён, а летам — старшы батальён і два батальёны прызыўнікоў.

== 34-ы пяхотны полк у вераснёўскай кампаніі ==
[[Файл:Armia_pomorze_1939.png|міні|249x249пкс|Полк ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі]]

=== Баявыя аперацыі ===
У 1939 годзе, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], ён ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі на Памор'і пад [[Піла (горад)|Пілай]].

.

;: '''Камандзіры палка'''

* Падпалкоўнік Аляксандр Нарбут-Лучынскі (лістапад 1918 – ліпень 1920) Маёр Антоні Алькоўскі (в.а. ліпеня 1920 г.)  Паручнік Казімір Ян Галінскі (в.а. ліпеня – 3 жніўня 1920 г.)  Паручнік Вінцэнты Вольскі (в.а. † 3 жніўня 1920 г.)  Паручнік Ежы Врочынскі (дзейны 3 жніўня – 13 жніўня 1920 г.)  Палкоўнік Людвік Бітнер (14 жніўня 1920 – 24 мая 1930 → камандзір 5-й пяхотнай дывізіі)  Падпалкоўнік Францішак I Грабоўскі (18.06.1930 – 26.05.1934 → начальнік штаба III дывізійнай абароны)  Падпалкоўнік Ян Станіслаў Свёнтэцкі (26.05.1934 – чэрв.) 24, 1938 → PUWFiPW)  Падпалкоўнік пяхоты Вацлаў Будрэвіч (24 чэрвеня 1938 г. – 2 верасня 1939 г.)  Маёр пяхоты Ян Клакла (2–3 верасня 1939 г.)

== Бібліяграфія ==

* {{Cytuj książkę|nazwisko=Borek|imię=Paweł|tytuł=Z dziejów 34 Pułku Piechoty (1918-1939)|rok=2018|wydawca=Miejska Biblioteka Publiczna w Białej Podlaskiej|miejsce=Biała Podlaska|isbn=9788393187362|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|imię=Andrzej|nazwisko=Dołgowski|autor link=|tytuł=Brześć nad Bugiem. Podróż w czasie 1919-1939|miejsce=Warszawa|data=2016|isbn=9788311143913|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Firich|imię=Karol|nazwisko2=Krzysik|imię2=Stanisław|nazwisko3=Kutrzeba|imię3=Tadeusz|nazwisko4=Müller|imię4=Stanisław|nazwisko5=Wiatr|imię5=Józef|autor link=Karol Firich|autor link2=Stanisław Krzysik|autor link3=Tadeusz Kutrzeba|autor link4=Leopold Müller|autor link5=Józef Wiatr|tytuł=Almanach oficerski na rok 1923/24|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/57608|tom=2|rok=1923|wydawca=Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy|miejsce=Warszawa|odn={{odn/id|Almanach|1923}}}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Dymek|imię=Przemysław|tytuł=34 Pułk Piechoty. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 82|rok=2024|wydawca=Oficyna Wydawnicza Ajaks|miejsce=Pruszków|isbn=9788366508293|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Izdebski|imię=Jerzy|tytuł=Dzieje 9 Dywizji Piechoty 1918-1939|data=2000|wydawca=Wydawnictwo Neriton|miejsce=Warszawa|isbn=8386842628|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Jagiełło|imię=Zdzisław|tytuł=Piechota Wojska Polskiego 1918–1939|data=2007|wydawca=Bellona|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-11-10206-4|odn=tak}}
* {{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160805212644/http://polishinstitute.com/B/b_26d.pdf|tytuł=34 Pułk Piechoty|nazwisko=Petrol|imię=Tadeusz|rok=1988|praca=9 Dywizja Piechoty - 34 Pułk Piechoty, sygn. B.I.26d|opublikowany=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|data dostępu=2018-02-06|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Odziemkowski|imię=Janusz|autor link=Janusz Odziemkowski|tytuł=Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920|data=2010|wydawca=Oficyna Wydawnicza „Adam”|miejsce=Warszawa|isbn=9788370726508|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Prugar-Ketling (red.)|imię=Bronisław|autor link=Bronisław Prugar-Ketling|tytuł=Księga chwały piechoty|data=1992|wydawca=Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: [[Bellona (wydawnictwo)|Wydawnictwo Bellona]]|miejsce=Warszawa|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Satora|imię=Kazimierz|tytuł=Opowieści wrześniowych sztandarów|url=https://archive.org/details/opowiesciwrzesni0000sato|data=1990|wydawca=Instytut Wydawniczy „Pax”|miejsce=Warszawa|isbn=83-211-1104-1|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Sawicki|imię=Zdzisław|nazwisko2=Wielechowski|imię2=Adam|tytuł=Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie|data=2007|wydawca=Pantera Books|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-204-3299-2|odn=tak}}
* {{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160805212644/http://polishinstitute.com/B/b_26d.pdf|tytuł=Sprawozdanie z kampanii wrześniowej 1939 r. 34 pp w Polsce|nazwisko=Szuy|imię=Stanisław|rok=1945|praca=9 Dywizja Piechoty - 34 Pułk Piechoty, sygn. B.I.26d|opublikowany=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|data dostępu=2018-02-06|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Bieliński|imię=Piotr|tytuł=Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. 9 Dywizja Piechoty|data=2016|wydawca=Edipresse Polska SA|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-7945-592-8|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wroczyński|imię=Jerzy|autor link=Jerzy Wroczyński|tytuł=Zarys historji wojennej 34-go pułku piechoty|url=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/32690|seria=[[Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920]]|wydawca=Wojskowe Biuro Historyczne|miejsce=Warszawa|rok=1929|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|tytuł=Jednodniówka na pamiątkę obchodu 15-lecia 34 pp|wydawca=Główna Drukarnia Wojskowa|miejsce=Biała Podlaska|rok=1933|url=https://zbrojownia.cbw.wp.mil.pl/publication/1983|odn={{odn/id|Jednodniówka|1933}}}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|nazwisko2=Stepan|imię2=Kamil|tytuł=Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939|tom=29|data=2006|isbn=83-7188-899-6|miejsce=Kraków|wydawca=Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska|odn={{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}
* {{Cytuj książkę|odn=tak|nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|imię2=Kamil|nazwisko2=Stepan|tytuł=Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja|wydawca=Oficyna Wydawnicza „Adiutor”|miejsce=Warszawa|rok=2010|isbn=9788386100835}}
* {{Cytuj książkę|autor2=Bronisław Skarżyński (red.)|autor3=Jan Waszczuk (red.)|tytuł=Korpus Poleski (jednodniówka)|url=https://polona.pl/item/korpus-poleski-jednodniowka,MjQ1NTkxNjM/4/#info:metadata|inni=Włodzimierz Wierzbicki (red.)|wydawca=Okręg Korpusu Nr IX|miejsce=Brześć nad Bugiem|rok=1928|odn={{odn/id|Korpus Poleski|1928}}}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wyrwa|imię=Maciej|url=http://www.cprdip.pl/wydawnictwo,publikacje_naukowe,111,nieodnalezione_ofiary_katynia_-_maciej_wyrwa.html|tytuł=Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940|data=2015|wydawca=Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia|miejsce=Pruszków|isbn=9788364486319|odn=tak}}
[[Катэгорыя:Пяхота міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Вайна 1939]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Падляшша]]
[[Катэгорыя:Брэсцкая крэпасць]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>cvzzo66m1cd4pdm2hadaxwj4bo6vxzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119960</id>
      <parentid>5119959</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5119960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20250" sha1="g9f0tljsajwbts9pfvi1yzjyxbcuvg2" xml:space="preserve">'''34-ы пяхотны полк''' (34 пп) — пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] Войска Польскага часоў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]].

Полк удзельнічаў у баях 1919 года і ў [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]] 1920 года. Сваё палкавае свята ён адзначыў 8 мая, у гадавіну бітвы пад Рэчыцай і перамогі на Дняпры ў 1920 годзе. Дыслакаваўся ў [[Бяла Падляска|Бялай Падлясцы]]. Набіраўся з жыхароў заходняй Берасцейшчыны і Падляшша. У 1939 годзе, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі .

== Арганізацыйнае фарміраванне і трансфармацыі ==
34-ы пяхотны полк быў сфарміраваны 7 снежня 1918 года з 2-га пяхотнага палка ''Польскіх'' узброеных сіл (ПСЗ) і членаў Польскай вайсковай арганізацыі ([[Польская ваенная арганізацыя|ПВА]]) і добраахвотнікаў з [[Падляшша]]. Ужо 1 лістапада 1918 года па загаду польскіх ваенных уладаў у Дэмблін прыбыў маёр Аляксандр Ежы Нарбут-Лучынскі на чале невялікага атрада. Ён запатрабаваў і ў той жа дзень дамогся здачы крэпасці Польшчы ад камандзіра аўстрыйскіх войскаў маёра Нёманскага. Аўстрыйцы, адступаючы ў паніцы, здалі Дэмблінскую крэпасць разам з усімі яе складамі і ваеннымі дэпо. Спачатку полк прыняў назву «4-ы пяхотны полк» (быў сфарміраваны толькі 1-ы батальён капітана Людвіка Бітнера). Загадам Генеральнага штаба ад 7 снежня 1918 года 4-ы пяхотны полк быў перайменаваны ў 34-ы пяхотны полк. Маёр Аляксандр Лучынскі быў зацверджаны камандзірам палка. Новасфарміраваны полк атрымаў у якасці афіцэрскага складу 36 афіцэраў з Генеральнага акруговага камандавання — Люблін з афіцэрскіх курсаў для афіцэраў былой царскай арміі ў Заезержы каля г. Дэмблін . Іншыя афіцэры і унтэр-афіцэры былі набраныя з легіёнаў, а таксама з аўстрыйскай арміі. Для палягчэння арганізацыйных намаганняў маёр Аляксандр Лучынскі 15 снежня стварыў этапны батальён № 34, прызначаны для гарнізоннай і вартавой службы ў Дэмблінскай крэпасці . Адначасова ён стварыў тры паўбатальёны, кожны з якіх меў поўны афіцэрскі склад (у будучыні ён меў намер пашырыць іх да штатных пасад).

У  студзені 1919 асноўнай базай фармавання палка [[Бяла Падляска|Белая Падляская]] тут ахвотнікаў узброілі ў італьянскія і аўстрыйскія карабіны і апранулі ў панямецкія мундуры.  З зімы 1919 года рэзервовы батальён палка быў размешчаны ў Бялай Седлецкай.

== У войнах за межы адроджанай Польшчы ==
[[Файл:34_pulk_piechoty.png|справа|250x250пкс]]


Характэрнай рысай дзеянняў падраздзяленняў палка да лета 1919 года быў іх удзел у разрозненых баях. У канцы студзеня 1919 года полк увайшоў у склад Палескай аператыўнай групы. У пачатку лютага немцы планавалі перадаць украінцам горад і крэпасць [[Брэст]]. Камандзір групы, генерал [[Лістоўскі]], арганізаваў прэвентыўны ўдар. Дзве роты палка пад камандаваннем лейтэнанта Яна Сакалоўскага атрымалі загад захапіць Кабыляны і Блоткава. Атаку падтрымлівалі 4-я батарэя 7-га польскага пяхотнага палка і 4-ы эскадрон 2-га палка ўланаў. Брэст, акупаваны нямецкай арміяй, быў атакаваны 5 лютага без поспеху. Падраздзяленні 22-га палка ў баі не ўступалі. Аднак пасля перамоваў 9 лютага немцы перадалі Брэст і Тэрэспаль генералу Лістоўскаму. Пасля ўзяцця гарадоў полк перагрупаваўся чыгункай у [[Кобрын]]. Там ён арганізаваў абарону ракі Мухавец. 17 лютага рускія захапілі [[Антопаль (Драгічынскі раён)|Антопаль]]. Эскадрон капітана Жаліслаўскага, узмоцнены падраздзяленнем белагвардзейцаў і ротай 34-га палка, атакаваў горад. Атака была паспяховай. Бітва пад Антопалем стала першым сутыкненнем паміж польскімі і савецкімі войскамі.

У красавіку камандзір аператыўнай групы вырашыў захапіць [[Лунінец]]. 4 красавіка 3-ці батальён пад камандаваннем лейтэнанта Казімежа Галінскага атакаваў уздоўж чыгункі [[Пінск]] — [[Лунінец]], а дзве роты 2-га батальёна пад камандаваннем лейтэнанта Вінцэнта Вольскага атакавалі з боку Парэчча праз [[Лагішын]] . З Сакалоўкі праз Валішчы атакаваў партызанскі атрад пад камандаваннем лейтэнанта Коя, узмоцнены астатнімі ротамі 2-га батальёна. Атака скончылася няўдачай. Наступныя спробы захапіць важны аўтамабільны і чыгуначны вузел таксама праваліліся.

5 красавіка 1919 года ў [[Пінск|Пінску]] па загаду маёра Аляксандра Лучынскага салдаты палка расстралялі 35 чалавек яўрэйскай нацыянальнасці (гл. [[Пінская разня|Разня ў Пінску]] ).

1 ліпеня Літоўска-Беларускі фронт пачаў наступ з мэтай захопу Менска і прасоўвання да лініі [[Дзвіна]] - [[Бярэзіна (прыток Нёмана)|Бярэзіна]]. 3 ліпеня 34-ы пяхотны полк, які ўжо быў цалкам баяздольны, атакаваў з боку [[Агінскі канал|Агінскага канала і Ясельды]]. Некалькі дзён добра арганізаваных пяхотных і кавалерыйскіх аперацый аказаліся паспяховымі, і 10 ліпеня 1919 года часткі палка ўвайшлі ў Лунінец.


6 чэрвеня 1920 года дзве роты 1-га батальёна распачалі рэйд на Вярэшню, каб разведаць варожыя фарміраванні за Ушай. Яны ўступілі ў бой з колькасна пераўзыходзячым праціўнікам. Роты з цяжкасцю адышлі да Чарэвачаў. Падчас рэйду загінулі падпаручнік Эдмунд Корчак-Свежынскі і дзясятак шэраговых.

4 ліпеня 1920 года арміі [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] пачалі наступ на Паўночным фронце. Расійскі наступ прывёў да краху ўсяго польскага фронту. 9-я дывізія адышла ў бок Мазыра. Полк вярнуўся на свае зімовыя абарончыя пазіцыі на [[Пціч (рака)|рацэ Пціч]] . 9 чэрвеня пазіцыі былі пакінутыя. З ракі Пціч палкі 9 ліпеня пачалі далейшае адступленне. 16 ліпеня полк выйшаў з рэзерву Галоўнакамандуючага і згрупаваўся каля Гродна.

З 20 ліпеня полк змагаўся ў раёне [[Гродна]] з [[3-і кавалерыйскі корпус|III кавалерыйскім корпусам Гай-хана]] . [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гай-хан]] успамінае баі: ''«Я страціў 500 чалавек забітымі і параненымі,'' ''400 коней і 7 дзён каштоўнага часу'' ».

24 ліпеня ён адступіў па дарозе Кузніца — [[Саколка]] . У раёне Саколкі ён прарваў лініі бальшавіцкай 15-й кавалерыйскай дывізіі . 27 ліпеня каля [[Тыкоцін|Тыкоціна]] ён пераправіўся праз раку Нараў і арганізаваў там абарону.

31 ліпеня яны адышлі ад ракі [[Нараў]] . 2 жніўня адбыліся баі каля Мяжэніна . Тут быў дасягнуты поспех. Вораг панёс вялікія страты. Аднак пад Яблонкай Касцельнай полк быў разбіты. Ён страціў амаль тры чвэрці свайго асабістага складу, большую частку кулямётаў і абоз. Толькі каля 300 чалавек змаглі вярнуцца ў склад 18-й пяхотнай брыгады каля [[Вышкаў (Польшча)|Вышкава]] . 34-ы полк быў рэарганізаваны ў [[Паб’яніцы|Пабяніцы]] . Ён вярнуўся ў дывізію ў Бялай Падлясцы ў верасні 1920 года.

=== Карты баёў палка ў 1920 годзе ===
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;170&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Файл:Bitwa_pinsk_1919.png|link=Plik:Bitwa_pinsk_1919.png
Файл:Bitwa_mozyrz_1920.png|link=Plik:Bitwa_mozyrz_1920.png
Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png
&lt;/gallery&gt;

== Полк у мірны час ==
[[Файл:9_DP_w_1938.jpg|злева|200x200пкс]]
У міжваенны перыяд 34-ы пяхотны полк дыслакаваўся ў корпусным раёне № IX у [[Гарнізон|гарнізоне]] [[Бяла Падляска|Бяла-Падляска]] . Ён уваходзіў у склад 9-й пяхотнай дывізіі .

34-ы пяхотны полк належаў да I тыпу (т.зв. «звычайны»). Штогод ён прымаў прыблізна 610 навабранцаў . Асабісты склад палка налічваў 56 афіцэраў, 1500 унтэр-афіцэраў і радавых. Узімку ў ім былі старшы батальён, вучэбны батальён і кадравы батальён, а летам — старшы батальён і два батальёны прызыўнікоў.

== 34-ы пяхотны полк у вераснёўскай кампаніі ==
[[Файл:Armia_pomorze_1939.png|міні|249x249пкс|Полк ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі]]

=== Баявыя аперацыі ===
У 1939 годзе, падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]], ён ваяваў у складзе 9-й пяхотнай дывізіі на Памор'і пад [[Піла (горад)|Пілай]].

.

;: '''Камандзіры палка'''

* Падпалкоўнік Аляксандр Нарбут-Лучынскі (лістапад 1918 – ліпень 1920) Маёр Антоні Алькоўскі (в.а. ліпеня 1920 г.)  Паручнік Казімір Ян Галінскі (в.а. ліпеня – 3 жніўня 1920 г.)  Паручнік Вінцэнты Вольскі (в.а. † 3 жніўня 1920 г.)  Паручнік Ежы Врочынскі (дзейны 3 жніўня – 13 жніўня 1920 г.)  Палкоўнік Людвік Бітнер (14 жніўня 1920 – 24 мая 1930 → камандзір 5-й пяхотнай дывізіі)  Падпалкоўнік Францішак I Грабоўскі (18.06.1930 – 26.05.1934 → начальнік штаба III дывізійнай абароны)  Падпалкоўнік Ян Станіслаў Свёнтэцкі (26.05.1934 – чэрв.) 24, 1938 → PUWFiPW)  Падпалкоўнік пяхоты Вацлаў Будрэвіч (24 чэрвеня 1938 г. – 2 верасня 1939 г.)  Маёр пяхоты Ян Клакла (2–3 верасня 1939 г.)

== Бібліяграфія ==

* {{Cytuj książkę|nazwisko=Borek|imię=Paweł|tytuł=Z dziejów 34 Pułku Piechoty (1918-1939)|rok=2018|wydawca=Miejska Biblioteka Publiczna w Białej Podlaskiej|miejsce=Biała Podlaska|isbn=9788393187362|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|imię=Andrzej|nazwisko=Dołgowski|autor link=|tytuł=Brześć nad Bugiem. Podróż w czasie 1919-1939|miejsce=Warszawa|data=2016|isbn=9788311143913|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Firich|imię=Karol|nazwisko2=Krzysik|imię2=Stanisław|nazwisko3=Kutrzeba|imię3=Tadeusz|nazwisko4=Müller|imię4=Stanisław|nazwisko5=Wiatr|imię5=Józef|autor link=Karol Firich|autor link2=Stanisław Krzysik|autor link3=Tadeusz Kutrzeba|autor link4=Leopold Müller|autor link5=Józef Wiatr|tytuł=Almanach oficerski na rok 1923/24|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/57608|tom=2|rok=1923|wydawca=Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy|miejsce=Warszawa|odn={{odn/id|Almanach|1923}}}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Dymek|imię=Przemysław|tytuł=34 Pułk Piechoty. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 82|rok=2024|wydawca=Oficyna Wydawnicza Ajaks|miejsce=Pruszków|isbn=9788366508293|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Izdebski|imię=Jerzy|tytuł=Dzieje 9 Dywizji Piechoty 1918-1939|data=2000|wydawca=Wydawnictwo Neriton|miejsce=Warszawa|isbn=8386842628|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Jagiełło|imię=Zdzisław|tytuł=Piechota Wojska Polskiego 1918–1939|data=2007|wydawca=Bellona|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-11-10206-4|odn=tak}}
* {{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160805212644/http://polishinstitute.com/B/b_26d.pdf|tytuł=34 Pułk Piechoty|nazwisko=Petrol|imię=Tadeusz|rok=1988|praca=9 Dywizja Piechoty - 34 Pułk Piechoty, sygn. B.I.26d|opublikowany=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|data dostępu=2018-02-06|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Odziemkowski|imię=Janusz|autor link=Janusz Odziemkowski|tytuł=Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920|data=2010|wydawca=Oficyna Wydawnicza „Adam”|miejsce=Warszawa|isbn=9788370726508|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Prugar-Ketling (red.)|imię=Bronisław|autor link=Bronisław Prugar-Ketling|tytuł=Księga chwały piechoty|data=1992|wydawca=Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: [[Bellona (wydawnictwo)|Wydawnictwo Bellona]]|miejsce=Warszawa|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Satora|imię=Kazimierz|tytuł=Opowieści wrześniowych sztandarów|url=https://archive.org/details/opowiesciwrzesni0000sato|data=1990|wydawca=Instytut Wydawniczy „Pax”|miejsce=Warszawa|isbn=83-211-1104-1|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Sawicki|imię=Zdzisław|nazwisko2=Wielechowski|imię2=Adam|tytuł=Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie|data=2007|wydawca=Pantera Books|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-204-3299-2|odn=tak}}
* {{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160805212644/http://polishinstitute.com/B/b_26d.pdf|tytuł=Sprawozdanie z kampanii wrześniowej 1939 r. 34 pp w Polsce|nazwisko=Szuy|imię=Stanisław|rok=1945|praca=9 Dywizja Piechoty - 34 Pułk Piechoty, sygn. B.I.26d|opublikowany=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|data dostępu=2018-02-06|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Bieliński|imię=Piotr|tytuł=Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939. 9 Dywizja Piechoty|data=2016|wydawca=Edipresse Polska SA|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-7945-592-8|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wroczyński|imię=Jerzy|autor link=Jerzy Wroczyński|tytuł=Zarys historji wojennej 34-go pułku piechoty|url=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/32690|seria=[[Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920]]|wydawca=Wojskowe Biuro Historyczne|miejsce=Warszawa|rok=1929|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|tytuł=Jednodniówka na pamiątkę obchodu 15-lecia 34 pp|wydawca=Główna Drukarnia Wojskowa|miejsce=Biała Podlaska|rok=1933|url=https://zbrojownia.cbw.wp.mil.pl/publication/1983|odn={{odn/id|Jednodniówka|1933}}}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|nazwisko2=Stepan|imię2=Kamil|tytuł=Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939|tom=29|data=2006|isbn=83-7188-899-6|miejsce=Kraków|wydawca=Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska|odn={{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}
* {{Cytuj książkę|odn=tak|nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|imię2=Kamil|nazwisko2=Stepan|tytuł=Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja|wydawca=Oficyna Wydawnicza „Adiutor”|miejsce=Warszawa|rok=2010|isbn=9788386100835}}
* {{Cytuj książkę|autor2=Bronisław Skarżyński (red.)|autor3=Jan Waszczuk (red.)|tytuł=Korpus Poleski (jednodniówka)|url=https://polona.pl/item/korpus-poleski-jednodniowka,MjQ1NTkxNjM/4/#info:metadata|inni=Włodzimierz Wierzbicki (red.)|wydawca=Okręg Korpusu Nr IX|miejsce=Brześć nad Bugiem|rok=1928|odn={{odn/id|Korpus Poleski|1928}}}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wyrwa|imię=Maciej|url=http://www.cprdip.pl/wydawnictwo,publikacje_naukowe,111,nieodnalezione_ofiary_katynia_-_maciej_wyrwa.html|tytuł=Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940|data=2015|wydawca=Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia|miejsce=Pruszków|isbn=9788364486319|odn=tak}}
[[Катэгорыя:Пяхота міжваеннай Польшчы]]
[[Катэгорыя:Вайна 1939]]
[[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]]
[[Катэгорыя:Падляшша]]
[[Катэгорыя:Брэсцкая крэпасць]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>g9f0tljsajwbts9pfvi1yzjyxbcuvg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жан-П’ер Лео</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805235</id>
    <revision>
      <id>5119939</id>
      <timestamp>2026-04-02T10:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Жан-П’ер Лео''' ({{lang-fr|Jean-Pierre Léaud}}, нар. {{ДН|28|5|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[акцёр]], пік кар’еры якога прыпаў на 1960—1970-я гады.  == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і актрысы Жаклін Піерэ (15 студзеня 1923 — 10 сакавіка 2005) і сцэнарыста П’ера...»</comment>
      <origin>5119939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3050" sha1="mifvfz3teh3pmwercvc651ok56yns5f" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Жан-П’ер Лео''' ({{lang-fr|Jean-Pierre Léaud}}, нар. {{ДН|28|5|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[акцёр]], пік кар’еры якога прыпаў на 1960—1970-я гады.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і актрысы Жаклін Піерэ (15 студзеня 1923 — 10 сакавіка 2005) і сцэнарыста П’ера Лео (25 сакавіка 1909 — 5 лістапада 1996). Сваю першую ролю ён выканаў у фільме «Ля Тур, сцеражыся!» (1958). Яго другой роляй, якая адразу прынесла яму вядомасць, стала роля Антуана Дуанэля ў фільме [[Франсуа Труфо]] «[[Чатырыста ўдараў]]» (1959). З Труфо яго звяла маці Жаклін у верасні 1958 года, пачуўшы, што той шукае хлопчыка на галоўную ролю. Лео ў той перыяд вучыўся ў пансіёне ў муніцыпалітэце Панціні ў Ёне і ад свайго героя — бунтара, які з-за халоднасці бацькоў кідаецца ва ўсе цяжкія, а таксама ад самога Труфо ў гэтым узросце — мала чым адрозніваўся, дзякуючы гэтай прычыне і быў зацверджаны на ролю Антуана.

У наступныя гады Лео працаваў больш з маладымі рэжысёрамі [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]], але ў першую чаргу з [[Жан-Люк Гадар|Жан-Люкам Гадарам]] і Труфо. У некалькіх фільмах Труфо граў ролю Антуана Дуанэля (персанаж — альтэр эга самога Труфо): сыграў ролю Антуана з актрысай Клод Жад у ролі Крысціны ў кінафільмах Франсуа Труфо «Выкрадзеныя пацалункі», «Сямейны агмень» і «Слізгаючая любоў».

Адной з вяршыняў яго кар’еры стала роля Марка ў бельгійскім фільме [[Ежы Скалімоўскі|Ежы Скалімоўскага]] 1967 года «Старт» («Le depart»). У 1966 годзе Лео атрымаў прыз Берлінскага кінафестывалю за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме «Мужчынскае-жаночае». У 2016 годзе ўдастоены Ганаровай Залатой пальмавай галіны.

Лео жанаты з французскай актрысай Брыжыт Дзювіўе.
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Лео}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>mifvfz3teh3pmwercvc651ok56yns5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119945</id>
      <parentid>5119939</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5119945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3166" sha1="4joaz2vu7ofzm77hkuywgmok6jxg9xf" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Жан-П’ер Лео''' ({{lang-fr|Jean-Pierre Léaud}}, нар. {{ДН|28|5|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[акцёр]], пік кар’еры якога прыпаў на 1960—1970-я гады.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і актрысы Жаклін Піерэ (15 студзеня 1923 — 10 сакавіка 2005) і сцэнарыста П’ера Лео (25 сакавіка 1909 — 5 лістапада 1996). Сваю першую ролю ён выканаў у фільме «Ля Тур, сцеражыся!» (1958). Яго другой роляй, якая адразу прынесла яму вядомасць, стала роля Антуана Дуанэля ў фільме [[Франсуа Труфо]] «[[Чатырыста ўдараў]]» (1959). З Труфо яго звяла маці Жаклін у верасні 1958 года, пачуўшы, што той шукае хлопчыка на галоўную ролю. Лео ў той перыяд вучыўся ў пансіёне ў муніцыпалітэце Панціні ў Ёне і ад свайго героя — бунтара, які з-за халоднасці бацькоў кідаецца ва ўсе цяжкія, а таксама ад самога Труфо ў гэтым узросце — мала чым адрозніваўся, дзякуючы гэтай прычыне і быў зацверджаны на ролю Антуана.

У наступныя гады Лео працаваў больш з маладымі рэжысёрамі [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]], але ў першую чаргу з [[Жан-Люк Гадар|Жан-Люкам Гадарам]] і Труфо. У некалькіх фільмах Труфо граў ролю Антуана Дуанэля (персанаж — альтэр эга самога Труфо): сыграў ролю Антуана з актрысай Клод Жад у ролі Крысціны ў кінафільмах Франсуа Труфо «Выкрадзеныя пацалункі», «Сямейны агмень» і «Слізгаючая любоў».

Адной з вяршыняў яго кар’еры стала роля Марка ў бельгійскім фільме [[Ежы Скалімоўскі|Ежы Скалімоўскага]] 1967 года «Старт» («Le depart»). У 1966 годзе Лео атрымаў прыз Берлінскага кінафестывалю за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме «Мужчынскае-жаночае». У 2016 годзе ўдастоены Ганаровай Залатой пальмавай галіны.

Лео жанаты з французскай актрысай Брыжыт Дзювіўе.
=  Фільмаграфія =
* (1959) «[[Чатырыста ўдараў]]» — ''Антуан Дуанэль''
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Лео}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>4joaz2vu7ofzm77hkuywgmok6jxg9xf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119946</id>
      <parentid>5119945</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */ +1</comment>
      <origin>5119946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="t4xlcb85oe63c9loi6aw1gg4spogvzw" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Жан-П’ер Лео''' ({{lang-fr|Jean-Pierre Léaud}}, нар. {{ДН|28|5|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[акцёр]], пік кар’еры якога прыпаў на 1960—1970-я гады.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і актрысы Жаклін Піерэ (15 студзеня 1923 — 10 сакавіка 2005) і сцэнарыста П’ера Лео (25 сакавіка 1909 — 5 лістапада 1996). Сваю першую ролю ён выканаў у фільме «Ля Тур, сцеражыся!» (1958). Яго другой роляй, якая адразу прынесла яму вядомасць, стала роля Антуана Дуанэля ў фільме [[Франсуа Труфо]] «[[Чатырыста ўдараў]]» (1959). З Труфо яго звяла маці Жаклін у верасні 1958 года, пачуўшы, што той шукае хлопчыка на галоўную ролю. Лео ў той перыяд вучыўся ў пансіёне ў муніцыпалітэце Панціні ў Ёне і ад свайго героя — бунтара, які з-за халоднасці бацькоў кідаецца ва ўсе цяжкія, а таксама ад самога Труфо ў гэтым узросце — мала чым адрозніваўся, дзякуючы гэтай прычыне і быў зацверджаны на ролю Антуана.

У наступныя гады Лео працаваў больш з маладымі рэжысёрамі [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]], але ў першую чаргу з [[Жан-Люк Гадар|Жан-Люкам Гадарам]] і Труфо. У некалькіх фільмах Труфо граў ролю Антуана Дуанэля (персанаж — альтэр эга самога Труфо): сыграў ролю Антуана з актрысай Клод Жад у ролі Крысціны ў кінафільмах Франсуа Труфо «Выкрадзеныя пацалункі», «Сямейны агмень» і «Слізгаючая любоў».

Адной з вяршыняў яго кар’еры стала роля Марка ў бельгійскім фільме [[Ежы Скалімоўскі|Ежы Скалімоўскага]] 1967 года «Старт» («Le depart»). У 1966 годзе Лео атрымаў прыз Берлінскага кінафестывалю за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме «Мужчынскае-жаночае». У 2016 годзе ўдастоены Ганаровай Залатой пальмавай галіны.

Лео жанаты з французскай актрысай Брыжыт Дзювіўе.
= Фільмаграфія =
* (1959) «[[Чатырыста ўдараў]]» — ''Антуан Дуанэль''
* (1965) «[[Шалёны П’еро]]» — ''малады чалавек у кінатэатры''
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Лео}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>t4xlcb85oe63c9loi6aw1gg4spogvzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119948</id>
      <parentid>5119946</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */ +1</comment>
      <origin>5119948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3341" sha1="jvpefn4sprqxe4beolxjw6h65dmolll" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Жан-П’ер Лео''' ({{lang-fr|Jean-Pierre Léaud}}, нар. {{ДН|28|5|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[акцёр]], пік кар’еры якога прыпаў на 1960—1970-я гады.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і актрысы Жаклін Піерэ (15 студзеня 1923 — 10 сакавіка 2005) і сцэнарыста П’ера Лео (25 сакавіка 1909 — 5 лістапада 1996). Сваю першую ролю ён выканаў у фільме «Ля Тур, сцеражыся!» (1958). Яго другой роляй, якая адразу прынесла яму вядомасць, стала роля Антуана Дуанэля ў фільме [[Франсуа Труфо]] «[[Чатырыста ўдараў]]» (1959). З Труфо яго звяла маці Жаклін у верасні 1958 года, пачуўшы, што той шукае хлопчыка на галоўную ролю. Лео ў той перыяд вучыўся ў пансіёне ў муніцыпалітэце Панціні ў Ёне і ад свайго героя — бунтара, які з-за халоднасці бацькоў кідаецца ва ўсе цяжкія, а таксама ад самога Труфо ў гэтым узросце — мала чым адрозніваўся, дзякуючы гэтай прычыне і быў зацверджаны на ролю Антуана.

У наступныя гады Лео працаваў больш з маладымі рэжысёрамі [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]], але ў першую чаргу з [[Жан-Люк Гадар|Жан-Люкам Гадарам]] і Труфо. У некалькіх фільмах Труфо граў ролю Антуана Дуанэля (персанаж — альтэр эга самога Труфо): сыграў ролю Антуана з актрысай Клод Жад у ролі Крысціны ў кінафільмах Франсуа Труфо «Выкрадзеныя пацалункі», «Сямейны агмень» і «Слізгаючая любоў».

Адной з вяршыняў яго кар’еры стала роля Марка ў бельгійскім фільме [[Ежы Скалімоўскі|Ежы Скалімоўскага]] 1967 года «Старт» («Le depart»). У 1966 годзе Лео атрымаў прыз Берлінскага кінафестывалю за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме «Мужчынскае-жаночае». У 2016 годзе ўдастоены Ганаровай Залатой пальмавай галіны.

Лео жанаты з французскай актрысай Брыжыт Дзювіўе.
= Фільмаграфія =
* (1959) «[[Чатырыста ўдараў]]» — ''Антуан Дуанэль''
* (1965) «[[Шалёны П’еро]]» — ''малады чалавек у кінатэатры''
* (1973) «[[Амерыканская ноч]]» — ''Альфонс''
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Лео}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>jvpefn4sprqxe4beolxjw6h65dmolll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119950</id>
      <parentid>5119948</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */ +1</comment>
      <origin>5119950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="9w4nfe1t2mtgxnri811q0eg9pfmo8zz" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Жан-П’ер Лео''' ({{lang-fr|Jean-Pierre Léaud}}, нар. {{ДН|28|5|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[акцёр]], пік кар’еры якога прыпаў на 1960—1970-я гады.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і актрысы Жаклін Піерэ (15 студзеня 1923 — 10 сакавіка 2005) і сцэнарыста П’ера Лео (25 сакавіка 1909 — 5 лістапада 1996). Сваю першую ролю ён выканаў у фільме «Ля Тур, сцеражыся!» (1958). Яго другой роляй, якая адразу прынесла яму вядомасць, стала роля Антуана Дуанэля ў фільме [[Франсуа Труфо]] «[[Чатырыста ўдараў]]» (1959). З Труфо яго звяла маці Жаклін у верасні 1958 года, пачуўшы, што той шукае хлопчыка на галоўную ролю. Лео ў той перыяд вучыўся ў пансіёне ў муніцыпалітэце Панціні ў Ёне і ад свайго героя — бунтара, які з-за халоднасці бацькоў кідаецца ва ўсе цяжкія, а таксама ад самога Труфо ў гэтым узросце — мала чым адрозніваўся, дзякуючы гэтай прычыне і быў зацверджаны на ролю Антуана.

У наступныя гады Лео працаваў больш з маладымі рэжысёрамі [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]], але ў першую чаргу з [[Жан-Люк Гадар|Жан-Люкам Гадарам]] і Труфо. У некалькіх фільмах Труфо граў ролю Антуана Дуанэля (персанаж — альтэр эга самога Труфо): сыграў ролю Антуана з актрысай Клод Жад у ролі Крысціны ў кінафільмах Франсуа Труфо «Выкрадзеныя пацалункі», «Сямейны агмень» і «Слізгаючая любоў».

Адной з вяршыняў яго кар’еры стала роля Марка ў бельгійскім фільме [[Ежы Скалімоўскі|Ежы Скалімоўскага]] 1967 года «Старт» («Le depart»). У 1966 годзе Лео атрымаў прыз Берлінскага кінафестывалю за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме «Мужчынскае-жаночае». У 2016 годзе ўдастоены Ганаровай Залатой пальмавай галіны.

Лео жанаты з французскай актрысай Брыжыт Дзювіўе.
= Фільмаграфія =
* (1959) «[[Чатырыста ўдараў]]» — ''Антуан Дуанэль''
* (1960) «[[Завяшчанне Арфея]]» — ''школьнік''
* (1965) «[[Шалёны П’еро]]» — ''малады чалавек у кінатэатры''
* (1973) «[[Амерыканская ноч]]» — ''Альфонс''
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Лео}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>9w4nfe1t2mtgxnri811q0eg9pfmo8zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5119951</id>
      <parentid>5119950</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */ +1</comment>
      <origin>5119951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3491" sha1="edhjp6blfd56m60bokyiy3gogqwhc9d" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Жан-П’ер Лео''' ({{lang-fr|Jean-Pierre Léaud}}, нар. {{ДН|28|5|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[акцёр]], пік кар’еры якога прыпаў на 1960—1970-я гады.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і актрысы Жаклін Піерэ (15 студзеня 1923 — 10 сакавіка 2005) і сцэнарыста П’ера Лео (25 сакавіка 1909 — 5 лістапада 1996). Сваю першую ролю ён выканаў у фільме «Ля Тур, сцеражыся!» (1958). Яго другой роляй, якая адразу прынесла яму вядомасць, стала роля Антуана Дуанэля ў фільме [[Франсуа Труфо]] «[[Чатырыста ўдараў]]» (1959). З Труфо яго звяла маці Жаклін у верасні 1958 года, пачуўшы, што той шукае хлопчыка на галоўную ролю. Лео ў той перыяд вучыўся ў пансіёне ў муніцыпалітэце Панціні ў Ёне і ад свайго героя — бунтара, які з-за халоднасці бацькоў кідаецца ва ўсе цяжкія, а таксама ад самога Труфо ў гэтым узросце — мала чым адрозніваўся, дзякуючы гэтай прычыне і быў зацверджаны на ролю Антуана.

У наступныя гады Лео працаваў больш з маладымі рэжысёрамі [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]], але ў першую чаргу з [[Жан-Люк Гадар|Жан-Люкам Гадарам]] і Труфо. У некалькіх фільмах Труфо граў ролю Антуана Дуанэля (персанаж — альтэр эга самога Труфо): сыграў ролю Антуана з актрысай Клод Жад у ролі Крысціны ў кінафільмах Франсуа Труфо «Выкрадзеныя пацалункі», «Сямейны агмень» і «Слізгаючая любоў».

Адной з вяршыняў яго кар’еры стала роля Марка ў бельгійскім фільме [[Ежы Скалімоўскі|Ежы Скалімоўскага]] 1967 года «Старт» («Le depart»). У 1966 годзе Лео атрымаў прыз Берлінскага кінафестывалю за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме «Мужчынскае-жаночае». У 2016 годзе ўдастоены Ганаровай Залатой пальмавай галіны.

Лео жанаты з французскай актрысай Брыжыт Дзювіўе.
= Фільмаграфія =
* (1959) «[[Чатырыста ўдараў]]» — ''Антуан Дуанэль''
* (1960) «[[Завяшчанне Арфея]]» — ''школьнік''
* (1965) «[[Шалёны П’еро]]» — ''малады чалавек у кінатэатры''
* (1972) «[[Апошняе танга ў Парыжы]]» — ''Том''
* (1973) «[[Амерыканская ноч]]» — ''Альфонс''
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Лео}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>edhjp6blfd56m60bokyiy3gogqwhc9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>84-ы Палескі стралковы полк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805236</id>
    <revision>
      <id>5119958</id>
      <timestamp>2026-04-02T11:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78321145|84 Pułk Strzelców Poleskich]]»</comment>
      <origin>5119958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22029" sha1="5oueh02nvuuen3t59kks79ji4h8xy9e" xml:space="preserve"> 
[[Файл:Odznaka 84 pp - replika.jpg|міні|Знак 84 палескага пяхотнага палка]]
'''84 Палескі стралковы полк, 84 полк палескіх стральцоў''' пол. '''84 pułk Strzelców Poleskich''' (84 п.п.) — пяхотнае [[Воінскае фарміраванне|фармаванне]] Войска Польскага ў Другой Польскай Рэспубліцы.

Полк быў сфарміраваны ў 1920 годзе як 101 пяхотны полк. Ваяваў на франтах польска-бальшавіцкай вайны. У мірны час дыслакаваўся ў акрузе IX корпуса у [[Пінск|Пінскім]] [[Гарнізон|гарнізоне]] ; 3-ці батальён — у [[Лунінец|Лунінцы]], а рэзервовы батальён — у [[Кобрын|Кобрыне]] . Уваходзіў у склад [[30-я Палеская пяхотная дывізія|30-й пяхотнай дывізіі]]. У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі 1939 года]] ён змагаўся ў складзе сваёй матчына дывізіі ў зоне дзеянняў арміі «Лодзь», у той час як 4-ы батальён пачаў кампанію ў складзе Валынскай кавалерыйскай брыгады і змагаўся пад Мокрай .

== Баі 101-га пяхотнага палка ==
1 чэрвеня 1920 пачалося фармаванне асабовага складу і яго ўзбраенне у Оставе Мазавецка, а 8 чэрвеня 1920 г. полк быў адпраўлены чатырма транспартамі на станцыю [[Звягель]]. 13 чэрвеня ён дасягнуў пункта прызначэння і апынуўся ў тыле 3-й польскай арміі, якая адступала з [[Кіеў|Кіева]]. Полк арганізаваў абарону ў цэнтры групоўкі брыгад, абапіраючыся на Звягель і бераг [[Случ (прыток Гарыні)|ракі Случы]]. Справа ад яго абараняўся 105-ы пяхотны полк, а злева — 106-ы пяхотны полк .

Пад ціскам бальшавіцкіх войскаў полк адступіў на паўднёвы ўсход і 28 чэрвеня размясціўся ўздоўж ракі Сломка. Там ён часова спыніў наступ ворага. Пасля ўзарвання мастоў на [[Гарынь|рацэ Гарынь]] ён адышоў да [[Дубна (Украіна)|Дубна]], а затым да [[Броды (горад)|Бродаў]] . За некалькі дзён баёў полк страціў 23 афіцэраў і каля 1000 салдат. Астатніх пагрузілі ў чыгуначныя вагоны і перавезлі ў [[Остраў Мазавецка|Востраў Мазавецкі]] для перафармавання.

На працягу наступных трох тыдняў полк аднаўляў баявую гатоўнасць . За гэты час ён быў рэарганізаваны ў 101-ы рэзервовы пяхотны полк, які налічваў 46 афіцэраў, 2404 салдат і 69 коней. 1-ы і 3-і батальёны новага палка былі сфарміраваны з былога 101-га пяхотнага палка, а 2-і батальён — са 106-га пяхотнага палка.

21 ліпеня новаўтвораны полк увайшоў у склад 2-й брыгады Добраахвотніцкай дывізіі. Спачатку ён паспяхова змагаўся пад Осаўцом і [[Граева]] . Раніцай 30 ліпеня ён заняў абарончыя пазіцыі ў фортах [[Ломжа|Ломжы]] . У той жа дзень полк адбіў дзве савецкія атакі на горад. З 31 ліпеня па 2 жніўня, дзякуючы самаадданай дапамозе жыхароў горада, полк утрымліваў свае пазіцыі. 3 жніўня, пад пагрозай акружэння, полк адышоў з Ломжы. Ён працягваў баі за пераправы праз [[Нараў|раку Нараў]] пад Дзбандзем і пад [[Пултуск|Пултускам]] . 12 жніўня палку, які налічваў усяго 360 штыкоў, камандуючы 5-й арміяй генерал [[Уладзіслаў Сікорскі]] даручыў абарону [[Насельск|Насельска]]. У наступныя дні, праводзячы затрымліваючыя дзеянні, ён адышоў да Модліна . Там ён аднавіў баявую гатоўнасць. У яго склад быў уключаны 1-ы батальён 57-га пяхотнага палка. У той дзень полк налічваў 31 афіцэра і 1500 радавых.

Пасля пачатку контратакі з боку ракі Вепш полк змагаўся пад [[Цяханаў|Цехановам]] і 20 жніўня ў выніку смелай атакі захапіў [[Пшасныш]]. Тут яму было даручана перагрупавацца ў Востраве Мазавецкім, дзе ён правёў тыдзень, аднаўляючы баявую гатоўнасць.

6 верасня полк пачаў свой марш на фронт і праз два дні сканцэнтраваўся ў вёсцы Яблонь-Рыкачы. 19 верасня ён арганізаваў абарону перад Новым Дварам. На наступную раніцу ён атакаваў горад і захапіў яго ранняй пасля абеду. З 23 па 26 верасня полк змагаўся за Гродна. 27 верасня ў Гродне [[Юзаф Пілсудскі|маршал Юзаф Пілсудскі]] ўзнагародзіў самых адважных салдат палка [[Virtuti Militari|Сярэбраным крыжам Virtuti Militari]] і сказаў: ''«Я хачу падкрэсліць, што сапраўдны салдат можа не толькі памерці за Радзіму, але і жыць для яе, і яна не забудзе сваіх сыноў.'' Гэтыя словы сталі дэвізам палка.

Пасля падпісання перамір'я і спынення баявых дзеянняў з бальшавікамі полк разам з іншымі падраздзяленнямі Добраахвотніцкай дывізіі перагрупаваўся ў напрамку Ліды і сканцэнтраваўся ў раёне Гіражэраў, Солятворцаў і Мергазераў. 11 кастрычніка ён заняў участак дэмаркацыйнай лініі ўздоўж ракі Мерачанка, а 13 кастрычніка арганізаваў ахову чыгуначнага вузла [[Араны]].

29 кастрычніка полк перадаў свае пазіцыі 18-му пяхотнаму палку і завяршыў баявыя дзеянні. У наступныя дні яго перавезлі на чыгуначную станцыю Лососьна, а адтуль — у зону расфарміравання каля Яблоны. Аднак у знак прызнання яго адвагі і баявых подзвігаў Вышэйшае ваеннае кіраўніцтва змяніла сваё рашэнне, і полк не быў расфарміраваны, а як 3-ці Сібірскі пяхотны полк увайшоў у склад Сібірскай дывізіі.

Падчас вайны полк страціў 25 афіцэраў і 129 радавых {{Sfn|Wilczyński|1930}} . За баявыя заслугі 32 салдаты палка былі ўзнагароджаны [[Virtuti Militari|Сярэбраным крыжам «Віртуці Мілітары»]], а 114 салдат атрымалі [[Крыж Храбрых|Крыж Харобрых]] {{Sfn|Wilczyński|1930}} .

== Полк у мірны час ==
[[Файл:30_DP_w_1938.jpg|злева|200x200пкс]]
[[Файл:Uroczystość_wręczenia_sztandaru_84_Pułkowi_Piechoty_od_społeczeństwa_Polesia_NAC_1-W-3018-5.jpg|міні|240x240пкс|Цырымонія ўручэння харугвы 84-му Палескаму палку стралкоў – генералу Тадэвушу Каспшыцкаму ; Пінск, 1936]]
[[Файл:Wręczenie_sztandaru_84_Pułkowi_Strzelców_Poleskich_-_msza_polowa_NAC_1-W-3018-2.jpg|міні|240x240пкс|Цырымонія ўручэння сцяга 84-му Палескаму стралковаму палку — палявая імша; Пінск, 1936 г.]]
У пачатку 1921 года 3-ці Сібірскі пяхотны полк быў адпраўлены ў [[Памеранія|Памеранію]] і нёс гарнізонную службу ў [[Хайніцы|Хойніцы]], [[Тухоля|Тухолі]] і [[Тчэў|Тчэве]]. Восенню таго ж года ў якасці 84-га пяхотнага палка [[30-я Палеская пяхотная дывізія|30-й пяхотнай дывізіі]] ён прыбыў на [[Палессе]] . Спачатку ён быў раскватараваны ў трох гарнізонах: камандаванне палка і 1-ы батальён у [[Пінск|Пінску]], 2-гі батальён і кадры рэзервовага батальёна ў [[Кобрын|Когрыне]] і 3-ці батальён у [[Лунінец|Лунінцы]] .  27 снежня 1923 года, 2-гі батальён быў пераведзены з Кобрыня ў Пінск  . 6 студзеня 1924 года 2-гі батальён ужо знаходзіўся на новым месцы дыслакацыі .

; Казармы

У Пінску падраздзяленні палка размяшчаліся ў казармах імя маршала Юзафа Пілсудскага на вуліцы Альбрэхтоўскай. Назвы ўнутраных дарог спасылаліся на палкавыя традыцыі. Сярод іх былі: праспект 101-га пяхотнага палка, праспект 26-га Польскага, праспект Палескі, праспект Тадэвуша Касцюшкі, праспект Рамуальды Траўгута, праспект 30-га Палескага лёгкага артылерыйскага палка, праспект Афіцэрскі і г.д. . З-за значнай адлегласці паміж казарменным комплексам і цэнтрам горада транспарт забяспечваўся адзіным у Польшчы «палковым конным трамваем». Ён курсіраваў двойчы на дзень у вызначаны час і дадаткова — па загаду камандзіра палка. Штаб гарнізона знаходзіўся на вуліцы Касцюшкі, 5 .

На працягу ўсяго часу знаходжання ў Пінскім гарнізоне полк пашыраў свае памяшканні. 26 верасня 1935 года, у 15-ю гадавіну заснавання палка, быў адкрыты помнік у памяць загінулых салдат. Помнік быў створаны скульптарам Антоніем Мішэўскім. 29 кастрычніка 1935 года быў адкрыты пакой адпачынку салдат, а ў снежні 1936 года была ўведзена ў эксплуатацыю артэзіянская свідравіна . У тым жа годзе было завершана пашырэнне складоў боепрыпасаў. У 1937 годзе былі пракладзены водазабеспячэнне і каналізацыя, а таксама праведзена стацыянарная тэлефонная сетка. У снежні таго ж года была адкрыта [[Казіно|сталоўка]] для унтэр-афіцэраў.

; Служба падтрымкі

У 1923–1925 гадах полк даволі часта праводзіў аперацыі па аказанні дапамогі ў «ахоўным раёне», які ахопліваў [[Лунінецкі павет|Лунінецкі]] і [[Столінскі павет|Столінскі]] паветы. У перыяд найбольш інтэнсіўнай дзейнасці дыверсійных і бандыцкіх груп, г.зн. з мая 1924 г. па ліпень 1925 г., падраздзяленні палка прынялі ўдзел у 30 аперацыях, накіраваных супраць іх. Служба была сканцэнтравана на барацьбе з узброенымі рабаўнічымі бандамі ў памежных раёнах, часта пры падтрымцы камандных цэнтраў, размешчаных на тэрыторыі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]]. У такіх аперацыях камандаванне палка цесна супрацоўнічала з Дзяржаўнай паліцыяй, якая ў той час знаходзілася на памежнай службе, і з мясцовай адміністрацыяй. Для палягчэння абмену інфармацыяй паміж элементамі, якія змагаліся з дыверсійнымі і бандыцкімі групамі, полк пабудаваў 365&amp;nbsp;км палявой тэлефоннай лініі, укамплектаваў персаналам 7 паштовых і тэлеграфных аддзяленняў і пабудаваў пастаянную тэлефонную лінію працягласцю 56&amp;nbsp;км ад Пінска да [[Целяханы|Целяханяў]].

; Палкавая падрыхтоўка

Калі падраздзяленні [[Корпус аховы памежжа|Корпуса аховы мяжы]] ўзялі на сябе ахову ўсходняй мяжы, дапаможная дзейнасць у палку спынілася, і [[Падраздзяленне|падраздзяленні]] змаглі вярнуцца да тыповай праграмы падрыхтоўкі.

Згодна з распараджэннем Міністэрства ваенных спраў Дэпартаменту пяхоты аб увядзенні арганізацыі пяхоты мірнага часу (PS 10-50) у 1930 годзе ў Войску Польскім былі ўведзены тры тыпы пяхотных палкоў. 84-ы пяхотны полк быў класіфікаваны як пяхотны полк III тыпу з асабістым складам, падобным да ваеннага часу. Ён быў прызначаны для аперацый прыкрыцця ў ваенны час. Штогод ён прымаў каля 1010 навабранцаў. Яго асабісты склад складаўся з 68 афіцэраў і 2200 унтэр-афіцэраў і салдат {{Sfn|Jagiełło|2007}} . Прызыўнікі прымаліся ў полк вясной. Абавязак падтрымліваць нацыянальныя прапорцыі ў асабістым складзе азначаў, што прызыў праводзіўся экстэрытарыяльна. Ваеннаабавязаных прызывалі КРУ: Бела-Падляска, Кутна, Лэнчыца, Пятркуў-Трыбунальскі, Радамска, Бжэзіны, Лодзь, Ласк, Серадзь і Велюнь {{Sfn|Nawrocki|2002}} .

Полк адмыслова шкаліўся дзеля дзеянняў у балотных, рачных і азерных землях. у 1936 г. полк выйграў агульнапольскія спаборніцтвы па стральбе з карабінаў, аўтаматаў, цяжкіх куляметаў, гранатамётаў. У палку таксама была пачатковая школа для непісьменных і малапісьменных вучняў. У 1936 годзе ў ёй вучыліся 140 салдат, а ў снежні таго ж года туды былі накіраваны яшчэ 60 салдат .

Прафесійны склад палка таксама падтрымліваў народную адукацыю . 16 сакавіка 1936 года ў Забярэззі была адкрыта пачатковая школа імя Корпуса унтэр-афіцэраў Палескага стралецкага палка. Школа была заснавана на ўзносы унтэр-афіцэраў палка. Штаб палка таксама кіраваў пачатковай школай у Малышэвіцах. На ўзносы афіцэраў і унтэр-афіцэраў былі набыты радыё, праектар з дыяпазонам і 90 кніг для школьнай бібліятэкі. Таксама было арганізавана бясплатнае харчаванне для 60 дзяцей з самых бедных сем'яў.

== 84-ы пяхотны полк у вераснёўскай кампаніі ==
У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі 1939 года]] полк ваяваў у складзе [[30-я Палеская пяхотная дывізія|30-й пяхотнай дывізіі]] ( армія «Лодзі»), а 4-ы батальён пачаў кампанію ў складзе Валынскай кавалерыйскай брыгады і змагаўся пад Мокрай .
[[Файл:Armia_lodz_1939.png|міні|259x259пкс|Полк ваяваў у складзе 30-й пяхотнай дывізіі]]
[[Файл:Beliczyński_Zygmunt_por._14_pp.jpg|міні|Паручнік Зыгмунт Белічынскі — у верасні 1939 года, ужо ў званні капітана, камандаваў 8-й ротай 84-га пяхотнага палка.]]
За вераснёўскую кампанію полк быў узнагароджаны Сярэбраным крыжам Ордэна Virtuti Militari № 13280 .
[[Файл:Bitwa_mokra_1939.png|міні|240x240пкс|4-ы батальён палка змагаўся пад Мокрай]]

== Сімвалы палка ==
[[Файл:Sztandaru_dla_84_Pułku_Piechoty_od_społeczeństwa_Polesia_NAC_1-W-3018-4.jpg|міні|240x240пкс|Уручэнне сцяга 84-му Палескаму стралковаму палку, прафінансаваны палескай супольнасццю; Пінск, 1936 г.]]
Полк меў два палкавыя знакі адрознення. Першы быў прадстаўлены ў 1920 годзе ў Варшаве Гуртком апекі..

29 ліпеня 1924 года камандзір IX корпуснай акругі генерал-маёр Юзэф Рыбак ад імя прэзідэнта Рэспублікі Польшча ўручыў камандзіру палка падпалкоўніку Алойзу Вір-Конасу сцяг, які быў прафінансаваны камітэтам пад старшынствам суддзі акруговага суда ў Пінску Уладзіславам Паўлюцем, у склад якога ўваходзілі прадстаўнікі [[Лунінецкі павет|Лунінецкага]], Пінскага і [[Столінскі павет|Столінскага]] паветаў. Цырымонія ўручэння сцягоў была спалучана са святкаваннем палкавога свята .

* пасярод крыжа і з правага і з левага боку штандара у вянках змешчаны надпіс па польску &quot;Гонар і Айчына&quot;
* у правым верхнім куце — герб Ломжы
* у левым верхнім куце — герб Пінска
* унізе справа — выява Маці Божай Кодэнскай
* унізе злева — герб Палесся.

Лёс сцяга пасля 1939 года быў невядомы, а сведчанні відавочцаў супярэчыліся. У 1992 годзе сцяг быў знойдзены на складах Цэнтральнага музея Узброеных Сіл былога СССР і перададзены польскаму боку падчас візіту прэзідэнта Рэспублікі Польшча Леха Валенсы ў Маскву ў маі 1992 года. Паводле інфармацыі, атрыманай ад расіян, сцяг быў захоплены каля Вытычна.
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>5oueh02nvuuen3t59kks79ji4h8xy9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рабер Дальбан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805237</id>
    <revision>
      <id>5119961</id>
      <timestamp>2026-04-02T11:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Рабер Дальбан''' ({{lang-fr|Robert Dalban}}, сапраўднае імя ''Гастан Поль Барэ''; {{ДН|19|7|1903}}, Celles-sur-Belle — {{ДС|3|4|1987}}, VIII акруга Парыжа) — французскі [[акцёр]]. Граў пераважна эпізадычныя або другарадныя ролі. Нарадзіўся ў камуне Сель-сюр-Бель дэпарта...»</comment>
      <origin>5119961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="651" sha1="lqqy75gsx8eyv6r474k6j1zkjyg2pjo" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
'''Рабер Дальбан''' ({{lang-fr|Robert Dalban}}, сапраўднае імя ''Гастан Поль Барэ''; {{ДН|19|7|1903}}, Celles-sur-Belle — {{ДС|3|4|1987}}, VIII акруга Парыжа) — французскі [[акцёр]]. Граў пераважна эпізадычныя або другарадныя ролі. Нарадзіўся ў камуне Сель-сюр-Бель дэпартамента Дэ-Сеўр Францыі. Агулам сыграў каля 202 роляў.
{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Дальбан}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>lqqy75gsx8eyv6r474k6j1zkjyg2pjo</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>